Cilt:2 Sayı:2 Yıl:2005 Yayın Tarihi: 6 Eylül 2005
CUMHURùYET ÇOCU÷U VE ÇEVRE DOSTU BùR TÜRK: MANùSA TARZANI
Doç. Dr. Nihat AYCAN1
Özet
Çalıûmada, Manisa Tarzan’ı olarak tanınan Kerkük Türkleri’nden Ahmeddin Carlak’ın Türkiye’deki Cumhuriyet rejimi ve özellikle çevre ile ilgili örnek tutum ve davranıûları deøerlendirilmiû; günümüzün çaødaû insanına örnek olacak dürüstlük ve çalıûkanlık ilkelerine dayalı hayat tarzı, tanıtılmıûtır. Manisa Tarzan’ın tanıtımına, temel toplum kurumlarından aile, eøitim, ekonomi, din, boû zamanlarını deøerlendirme ve siyaset kurumlarıyla iliûkileri ele alınarak baûlanmıû ve onun bu davranıûlarına doørudan ûahit olanların sözleriyle de sürdürülmüûtür. Çalıûma ile dürüstlük ve çalıûkanlık gibi kiûilik özelliklerinden sadece ikisine sahip olmakla, Cumhuriyet ve çevre için neler yapılabileceøi, nelerin baûarılabileceøi Manisa Tarzan’ı örneøinde açıklanmıûtır. Anahtar Kelimeler: Türkiye Cumhuriyeti, çevre, dürüstlük, çalıûmak, Manisa Tarzan’ı.
A TURKISH ENVIRONMENT’S FRIEND: MANISA’S TARZAN
Doç. Dr. Nihat AYCAN
Abstract
In this study; model attitudes and behaviours of Ahmeddin Carlak, from Kerkük Turks, concerning Republic of Turkey and specially environment have been explained. It has been presented that his life style dependent on base of honest and work to be model present time Turkish People. Therefore, Tarzan’s relations with family, education, economy, religion, evaluation of spare time and politics institutions have been stated with expressions of witness. It has presented to Turkish People that to have only two characteristics like honest and work make him successful.
Keywords: Republic of Turkey, environment, honesty, to work, Manisa’s Tarzan.
GùRùú
Araûtırma konumuzu oluûturan 1315 (1899) Baødat doøumlu Ahmeddin Carlak, Kerkük Türklerinden olmasıyla Ahmet Bedevi, Manisa’da her gün saat 12.00 de, bayram günleri ile Ramazan ayının iftar, sahur saatleri gibi özel günlerin belirli saatlerinde top atarak vakit bildirmesiyle Topçu Hacı, doøa ile özdeûmiû giyim ve hayat tarzı nedeniyle Tarzan, Manisa’da kırk yılı bulan ikametinden dolayı da Manisa Tarzan’ı olarak anılır2. Topluma Manisa Tarzan’ı yada sadece Tarzan ûeklinde tanıtıldıøı ve toplumca da bu ûekilde tanındıøı için, çalıûmada genel anlayıû yönündeki adı, Manisa Tarzan’ı veya kısaca Tarzan olarak kullanılmıûtır.
Tarzan’ın bir kiûi olarak sosyal nitelikleri, temel toplum kurumlarıyla iliûki düzeyine göre tanımlanmıû; onun sosyal ve fiziki çevreye katkısı aøaçlandırma ile yeûillendirme alanında gösterdiøi olaøanüstü çabası, bütüncü bakıû açısıyla ortaya konulmuûtur. Ayrıca onun tüm özellikleri, sosyal ve fiziki çevre ile ilgili temel nitelikleri, bütün-parça iliûkisini esas alan bir anlayıûta, betimsel yöntemle yapılmıû ve o, her toplumun temel kurumları olan aile, eøitim, ekonomi, din, siyaset ve boû zaman etkinliklerindeki iûlevlerine göre ele alınmıû; buradan Türkiye’nin Cumhuriyet ilkesini sahiplenmesi ile yeûil bir çevreye katkıda oynadıøı rolü deøerlendirilmiûtir.
TOPLUMUN TEMEL KURUMLARINDAKù ùúLEVù BAKIMINDAN TARZAN Her bireye bir kimlik ve kiûilik kazandırarak onu diøer canlılardan ayıran ve sosyal bir kiûi niteliøini kazandıran, bireylerin içinde yaûadıøı temel toplum grupları ya da kurumları olan aile, eøitim, ekonomi, din, siyaset grup veya kurumları ile boû zaman etkinliklerindeki etkileûimidir3. Tarzan’ın kimlik ve kiûiliøi de söz konusu sosyal birimlerdeki etkileûim düzeyine göre belirleneceøi için4, burada onun aile, eøitim, ekonomi, din, siyaset kurumlarının özelliøinde ve boû zaman etkinliklerindeki etkileûim ûekli ortaya konulmuûtur.
