EĞİTİM FELSEFESİ. Editörler. Doç. Dr. Rıdvan KÜÇÜKALİ. Ankara 2021

(1)

Editörler

Doç. Dr. Rıdvan KÜÇÜKALİ

Ankara 2021

EĞİTİM FELSEFESİ

(2)

EĞİTİM FELSEFESİ Editörler

Bu kitabın Türkiye’deki basım, yayın ve satış hakları Anı Yayıncılık Eğitim ve Danışmanlık San. Tic.

Ltd. Şti.’ne aittir. Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri herhangi bir bilgi depolama ve erişim sistemiyle, mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik veya başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, aktarılamaz, dağıtılamaz.

Yayıncı Sertifika No : 49260 Matbaa Sertifika No : 49363

ISBN : 978-605-170-526-2 e-ISBN : 978-605-170-527-9 Kapak Tasarımı : Kezban KILIÇOĞLU Mizanpaj : Göksel ÇAKIR Dil Kontrol : Göksel ÇAKIR Baskı : Sözkesen Matbaacılık

Adres : İvedik OSB 1518. Sokak Mat-Sit İş Mrk.

No: 2/40 Yenimahalle-ANKARA Tel : 0 312 395 21 10

KÜTÜPHANE BİLGİ KARTI Editörler

KÜÇÜKALİ, Rıdvan EĞİTİM FELSEFESİ

Anı Yayıncılık, Ankara/Türkiye 2021, 1. Baskı, xvi+448 Sf., 16x24 cm ISBN: 978-605-170-526-2

e-ISBN: 978-605-170-527-9 Eğitim Felsefesi, Felsefe, Eğitim

Felsefe Alanları, Eğitim Akımları, Klasik Eğitim Felsefesi, Analitik Felsefe, Asya Pasifik Ülkeleri, Türk İslâm, Batı Dünyası, Modernleşme, İnsan Doğası, Bireysel Farklılıklar, Düşünen Okul, Eğitimde Etik, Yükseköğretimde Felsefe, Teknoloji Felsefesi, Uzaktan Yükseköğretim, Yapay Zekâ, Bilgi Toplumu, Çevre, İnsan

Anı Yayıncılık Kızılırmak Sokak 10/A Bakanlıklar/Ankara Tel: 0 312 425 81 50 pbx

e-posta: [email protected] http://www.aniyayincilik.com.tr

A harfinin evrimi

(3)

BÖLÜMLER VE YAZARLARI

1. BÖLÜM: FELSEFE VE FELSEFENİN ALANLARI Dr. Öğr. Üyesi Kutsi KAHVECİ

ORCID: 0000-0001-6752-6566

2. BÖLÜM: EĞİTİM FELSEFESİ VE EĞİTİM AKIMLARI Doç. Dr. Rıdvan KÜÇÜKALİ

ORCID: 0000-0001-7254-3723

3. BÖLÜM: KLASİK EĞİTİM FELSEFESİ Doç. Dr. Zafer YILMAZ

ORCID: 0000-0003-0203-8355

4. BÖLÜM: ANALİTİK FELSEFE VE EĞİTİM Arş. Gör. Dr. Dilek BAŞERER

ORCID: 0000-0001-7098-3645 Doç. Dr. Ekrem Ziya DUMAN ORCID: 0000-0002-1965-1378

5. BÖLÜM: ASYA PASİFİK ÜLKELERİ EĞİTİM SİSTEMLERİ Doç. Dr. Rıdvan KÜÇÜKALİ

ORCID: 0000-0001-7254-3723 Hüseyin ÇOŞKUN

ORCID: 0000-0002-4099-333X Mehmet Orkun GENÇ ORCID: 0000-0002-3255-8792 Veysel Murat Tuğrul

ORCID: 0000-0002-1053-3658

(4)

iv / Eğitim Felsefesi

6. BÖLÜM: TÜRK İSLÂM VE BATI DÜNYASININ EĞİTİM ANLAYIŞI Doç. Dr. Rıdvan KÜÇÜKALİ

ORCID: 0000-0001-7254-3723 Dr. Öğr. Gör. Gül KADAN ORCID: 0000-0002-1430-8714

7. BÖLÜM: MODERNLEŞME SÜRECİ VE BU SÜREÇTE ETKİLİ OLAN AKIMLAR

Dr. Öğr. Gör. Gül KADAN ORCID: 0000-0002-1430-8714

8. BÖLÜM: İNSAN DOĞASI, BİREYSEL FARKLILIKLAR VE EĞİTİM, BAZI FELSEFİ YAKLAŞIM VE İDEOLOJİLERDE İNSAN DOĞASI

Dr. Öğr. Üyesi Fatma Hürrem SÜNNEY ORCID: 0000-0001-5464-8361

9. BÖLÜM: DÜŞÜNEN OKUL Doç. Dr. Semra KIRANLI GÜNGÖR ORCID: 0000-0001-5785-8137 Öğr. Gör. Mehmet GÜNGÖR ORCID: 0000-0003-3240-6243

