v e rg i
rap o ru MAKAL EL E R sayı: 121 • ekim 2009
BİRDEN FAZLA MAHKEMEYE VERİLEN BİLİRKİŞİLİK HİZMETİ SO N U CU N D A ALINAN ÜCRETLERDE BEYAN SORUNU
Uğur UĞURLU <*>
1 - GİRİŞ
Bilindiği üzere bilirkişi; hâkim veya savcının hukuki bilgisi dışında, çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren durumlarda başvuru
lan o konunun uzmanı olan kişilere hukuk dilin
de verilen addır.
Bilirkişilik müessesesi ile ilgili 5271 sayılı C e
za Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun1 63'ncü maddesinde " Çözümü uzmanlığı, özel veya tek
nik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün almmasm a re'sen, Cum huriyet savc>- smm, kat>lan>n, vekilinin, şüphelinin veya san>- ğ>n, müdafiinin veya kanunî tem silcinin istemi üzerine karar verileb ilir." denmektedir. Yine ay
nı kanunun 66'ncı maddesinde ise " çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde bilirkişi
nin rey ve mütalaasmm almmasm a karar v e rilir"
denmektedir. 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhake- meleri Kanunu'nun 275'nci maddesinde ise 2
" M ahkem e, çözümü özel veya teknik bir bilgiyi
gerektiren hallerde bilirkişinin oy ve görüşünün almmasm a karar v e rir" denmektedir.
Ayrıca Ceza Muhakemeleri Usulü Kanu
nu'nun 72'nci maddesinde de " Bilirkişiye, ince
leme ve seyahat gideri ile çal>şmas>yla orant>l>
bir ücret ödenir." denmektedir.
Anlaşılacağı üzere bilirkişiler; mesleklerinde uzmanlaşmış ve birikim sahibi olan kişilerdir. Bu kişiler, çeşitli kişi ve kurumlar arasında oluşan ih
tilafların çözümü için bilirkişi olarak görev yap
makta ve kendilerine gelen olayla ilgili yasal mevzuat çerçevesinde rapor düzenleyerek yargı
ya teknik anlamda destek vermek suretiyle ihti
lafların çözümüne katkı sağlamaktadır. Bilirkişi
ler mahkemelere vermiş oldukları bu hizmet kar
şılığında ise adli birimlerden (Adliye Vezne M ü
dürlüğü) belli tutarda bir ücret almaktadır.
Diğer taraftan söz konusu bilirkişiler bazen bir
den fazla mahkemeye bilirkişilik görevi yapmakta bunun karşılığında da birden fazla adli birimden ücret alabilmektedir. Ancak bu durumda bilirkişi
ler birden fazla mahkemeden elde ettikleri üc
retleri vergi dairesine beyan edip etmeyecekleri
Vergi Denetmeni
17.12.2004 Tarih ve 25673 Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanmıştır.
04.07.1927 Tarih ve 622 Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanmıştır.
sayı: 121 • ekim 2009
hususunda tereddüde düşmektedir. Bizde bu ma
kalemizde birden fazla mahkemeye bilirkişilik yaparak ücret alan bilirkişilerin almış oldukları bu ücretleri hangi durumlarda beyan edeceğini, bu konuda verilmiş muktezalar ve kişisel düşün
celerimiz doğrultusunda açıklamaya çalışacağız.
2- B İL İR K İŞ İL E R İN M A H K E M E L E R D E N A L D IK LA R I Ü C R ET LER İN V E R G İL E N D İR M E S İ 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun3 61'nci maddesinde ücret, "Ü c re t işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşı
lığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerdir. Ü cretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (M ali sorumluluk tazmi
natı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar al
tında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebe
ti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahiyetini değiştirmez." hükmü yer almaktadır.
Diğer taraftan, aynı maddenin 3'ncü fıkrası
nın 5'nci bendinde; bilirkişilere, resmi arabulu
culara, eksperlere, spor hakem lerine ve her tür
lü yarışm a jürisi üyelerine ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatlerin de ücret sayıldığı hük
me bağlanmıştır.
Yine Gelir Vergisi Kanunu'nun 62'nci madde
sinde ise; "İşveren hizm et erbabını işe alan, em ir ve talim atlar dahilinde çalıştıran gerçek ve tüzel kişilerd ir" denilmiştir.
vergi raporu
Bu hükümlerden hareketle bilirkişilerin mah
kemelere vermiş oldukları hizmet karşılığında al
mış oldukları paraların mahiyetinin ücret, işve
renlerinin ise bu kişileri atayan mahkemeler ol
duğunu söyleyebiliriz.
