Meslek Hastalıkları Deneyimi,

Meslek Hastalıkları Deneyimi,

Tanı, Kayıt, Bildirim Sistemi Önerileri

HÜTF –HİSAM-İMU - 20 Mayıs 2021 / 12.10-13.00

Prof. Dr. İbrahim AKKURT

Emekli Öğretim Üyesi

İş ve Meslek Hast. Uzm. / Göğüs Hast. Uzm.

ARTI Danışmanlık / Kudret Internatioal Hospital

SUNU PLANI

• Meslek Hastalıkları Deneyimi

– MH ile tanışıklığımın 30.yılı: ??

• arpa boyu yolun öyküsü

• Tanı, Kayıt, Bildirim Sistemi Önerileri

– Bir çok yerdeki sunu /yazı / ifade / önerilerin güncellenmiş bir özeti

• Geleceğe projeksiyon / öneriler…

[email protected] 2

Prof. Dr. İbrahim AKKURT – Özet-Kısa Özgeçmiş

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesini 1986’da bitirerek Tıp Doktoru oldum. Bir yıl pratisyen hekim olarak Bingöl Sancak Sağlık Ocağında çalıştıım. Kasım 1987- Aralık 1991 döneminde Ankara Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim ve Araştırma hastanesinde Göğüs Hastalıkları ihtisasımı tamamlayarak Göğüs Hastalıkları Uzmanı oldum. 3 Mart 1992’den 26 Ağustos 1999’a kadar SSK Ankara Meslek Hastalıkları Hastanesi ve SSK Ankara Eğitim Hastanesinde çalıştım. Bu süre içinde SSK temsilcisi olarak değişik idari ve mesleki görevlerde bulundum. 1995’de ILO bünyesinde verilen pnömokonyoz

radyografileri eğitimi alarak SSK temsilcisi olarak binlerce pnömokonyoz grafisi değerlendirme panellerinde görev aldım.

Ankara Meslek Hastalıkları Hastanesinde çalışırken YÖK kanalıyla dışardan başvurduğum doçentlik aşamalarını Kasım 1998’de Ege Üniversitesinde yapılan sınavla tamamlayarak Göğüs Hastalıkları Doçenti oldum. ILO tarafından 2005’de verilen ikinci pnömokonyoz grafileri okuma eğitiminden sonra ÇSGB ile ILO arasında yapılan protokol gereğince ülkemiz adına ILO eğiticisi olarak pnömokonyoz radyografileri eğitim programları yürütücüsü-eğiticisi olarak ilk 3 kursta görev aldım. Ağustos 1999’dan Nisan 2013’e kadar Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD Öğretim Üyesi olarak çalıştım; Aralık 2003’de aynı birimin Göğüs Hastalıkları Profesörlüğü kadrosuna atandım. On yıldan fazla süreyle Anabilim Dalı Başkanlığı, dahili bilimler bölüm bşk. yard., Dekan yardımcılığı, Başhekimlik, Fakülte kurulu ve yönetim kurulu üyeliği, Üniversite yönetim kurulu ve senato üyeliği vb. değişik akademik idari görevlerde bulundum. Özellikle bireysel akademik çalışmalarımın çoğunun kurumsal düzeyde iş ve meslek hastalıklarına yoğunlaşması nedeniyle

Temmuz 2012’de ilgili mevzuat gereğince SB TUK tarafından İş ve Meslek Hastalıkları Uzmanlığım belgelendi; bu uzmanlık belgesi verilen ilk 8 kişiden biri oldum. Ocak 2013’de CÜTF Göğüs Hastalıkları AD, İş ve Meslek Hastalıkları BD’nı kurdum.

Mayıs 2013’de SB KHB Ankara AGHve GC EAH’de eğitim görevlisi olarak atandım; burada Meslek Hastalıkları Hastanesinin enstütü ya da bir 3. Basamak EAH dönüştürülmesi düşüncemin gerçekleşme umudunun kısa ve orta