1. Tarzan aile özelliøi ile incelendiøinde; onun ailesiyle ilgili bilgi, sadece Yörük, Bedevi ailesinin olduøu, Tarzan’ın çok genç yaûta onlardan ayrıldıøı, araya savaûlar girdiøi, bu savaûlar
2 Avan, H. “Sevgi Adamı” Manisa Mektupları, Celal Bayar Üniversitesi Yüksek Öørenim Vakfı Yayını, 2001;
Dayıoølu, E .“Manisa Tarzanı (Ahmet Bedevi)”, Manisa, 1 (2), 1982; Aksakal, B. Yeûilin Atası Manisa Tarzanı, Emek Matbaacılık, Manisa, 1993; Topan, M. “Manisa Tarzanı”, Manisa’nın Sesi Mesir, 1 (1), 1979; Çam, D. Hazırlayan “Ege’nin Cesur Yürekleri”, Yeni Asır , 2004.
3 Giddens, A. Sosyoloji, Yayına Hazırlayanlar: H.ÖzelC.Güzel, Ayraç Yayınları, Ankara, 2003; Özkalp E
-Kırel, Ç. Örgütsel Davranıû, Anadolu Üniversitesi Eøitim, Saølık ve Bilimsel Araûtırma Çalıûmaları Vakfı Yayını Eskiûehir 2001; Gökçe, B. Türkiye’nin Toplumsal Yapısı ve Toplumsal Kurumlar, Savaû Yayınevi, Ankara, 1996.
sırasında Tarzan asker olduøundan, ailesi ile görüûmediøidir. Ayrıca kendisi de niûanlanmaktan öteye gidemediøi için, bir aile kuramamıûtır. Hayatını, güzel bulduøu kadınlara ya kır çiçeøi vererek ya da kapılarının önüne çiçek buketi bırakarak geçirmiûtir. Tarzan’ın hamile Melek Görgün’e “inûallah oølan olur” dileøinde bulunması, kız olunca da “merak etme arkadan oølan gelir” ûeklindeki sözlerinden5 ataerkil bir aile anlayıûında olduøu anlaûılır.
2. Tarzan eøitici özelliøi ile incelendiøinde; eski ve yeni Türkçe’yi bilen Tarzan, sürekli gazete ve dergi satın almıûtır. Ancak kendisine mektuplar gelmesine raømen, ona ait bir mektuba rastlanmaması, Tarzan’ın eøitim düzeyinin en fazla okur seviyesinde olduøunu belirtir. Bununla birlikte Tarzan, zamanının iyi bir eøitimcisidir. Örneøin, 1930’lu yılların ortalarında Manisa’ya jeneratörle elektrik geldiøinde, elektrik kablolarıyla oynamak erkeklerde cesaret gösterisi haline dönüûmüû; bunun somut göstergesi ise “Ben erkek adamım, bana elektrik ne yapabilir ki?” sözleriyle belirtilmiûtir. Ancak elektik çarpması nedeniyle 10-15 kiûinin hayatını kaybetmesi, bu konuda önlem alınmasını gerektirmiû; içinde Tarzan’ın da bulunduøu, ikna heyetleri oluûturulmuûtur. Elektrik telleriyle sürekli oynadıøı için hem kendisi, hem kent için tehlike oluûturan Ali’yi, Tarzan dıûında hiç kimse ikna edememiûtir. Tarzan da, Ali’yi ikna için Manisa’nın ilk elektrik mühendisi Habip’e götürmüûtür. Habip Ali’yi düûük voltajlı elektrik kablosuna dokundurur. Bu kabloya dokunur dokunmaz yere düûen Ali, olayın ciddiyetini anlamıû ve bir daha elektrikle oynamamıûtır. Yine yol yapımı için, kent merkezindeki aøaçların sökülerek dikim için baûka yere nakilleri sırasında Tarzan’ın: “bu mevsimde sökülen aøaçların tutmayacaøını ben de biliyorum, ama olsun, böyle yaparak aøaçları yaûatmak gerektiøi konusunda eøitim görüyorlar” sözleri onun eøitimci olduøunun göstergesidir. Tarzan’ın eøitici yanını gösteren bir baûka örnek ise, aøaçları budama zamanında Tarzan’a yardımcı iûçiler verildiøinde; bu iûçilerden bazısı, kuru dallarla birlikte yaû dalları da kesmiûlerdir. Durumu fark eden Tarzan, hemen kesilmiû kuru dalları küme haline getirip yakacak yapmaları için iûçilere daøıtırken, yaû dal kesenlerin kümelerine taû koyar. ùûçiler ertesi günü Tarzan’a taû olayını sorduklarında, Tarzan: “yaû aøaç kesen sizlere bu ceza az bile” ûeklinde cevap vermiûtir6. Buradan insanların sosyal ve fiziki çevrelerine zarar vermemesi için Tarzan’ın gösterdiøi eøitim çabası, somut olarak ortaya çıkmaktadır.