Diğer taraftan G elir Vergisi Kanunu'nun 94'ncü maddesinin birinci fıkrasında kimlerin tevkifat yapacağı belirtildikten sonra maddenin 4 birinci fıkrasının bir numaralı bendinde; " Hizm et erbabına ödenen ücretler ile 61'nci maddede yazılı olup ücret sayılan ödem elerden (istisna
dan faydalananlar hariç), 103 ve 104'ncü mad
delere göre" vergi tevkifatı yapılacağı belirtilmiş
tir.
Konu ile ilgili yayınlanan 174 seri nolu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde ; "...G e lir Vergisi Kanu
nunun 24/3 üncü maddesi ile bilirkişilere, tanık
lara ve resmi arabuluculara, bu sıfatları d o layı
sıyla ödenen ve yıllık tutarı 1.000.000. lirayı aş
mayan ücretler, gelir vergisinden istisna edilm iş
ti. Ancak, 3946 sayılı Kanunun 38 inci maddesi
nin 2/b bendi ile bilirkişilere, tanıklara ve resmi arabuluculara bu sıfatları dolayısıyla ödenen üc
retlere ilişkin istisna, 1 O c a k 1994 tarihinden iti
baren yürürlükten kaldırılm ıştır. Buna göre, bi
lirkişi, resmi arabulucu ve tanıklara bu sıfatları dolayısıyla, 1 O c a k 1994 tarihinden itibaren ödenecek ücretler üzerinden, yukarıda (Bu Teb
liğin A/2 bölümünde) belirtilen vergi tarifesine göre, vergi tevkifatı yap ılacaktır" şeklinde açık
lama yapılmıştır.
MAKALELER
3 06.01.1961 Tarih ve 10700 Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanmıştır.
Gelir Vergisi Kanununun 94' ncü Maddesi Gereği Tevkifat Yapmak Zorunda Olan Kişi Ve Kurumlar Şunlardır. Kamu idare ve Müesseseleri, İktisadî Kamu Müesseseleri, Sair Kurumlar, Ticaret Şirketleri, iş Ortaklıkları, Dernekler, Vakıflar, Dernek ve Vakıfların İktisadî işletmeler, Kooperatifler, Yatırım Fonu Yönetenler, Gerçek Gelirlerini Beyan Etmeye Mec
bur Olan Ticaret ve Serbest Meslek Erbabı, Zirai Kazançlarını Bilanço Veya Ziraî işletme Hesabı Esasına Göre Tespit Eden Çiftçiler .
5 19.02.1994 Tarih Ve 21854 Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanmıştır.
v e rg i
rap oru MAKAL ELER sayı: 121 • ekim 2009
Açıkladığımız üzere bilirkişilere Adliye Vezne Müdürlüğü (mahkeme adına) tarafından ödenen ücretlerden Gelir Vergisi Kanunu'nun 103'ncü maddesinde yer alan artan oranlı vergi tarifesi de göz önünde bulundurularak gelir vergisi kesintisi yapılacaktır. Peki, Adliye Vezne Müdürlüğü tara
fından kesilen bu gelir vergisi kesintisi vergi da
iresine nasıl beyan edilip ödenecektir?
Normalde Gelir Vergisi Kanunu'nun 94'ncü maddesinin birinci fıkrasında sayılan kişi ve ku
rumlar yapmış oldukları gelir vergisi kesintilerini muhtasar beyanname ile ertesi ayın 23'ncü günü akşamına kadar, ödeme veya tahakkukun yapıl
dığı yerin bağlı olduğu vergi dairesine bildirme
leri gerekmektedir. Ancak Gelir Vergisi Kanu
nu'nun 100'ncü maddesinde " G enel bütçeye dâ
hil idare ve müesseseler yapt>klar> vergi tevkifa- t> için beyannam e verm ezler." hükmü yer al
maktadır.
Mahkemelerde genel bütçeye dahil idare ve müesseseler kapsamı içinde yer almaktadır. Bu nedenle, Adliye Vezne Müdürlüğünce bilirkişile
re bu sıfatları dolayısıyla yapılan ödemelerden kesilen gelir vergisi ile ilgili olarak Adliye Vezne Müdürlüğünün muhtasar beyanname verme mecburiyetleri bulunmamaktadır. Peki bu du
rumda adliye birimleri tarafından bilirkişilere ödenen ücretlerden kesilen gelir vergisi nasıl be
yan edilip, ödenecektir?