vadede olamayacağını gördüğümden 16 Aralık 2013’de 27 yıllık devlet görevini bırakıp emekliye ayrıldım. Halen Ankara Özel Kudret Hastanesinde Göğüs Hastalıkları biriminde, özel bir OSGB’de eğitici-danışman olarak sürdürmekle beraber meslek hastalıkları ile ilgili akademik faaliyetlerimi 04.00-07.00. mesailerinde ve sair zamanlarda değişik organizasyon – aktivasyonlarda, eğitici-danışman-araştırmacı olarak sürdürmeye çalışmaktayım. Kişisel akademik dosyamda Nisan 2013 itibarıyla toplam 326 bilimsel yayının (51’i uluslar arası, 115’i ulusal olmak üzere toplam 166 yayın; 42’si uluslararası 112’si ulusal olmak üzere toplam 160 kongre bildirisi) yarısına yakını meslek hastalıkları ile ilgilidir; ayrıca Mesleki Solunum Hastalıkları, Sigaradan Nasıl Kurtuldum ve Sigaradan kurtulmanın püf noktaları isminde üç bireysel kitabım, 10’dan fazla kitapta da bölüm yazarlığım var. Halen TTB, TTD, ERS, ICOH vb organizasyonlara üyeyim. Meslek hastalıkları özel ilgi alanıma en büyük hastalık etkenleri olan sigara, hava kirliliği/iklim değişikliği ve nanopartiküllere maruziyet de son yıllarda katılmıştır; bu alandaki bilimsel ve eğitsel faaliyetlere de destek sunmaya çalışmaktayım.

[email protected] 4

-29.12.2017 -

Koroner YBÜ – 64 y, E

- 45 yıl inşaatlarda mozaik işçiliği, 3 yıl TB tedavisi görmüş:

SİLİKOZİS

(SİLİKOTB) - Yaşarken

ülkemizde hiçbir yerde kayıtlara MESLEK

HASTALIĞI OLARAK GEÇMEDİ…

- Ölümünün de MESLEKİ OLDUĞU HİÇBİR T.C.

evrakında kayda alın(a)madı 

2 kitap/1.

[email protected] 5

https://bianet.org/bianet/saglik/176381-meslek-hastaliklari-malul-birakarak-listele-ki-gizleyebilesin

“Negrel kızdı: Haydi efendim!

dedi. Kafanız ezildiği zaman, işin ucu size mi dokunacak?

Hiçbir zaman! İşletme size yahut karılarınıza maaş

bağlamak zorunda kalacak…”¹

Bu diyalog daha doğum aşamasındaki kapitalizmin işçi/çalışan sağlığına,meslek hastalıkları ve iş kazaları gerçeğine

yaklaşımını belki de onlarca cilt kitaptan daha iyi anlatmaktadır.

Satırlar Emile Zola’nın işçi sınıfı

mücadelesini destanlaştıran başyapıtı Germinal’den…

Olaylar 1860’larda Fransa’nın kuzeyinde bir madende geçmektedir…

1917…

1919…ILO… Birincil koruma

1930…ILO… İkincil koruma (Sağlık Gözetimi)

1946…WHO… ^Üçüncül

koruma

1978…WHO… ^Dördüncül

Koruma(Sağlığın tanımın

revizyonuMaluliyet-Sosyal

destekle yaşamın idamesi

Sf.257: “ MH bildirimi ve MH kabulü

prosedürü, tuzaklarla ve aşağılamalarla dolu zahmetli bir yoldur ve genelde; en iyi

olasılıkla gülünç miktarda bir tazminatla, en kötü olasılıkla reddedilmeyle sonuçlanır”

Sf.259: “ Son olarak ve en önemlisi, iş ve sağlık ilişkisi hakkında bilgi üretim alanı; …

TAZMİNAT SİSTEMİNDEN BAĞIMSIZ bir biçimde, çalışma hayatına bağlı

zararlarının görünür hale gelmesine olanak sağlamalıdır.”

…çalışma

hayatına bağlı zararlıların görünür hale

gelmesine olanak

sağlamalıdır…

[email protected] 6

2 kitap/2.

7

Çalışma yaşamındaki zararlılar

FİZİKSEL:

NP???

KİMYASAL: Gaz, Duman, Sıvı, Buhar…

ERGONOMİK:

BİYOLOJİK: İnfeksiyonlar: viral, bakteryel, mantarlar…

RADYASYON:

SOSYO-PSİKOLOJİK:

MH:

%100 önlenebilir

??? Çalışanların ^MH/İİH:

%0 4-12 beklenir

???

Evet, gerçek MH sayımız

SGK YASAL

…geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal

engellilik halleridir⁾rakamlarıdır :

1000 civarı/yıl

Hayır, gerçek MH/İİH sayımız

TIBBİ

(6331/3-L:Mesleki risklere maruziyet sonucu ortaya

çıkan hastalığı⁾rakamlarıdır

80 bin-240 bin /yıl

8

5500 ölüm /gün

~ 4 ölüm /dk

160 milyon MH/yıl

GERÇEKTE SAYI KAÇ?

