FENOTİP Soru :

8 FEN BİLİMLERİ _{2. ÜNİTE}

Karekterlerin nesilden nesile aktarılması kalıtım olarak adlandı- rılır. Kalıtımın esaslarını ilk olarak ortaya koyan bilim insanı Gregor Mendel’dir.

1800’lü yıllarda kalıtımla ilgili araştırmalar yapan Mendel bezel- ye bitkilerini kullanmıştır. Bezelye bitkilerini kullanma sebepleri;

• Karakter çeşidinin fazla olması.

• Kolay yetişebilmesi.

• Yılda birkaç kez döl vermesi.

• Kendi kendini dölleyebilmesi

Alel: Bir karaktere etki eden genlerden her biri.

Baskın Gen : Etkisini her koşulda gösteren genlerdir. Büyük harfler ile gösterilir. A, B, C , gibi.

Çekinik Gen : Etkisini her zaman gösteremeyen, ancak başka bir çekinik gen varlığında gösterebilen genler- dir. Küçük harf ile gösterilir. a , b, c gibi.

Saf(Homozigot) Döl : Genlerin birbirinin aynısı ola durumu. AA, aa, BB bb gibi.

Melez( Heterozigot) döl : Genlerin farklı olması durumu. Aa, Bb, Dd gibi.

Fenotip: Dış görünüş.

Genotip : Gen yapısı.

ÇAPRAZLAMA:

Ata canlıdan gelen üreme hücrelerinin birleşme- sidir.

Fenotip: Uzun x Kısa

Genotip : UU x uu

Uu Uu x Uu Uu

UU Uu Uu uu

Birinci kuşak

İkinci kuşak

GENOTIP ORANLARI:

Saf Baskın oranı: 1/4 = %25 Saf Çekinik : 1/4 =%25 Melez Döl : 1/2 = %50

FENOTIP ORANLARI: 3/4 Uzun , 1/4 Kısa

Soru :

Ss x ss S Ss Ss

s s

s ss ss

FENOTİP GENOTİP

%50 SARI, %50 YEŞİL SAF EKİNİK : %50 MELEZ: %50

KALITIM

Genlerde taşınan bazı özellikler canlılarda hastalığa neden olabilmektedir. Hastalığa neden olan bu genler ise nesilden nesile aktarılmaktadır.

Hastalık genleri genellikle çekiniktir. Kişinin hasta olabilmesi için iki çekinik genin bir araya gelmesi gerekir.

Hastalık geni Sağlam gen

Taşıyıcı anne Taşıyıcı baba

Taşıyıcı Taşıyıcı

Sağlam Hasta

x

Normal gen baskın olduğundan hastalık ortaya çıkmaz. Ancak çocuklarına aktarabilir.

Aralarında kan bağı olan kişiler arasında yapılan evliliklere akraba evliliği denir. Akrabalar arası genetik benzerlik fazladır. Genetik benzerliğin fazla olması, akraba evliliği sonucu doğacak ço- cuklarda genetik hastalık görülme oranını artırır.

Çünkü genetik hastalıkların çoğu çekinik aleller ile taşınır. Bu hastalıklar bireyleri genellikle be- beklik döneminde etkiler. Çeşitli enzim eksikliği- ne bağlı olarak zaman içerisinde zekâ geriliğine ve/veya organ yetmezliği sonucu ölüme neden olabilir. Akraba olan kişilerde bu alellerin bir araya gelme olasılığı arttığından genetik hasta- lıkların görülme sıklığı da artar. Toplumu yanıltan ise kendilerinde ve çevrelerinde akraba evlilikleri sonucu sağlıklı çocukların doğmasıdır.

Normal evliliklerde de çocukların kalıtsal hastalıkla doğma ihtimali vardır. Akraba evliliği kalıtsal hastalık ihtimalini arttırır.

BABA44+XY ANNE44+XX

22 + X 22 + X 22 + X 22 + Y

44 + XX 44 + XY 44 + XX 44 + XY

KIZ ERKEK KIZ ERKEK

Kız olma ihtimali %50 - Erkek olma ihtimali %50