3. Tarzan ekonomik özelliøi ile incelendiøinde; onun ekonomik düzeyi ile eøitim düzeyinin aynı seviyede, hatta ekonomik düzeyinin eøitim düzeyinden daha alt seviyede olduøu anlaûılmıûtır. Çünkü Tarzan, 1927 yılında bahçıvan olarak Manisa Belediyesi’nde iûe alındıøında, buradan saøladıøı sınırlı gelirden zorunlu ihtiyacını karûıladıktan sonrasını yoksullara daøıtmaktadır. 5Çam, D. Hazırlayan “Ege’nin Cesur Yürekleri”, Yeni Asır, 2004; Aksakal, B. Yeûilin Atası Manisa Tarzanı,
Emek Matbaacılık, Manisa, 1993.
Ekonomik harcamada önemli yeri olan giyim, gıda ve kiûisel bakım Tarzan için hiçbir zaman sorun oluûturmamıûtır. Zaten kıyafet olarak, sadece ûort giymekte, onu da terziler ücretsiz dikmektedir. Yemek ihtiyacını, mümkün olduøunca doøadan saøladıklarıyla gidermekte ya da Dede Lokantası’nca ücretsiz karûılanmaktadır. Esnaftan ücretsiz saøladıøı sabunla da günde üç kez yıkanarak, vücut temizliøine özen gösteren Tarzan, çıplak vücudunu bitkilerden oluûturduøu özel yaø ile korumakta, saç ve sakalını düzenli taramakta, içki ve sigara gibi keyif verici maddeler kullanmadıøından, harcaması da yok denilecek kadar az olmaktadır7.
Kısaca Tarzan, aøaçlardan yapılmıû, oldukça sade donanımlı, basit bir yatak ve mum gibi zorunlu ihtiyaçlarını bulundurduøu bir kulübede, doøa ile özdeû halde yaûamaktadır. Böylece en ekonomik yaûantı ûekliyle Tarzan, zamanın topluma tutumlu olmanın örneøini de sergilemiûtir. Kısaca maddi servetten çok, insan ve aøaç sevgisi, alçak gönüllülük, çalıûkanlık, dürüstlük gibi manevi deøerleri öne çıkarmıûtır.
4. Tarzan inanç özelliøi ile incelendiøinde; dinin tapınma ile ilgili ritüellerini yerine getirmediøi için, Manisa halkı arasında Tarzan’ın inançsız olduøu ûeklinde bir kanı oluûsa da, onun konuûma ve davranıûları, söz konusu ön yargıyı ortadan kaldırmaktadır. Örneøin, daøcılık kulübündeki arkadaûlarıyla konuûmasında Tarzan: “daøların zirvesinde Allah’a daha yakın olduøunu” söylerken, Anıtkabiri ziyaretinde de, ellerini havaya kaldırarak dua etmiûtir8. Bu somut göstergeler onun inançlı, hatta Müslüman olduøunu belirtir. Toplumda belirli bir hareketi baûlatabilmenin ûartlarından birisi, toplumun deøerleriyle inancını paylaûmaktır. Diøer yandan dinsiz toplumun kansız insana benzeyeceøi, nasıl kansız insan olmaz ise, dinsiz toplumun da olmayacaøı gerçeøini iyi bilen Tarzan9, toplumun inancını paylaûmakta, sadece dinin ûekil biçim ûartlarına uymamaktadır.
5. Tarzan’ın boû zamanlarını deøerlendirme ûekli incelendiøinde; tutkulu bir sinema izleyicisi ve Türk Müziøi dinleyicisi olan Tarzan’ın, boû zamanlarında ya Manisa’ya gelen bütün filmleri izlediøi ya da Türk Müziøi sanatçılarını dinlediøi bilinir. Müziklerini dinlediøi sanatçılara mutlaka kır çiçeklerinden oluûmuû buket verirken, beøenisini de “sesiniz çeûme suyu kadar güzel” sözleri ile belirtirken; Tarzan’ın inceliøine karûılık, baûta Müzeyyen Senar, Safiye Ayla ve Münir Nurettin Selçuk gibi sanatçılar olmak üzere, pek çok sanatçı onunla ilgilenmiû, fotoøraf çektirmiûtir 10
. Toplumdaki birçok kiûi gibi, sanatçıların da Tarzan’ı kulübesinde ziyaret etmek istemesi, onun sosyal bir kiûi olduøunun göstergesidir.