(< 1 – bir- milyon /yıl)

[email protected]

[email protected]

Kavram – kafa- karışıklığı – ILO versiyonu -2013

9

Diagnosis of occupational diseases

In most cases it is straightforward to determine whether an accident or injury is occupational, but the causal relationship between a

chemical, biological, physical or psychosocial hazard and a disease is often more complicated. There are various reasons for this:

■ Diseases may be multifactorial in causation, with contributions from hazardous exposures both at work and at home.

■ A single occupational hazard may cause adverse health effects in more than one organ system, leading to a variety of symptoms that may not seem connected.

■ Untrained health care providers may not be aware of the connection between a hazard and a disease.

■ Workers may not recognize that their symptoms are work-related.

■ Some diseases, such as cancer, may occur many years after

exposure. At the individual level, a causal relationship needs to be established between a disease and the occupational exposure. This is normally based on clinical and pathological data, occupational

history (anamnesis) and job analysis, identification and evaluation of occupational hazards, and exposure verification.

[email protected]

International Labour Organization 2013 - National System for Recording and Notification of Occupational Diseases – Practical guide First published 2013

Bir kaza veya yaralanmanın işten kaynaklanma durumunu saptama zor değildir- açıktır… Ancak bir hastalık ile çalışma ortamlarındaki kimyasal, biyolojik, fiziksel veya

psikososyal riskler arasında ilişki kurmak her zaman komplikedir…

* Hastalıklar çoğunlukla multifaktöryel sebeplidir; ev-işyeri- çevresel vb. maruziyetler aynı anda olabilir…

* Tek bir mesleki maruziyet değişik organ ve sistemlerde değişik patolojilere –semptom ve hastalıklara yol açabilir…

* MH konusunda eğitimi olmayan sağlık sunucuları mesleki bir risk ile hastalık arasında her zaman bağ kuramayabilirler…

* Çalışanlar semptomları-hastalıkları ile çalışma koşullar arasında her zaman bir bağ kuramayabilirler…

* Bazı hastalıkların ortaya çıkması ile ilk maruziyet arasında bazen yıllarca süren bir zaman aralığı olabilir;bu nedenle her hastada ayrıntılı

maruziyet anamnezi ile mesleki riskler ortaya konulmalıdır

10

International Labour Organization 2013 - National System for Recording and Notification of Occupational Diseases – Practical guide First published 2013

[email protected] 11

[email protected]

International Labour Organization 2013 - National System for Recording and Notification of Occupational Diseases – Practical guide First published 2013

Çalışanlar İşveren

Tıp ve sağlık tesisi Meslek Hast. Tanı

tesisi Yerel ISG

müfettişliği – denetim merkezi

Yerel ISG Enstitüsü (bilgi merkezi)

SGK – IKMH- Enstitüsü - Merkezleri Yerel - bölgesel –

hükümet/otorite

Ulusal ISG Enstitüsü (bilgi merkezi)

İstatistikler, yayın ve iletişim

Çalışma/ Sağlık Bakanlığı & Ulusal ISG müfettişliği – denetim merkezi

12

İlliyet bağı

[email protected] 13

HERKES

MESLEK HASTALIKLARI BİLDİRİMİ

YAPABİLİR…

[email protected] 14

[email protected] 15

[email protected] 16

[email protected] 17

[email protected] 18

[email protected] 19

[email protected] 20

TABİİ Kİ HERKES MH

BİLDİRİMİ YAPABİLİR…

AMMMAAAA …

[email protected] 21

[email protected] 22

İlliyet bağı

MH’nın SGK/İlliyet bağı SARMALININ NEDENİ:

YASAL MH

(MALULİYET/TAZMİNAT)

MH TIBBİ yönünü ortaya koyabilecek bir yapı – kişi /kurum var mı ?

• İYH ?

• Birinci basamak Sağlık kurumları ?

• İkinci basamak ?

• Üçüncü basamak ?

– Üniversiteler ? – EAH ?

– Meslek Hastalıkları Hastaneleri ?

[email protected] 23

ÇAĞDAŞ İŞ/ÇALIŞAN SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ MANTIĞI

ÇSG (İSG)

[email protected]

İ N

S A N Meslek

Hastalığı /İİH

İş Kazası

Sağlık Güvenlik

İİH / İAH / İBH : Tıbbi MH Ramak kala dahil İK kayıt Yasal MH:

Malul-Tazminat-Ölüm Malul - ölüm İK

24

WHO SB

ILO İYH ÇSGB

?

İGU

?