10. BÖLÜM: EĞİTİMDE ETİK Doç. Dr. Rıdvan KÜÇÜKALİ ORCID: 0000-0001-7254-3723 Dr. Öğr. Gör. Gül KADAN ORCID: 0000-0002-1430-8714 Prof. Dr. Şükrü ADA

ORCID: 0000 0003 3329 9494

(5)

Giriş / v

11. BÖLÜM: TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİMİNDE FELSEFE Deniz GÖRGÜLÜ

ORCID: 0000-0001-5856-4069 Ayten ÜNAL

ORCID: 0000-0003-4508-284X

12. BÖLÜM: TEKNOLOJİ FELSEFESİ Doç. Dr. Rıdvan KÜÇÜKALİ

ORCID: 0000-0001-7254-3723 Doç. Dr. Mehmet Ertuğrul ÖZTÜRK ORCID: 0000-0002-4801-7632 Prof. Dr. Ali Osman ENGİN ORCID: 000-0002-3705-6548

13. BÖLÜM: DÜNYADA VE TÜRKİYE’DE UZAKTAN YÜKSEKÖĞRETİM Doç. Dr. Semra KIRANLI GÜNGÖR

ORCID: 0000-0001-5785-8137 Öğr. Gör. Mehmet GÜNGÖR ORCID: 0000-0003-3240-6243

14. BÖLÜM: YAPAY ZEKÂ-EĞİTİM İLİŞKİSİ YAPAY ZEKÂNIN EĞİTİM FEL- SEFESİNE YANSIMALARI

Dr. Öğt. Üyesi Emel TERZİOĞLU BARIŞ ORCID: 0000-0003-0123-0636

Doç. Dr. Rahman ÇAKIR ORCID: 0000-0003-1752-3855

15. BÖLÜM: BİLGİ TOPLUMU VE YAPAY ZEKÂ Doç. Dr. Nihal YILDIZ YILMAZ

ORCID: 0000-0002-6840-1594

(6)

vi / Eğitim Felsefesi

16. BÖLÜM: ÇEVRE VE İNSAN Doç. Dr. Neslihan ÜLTAY ORCID: 0000-0002-9783-0486 Arş. Gör. Salih Kürşat ÇİLİNGİR ORCID: 0000-0002-5564-5258

(7)

ÖN SÖZ

Düşünce insanın en önemli argümanıdır. İnsan düşündükçe kendini ge- liştirir. Aynı zamanda sosyal bir varlık olduğu için diğer insanlarla ve varlıklarla ilişki kurar ve düşündüklerini bu ilişkilere göre tasarlar. Kendini değiştiren ve ge- liştiren insan aynı zamanda etrafındakilerin de değişip ve gelişmesine katkı sağ- lamak ister. Bu bağlamda yapılacak olan her türlü etkinlik toplumu da etkileye- cek ve onun gelişmesine katkı sağlayacaktır. Toplumlar bu değişim işini tama- men bireylerin inisiyatifine bırakamaz. Mutlaka düşünen ve kendisini geliştiren insanı, belirlenen politikalar doğrultusunda yetiştirmek ister. Bir toplumun geliş- mişliği belirlenen bu politikalar doğrultusunda gerçekleşir. Bunun için her toplumun bu anlamda belirlenmiş eğitim felsefesinin olması gerekir. Eğitim felsefesi toplum olarak değişip gelişmenin belirleyicisi niteliğindedir. Belirli bir eğitim fel- sefesine sahip olmayan bir toplumun gelişmiş toplumların seviyesine ulaşması mümkün olmayacaktır.