Bilirkişilere ödenecek ücretler üzerinden ge
lir vergisi tevkifatı yapılması ile ilgili olarak 1994/10 seri nolu Uygulama İç Genelgesinde6;
bilirkişilere yapılan ödemeler üzerinden tevkif
edilen vergilerin muhtasar beyanname verme zo
runluluğu bulunmayan kişi ve kuruluşların ne şe
kilde beyan edip ödeyeceklerine yönelik açıkla
malar yapılmıştır.
Söz konusu iç genelgede; M uhtasar beyanna
me verm e zorunluluğu bulunm ayanlar bilirkişi, resmi arabulucu ve tan>klara bu s>fatlar> dolay>- s>yla ödedikleri ücretler üzerinden tevkif ettikle
ri vergileri, yetki alan> içinde bulunduklar> vergi dairesine en geç 7 (yedi) gün içerisinde ödeye
cekleri, ancak yapm>ş o ld u k la r tevkifat tutam ım 50.000.TL'yi aşmas> halinde belirlenen (yedi günlük) süre beklenilmeksizin ertesi günü mesai saati bitim ine (ertesi günü resmi tatil olmas> ha
linde takip eden çahşm a günü m esa
i bitim ine) kadar yatm lm asm m zorunlu olduğu, açıklanmıştır.
Daha sonra 1995/12 seri no.lu Uygulama İç Genelgesi7 ile muhtasar beyanname verme zo
runluluğu bulunmayanların bilirkişilere bu sıfat
ları dolayısıyla ödedikleri ücretler üzerinden tev
kif ettikleri vergileri (yedi günlük) süre beklenil- meksizin ertesi günü mesai saati bitimine kadar ya
tırılmasındaki 50.000 TL'lik parasal sınır 500.000 TL'ye çıkarılmıştır. Son olarak çıkarılan 2000/7 se
ri no.lu Uygulama İç Genelgesi8 ile de söz konusu 9
tutar 50.000.000 TL'ye yükseltilmiştir.
Ayrıca söz konusu uygulama iç genelgelerin
de muhtasar beyanname verme zorunluluğu bu
lunmayanların bilirkişilere bu sıfatları dolayısıyla ödedikleri ücretler üzerinden tevkif ettikleri ver
gileri, " Bilirkişi, Resmi Arabulucu ve Tan>klara
6 07.04.1994 Tarihli 1994/10 Seri Nolu Uygulama iç Genelgesi.
7 23.10.1995 Tarihli 1995/12 Seri Nolu Uygulama iç Genelgesi.
8 20.06.2000 Tarihli 2000/7 Seri Nolu Uygulama iç Genelgesi 9 Türk Parasından 6 Sıfır Atılmadan Önceki Tutardır.
sayı: 121 • ekim 2009 MAKALELER rap oru
Bu Sıfatları Dolay>s>yla Ö denen Ü cre tle r Ü z e rinden Yap>lan Tevkifata İlişkin Bild irim" formu
nu doldurmak suretiyle ilgili vergi dairesine yatır
maları gerektiği açıklanmıştır.
Sonuç olarak mahkemelere verilen hizmet karşılığında Adliye Vezne Müdürlüğü tarafından bilirkişilere yapılan ücret ödemelerinden yapılan gelir vergisi kesintilerinin yedi gün içerisinde, tevkifat tutarının bugünkü para ile 50,00 TL'yi geçmesi halinde ise ertesi günü mesai saati biti
mine kadar yetki alanı içindeki ilgili vergi daire
sine beyan edilip, ödenmesi gerekmektedir.