Occupational Medicine in Europe: Scope and Competencies © World Health Organization – 2000

-İş Sağlığı ve Güvenliği (OSH)… Çok genel bir kavramdır... Esas olarak Tıp Dr.u dışındaki (+Dr) bir ekibin sorumluluğundadır; yeri iş yeridir

-Meslek Hastalığı Uzmanlığı… Spesifik bir kavramdır… 1-2-3.Basamakta Dr. Yetki ve sorumluluğundadır : Uzm/Sertifikalı

25 [email protected]

UZMANLIK ÇÖZÜM OLABİLİR Mİ ? Derdimize

(tanı/bildirim/kayıt sistemimize)

derman olabilir mi?

Tıpta uzmanlık dalları

1929

tarih ve 1228 sayılı RG yayımlanarak yürürlüğe giren

Tababet ve İhtisas Vesikaları Hakkında Nizamname

uzmanlık dallarının adları ve eğitim süreleri

1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarz-ı İcrasına Dair Kanunun

çizelgelerde belirtilmiştir.

UZMANLIK – ANADAL - YANDAL

ilk yan dal düzenlemesi 1961 yılında yapılmıştır,

ilk yan dal ihdasında yan dalda uzman olacaklar “halen uzmanı oldukları dala yeni bağlanan yan dalda derinleşenler” olarak tarif edilmiştir

1219 Sayılı kanun da 6 Nisan 2011 …9 dal yeni ihdas

26 [email protected]

İş ve Meslek Hastalıkları Uzmanlığı

Farkları:

Tarihçesi,

Eğitim

Hizmet

Bakış açısı, sorumluluğu, işleyi vs vs …

27 [email protected]

28

FARK -1 : Tarihçe /dünya

-Antik çağda Yunan-Romalılar dönemi madencilerde hastalık ve ölümlerin

fazla olması dikkati çekilmiş

-1556 Georg Bauer

madencilerin hast. ve riskleri

1700 ^B. Ramazzini

-Bir çok MH ve İİH tanılamış

- MH … Etyolojik bir tanımlama olarak

Mesleğiniz nedir ?

[email protected]

Nelere maruz kalıyorsunuz?

29

Alice Hamilton 1869-1970

1916… Endüstri Hekimliği Birliği 1925 – Endüstriyel zehirlenmeler 1934 – Toksikoloji

-Meslek hastalıkları klinikleri

-1955’de Birinci basamak için meslek hastalıkları sertifikasyonları

- 1970… ABD ÇB…OSHA

-SB… CDC… NIOSH

[email protected]

Bizde 1988

- Endüstri Hekimliği – İş Hekimliği…

kadar…

- Meslek hastalığı Uzmanlığı… 4 (2 İç Hast – 2 Halk S)…

-MHH… SSK hast. İKMH sigortası için -Ünv. MS-PhD

- Klinik yok…Dr.Erdal ATABEK…

-TTB - İYH…1988’den beri

-Koruyucu hekimliktir??? / değildir ???

-ÇSGB –Özel Merkezler…2002 sonrası

Dr. İsmail Topuzoğlu Dr. Haldun Sirer

Dr. Turhan Akbulut

Dr. Engin Tonguç

FARK -1 : Tarihçe / ^ülkemiz

30 [email protected]

[email protected] 31

[email protected] 32

2014

Dünyada Uzmanlık Eğitimi hemen hiçbir alanda homojen (standardize?) değildir

İMH Uz. bu daha karmaşıktır

FARK-2: Eğitim

33 [email protected]

[email protected] 34

NIOSH

Dünyada İMH … Enstitüler – ABD - 1970…

ÇB – OSHA … güvenlik.. İş yeri… 1. Korunma -SB- CDC- NIOSH… sağlık…OSB…2-3.Korunma

35 [email protected]

36 [email protected]

ÜLKEMİZDE İMH Uzm. Eğitimi

İş Sağlığı (Güvenliği)… Bazı Ünv. Halk Sağlığı AD.

MS – PhD.. Akademik

İMH Uzm

HİÇBİR ÜNİVERSİTE ve EAH’de Klinik Uzmanlık Eğitimi

verebilecek bir merkez yoktu Şimdi ???

37 [email protected]

Hizmet sunum

Ne iş yapa(cak)r bu uzmanlar?