Düşünen toplum, düşünen insan ve eğitim felsefesi o toplumun kaderi- nin belirleyicisi olmaktadır. Bunun için eğitim politikalarının belirleyicilerine ve eğitim felsefecilerine büyük görev düşmektedir. Toplumun ihtiyaçlarını iyi analiz ederek bu doğrultuda oluşturulmuş eğitim politikaları o toplumun kalkınmasına öncülük edecektir. Ayrıca toplumun ihtiyaçlarının belirlenmesinin yanı sıra diğer toplumların da genel durumu takip edilmeli ve onlardaki gelişmelerin nedenleri veya geri kalışlarının sebepleri analiz edilmelidir. Böylece belirlenecek eğitim felsefesi ve politikalarına bunlar da yansıtılmalıdır.

Elinizdeki eser, toplumun eğitim politikalarının belirlenmesi ve istenilen bireyin yetiştirilmesi adına bilimsel kitap olarak çok boyutlu olarak hazırlanmış ve eğitim politikalarını belirleyiciler başta olmak üzere, öğretmenler ve öğretmen adaylarının ihtiyaç duydukları konuları bir arada sunmayı hedeflemiştir. Bu bağ- lamda uzun ve zahmetli bir süreç gerektiren kitabın hazırlanmasında emeği ge- çen tüm yazarlara, Anı Yayıncılık çalışanlarına teşekkürlerimi sunarım. Kitabın belirlenen amaçlara ulaşması dileğiyle.

(8)

(9)

İÇİNDEKİLER

BÖLÜMLER VE YAZARLARI ... iii

ÖN SÖZ ... vii

İÇİNDEKİLER... ix

1. BÖLÜM ... 1

FELSEFE VE FELSEFENİN ALANLARI ... 1

GİRİŞ ... 1

1.1. FELSEFE NEDİR? ... 1

1.1.1. Felsefî Bilgi ve Felsefî Tavır ... 3

1.1.2. Felsefenin Diğer Disiplinler ile Olan İlişkisi ... 4

1.1.2.1. Felsefe-Bilim İlişkisi ... 5

1.1.2.2. Felsefe-Din İlişkisi ... 6

1.1.2.3. Felsefe-Sanat İlişkisi ... 6

1.1.3. Felsefenin Gereği ... 7

1.1.4. Felsefe Disiplinleri ... 8

1.2. VARLIK FELSEFESİ... 8

1.2.1. Varlık Felsefesinin Konusu ... 8

1.2.1.1. Bilim Açısından Varlık ... 9

1.2.1.2. Felsefe Açısından Varlık ... 9

1.2.2. Metafizik-Ontoloji ... 10

1.2.3. Ontoloji Açısından Varlık ... 10

1.2.4. Varlık’ın Ne Olduğu Sorunu ... 11

1.3. EPİSTEMOLOJİ (BİLGİ KURAMI) ... 12

1.3.1. Bilgi Kuramının Konusu ve Temel Kavramları ... 12

1.3.2. Bilgi Kuramının Temel Soruları... 13

1.3.2.1. Bilginin Kaynağı Sorunu ... 13

1.3.2.2. Bilginin Değeri Sorunu ... 15

1.4. AHLÂK FELSEFESİ ... 16

1.4.1. Ahlâk Felsefesinin Konusu ... 16

1.4.1.1. Felsefe Açısından Ahlâk (Etik) ... 16

1.4.1.2. Ahlâk Felsefesinin Temel Kavramları ... 16

1.4.1.3. Ahlâk Felsefesinin Temel Soruları ... 17

1.4.2. Etiğin Problematiği ve Yaklaşımlar ... 19

1.4.2.1. Kişi Vicdanı Karşısında Evrensel Ahlâk Yasasının Olup Olmadığı ... 19

1.5. BİLİM FELSEFESİ ... 24

1.5.1. Bilim Felsefesi ... 24

(10)