3- B İR D E N F A Z LA M A H K E M E Y E V E R İL E N B İL İR K İŞ İL İK H İZ M E T İ S O N U C U N D A
A L IN A N Ü C R ET LE R D E B E Y A N S O R U N U Bilindiği üzere Gelir Vergisi Kanunu'nun 86' inci maddesinde; Tek işverenden al>nm>ş ve tev
kif suretiyle vergilendirilm iş ücret gelirleri için y>ll>k beyannam e verilm eyeceği, diğer gelirler için beyannam e verilm esi halinde ise bu gelirler b eyannam eye dâhil edilm eyeceği belirtilmiş, maddenin devamında ise tevkif suretiyle vergi
lendirilm iş olm ak kayd>yla, birden fazla işveren
den ücret geliri alm akla beraber birden sonraki işverenden al>nan ücretlerin toplam> G e lir V e r
gisi Kanunu'nun 103'ncü maddesinde yaz>l> tu- tar>n ikinci gelir dilim inde yer alan (2009 y>l>
için 22.000,00 TL) tutar> aşmas> halinde ücret gelirlerinin tam amm m beyan edileceği hüküm altına alınmıştır
Bu hükümlerden hareketle bilirkişi, bir takvim yılı içinde bir mahkemeye bilirkişilik hizmeti ver
mesi sonucunda kendisine ödeme yapılması duru
munda tek işverenden al>nm>ş ve tevkif suretiyle
vergilendirilm iş ücret geliri elde edildiği için ° herhangi bir sorun olmayacak ve bilirkişi bu ücret gelirini hiçbir şekilde beyan etmeyecektir.
Ancak daha öncede açıkladığımız üzere uy
gulamada, bilirkişiler değişik mahkemelere ver
diği bilirkişilik hizmeti karşılığında kendilerine aynı veya değişik Adliye Vezne Müdürlükleri ta
rafından birden fazla ücret ödenebilmektedir. Bu durumlarda alınan bilirkişilik ücretlerinin belli tutarları aşması halinde, bu ücretlerin beyan edi
lip edilmeyeceği sorun olmaktadır. Zira aynı ve
ya değişik Adliye Vezne Müdürlükleri tarafından yapılan ücret ödemelerinin tek işverenden alınan ücret geliri olarak mı değerlendirileceği yoksa ayrı işverenden alınan ücret geliri olarak mı de
ğerlendirileceği tespiti önem kazanmaktadır.
Söz konusu husus ile ilgili olarak İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı ve Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı vermiş olduğu muktezalar ile konuya farklı yaklaşmışlardır.
İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı konu ile ilgi
li verdiği bir muktezada" ".. .bilirkişilik hizm eti
ni ifa ettiğiniz ad liyelerce "bilirkişilik hizm eti"
karş>l>ğmda ödenen ücretlerin, ilgili adliyelerin farkl> birim lerinin kendi vezneleri taraf>ndan, başka bir ifadeyle ayr> ayr> veznelerce tahakkuk ettirilip ödenmesi durum unda her bir veznenin ayr> bir işveren olarak kabul edilmesi gerekmek- tedir.Söz konusu ödem eler üzerinden ödem eyi gerçekleşti ren lerce G e lir Vergisi Kanunu'nun 94/1. maddesi hükmüne göre gelir vergisi kesin
tisi yap>lmas>, gelir vergisi tevkifat> uygulamas>n- da da, her bir işveren taraf>ndan ayr> ayr> taraf>- n>za yap>lacak bilirkişi ödemesinin ayn> nitelikte bulunan ve şahs>n>za yap>lan ilgili y>ldaki daha
10 Bilirkişinin Başka Yerde Ücreti Olarak Çalışmadığı Varsayılmıştır.
İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığının 10.03.2009 Tarih ve GVK-61-16048 (5118) Sayılı Muktezası
vergi raporu
önceki ödem elerle birleştirilm esi suretiyle [top
lam m atraha ulaşdarak bu matrah üzerinden, G e lir Vergisi Kanunu'nun 103'ncü maddesinde
ki tarife (gelir vergisi dilim leri ve oranlar>) esas al>nmak suretiyle] hesaplama yap>lmas> gerek
m ektedir." şeklinde açıklama yapılmıştır.
İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığının konu ile ilgili verdiği bir başka muktezada "..Bu hüküm 12
ve aç>klamalara göre serbest meslek faaliyetini
zin d>ş>nda m ahkem elere yapm>ş olduğunuz bi
lirkişilik faaliyetinizden elde edilen gelirin ücret olarak değerlendirilmesi gerektiği gibi söz konu
su ödem elerin tahakkuk işleminin tek vezneden yap>lm>ş olmas> halinde bir tek işverenden elde edilen ücret geliri olarak değerlendirilmesi ve tek işverenden elde edilen ve tevkif suretiyle vergilendirilen bu ücret gelirinizin serbest mes
lek faaliyetiniz nedeniyle verdiğiniz beyannam e
ye ithal edilmesi de gerekm em ektedir." şeklinde açıklama yapılmıştır.