7 Aksakal, B. Yeûilin Atası Manisa Tarzanı, Emek Matbaacılık, Manisa, 1993; Avan, H. “Sevgi Adamı” Manisa
Mektupları, Celal Bayar Üniversitesi Yüksek Öørenim Vakfı Yayını, 2001.
8 Aksakal, B. Yeûilin Atası Manisa Tarzanı, Emek Matbaacılık, Manisa, 1993; Avan, H. “Sevgi Adamı” Manisa
Mektupları, Celal Bayar Üniversitesi Yüksek Öørenim Vakfı Yayını, 2001.
6. Tarzan siyaset yanı ile incelendiøinde; onun vatandaû olarak devletle ya da Cumhuriyet rejimi ile iliûkilerinde izlediøi tutumu, siyaset kurumu ile iliûkisini belirtir. Bu özelliøi de Cumhuriyet çocuøu ve çevreyi yeûillendirmesinde de etkili olduøu için, siyasi yanı alt baûlıklarda ortaya konulmuûtur.
a. Cumhuriyet çocuøu olarak Tarzan
Tarzan’ın devlet ya da kamusal alanla iliûkileri, hak ve sorumluklar merkezinde anlam kazanacaøı için; dürüst ve sorumlu bir Türk vatandaûı ûeklindeki davranıûı ile Cumhuriyet ve Atatürk ilkelerini savunma düzeyi, onun devletle iliûkilerini ortaya koyar. Siyaset kiûilerin genelde devlette anlamını bulan, kamusal alandaki kurum ya da gruplarla iliûkilerinde ortaya çıkar11
. Tarzan kamusal alanda bulunan kurum veya gruplarda resmi, mesafeli, kurala dayalı, ölçülü sosyal iliûkilerden önce; samimi, içten kiûiler arası iliûkilerde bile, içe dönük bir kiûilik yapısı sergilediøi için, ne kiûiler ne devletle yoøun etkileûime girmiûtir12. Ancak her tür iliûkisinde dürüst ve sorumlu bir vatandaû ûeklinde davranmaya özen gösteren Tarzan, sadece bu iki temel niteliøi ile kiûiler arası iliûkilerini geliûtirirken, devletle iliûkilerini de belirli düzeyde sürdürmüûtür. Örneøin, Tarzan arkadaûlarıyla Manisa Spil Daøı’na tırmanıûlarında, arkadaûlarından bazısının yolda rastladıkları kirazları toplamak istediøinde, Tarzan’ın “hepsi ilaçlı” diyerek onlara dokunmalarına nasıl engel olduøu, yürüyüû gurubundan Hüseyin Özbay tarafından anlatılırken; Çiftehan’daki daøa tırmanıûları sırasında rastladıkları elmaların toplanmasını da aynı tutumla engellediøi; hatta Bolkar Daøı’na tırmanıûlarında buldukları kuzuyu da, yine Tarzan’ın ısrarlı tutumu nedeniyle sahibine geri verdikleri de Haydar Aksakal tarafından anlatılmıûtır13. Somut örneklerle kısaca belirttiøimiz Tarzan’ın genel iliûkilerindeki bu sorumlu ve dürüst tutumunun kamu ile iliûkilerine yansıması ise, seçim zamanında askıya çıkarılan seçmen listesindeki adını, listelerin askıya çıktıøı ilk günlerde aramaya baûlaması, oyunu mutlaka kullanması ve dört buçuk yıl askerlik yapmasıûeklindedir.
Tarzan’a Kerkük’e neden dönmediøi sorulduøunda, tıpkı Atatürk gibi “Türk yönetimi olmayan yerde yaûayamayacaøını” söylemiû ve “herkesi sevin” önerisinde bulunmuûtur. Hatırlanacaøı üzere Atatürk de Türkiye’de barıû içinde yaûamayı ilke edindiøinden, doøum yerini dıûarıda bırakan bir coørafyayı vatan olarak benimsemiûti. Atatürk’ün diøer ilkelerini de davranıûlarına aynı ûekilde yansıtan Tarzan, Cumhuriyet savunuculuøunun somut örneøini birçok olayla vermiûtir. Örneøin, Konya’da Mevlana’yı ziyareti sırasında Tarzan’ın üzerinde elbise olmaması nedeniyle, görevli engel olmak istediøinde; Tarzan, görevliye hemen Mevlana’nın giriû kapısında bulunan “ne olursan ol, yine
11 Vergin, N. Siyasetin Sosyolojisi, Baølam Yayınları, ùstanbul, 2003.
12 Avan, H. “Sevgi Adamı” Manisa Mektupları, Celal Bayar Üniversitesi Yüksek Öørenim Vakfı Yayını,
2001; Çam, D. Hazırlayan, “Ege’nin Cesur Yürekleri”, Yeni Asır, 2004
de gel...“ dizesiyle baûlayan sözlerini göstermiûtir. Bunun üzerine davranıûından utanan görevli, baûını önüne eøerek Tarzan’ın Mevlana’yı ziyaret etmesine izin vermiûtir 14. Kısaca Tarzan, kendisini Türk hissettiøi gibi, evrensel ilkeleri benimseyip gerçek bir Türk Vatandaûı’nda bulunması gereken davranıû örneøini de sergilemiûtir.