x / Eğitim Felsefesi

1.5.1.1. Bilim Nedir? ... 24

1.5.1.2. Bilim Türleri ... 24

1.5.1.3. Bilim Felsefesinin Konusu... 25

1.5.1.4. Bilimsel Yöntem ... 25

1.5.1.5. Bilimsel Bilginin Özellikleri ... 26

1.5.2. Bilime Farklı Yaklaşımlar ... 26

1.5.3. Bilimin Değeri ... 27

1.5.3.1. Bilim-Felsefe İlişkisi ... 28

1.5.3.2. Bilim-Yaşam İlişkisi ... 28

1.6. SİYASET FELSEFESİ ... 29

1.6.1. Siyaset Felsefesinin Konusu ... 29

1.6.2. Siyaset Felsefesinin Temel Kavramları ... 29

1.6.3. Siyaset Felsefesinin Temel Soruları ... 31

1.6.3.1. Devletin Ögeleri Nelerdir? ... 31

1.6.3.2. Devletin Kaynağı ile İlgili Görüşler ... 32

1.6.3.3. Sivil Toplumun Anlamı ... 33

1.6.4. Siyaset Felsefesinin İki Ana Sorunu ... 33

1.6.4.1. Karmaşa-Düzen-Ütopya ... 33

1.6.4.2. Birey ve Devlet ... 39

1.7. SANAT FELSEFESİ ... 40

1.7.1. Estetiğin Konusu ... 40

1.7.2. Felsefe Açısından Sanat ... 40

1.7.3. Estetiğin Temel Kavramları ... 42

1.7.4. Estetiğin Temel Sorunlarına Yaklaşımlar ... 44

1.8. DİN FELSEFESİ ... 46

1.8.1. Din Felsefesinin Konusu ... 46

1.8.2. Din Felsefesinin Temel Kavramları ... 47

1.8.3. Din Felsefesinin Temel Sorunları ... 47

1.8.4. Tanrı’nın Varlığına Veya Yokluğuna İlişkin Bazı Farklı Yaklaşımlar ... 48

SONUÇ ... 49

KAYNAKÇA ... 52

2. BÖLÜM ... 55

EĞİTİM FELSEFESİ VE EĞİTİM AKIMLARI ... 55

GİRİŞ ... 55

2.1. FELSEFE NEDİR ... 56

2.1.1. Felsefe Nedir? ... 56

2.1.2. Felsefe, Bilgi ve Bilim ... 56

2.2. EĞİTİM NEDİR?... 57

2.2.1. Eğitim Çeşitleri ... 58

2.2.2. Öğrenme ... 58

(11)

İçindekiler / xi

2.2.3. Öğretme ... 59

2.2.4. Öğretim... 59

2.3. EĞİTİM VE FELSEFE ... 59

EĞİTİM FELSEFESİ ... 59

2.3.1. Eğitim Sistemlerinin Dayandığı Felsefî Akımlar ... 61

2.3.1.1. Realizm ... 61

2.3.1.2. İdealizm ... 62

2.3.1.3. Rasyonalizm ... 64

2.3.1.4. Pragmatizm ... 67

2.3.1.5. Natüralizm ... 68

2.3.1.6. Pozitivizm ... 69

2.3.1.7. Empirizm ... 74

2.3.1.8. Materyalizm ... 75

2.3.1.9. Varoluşçuluk ... 75

2.3.2. Eğitim Felsefesi ... 76

2.3.3. Felsefe ve Eğitimin İlişkisi ... 81

2.3.4. Eğitim Felsefesinin Önemi ... 82

2.3.5. Eğitim Felsefesi Akımları ... 84

2.3.5.1. Daimicilik (Prennialism) ... 84

2.3.5.2. Esasicilik (Essentialism) ... 86

2.3.5.3. İlerlemecilik (Progressivism) ... 87

2.3.5.4. Yeniden Kurmacılık (Reconstructionism) ... 88

2.3.5.5. Varoluşçuluk ... 89

SONUÇ ... 89

KAYNAKÇA ... 90

3. BÖLÜM ... 93

KLASİK EĞİTİM FELSEFESİ ... 93

GİRİŞ ... 93

3.1. İDEALİST EĞİTİM FELSEFESİ ... 93

3.2. REALİST EĞİTİM FELSEFESİ ... 96

3.3. NATÜRALİST EĞİTİM FELSEFESİ ... 99

3.4. PRAGMATİK EĞİTİM FELSEFESİ ... 102

3.5. VAROLUŞÇU EĞİTİM FELSEFESİ ... 105

SONUÇ ... 109

KAYNAKÇA ... 110

4. BÖLÜM ... 113

ANALİTİK FELSEFE VE EĞİTİM ... 113

GİRİŞ ... 113

4.1. ANALİTİK FELSEFE NEDİR? ... 113

(12)

xii / Eğitim Felsefesi

4.2. ANALİTİK FELSEFENİN TEMEL YAKLAŞIMI ... 114

4.3. BEŞ DÖNEMDE ANALİTİK FELSEFE ... 116

4.3.1. Birinci Dönem: Moore ve Russell’ın 1914 Öncesi Çalışmalarında Üzerinde Durdukları Konular ... 116

4.3.2. İkinci Dönem: Russell'ın 1914-19 Arasındaki Çalışmaları ile Ludwig Wittgenstein'ın Tractatus'unda Örneği Görülen "Mantıksal Atomculuk" ... 116

