İsn ıa flfv e
M e z h e b i. •«
2S-£-te^ ~ , /fs'Jg,
uayyen bir mes’elcyi ele ala- «uıc sistemli bir sebilde izan edebilen kitaplarımızın pek fazla olmadığını itiraf etmeliyiz. Mükem mel bir musannif, müellif ve ilim adamı olan Ziya Uygur son' gün lerde «İnkılâplar - İhtilâller ve Si yonizm» isimli dikkate lâyık s o faydalı eserinin birinci cildini ya yınladı. Kunda dünya kurulduğun- danberi insanlık hayatına, medeni yete, siyasete tesir edcıı felsefeler, dinler, mezhepler, tarikatler, içti • maî doktrinler anlatılıyor. İsmail!- ye mezhebi lıakkmdaki mühim i- zahların bir kısmı şöyledir:
«Bunlar altı imanı tanırlar.» Al tıncı imam Cafer Sadık (Hazret) | Ali evlâdlarından gelen 12 imam dan altıncısı) ve (Hicrî 80 - 148) i sonra imametin oğullarının en bü yüğü tsmaile geçtiğine inanıyor lardı. Fakat İsmail babasından ev vel olımiş olduğu için imamlık İs- ıııailin oğlu Mulıammed Mcktunı’a geçmiş. Şu halde Cafer Sadık’a ka dar imamlar aşikâr olduğu halde bu Mıılıantvııcd’dcn itibaren imam lar mcktıım (gizli) olarak devanı e- diyor.» Halbuki Cafer Sadık Haz retleri İmamlığı kendinden evvel ölmüş bulunan oğlu İsıııaile bıra kamazdı. Böyle olmakla beraber torunu yani İsıııailin oğlu Mulıam- •ııed Mektuııı'a da bırakmak iste memişti. O, imamlığı Musâ Kâzını’ 9 (on iki imamın yedincisi) bırak- Uıııştı. Bu yüzden Şia arasında ih tilâf çıktı. Bir kısmı İsmail'in ; hi- ) ¡âfetten ıskatım kabul etmediler. Bu suretle yeni bir mezhep hasıl dldu. İşte yedinci imam intihabın da Musâ Kâzını ile İsmail'i kabul edenler ikiye ayrıldılar; böylcco İs- mailiyc mezhebi meydana geldi. Onlara göre:
1 — İmamlık İsmail'e ve İsmail' in çocuklarına mahsustur.
2 — İmamların her fiili haktır. Zira onlar tâbir ve masumdur.
3 — İmamların her sözü Kur'an, her emri cmr-i-Rahman’dır!
4 — İmam yeryüzünde Allah'ın vekili ve dalıa doğrusu İlâhî ruha ermiş mâbuddıır!
5 — Din ve iman bu mezhebi kabul etmek ve imama tâbi olmak tan ibarettir.
İsnıaili’lerin birkaç çeşit adları daha vardır. Bu isimler zaman za man gelen reislerine, itikat veya telâkkilerine göre verilmiştir. Bir adları Bâtıniye'dir. Bu ınüllıidler Kur'an-ı Aziuıiişşaıı'm zâbir . mâna sını terk ve hükümsüz itikat ettik- leıf için işbu Bâtıniye nanıilc ve Haşan Sabbah'tau evvelki reisleri * nin ismi Hemedan Kırnııt olduğu için Kuramıta nanıilc. ve İoym Ca fer Sadık'ın büyük oğlu İsmail'i i- mam tanıdıkları için İsmaili’yc nâ- mile, haramları kendilerine ıniibalı kıldıkları için Hıırrcıııiyc nanıilc, ve Resul yedidir ve lıcr birinin a- rasında yedi imam vardır, itikadın da oldukları içiıı Seb’i.ve tıaıııile ve bir aralık Bahck adında bir hâriciye tâbi oldukları için Babcki- ye nanıilc, Balıck zamanında kır mızı esvap giydikleri için Muhanı- ıııeriyc nanıilc de anılırlar.»
Bu mezhepte olanlara göre ken di imamları Mıılıamıııcd bi:ı İsma il’in şeriat! büyük İslâm l’cygaııı - beri Mulıammed bin Abdullah’ın şeriatini hükümden düşürmüştür! Eflâtun ve Aristo gibi filozofları da Peygamberlerden üstün sayarlar!..
İki senedenberi sinema artisti Ri- ta ile evlenip boşanma oyunları ya pan, adı babası gibi kadın, kumar, sefahat ve at yarışı haberlerine mev zu olan Ali Han’ın babası Ağa Han, İsınailiye mezhebinin reisidir; dört milyon kadar tebaası vardır; bir zamanlar bütün İslâm dünyası adına konuşmağa bile kallnııış, en trikalarına Tiirkiyeyi de sahne yap mak istemiş, ipliği çabuk pazara çık mıştı.
Kadircan KAFL1
rr-.'T a t^ z, c>
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi Taha Toros Arşivi