İstanbul Defterdarlığının konu ile ilgili verdiği bir başka muktezada " ...Yazınız ekinde bulu13
nan M uhakim Veznesinden al>nan yaz>da da be
lirtildiği gibi Hukuk m ahkem elerinin ayr> ayr>
veznesi bulunmad>ğ>, İstanbul Cum huriyet Baş- savc>hğma bağl> tek bir vezne bulunduğundan bilirkişi ücretlerinin tahakkukunun ve ödem esi
nin bu tek vezne taraf>ndan yap>ld>ğ> belirtilm iş
tir. Bu hüküm lere ve aç>klamalara göre, farkl>
Hukuk M ahkem eleri taraf>ndan tayin edilen bi
lirkişilere ödenen ücretlerin her mahkemenin ayr> ayr> bir veznesi bulunmad>ğ>ndan, bilirkişi
lere yap>lan ödem elerin tek vezneden tahakkuk
sayı: 121 • ekim 2009
ettirilip, ödenmesinden dolay> bu ödem elerin tek işverenden elde edilen ücret olarak değer
lendirilip, G e lir Vergisi Kanunu'nun 103. mad
desine göre vergilendirilm esi gerekir." şeklinde açıklama yapılmıştır.
Yukarıda yer alan İstanbul Vergi Dairesi Baş
kanlığının istikrar kazanmış muktezalarından an
laşılacağı üzere; bilirkişiler almış oldukları ücret
leri beyan noktasında, kendilerine ödeme yapı
lan veznelere bakmakta, eğer ayrı ayrı vezneler- ce ücretler ödeniyorsa, her bir vezne ayrı bir iş
veren olarak kabul edilmektedir.
Bir diğer ifadeyle söz konusu muktezalarda;
bilirkişiler farklı mahkemelere bilirkişilik hizmeti verse bile eğer ödeme tek vezneden gerçekleşi
yorsa bilirkişilere yapılan ücret ödemeleri tek iş
verenden alınan ücret geliri olarak değerlendiril
mekte fakat bilirkişiler farklı mahkemelere bilirki
şilik hizmeti vermesi sonucu eğer ödeme farklı veznelerden gerçekleşiyorsa bilirkişilere yapılan ücret ödemeleri ayrı işverenden alınan ücret ge
liri olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucu or
taya çıkmaktadır.
Diğer taraftan Ankara Vergi Dairesi Başkanlı
ğı ise vermiş olduğu muktezalarda farklı mahke
melere verilen bilirkişilik hizmeti sonucunda bi
lirkişilere yapılan ücret ödemelerinin vergilendi
rilmesinin tespitinde farklı bir yaklaşım belirle
miştir. Ankara Vergi Dairesi Başkanlığının vermiş olduğu muktezalar şöyledir.
Ankara Vergi Dairesi Başkanlığının konu ile
14 »
ilgili verdiği bir muktezada , " ... İlgi yaz>n>z- da, Laboratuar>n>z uzm anlarm m M üdürlüğünü
zün hizmet verm ekle yükümlü olduğunu resmi
MAKAL ELER
İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığının 14.02.2007 Tarih ve GVK-86-13389 (2445) Sayılı Muktezası İstanbul Defterdarlığının 01.09.2002 Tarih ve B.07.4.DEF.0.34.11.GVK-61 Sayılı Muktezası
Ankara Vergi Dairesi Başkanlığının Mart/2006 Tarih B.07.1.GİB.4.06.16.01/ GVK-06-61 Sayılı Muktezası
sayı: 121 • ekim 2009 MAKALELER rap oru
m akam lar d>ş>nda Hukuk M ahkem elerine zaman zaman hukuk davalar>yla ilgili olarak imza, yaz>, belge sahteciliği konular>nda da incelem e işini yaparak bilirkişi raporu düzenlediklerini, andan m ahkem elerce takdir edilen bilirkişi ücretlerinin posta havalesi yoluyla M üdürlüğünüz adresine gönderildiğini ve söz konusu ücretin M ü d ü rlü ğünüz posta görevlisi taraf>ndan çekilerek, gel
diği şekliyle ilgili personele verildiğini belirte
rek, incelem eyi yapan bilirkişilere ödenen ücret
lerin vergilendirilm esi hususunda Başkanl>ğ>m>z- dan bilgi istenilmektedir. ... Buna göre M ü d ü rlü ğünüz çahşanlarm m Adalet Bakanl>ğ>'na bağl>
çeşitli m ahkem elerden bilirkişi ücreti elde ed il
mesi halinde ise bu ödem enin tek işverenden ya- p>lan ücret ödemesi olarak kabul edilmesi gerek
mektedir. Bu itibarla, M üdürlüğünüz çal>şanlar>- n>n 2005 y>l>nda birden sonraki işverenden al- d>klar> ücretlerin toplam> 15.000,00 Y T L'yi aş- mas> halinde birinci işverenden ald>klar> ücret de dahil olmak üzere tamam>n> beyan etmeleri ge
rekmektedir. Diğer taraftan çahşanlarm m n bi
rinci işverenden al>nan ücreti serbestçe seçebile
cekleri tabiidir." şeklinde açıklama yapılmıştır.