4.3.3. Üçüncü Dönem: Mantıkçı Pozitivizm ... 118

4.3.4. Dördüncü Dönem: Gilbert Ryle’ın Kavramsal Analizi ile İkinci Dönem Yapıtıyla Wittgenstein'ın Dil Oyunları ve Hayat Formları ... 119

4.3.4.1. Ryle ve Kavramsal Analiz ... 119

4.3.4.2. Wittgenstein: Dil Oyunları ve Hayat Formları ... 121

4.3.5. Beşinci Dönem: Austin (1911-1960) ve Söz Edimleri ... 121

4.4. DİL FELSEFESİ ... 122

4.5. ANALİTİK FELSEFENİN EĞİTİM GÖRÜŞLERİ ... 124

SONUÇ ... 127

KAYNAKÇA ... 128

5. BÖLÜM ... 131

ASYA PASİFİK ÜLKELERİNDE EĞİTİM ... 131

GİRİŞ ... 131

5.1. JAPONYA EĞİTİM SİSTEMİ... 131

5.2. PAKİSTAN İSLÂM CUMHURİYETİ EĞİTİM SİSTEMİ ... 135

5.3. HİNDİSTAN’DA EĞİTİM ... 143

5.4. ÇİN HALK CUMHURİYET’İ EĞİTİM SİSTEMİ ... 146

5.5. İRAN EĞİTİM SİSTEMİ ... 152

5.6. GÜNEY KORE EĞİTİM SİSTEMİ ... 155

SONUÇ ... 161

KAYNAKÇA ... 163

6. BÖLÜM ... 165

TÜRK İSLÂM VE BATI DÜNYASININ EĞİTİM ANLAYIŞI ... 165

GİRİŞ ... 165

6.1. İLKÇAĞ FELSEFESİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ ... 166

6.2. ORTA ÇAĞ FELSEFESİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ ... 167

6.3. RÖNESANS FELSEFESİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ ... 169

6.4. AYDINLANMA VE MODERN ÇAĞ FELSEFESİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ ... 170

6.5. TÜRK İSLÂM DÜNYASINDA EĞİTİM ... 171

6.6. BAZI DÜŞÜNÜRLERİN EĞİTİM FELSEFESİ İLE İLGİLİ GÖRÜŞLERİ . 171 6.6.1. Sokrates ... 171

6.6.2. Platon ... 173

(13)

İçindekiler / xiii

6.6.3. John Locke ... 174

6.6.4. J. J. Rousseau ... 175

6.6.5. John Dewey ... 175

6.6.6. Immanuel Kant ... 176

6.6.7. Johann Heinrich Pestalozzi... 177

6.6.8. Farabi ve Eğitime Yönelik Görüşleri ... 178

6.6.8.1. Farabi’nin Eğitim Anlayışı ... 178

6.6.8.2. Farabi’nin Eğitim Anlayışında Yöntem ve Teknikler ... 179

6.6.8.3. Farabi’nin Eğitimci Anlayışı ... 180

6.6.9. Gazali ve Eğitime Yönelik Görüşleri ... 181

6.6.9.1. Gazali’nin Eğitim Anlayışı ... 181

6.6.9.2. Gazali’nin Eğitimde Kullandığı Yöntem ve Teknikler ... 183

6.6.9.3. Gazali’nin Eğitimcilere Yönelik Görüşü ... 183

6.6.10. İbn-i Sina ve Eğitime Yönelik Görüşleri ... 185

6.6.10.2. İbn-i Sina’nın Eğitimde Kullandığı Yöntem ve Teknikler ... 187

6.6.10.3. İbn-i Sina’nın Öğretmen Anlayışı ... 187

6.6.11. İbn-i Haldun ve Eğitime Yönelik Görüşleri ... 188

6.6.11.1. İbn-i Haldun’un Eğitim Anlayışı ... 188

6.6.11.2. İbn-i Haldun’un Kullanmış Olduğu Öğretim Yöntem ve Teknikleri . 189 6.6.11.3. İbn-i Haldun’un Öğretmen Anlayışı ... 190