Tarzan’ın Cumhuriyet çocuøu olduøunun baûka göstergeleri ise, kulübesi önündeki direkte Türk Bayraøını daima asılı tutması; Montrö Antlaûması’nı duyunca “bugün en sevinçli günümüz” diyerek, arkadaûı Hüseyin Özbay’ı kucaklaması; Atatürk öldüøünde, “babamız öldü” diye aølaması ve bu tarihten itibaren sakal bırakmaya baûlamasıdır15.
Tarzan’ın Cumhuriyet çocuøu olduøunun baûka göstergeleri de vardır. Örneøin, I.Dünya Savaûı sırasında Doøu Birliøi’ne gönüllü katılması, müttefiklerin savaûı kaybetmesine çok üzülmesi; hatta Kerkük civarında ùran’a ait bölgede yaûayan úeyh Tahir kabilesinden Meral ile evlilik hazırlıkları yaparken, Mustafa Kemal’in Anadolu’da Milli Mücadele hareketini baûlattıøı haberini alınca, evlenme hazırlıøından vazgeçip, Milli Mücadelede görev almak için yola çıkmasıdır16. Ayrıca Kurtuluû Savaûı’nda gösterdiøi baûarı nedeniyle kırmızı ûeritli madalya ile ödüllendirilen Tarzan’ın, bu madalyasından daima gururla söz etmiû olması, onun Türk Devleti’ne baølılık düzeyini gösterir. Cumhuriyetin ilanından sonra Atatürk’ün Manisa’ya ilk geldiøi 1925 yılında, Tarzan’ın da Kurtuluû Savaûı’nda en çok zarar gören kentlerden biri olan Manisa’yı tercih etmesi ve Manisa’daki aøaçlandırma çalıûması ile daø yürüyüûlerini daima ekiple gerçekleûtirmesi, acaba bir tesadüf mü, yoksa bilinçli bir seçim mi? Bu sorunun cevabı ayrı bir araûtırmanın konusu ise de, ûurası bir gerçektir ki; tıpkı Kurtuluû Savaûı’nın olumsuz ûartları gibi, yangınla dörtte üçü tamamen verimsizleûmiû bir kenti aøaçla yeûillendirilme çalıûmasını baûlatan da Tarzan’dır. Kurtuluû Savaûı nasıl zor ûartlarda kazanılmıûsa, ülke ekolojisini zenginleûtirecek yeûillendirme de zor ûartlarda kazanılmalıydı. Neredeyse diktiøi her fidanın hemen tutması, hükümetin ilk imar planını Manisa’da uygulamaya koyması gibi unsurlar Tarzan’ı oldukça umutlandırmıû ve çalıûmasını ara vermeden sürdürmüûtür. Atatürk’ün “baûarmak için yürüyenler asla yorulmazlar” özdeyiûine uygun olarak17, Tarzan da Bayram törenlerinin geçiûlerinde ya da daø yürüyüûlerinde, daima en önde olmuû; hatta yaûlılıøında bile, en önde yürümekten vazgeçmemiûtir. Ayrıca Tarzan’ın “hayatta yaratıcı olma gücünü daølarda sezdiøini” söylemesi ve bu sözünü Türkiye’nin en büyük daølarından Cilo Daøları, Palandöken Daøı, Aørı Daøı, Munzur Daøları, Erciyes Daøı ile Torosların zirvelerine çıkarak
14 Aksakal, B. Yeûilin Atası Manisa Tarzanı, Emek Matbaacılık, Manisa, 1993. 15 Yeøinobalı, N. “Manisa Tarzanı”, Manisa 2000, TC. Manisa Vilayeti Yayını, 2000.
16 Dayıoølu, E. “Manisa Tarzanı (Ahmet Bedevi)”, Manisa, 1 (2), 1982; Aksakal, B. Yeûilin Atası Manisa
Tarzanı, Emek Matbaacılık, Manisa, 1993.
doørulama kararlılıøı kadar; bu daøların zirvesine çıktıøında, eline Türk Bayraøı’nı alıp ùstiklal Marûı’nı hem söylemiû, hem de söyletmiû olması da, onun Türklük ve Milliyetçiliøi’nin düzeyini gösterir. Örneøin, ekibiyle Aørı Daøı zirvesine çıkan Tarzan, orada Alman daøcılarla karûılaûtıøında; ùstiklal Marûı’nı onlarla birlikte söylemiûtir18
. Bu ve benzer tür milliyetçi hareketleriyle Tarzan, Manisa bölge sporuna da hizmet etmiû kiûi olarak anılır19.