-Birinci Basamak -İkinci Basamak -Üçüncü basamak

38 [email protected]

FARK-3: Hizmet

39

İş – Meslek Hastalıkları ekibi:

İş yeri boyutu - Koruyucu

• İş Güvenliği elemanı

• Endüstriyel hijyenist

• İşçi temsilcisi

• Yönetim temsilcisi

• Ergonomist

• Çevre Mühendisi

Meslek Hastalıkları - Tanı- tedavi

• Hemşire

• Asistan

• Diğer branş hekimleri

• Fizyoterapist

• Epidemiyolog

• Klinik-Hastane

[email protected]

40

İMH hekiminin rolü… İYH (

)

• Tehlikeleri tanımlamak

• Maruziyetleri belirlemek

• İş gücünü korumak

• İş ortamındaki tehlikeler konusunda çalışanlara eğitim vermek

Birinci basmak… iş yerinde :

[email protected]

41

İMH – birinci basamakta:

• İSG ekibiyle uyumlu çalışır, öneri geliştirir

• Çalışan ile çalıştıran arasındaki denge unsurudur

• Hastalık ve kazalara erkenden tanı ve tedavisini yapar

• tekrar uygun bir şekilde işe başlatır

• Tüm paydaşlarla etkin iletişim

• Fayda-maliyet etkinliği sağlar

[email protected]

42

İMH Uzmanının günlük mesaisi % dağılımı

• Yönetim- idare 18%

• Klinik pratik 65%

• Konsültasyon 12%

• Araştırma 2%

• Eğitim 2%

• Diğer 1%

[email protected]

[email protected] 43

Mevcut durum; geldiğimiz nokta

Sıfıra sıfır elde var sıfır ???

44 [email protected]

GH - İZMİR GH - ANKARA

GH - ANKARA

GH - ANKARA

GH - AFYON

GH - ABD GH - SAMSUN GH – ZONGULDAK ?

45 [email protected]

[email protected]

İş kazaları bildirim –kayıt sistemi : ÇSGB (ÇB – SG) Meslek Hastalıkları bildirimi – kayıt sistemi : SB

“ yeni paradigma”

Hasar - Maluliyet – Tazminat : SGK – İKMHS-

Mahkemeler…

[email protected] 47

Meslek Hastalığı

Maluliyet/tazminat

•İşyeri ortamında toza maruziyet öyküsü incelenirken çalışanın; ayrıntılı meslek öyküsü alınmalıdır (En son yaptığı ve daha önce çalıştığı işler, çalıştığı bölümler, kullandığı ve çalıştığı ortamdaki maddeler, iş dışı uğraşları, alışkanlıkları sorgulanmalıdır.).

** PA Akciğer grafisinin (35x35cm.) değerlendirilmesi, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ile Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik hükümlerine göre yapılır. PA akciğer grafileri, A ve B okuyucu tarafından değerlendirilir. İlgili Tüzük ve Yönetmelik ile A ve B okuyucu listelerine www.isggm.gov.tr adresinden ulaşılabilir.

*** A ve B okuyucuları tarafından pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul edilen ve işverene bildirilen işçiler, Meslek Hastalıkları tanısı koymakla yetkili Hastaneye sevk edilir. Hastane raporlarının bir örneği ilgili işyerine ve İSGÜM'e gönderilir. [email protected] 48

Kazara bir ILO okuyucusu > 1/0 demişse:

SGK: MH…Bölge MH kurulları… SGK YSK…

ADLİ TIP… YARGIYAT …

[email protected] 49

- Tütün - Alkol

- Obezite

- İç ve dış ortam hava kirliliği > ölüm > 7 mlyon

- Meslek hastalıkları > 2 milyon

NANOTEKNOLOJİ… > 6 Trilyon $

NANOPARTİKÜL… Geleceğin ASBESTİ

!!!

50 [email protected]

SAĞLIK GÖZETİMİ

MESLEKİ MARUZİYET SONLANDIKTAN SONRA DA SAĞLIK OTORİTESİNCE

YAPILMAK ZORUNDA !!!

[email protected] 51

USA Sağlık Bakanlığı,İstatistik Yıllığı, 2011 (CDC –NIOSH)

[email protected] 52

Maruziyet sonlandırılsa bile pnömokonyozlu

olguların %62’sinde 10 yıl sonra, %29’unda 20 yıl sonra hala progresyon devam etmektedir.

ILO kategori 1’de olan olguların %31’i, kategori-2 olguların %55’i 10 yıl sonunda komplike

pnömokonyoza dönüşürken kategori 1 ve 2 olgularının %6’sı 20 yıl içinde komplike

pnömokonyoza ilerlemektedir…

SON - yetkim olsaydı : ütopya- 3 ŞEYİ DÜZELTMEYE ÇALIŞIRDIM

1) İYH

İMHUzm

2) MH/İİH tanı takip sistemi

3) Maluliyet değerlendirme /mesleki rehabilitasyon sistemi

(AMA

[email protected] 53

[email protected] 54

Teşekkürler…