6.6.12. İbn-i Tufeyl ve Eğitim Felsefesi ... 191

SONUÇ ... 191

KAYNAKÇA ... 193

7. BÖLÜM ... 197

MODERNLEŞME SÜRECİ VE BU SÜREÇTE ETKİLİ OLAN AKIMLAR ... 197

GİRİŞ ... 197

7.1. EĞİTİM NEDİR?... 197

7.2. MODERNLEŞME NEDİR? ... 198

7.3. MODERNLEŞME SÜRECİNDE ETKİLİ OLAN TOPLUMSAL OLAYLAR ... 199

7.3.1. Rönesans ve Eğitim ... 199

7.3.2. Aydınlanma Dönemi ve Eğitim ... 200

7.4. MODERNLEŞME SÜRECİNDE ETKİLİ OLAN AKIMLAR ... 201

7.4.1. İşlevselci Yaklaşım ... 201

7.4.2. Çatışmacı Yaklaşım ... 202

7.4.3. Yorumcu Yaklaşım ... 202

7.4.4. Eleştirel Pedagoji Kuramı ... 203

7.5. 21. YÜZYILDA EĞİTİM ... 203

7.6. DÜNYADA EĞİTİMDE MODERNLEŞME HAREKETLERİ ... 205

7.6.1. İlk Çağlarda Eğitim Faaliyetleri ... 205

(14)

xiv / Eğitim Felsefesi

7.6.2. Orta Çağ’da Eğitim Hareketleri ... 206

7.7. TÜRKİYE’DE EĞİTİMDE MODERNLEŞME HAREKETLERİ ... 206

SONUÇ ... 209

KAYNAKÇA ... 211

8. BÖLÜM ... 215

İNSAN DOĞASI, BİREYSEL FARKLILIKLAR VE EĞİTİM, BAZI FELSEFÎ YAKLAŞIM VE İDEOLOJİLERDE İNSAN DOĞASI ... 215

GİRİŞ ... 215

8.1. İNSAN DOĞASI ... 216

8.2. BİREYSEL FARKLILIKLAR VE EĞİTİM ... 218

8.3. BAZI FELSEFÎ YAKLAŞIM VE İDEOLOJİLERDE İNSAN DOĞASI... 220

8.3.1. Platon ve Aristoteles’te İnsan Doğası ... 220

8.3.2. Naturalizm ve İnsan Doğası ... 225

8.3.3. Thomas Hobbes ve Jean Jacques Rousseau’da İnsan Doğası ... 227

SONUÇ ... 231

KAYNAKÇA ... 234

9. BÖLÜM ... 235

DÜŞÜNEN OKUL ... 235

GİRİŞ ... 235

9.1. DÜŞÜNEN OKUL OLGUSU ... 238

9.1.1. Düşünen Okul Tanımlanması ... 238

9.1.2. Düşünen Okullar, Öğrenen Ulus ... 240

9.2. BİR DÜŞÜNEN OKUL İÇİN AKREDİTASYON KRİTERLERİ ... 243

9.2.1. Liderlik ... 243

9.2.2. Okul Yönetim Kurulu ... 243

9.2.3. Koordinatör ... 243

9.2.5. Okul Çapında Tasarım ... 244

9.2.6. Modellerin ve Programların Uygulanması ... 244

9.2.7. Eylem Planı ... 245

9.2.8. Gelişen Uzmanlık... 245

9.2.9. Sürekli Meslekî Gelişim ... 245

9.2.10. Alternatif Değerlendirme Yaklaşımları ... 246

9.2.11. Kanıt ... 246

9.2.12. Sürekli Büyüme ... 246

9.2.13. Katılım ... 246

9.2.14. Okulun Ahlâkî Tutumu (Ethos) ... 247

9.3. ÖĞRENEN ÖRGÜT ... 247

9.3.1. Sistem Düşüncesi ... 248

9.3.2. Kişisel Uzmanlık ... 250

(15)