Gazilerle birlikte resmi geçite katılan ve onlara sık sık “sırayı bozmayın” önerisinde bulunan Tarzan’ın, bu sırada çok heyecanlı olduøunun da gözlenmiû olması, gerçek bir Kuvay-ı Milliyeci olarak anılmasına yol açmıûtır20.
Cumhuriyet çocuøu olarak Tarzan, Atatürk ya da ùsmet ùnönü’nün Manisa’ya her geliûlerinde daima onların yanında yer almıû; Atatürk’ün ölümü sonrası Anıtkabiri ziyaret etmiû, lahite Manisa’dan getirdiøi kır çiçeklerini koymuû ve ellerini havaya kaldırarak dua etmiûtir21.
b-Çevre dostu olarak Tarzan
Çevre dostu bir Türk olarak kendisini Manisa’nın aøaçlandırılmasına adayan Tarzan, kiûisel çabalarıyla gerçekleûtirdiøi aøaçlandırma çalıûmasına, 1930’ların Manisa Belediye Baûkanı Avni Gemicioølu’nun aøaçlandırma için 1.478 lira ayırmasıyla hız vermiû; daha ilk yıl, beû binden fazla aøaç dikimini gerçekleûtirmiûtir. Devam eden yıllarda II.Dünya Savaûının ortaya çıkması nedeniyle, Belediye aøaç dikimi için Tarzan’a maddi destek saølamasa da o, aøaç dikme ve bakım sanatını öz veriyle icra etmiûtir. 1950’li yılların Manisa Belediye Baûkanı Mehmet Sarımsakçı’nın desteøi ile Tarzan’ın önderliøinde aøaç dikim ve bakım çalıûmaları tekrar hız kazanmıû ve Manisa’ya park ve bahçe yapımı devam etmiûtir. Bugünkü Muradiye Camisi’nin batısındaki park, o günlerde oluûturulmuûtur22.
Aøaç dikiminin çok kolay, bakımının ise çok zor olduøunu iyi bilen ve bunu dostlarına söyleyen Tarzan; onları ancak çocuk gibi sevmekle bakımlarının mümkün olacaøına inanmakta ve insanların bırakacaøı en önemli mirasın, iyi bakılırsa 500 yıl yaûayan aøaç olduøunu belirtmiûtir. Tarzan’ın aøaç sevgisini bilen Daøcılık Federasyonu Baûkanı Asım Kurt, Tarzan’dan Ankara’yı da yeûillendirmesini istediøinde, Tarzan: “Manisa’da binlerce evladım var, onlardan ayrılamam” diyerek; sadece dikim deøil, bakımın da önemli olduøunu vurgulamıû ve bu söylediklerini aøaç dikim ve
18 Aksakal, B. Yeûilin Atası Manisa Tarzanı, Emek Matbaacılık, Manisa, 1993.
19 “Manisa Bölge Sporunda 50 Yıl”, Cumhuriyetin 75. Yılında Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Yönleriyle
Manisa, TC. Manisa Valiliøi, 1998.
20“Gerçek Bir Kuvay-ı Milliyetçi Manisa Tarzanı”, Yeni Asır, 1989.
21 Aksakal, B. Yeûilin Atası Manisa Tarzanı, Emek Matbaacılık, Manisa, 1993.
22 Karaöz, S. Hazırlayan, Manisa Belediyesi Tarihçe, Belediye Baûkanları, Çalıûmaları, Emek Matbaası,
bakımı için yerel bütün imkanları kullanarak göstermiûtir. Örneøin, sulamayı, Belediye ùtfaiyesi’nin aracına mazot koyarak yaparken; dikim ve bakımı, mahkumlardan yararlanarak gerçekleûtirmiûtir23.