Ankara Vergi Dairesi Başkanlığının konu ile ilgili verdiği bir başka muktezada'5 " ... Bu itibar
la, yukar>da yap>lan aç>klamalar çerçevesinde ad> geçen m ükellefin 2005 y>l>na ilişkin olarak gelirinin Adalet Bakanl>ğ>'na bağl> çeşitli mahke
melerden bilirkişi olarak elde ettiği ücret gelirin
den ibaret olmas> halinde tek işverenden elde et
tiği ücret gelirinin bulunduğunun kabul edilm e
si gerekmekte olup, bu gelirin serbest meslek ka- zanc> dolay>s>yla verdiği y>ll>k beyannam eye da
hil edilmesi söz konusu d eğ ild ir." şeklinde açık
lama yapılmıştır.
Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı vermiş oldu
ğu muktezalarda ise farklı mahkemelere verilen hizmet karşılığında farklı adli birimler (vezneler) tarafından bilirkişilere yapılan ücret ödemeleri
nin vergilendirilmesinin tespitinde bilirkişilere ödeme yapılan veznelere bakmamakta aksine Adalet Bakanlığı'na bağlı çeşitli mahkemelerden bilirkişilik ödemesi yapılması halinde bu ödeme
lerin tek işverenden yapılan ücret ödemesi olarak kabul etmektedir.
Anlaşılacağı üzere her iki Başkanlıkta farklı mahkemelere verilen hizmet karşılığında farklı adli birimler (vezneler) tarafından bilirkişilere ya
pılan ücret ödemelerinin tek işverenden alınan ücret geliri olarak mı değerlendirileceği yoksa ayrı işverenden alınan ücret geliri olarak mı de
ğerlendirileceği sorusuna farklı yaklaşımlardan hareket ederek cevap vermişlerdir.
Kanaatimizce de bilirkişilerin değişik mahke
melere verdiği bilirkişilik hizmeti karşılığında kendilerine aynı veya değişik Adliye Vezne M ü
dürlükleri tarafından ücret ödenmesinin önemli olmaması gerekir. Zira tüm mahkemelere verilen bilirkişilik hizmeti Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenmektedir. Bu nedenle bilirkişilik hizmeti farklı mahkemelere verilse ve ödeme farklı vez
nelerden yapılsa bile bu durumun tek işverenden yapılan ücret ödemesi olarak kabul edilmesi ve bilirkişilerinde bu husus doğrultusunda ücretleri
ni beyan edip etmeyeceklerine karar vermeleri gerekmektedir.
4- B İL İR K İŞ İL E R E Y A P IL A N Ö D E M E L E R D E N T E V K İF A T Y A P IL M A M A S I H A L İN D E
S O R U M L U L U K
Bilirkişilere yapılan ödemelerden tevkifat ya
pılmaması durumunda sorumlunun kim olacağı
Ankara Vergi Dairesi Başkanlığının Kasım/2006 Tarih B.07.1.GİB.4.06.16.01 Sayılı Muktezası
v e rg i
rap oru MAKAL ELER sayı: 121 • ekim 2009
konusunda ise yine uygulamada tereddüt oluş
muştur. Bu nedenle bu bölümde de bu konuya kısaca değinmek istiyoruz.