İçindekiler / xv

9.3.3. Zihinsel Modeller ... 250

9.3.4. Paylaşılan Vizyon ... 251

9.3.5. Takım Halinde Öğrenme... 251

9.4. EĞİTİM FELSEFESİ AÇISINDAN DÜŞÜNEN OKUL-ÖĞRENEN ULUS ... 252

SONUÇ ... 256

KAYNAKÇA ... 259

10. BÖLÜM ... 267

EĞİTİMDE ETİK ... 267

GİRİŞ ... 267

10.1. ETİK ... 268

10.1.1. Etik İlkeler ... 269

10.1.2. Etiğin Alt Boyutları... 269

10.1.3. Etiğin Önemi ... 270

10.2. EĞİTİM ... 270

10.3. AİLE VE ETİK EĞİTİMİ ... 271

10.4. EĞİTİM SİSTEMİNİN ELEMANLARININ ROL VE SORUMLULUKLARI ... 272

10.4.1. Okul Yöneticileri ... 272

10.4.2. Öğretmenler ... 273

10.4.3. Öğrenen ... 273

10.4.4. Aile ... 273

10.5. EĞİTİM- ETİK İLİŞKİSİ ... 274

10.5.1. Öğretmenlik Mesleğinde Etik İlkeler ... 274

10.5.2. Okul Yöneticilerinde Etik İlkeler ... 276

10.6. BİLİMDE ETİK ... 277

10.7. ETİK DIŞI DAVRANIŞLAR ... 278

10.7.1. Okullarda Etik Dışı Davranışlar ... 279

10.7.2. Bilimde Etik Dışı Davranışlar ... 279

10.7.3. Bilimde Etik Dışı Davranışların Nedenleri ... 280

10.8. ETİĞİN EĞİTİM VE BİLİMDE ETKİN OLMASI İÇİN ÖNERİLER ... 280

SONUÇ ... 281

KAYNAKÇA ... 282

11. BÖLÜM ... 287

TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİMİNDE FELSEFE ... 287

GİRİŞ ... 287

11.1. Yükseköğretim ve Üniversite Kavramları ... 288

11.2. Yükseköğretimin Felsefî Alt Yapısı ... 289

11.3. COVID-19 Pandemisi’nde Yükseköğretim ... 293

(16)

xvi / Eğitim Felsefesi

11.4. Yükseköğretimde Felsefenin İşlevi ... 296

11.5. Türkiye’deki Yükseköğretim Kurumlarında Felsefe ... 297

SONUÇ ... 300

KAYNAKÇA ... 303

12. BÖLÜM ... 307

TEKNOLOJİ FELSEFESİ ... 307

GİRİŞ ... 307

12.1. TEKNOLOJİ VE FELSEFE ... 308

12.1.1. Teknolojik Anarşi ... 312

12.1.1. Teknofili ... 312

12.1.2. Teknofobi ... 312

12.1.3. Uygun Teknoloji ... 313

12.2. TEKNOLOJİ ... 315

12.3. TEKNİK ... 316

12.4. MEDENİYET ... 318

12.5. TARİHTE TEKNOLOJİ VE FELSEFE İLİŞKİSİ ... 320

SONUÇ ... 323

KAYNAKÇA ... 325

13. BÖLÜM ... 327

DÜNYADA VE TÜRKİYE’DE UZAKTAN YÜKSEKÖĞRETİM ... 327

GİRİŞ ... 327

13.1. UZAKTAN YÜKSEKÖĞRETİM ... 328

13.1.1. Uzaktan Yükseköğretimin Tanımlanması ... 328

13.1.2. Uzaktan Yükseköğretimin Gelişimi ... 329

13.1.2.1. Dünyada Uzaktan Yükseköğretim... 329

13.1.2.2. Türkiye’de Uzaktan Yükseköğretim ... 331

13.1.3. Uzaktan Eğitim Uygulama Modelleri ... 334

13.1.3.1. Senkron (Eşzamanlı) Uzaktan Eğitim (Hibrit Eğitim) ... 334

13.1.3.2. Asenkron (Eşzamansız) Uzaktan Eğitim ... 335

13.1.3.3. Karma (Harmanlanmış) Eğitim Modeli... 336

13.2. YÜKSEKÖĞRETİMDE UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMALARI VE YAŞANAN SORUNLAR ... 337

13.2.1. Dünyada Uzaktan Yükseköğretim Uygulamaları ... 337

13.2.2. Türkiye’de Uzaktan Yükseköğretimin Dijitalleşme Süreci ve Uygulamaları ... 339

13.2.3. Covid-19 Salgını ve Uzaktan Yükseköğretim ... 341

13.2.4. Uzaktan Yükseköğretimde Yaşanan Sorunlar ... 346

13.2.4.1. Bireysel Öğrenme Sorunları ... 346

13.2.4.2. Kurum ve Öğretim Ortamı Açısından Sorunlar ... 347

(17)