Kısaca Manisa’nın aøaç ve yeûilliøi ile özdeûleûen Tarzan, Türkiye’deki daøların zirvelerine tırmanmayı tamamlayıp Manisa’ya döndüøünde, kesilmiû aøaçları görünce; “yokluøumdan yararlanıp ulu çamları kesmiûler, evlatlarını kaybetmiû baba gibiyim, göøsüme hançer saplanıyor, dayanamıyorum” diyerek aølamıû ve kalp spazmı geçirerek hastaneye kaldırılmıûtır. Daøların zirvelerine tırmanırken de zaman zaman baygınlık geçiren, ancak doktor önerisini sürekli kabul etmeyen Tarzan’ın durumu bu kez ciddidir. Buna raømen Tarzan, bahçesi aøaçlık, yeûillik olan Manisa Moris úinasi Hastanesi’ne yatmaya güçlükle ikna edilmiûtir. Aûırı efor nedeniyle kalp büyümesine baølı yetmezlik teûhisi konulan Tarzan’a, kendisini daha az yorması önerilse de, O tam iyileûmeden hastaneden çıktıøı gibi; kent merkezindeki park içerisine hazırlanmıû yeni kulübesi yerine, Spil Daøı eteklerindeki ilk kulübesine yerleûerek, iûine kaldıøı yerden devam etmiûtir. Tekrar rahatsızlanması nedeniyle hastaneye kaldırılması gerektiøinde, Tarzan: “ pil bitti” diyerek gitmek istememiûtir. Saølık ûartlarının kötüleûmesi üzerine hastaneye kaldırıldıøında, 31 Mayıs 1963 günü vefat etmiûtir24. Kısaca Tarzan hastalandıøında, Atatürk gibi ölüme meydan okurcasına, sarı zeybek oynamamıûtır; ama tıpkı onun gibi daha yapacak çok iûi olduøuna inanmıû, son anına kadar hastalıøını kabul etmemiû, kenti aøaçlandırma ve yeûillendirmeye devam etmiûtir.
Manisa kadar, Türk Toplumuna, hatta insanlıøa mal olmuû kiûi olarak, Tarzan’ın cenazesi devlet töreniyle kaldırılmıû; Belediye Baûkanlıøı ile Valilik görevlerini birlikte yürüten, aøaç kesimi nedeniyle Tarzan ile karûı karûıya gelen Niyazi Araz, mezarı baûında, onun kiûilik ve çevre çalıûmalarını övücü bir konuûma yapmıûtır. Bu tarihten itibaren Tarzan, belleklerde bıraktıøı iz ile Manisalıların anılarında ve kalplerinde yaûamaya devam etmiûtir. Örneøin, Tarzan’ın “evliya”, “ûıh” ya da “oølan doøumu yaptıran kiûi” olduøu söylentileri, daha onun saølıøında kulaktan kulaøa yayılmıû; onunla resim çektirmenin uøur getireceøine inanan baûta sanatçılar, siyasetçiler, üst yöneticiler olmak üzere birçok kiûi, Tarzan’la birlikte resim çektirmiûtir25. Günümüzde ise 1950, hatta 1960’lı yıları hatırlayan her Manisalının Tarzan ile ilgili anlatacaøı bir anısı mutlaka vardır.
Manisa’nın yeûillik ile parklara kavuûmasında, Tarzan’ın olaøanüstü çabası ve katkısı vardır. Onun zamanında oluûturulan park bahçelerin günümüze kadar gelmesi, daha o zamanlarda bunların etrafı çevrilerek koruma altına alınmasıdır. Örneøin, bugünkü Fatih Parkı, Tarzan
23Aksakal, B. Yeûilin Atası Manisa Tarzanı, Emek Matbaacılık, Manisa, 1993.
24 Avan, H. “Sevgi Adamı” Manisa Mektupları, Celal Bayar Üniversitesi Yüksek Öørenim Vakfı Yayını,
e
s
û
û
û
zamanında Çamlık Parkı olarak oluûturulmuû; etrafı çevrilerek koruma altına alınmasıyla da günümüze kadar gelmiûtir 26.
Anlaûılacaøı gibi Tarzan, Türk halk kahramanlarından Köroølu’nun dürüstlülüøü ve mertliøini, Yunus Emre ve Mevlana’nın alçak gönüllüøü ile hoûgörüsünü kiûilik potasında eritmeyi baûarmıû bir halk insanıdır. Bu nedenle Tarzan, Manisa ve Türk Halkı’na mal olmuû, kent merkezine heykelleri yapılmıû27, yaûamı filme çekilmiû28 ve unutulmayan efsanelerden sayılmıûtır29. Tarzan’ın önemli bir yanı da, Atatürk ilkelerine sahip çıkmadaki kararlıøı ile Cumhuriyet çocuøu olduøunu göstermesidir.
Günümüzde Tarzan, Manisa kenti ve halkıyla özdeûmiû, baûta sportif etkinlikler olmak üzere, tüm etkinlikler onun adıyla anılır olmuû; hatta aøaçlarla parkların dıûında, eøitim kurumları da onun adını almıû, sporculara onun adıyla hitap edilmiû30ve Manisa dıûındaki Manisalılar kimliklerini onunla bulmuûlardır31. Örneøin, Amerika’daki Tarzan, Kemer’deki Tarzan, Ege Üniversiteli Tarzanlar gibi.