Bilirkişiler yapmış oldukları bilirkişilik hizmet karşılığında Adliye Vezne Müdürlüklerinden al
dıkları belli ücretler üzerinden Adliye Vezne M ü
dürlükleri bilirkişilere bu sıfatları dolayısıyla öde
dikleri ücretler üzerinden tevkif ettikleri vergileri, yetki alanı içinde bulundukları vergi dairesine en geç 7 (yedi) gün içerisinde ödeyecekleri, ancak yapmış oldukları tevkifat tutarının 50,00 TL'yi aş
ması halinde belirlenen (yedi günlük) süre bekle- nilmeksizin ertesi günü mesai saati bitimine (er
tesi günü resmi tatil olması halinde takip eden çalışma günü mesai bitimine) kadar yatırmaları zorunludur. Peki bilirkişilere yapılan ödemeler
den tevkifat yapılmaması durumunda sorumlu kim olacaktır?
Konu ile ilgili İstanbul Vergi Dairesi Başkanlı
ğı verdiği bir muktezada'6 "... İlgi yaz>n>zda, ... Adliyesi Hukuk M ahkem eleri Veznesi hak- k>nda Vergi Denetm eni ...taraf>ndan tanzim olunan 06.08.2004 tarih 2004/.. say>l> basit ra
pora istinaden bilirkişi ücretlerinden yap>lan stopajlar>n ve damga vergilerinin vergi sorum lu
su s>fat>yla vergi dairesine süresinde yat>r>lma- mas>ndan dolay> görevliler hakk>nda yap>lan tar- hiyatlar>n kesinleşmesinden sonra ödenmemesi üzerine 6183 say>l> Kanun hükümleri uyar>nca düzenlenen ödem e e m irle rin in ...Adliyesi Mu- hakim Veznesine gönderildiği ancak tebliği zarf- larmrn üzerine " T.C. İstanbul ... M uhakim Veznesi kaşesi vurulm ak ve alt>na Yaz> İşleri M üdürü ...'un imzal> beyan>yla, "M u h a ta p la r,... 3 'n cü Ağ>r C eza M ah k e m e si'n in
204/...esas say>l> dava dosyas>nda yarg>land>k- lar>ndan, şah>slar>n süre ve adreslerinin dava dosyas>ndan tespiti ile tebliğ edilmesi. M uhakim V ezneyle ilgisi olmad>ğ>ndan iadesi" şeklinde bir şerh düşülmek suretiyle iade olunduğu belirtile
rek söz konusu tarhiyatlar>n muhatabmm kim olduğu hususunda görüşümüz talep edilm ekte
d ir... Bu durumda, söz konusu raporda belir
tilen vergilerin kesilip ödenmesinden ... Asliye Hukuk M ahkem esi sorumlu olacağ>ndan, tebli- gat>n bu kuruma yap>lmas> gerekir." şeklinde açıklama yapılmıştır.
Yine Danıştay 3'ncü Dairesi vermiş olduğu bir kararında ;".. Bilirkişi V e Resmi Arabuluculara yap>lan ücret ödemelerinden vergi tevkifat> yap
mayan Adliye V ezne Müdürlüğünden bu tevkifat- tan sorumlu s>fat>yla aranmas>nda hukuka ayk>r>- l>k bulunmamaktachr" şeklinde karar vermiştir.
Söz konusu Mukteza ve Danıştay kararından anlaşılacağı üzere mahkeme adına ödeme yapan Adliye Vezne Müdürlükleri tarafından bilirkişile
re bu sıfatları dolayısıyla ödedikleri ücretler üze
rinden tevkifat yapmamaları halinde sorumluluk vergi tevkifatı yapmayan adliye veznelerinin ola
caktır.
5- S O N U Ç
Bilindiği üzere bilirkişi; hakim veya savcının hukuki bilgisi dışında, çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren durumlarda başvuru
lan o konunun uzmanı olan kişilere hukuk dilin
de verilen addır. Bilirkişiler; mesleklerinde uz
manlaşmış ve birikim sahibi olan kişilerdir. Bu kişiler, çeşitli kişi ve kurumlar arasında oluşan ihtilafların çözümü için bilirkişi olarak görev
İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığının 30.05.2006 ve B.07.1.GİB.4.34.19.02/VUK2/11 (3960) Sayılı Muktezası Danıştay 3' Üncü Dairesinin 24/05/2001 Tarih ve E:1999/4379 K;2001/2052 Sayılı Kararı
sayı: 121 • ekim 2009 MAKALELER rap oru
yapmakta ve kendilerine gelen olayla ilgili yasal mevzuat çerçevesinde rapor düzenleyerek yargı
ya teknik anlamda destek vermek suretiyle ihti
lafların çözümüne katkı sağlamaktadır.
