L $11 1 ^ •k^v.vln .il fc > B 1 * 5\^ * * = * = ^ M t # . *T. ■ - L—_.,.// ,r IT Vv- ^ - . A ~ r . t? t k v V \ \ î â T '-'V \ '^s¿w, ïÆ-Vh\\X
p
&
' II < |i á
\ *
1
|
!Í8
k
5 ■Il
LÁ^J!;
A
n ethereal crown on tstanbul"s skyline... An enchanted silhouette...A place emanating spi ritual repose, whose radiance illuminates the soul... The Blue Mosque as foreign visitors ha ve evocatively dubbed the imperial mosque of Sultanahmet.Sultan Ahmed I (1590-1617) ascended to the throne at the age of fourteen, and grew into a pious, charitable man and a connoisseur of art. His greatest aspiration was to build a mosque which would surpass all Istanbul's
architectural masterpieces, and whose design would express man's humility to God. Only after long deli beration was an appropri ate site decided upon. Overlooking both the Mar mara Sea and the Bospho rus strait the mosque wo uld attract the eye of all approaching the city by sea. Moreover, it was con veniently close to Topkapi Palace. Court architect M ehmed Ağa, w ho was both architect and a master craftsmen of mother-of-pe arl inlay, was charged with the design. Mehmed Ağa's task was no easy one. He had to compete with the classical perfection of the works of Mimar Sinan (the Süleymaniye, Rüstempaşa at all), and all the myriad of other architectural mas terpieces in the city. What is more, the site was just a stone's throw from theve- nerable Haghia Sophia, a long-revered eighth won der of the world. Fate had set him a tough ordeal. The foundation of the mosque were laid by Sul tan Ahmed I in person at a ceremony in 1609. The ja nissaries and horse regi ments took it in turns to cart the soil away from the
site on alternate days. It is reported that everyone in Is tanbul made some contribution to the mosque's const ruction, which took seven years to complete.
The mosque adjoins the Byzantine Hippodrome and fa ces Haghia Sophia across Sultanahmet Square. It is set within an outer courtyard and raised on a substructure. The mosque proper and the inner courtyard form a gro und plan consisting of two contiguous squares, while
İstanbul'un peyzajında ilahi bir taç... Masalsı bir siluet... Huzur verici bir iç mekan, benzersiz bir aydınlık gözlerden gönüllere inen... Sultanahmet Camii, yabancıların verdiği adıyla Mavi Cami...
Ondört yaşında tahta çıkan Sultan Ahmed I. (1590-1617) dindar, hayırsever ve güzel olana düşkün bir Osmanlı padi şahıydı. En büyük arzusu şehirdeki mimari şaheserleri geri de bırakacak, tasarımıyla insanın kulluğunu vurgulayacak bir cami yaptırmaktı. Devletin ileri gelenleri uzun süre şe hirde uygun bir yer aradı böyle bir yapı için. Sonunda Mar mara ve Boğaz'dan bakıldı ğında göz alan, denize ha
kim ve saraya y a k ın
bugünkü yerde karar kılındı. Caminin mimarlığı, m üzik ve sedefkarlıkta da usta olan mimarbaşı Mehmed Ağa'ya verildi. Açıkçası, M ehm ed Ağa'nm işi zordu: Büyük usta Sinan'ın eserleriyle (Süley maniye, Rüstempaşa camii, vd.) dolu bir şehirde ve Aya- sofya'nm yanıbaşmda m uh teşem bir cami yapmak... Ta lihi o n u bu çetin sınava sürüklemişti.
Caminin temeli 1609'da biz zat Sultan Ahmet tarafından törenle atıldı. Bir gün yeniçe riler, bir gün sipahiler toprak taşım a işinde çalıştılar. Bütün İstanbulluların cami nin inşaatında bir hizm et gördüğü rivayet edilir. Bina yedi yılda tamamlandı. Bugün Sultanahmet Meydanı denilen ve Bizans döneminin ünlü Hipodrom'unun bulun duğu a la n ın sol y a n ın d a yükselen cami çok geniş bir dış avlu ile çevrilidir. Yüksek bir zemin üzerindeki yapının kendisinin ise iki kareden oluşan bir planı vardır. Kare lerden biri iç avlu, öteki ca midir. İç avlu 3 0 kubbe ile çevrilidir. Mermerle döşenmiş bu geniş alanın ortasındaki şadırvan kabartm a lale ve karanfil motifleriyle dikkati çeker. İç avlunun biri cephe den, ikisi yandan olmak üzere merdivenlerle çıkılan bronz dan yapılmış üç kapısı emsalsizdir. Bu kapıların ustası sey yah Evliya Çelebi'nin babası kuyumcubaşı Zılli'dir.
Dönemin şairlerine "Bu ne parlak ışık? Bu ne güzel tarz?" dedirten cami, çapı 24m, yüksekliği 43m olan bir kubbeyle örtülüdür. Dört yanda birer yarım kubbe ile çevrilir ana kubbe. 260pencereden (aşağı yukarı beş sıra) giren ışık ya pıyı kasvetten arındırır ve hiç bir camide görülmeyen bir
ay-FROM HERE
ETERNITY
fey Nil Serai /photos Murat Taner
An ethereal crown on
Istanbul's skyline...