Sonuç olarak, ülkemiz ve dünya insanının dikkati Atatürk ilkeleri ile sürdürülebilir
kalkınma ve çevre merkezli bir t knolojiye çekilmek isteniyor a yapılacak i , Tarzan
deøerleriyle ye il bir çevre anlayıûını bireylere benimsetmektir. Bunu ki ilere
kazandırmanın kısa, pratik yolu, ulusal ve uluslar arası çevre günlerinde Tarzan’ı da
anmak; onu topluma tanıtmak ve halka, onun gözüyle dünyaya bakma bilinci
kazandırmaktır.
26 Karaöz, S. Hazırlayan, Manisa Belediyesi Tarihçe, Belediye Baûkanları, Çalıûmaları, Emek Matbaası,
Manisa, 1977.
27 Özbayır, M.H. “2 Metrelik Tarzan”, Hürriyet Ege, 2000.
28“Günün Filimleri”, Milliyet, 2000; 87 Yıllık Film úeridi, Yeni úafak, 2001. 29“Unutulmayan Efsaneler”, http://www.sporgazetesi.com/dagcilik/unut.html 30“Manisa Vestel Spor Taraftar Hattı”, Yeni Asır, 2002.
31“Manisa Tarzanı”http://www.manisa.iwarp.com/tarzan.htm; “Manisa Tarzanı”,
http://www.manisalife.com/Manisa/manisa.htm;“ManisaTarzanı”,
http://www.mgk.2001.8k.com/tarzan.htm; “Manisa Tarzanı”, http://www.sozluk.sourtime.org; “Manisa Tarzanı Ahmet Carlak,”, http://www.manisa.saglik. gov.tr/kultur.htm
KAYNAKÇA
Aksakal, B. Yeûilin Atası Manisa Tarzanı, Emek Matbaacılık, Manisa,1993.
Atatürk, K. Nutuk, Bugünkü dille yayına hazırlayan: Z. Korkmaz, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araûtırma Merkezi, Ankara, 1997.
Avan, H. “Sevgi Adamı” Manisa Mektupları, Manisa, Celal Bayar Üniversitesi Yüksek Öørenim Vakfı Yayını, 2001.
Aycan, N. Saølık Sosyolojisi, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Yüksek Öørenim Vakfı Yayını, 2002. Çam, D. (Hazırlayan) “Ege’nin Cesur Yürekleri”, Yeni Asır, 2004.
Dayıoølu, E. “Manisa Tarzanı (Ahmet Bedevi)”, Manisa, 1 (2), 1982. “Gerçek Bir Kuvay-ı Milliyetçi Manisa Tarzanı”, Yeni Asır , 1989.
Giddens, A Sosyoloji, Yayına Hazırlayanlar: H.Özel-C.Güzel, Ayraç Yayınları, Ankara, 2003 . “Günün Filimleri”, Milliyet, 2000; “87 Yıllık Film úeridi”, Yeni úafak, 2001.
Gökçe, B. Türkiye’nin Toplumsal Yapısı ve Toplumsal Kurumlar, Savaû Yayınevi, Ankara, 1996 . Güvenç, B. Türk Kimliøi, Remzi Kitabevi, ùstanbul, 1977.
Karaöz, S. Hazırlayan, Manisa Belediyesi Tarihçe, Belediye Baûkanları, Çalıûmaları, Manisa, Emek Matbaası, 1977.
“Manisa Bölge Sporunda 50 Yıl”, Cumhuriyetin 75. Yılında Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Yönleriyle Manisa, TC. Manisa Valiliøi, 1998.
“Manisa Vestel Spor Taraftar Hattı”, Yeni Asır, 2002 . “Manisa Tarzanı”,http://www.manisa.iwarp.com/tarzan.htm “Manisa Tarzanı”,http://www.manisalife.com/manisa/manisa.htm “Manisa Tarzanı”,http://www.mgk.2001.8k.com/tarzan.htm “Manisa Tarzanı”,http://www.sozluk.sourtime.org
“Manisa Tarzanı Ahmet Carlak”,http://www.manisa.saglik.gov.tr/kultur.htm
Özbayır, M.H. “2 Metrelik Tarzan”, Hürriyet Ege, 2000.
Özkalp, E – Kırel, Ç. Örgütsel Davranıû, Anadolu Üniversitesi Eøitim, Saølık ve Bilimsel Araûtırma Çalıûmaları Vakfı Yayını Eskiûehir, 2001.
Topan, M. “Manisa Tarzanı”, Manisa’nın Sesi Mesir, 1 (1), 1979.
“Unutulmayan Efsaneler”,http://www.sporgazetesi.com/dagcilik/unut.html
Vergin, N. Siyasetin Sosyolojisi, Baølam Yayınları, ùstanbul, 2003.