Bilirkişiler mahkemelere vermiş oldukları bu hizmet karşılığında ise adli birimlerden (Adliye Vezne Müdürlüğü) belli tutarda bir ücret almak
tadır. Bilirkişilere Adliye Vezne Müdürlüğü (mahkeme adına) tarafından ödenen ücretlerden Gelir Vergisi Kanunu'nun 103'ncü maddesinde yer alan artan oranlı vergi tarifesi de göz önünde bulundurularak gelir vergisi kesintisi yapılacaktır.
Adliye Vezne Müdürlüğü tarafından bilirkişilere yapılan ücret ödemelerinden yapılan gelir vergi
si kesintilerinin yedi gün içerisinde, tevkifatların tutarının bugünkü para ile 50,00 TL'yi geçmesi halinde ise ertesi günü mesai saati bitimine kadar yetki alanı içindeki ilgili vergi dairesine beyan edilip, ödenmesi gerekmektedir.
Diğer taraftan söz konusu bilirkişiler bazen birden fazla mahkemeye bilirkişilik görevi yap
makta bunun karşılığında da birden fazla adliye veznesinden (mahkemeler adına ödeme yapan birim) ücret alabilmektedir. Ancak bu durumda bilirkişiler birden fazla mahkemeden elde ettikle
ri ücretleri vergi dairesine beyan edip etmeye
cekleri hususunda tereddüde düşmektedir. Zira aynı veya değişik Adliye Veznesi tarafından yapı
lan ücret ödemelerinin tek işverenden alınan üc
ret geliri olarak mı değerlendirileceği yoksa ayrı işverenden alınan ücret geliri olarak mı değerlen
dirileceği sorun olmaktadır.
Konu ile ilgili İstanbul Vergi Dairesi Başkanlı
ğı vermiş olduğu muktezalarda; bilirkişiler farklı mahkemelere bilirkişilik hizmeti verse bile eğer ödeme tek vezneden gerçekleşiyorsa bilirkişilere yapılan ücret ödemeleri tek işverenden alınan ücret geliri olarak değerlendirilmekte, bilirkişiler farklı mahkemelere bilirkişilik hizmeti vermesi
sonucu eğer ödeme farklı veznelerden gerçekle
şiyorsa bilirkişilere yapılan ücret ödemeleri ayrı işverenden alınan ücret geliri olarak değerlendi
rilmesi gerektiği sonucu ortaya çıkmaktadır. Bir diğer ifadeyle İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı işveren sayısının tespitinde bilirkişilere ödeme yapılan veznelere bakmakta, eğer ayrı ayrı vez- nelerce ücretler ödeniyorsa, her bir vezne ayrı bir işveren olarak kabul edilmektedir.
Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı vermiş oldu
ğu muktezalarda ise farklı mahkemelere verilen hizmet karşılığında farklı vezneler tarafından bi
lirkişilere yapılan ücret ödemelerinin vergilendi
rilmesinin tespitinde bilirkişilere ödeme yapılan veznelere bakmamakta aksine Adalet Bakanlı
ğ ın a bağlı çeşitli mahkemelerden bilirkişilik ödemesi yapılması halinde bu ödemelerin tek iş
verenden yapılan ücret ödemesi olarak kabul et
mektedir.
Kanaatimizce de bilirkişilerin değişik mahke
melere verdiği bilirkişilik hizmeti karşılığında kendilerine aynı veya değişik Adliye Vezneleri tarafından ücret ödenmesinin önemli olmaması gerekir. Zira tüm mahkemelere verilen bilirkişilik hizmeti Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenmek
tedir. Bu nedenle bilirkişilik hizmeti farklı mah
kemelere verilse ve ödeme farklı veznelerden ya
pılsa bile bu durumun tek işverenden yapılan üc
ret ödemesi olarak kabul edilmesi ve bilirkişile
rinde bu husus doğrultusunda ücretlerini beyan edip etmeyeceklerine karar vermeleri gerekmek
tedir.
Son olarak Adliye Vezne Müdürlükleri tara
fından bilirkişilere bu sıfatları dolayısıyla ödedik
leri ücretler üzerinden tevkifat yapmamaları ha
linde sorumluluğun vergi tevkifatı yapmayan ad
liye veznelerinin olacağını da belirmek isteriz.