The Blue Mosque as foreign visitors
have evocatively dubbed the
imperial mosque of Sultanahmet.
• • •
İstanbul'un peyzajında ilahi bir taç...
Masalsı bir siluet... Huzur verici bir
iç mekan, benzersiz bir aydınlık,
gözlerden gönüllere inen...
Sultanahmet Camii, yabancıların
verdiği adıyla Mavi Cami...
He had to compete with the
classical perfection of the
works of Mimar Sinan...
Büyük usta Sinan'ın
eserleriyle dolu bir şehirde ve
Ayasofya 'run yan ı başında
muhteşem bir cami
yapm ak
...
the roof is a centralised plan consisting of a central do me surrounded by four semidomes. The marble flag ged courtyard is surrounded by colonnade roofed by 30 copolas, and in the centre is a Şadırvan (fountain for ablutions) embellished with relief tulip and carnati ons motifs. The three superbly crafted bronze doors le ading into the courtyard are the work of Zilli, the court jewelsmith and father of the famous 17th century traveller Evliya Çelebi.
"How radiant its light, how lovely its form" exclaimed a contemporary poet when he saw the finished mos que for the first time. Light streams in from no less than 260 windows in five courses. Some art historians have surmised that Mehmed Ağa deliberately sought to
dm lık sağlar. Bazı sanat tarihçileri bu yolla "Mehmed Ağa'nın Süleymaniye camimdeki loşluğu ve hüznü izale etmeye ve içeriye aydınlık bir sofa hali vermeye çalıştığını" iddia eder. Sol köşede hünkar mahfili yer alır. Mozaik ve yeşim süslemeli mihrabı, sedefli kapısı, turkuvaz üzerine altın yaldızla yazılı çinileriyle süsleme bakımından büyük değer taşır. Bu mahfelin yanında sultanın bir çilehanesi (itikâf köşesi) bulunur.
Duvarlar onaltmcı yüzyıl ve onyedinci yüzyıl başına ait çini panolarla kaplıdır. İnşaat defterlerine göre tam 21.043 çini kullanılmıştır. Bu çinilerdeki yeşile yakın mavi renk dolayısıyla yabancılar Sultanahmet Camiine Mavi Cami adını vermişlerdir. Yazılar ise devrinin önde gelen hattatı Gubari'nin elinden çıkmış son derece ince bir
create a joyous atmosphere with cascades of light, in contrast to the pensive mood of the Suleymaniye's shadowy interior. The imperial lo- ge is in the left corner, and beside it is a cell where the sultan did penance. The mosque is richly and beautifully ornamented, the mihrab (prayer niche) adorned with mosaic and jade, the main door inlaid with mother-of-pearl, and tiling panels inscribed with gold on a turquoise ground.
According to the original construction registers 21,043 Iznik tiles were used to face the walls. These era of the finest period bearing magnifi cent designs of flowers and trees. The radiant turquoise shade wich predominates in the deco ration gave rise to the popular name Blue Mos que given by foreign visitors. The mosque's su perb inscriptions are the work of the 17th cen tury calligrapher Gubari. A distinctive feature of this mosque is its six minarets. No other mosque before or since has had so many. Juxtapoksed with the heavy grandeur of Haghia Sophia, the lightness and grace of Mehmed Aga's mosque enables it to hold its own across a time divide of one thousend years.
"In terms of spatial effect, Sultanahmet Mosque
surpassed Haghia Sophia and Siileymaniye"
"Sultanahmet camii mekan etkisi bakımından
Ayasofyayı ve Siileyman iye'y i geride bırakır."
The Austrian art historian Ernst Diez, known for his studies of Turkish and Islamic art, writes in "Turkische Kunst": "In terms of spatial effect, Sultanahmet Mosque surpasses Haghia Sophia and Süleymaniye. Similarly it demonstrates the superiority of the four semidome system over the axial two semidome system." o
madır... Caminin Türkiye'deki öteki camilerde görülmeyen bir başka özel liği de altı minareli oluşudur (İlginçtir, cam inin ince , z a r if m inarelerinin nereden baksanız beşi gözükür),,. Ağır Ayasofya'nın karşısında, hafif ve ince bir mimarlığın başarılı örneğidir Sulta nahmet camii.
Türk ve İslam sanatı üzerinde çalışma larıyla tanınan avusturyalı sanat tarihçisi Ernst Diez "Türkische Kunst" adlı yapıtında şöyle y a z a r : "Sultanahmet camii mekan etkisi bakımından Ayasofya'yı ve Süleymani- ye'yi geride bırakır. Aynı zamanda dört yarım kubbe siste
minin, bir mihverli iki yarım kubbe sistemine üstünlüğünü
de kanıtlar". o
C IT Y S C O P E NOVEMBER 1 9 9 2 ^
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