İçindekiler / xvii

SONUÇ ... 349

KAYNAKÇA ... 351

14. BÖLÜM ... 357

YAPAY ZEKÂ-EĞİTİM İLİŞKİSİ YAPAY ZEKÂNIN EĞİTİM FELSEFESİNE YANSIMALARI ... 357

GİRİŞ ... 357

14.1. YAPAY ZEKÂ NEDİR? ... 358

14.2. YAPAY ZEKÂNIN TARİHSEL GELİŞİMİ ... 359

14.3. YAPAY ZEKÂ UYGULAMALARI ... 366

14.4. DÜNYADA VE ÜLKEMİZDE YAPAY ZEKÂ ALANINDA GELİŞMELER ... 368 14.4.1. Dünyada Yapay Zekâ Gelişmeleri ... 368

14.4.2. Türkiye’de Yapay Zekâ Gelişmeleri ... 376

14.5. YAPAY ZEKÂNIN GELECEĞİ ... 377

14.6. YAPAY ZEKÂ-FELSEFE VE EĞİTİM ... 379

14.6.1. Yapay Zekâ-Felsefe İlişkisi ... 379

14.6.2. Yapay Zekâ-Eğitim İlişkisi ... 382

SONUÇ ... 386

KAYNAKÇA ... 389

15. BÖLÜM ... 395

BİLGİ TOPLUMU VE YAPAY ZEKÂ ... 395

GİRİŞ ... 395

15.1. BİLGİ TOPLUMU ... 397

15.1.1. Bilgi Toplumu Tarihi ... 400

15.1.2. Bilgi Toplumunun Özellikleri ... 403

15.1.3. Bilgi Toplumunda Eğitim ... 405

15.1.4. Bilgi Toplumu ve Türkiye ... 407

15.2. YAPAY ZEKÂ ... 409

15.3. YAPAY ZEKÂ TARİHİ ... 413

15.4. GELECEKTE YAPAY ZEKÂ ... 414

15.5. YAPAY ZEKÂNIN AVANTAJLARI ... 415

15.6. YAPAY ZEKÂNIN SINIRLILIKLARI ... 415

15.7. EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ ... 416

15.7.1. Uzman Sistemler ... 418

15.7.2. Bulanık Mantık ... 421

SONUÇ ... 422

KAYNAKÇA ... 424

16. BÖLÜM ... 429

(18)

xviii / Eğitim Felsefesi

ÇEVRE VE İNSAN ... 429

GİRİŞ ... 429

16.1. ÇEVRE VE İNSAN DAVRANIŞI ... 429

16.2. DEĞİŞEN DÜNYADA ÇEVRE SORUNLARI ... 431

16.2.1. Nüfus Artışı ... 431

16.2.2. Atık Kirliliği ... 432

16.2.3. Küresel Isınma ... 433

16.2.4. Asit Yağmurları ... 433

16.2.5. Ozon Tabakasının İncelmesi ... 434

16.3. ÇEVRE SORUNLARINA İNSANLARIN TEPKİLERİ ... 434

16.4. ÇEVRE FELSEFESİ ... 439

16.5. ÇEVRESEL SORUNLARIN EĞİTİME ETKİSİ ... 441

SONUÇ ... 442

KAYNAKÇA ... 444

(19)

1. BÖLÜM

FELSEFE VE FELSEFENİN ALANLARI

Dr. Öğr. Üyesi Kutsi KAHVECİ

GİRİŞ

Felsefe ve Felsefenin Alanları başlığını taşıyan bu bölüm, öncelikle felsefenin ne olduğu üzerine bir değerlendirmeyle başlamaktadır. Çünkü düşünce tarihi içerisinde filozoflar, insan yaşamıyla ilgili her şey üzerine düşünmüşler; felsefeyi, hemen hemen her şeyi araştıran bir bilgi alanı yapmışlar ve aynı zamanda bilginin ve bilgeliğin ne olduğu konusunda çok değişik düşünceler ortaya koy- muşlardır.

Felsefe, insanı insan yapan en önemli düşünme etkinliğidir. Felsefenin, insanın yaşamında önemli bir yer tutması gereken diğer disiplin veya bilgi türle- riyle çok yakın ve doğrudan doğruya bir ilişkisi vardır. Felsefe, bütün bir varlık karşısında rasyonel bir tavır alış olarak değerlendirildiği için, varlığa ilişkin sorunlar; varlık felsefesi, evrensel bir bilgi araştırması olarak değerlendirildiği için bil- giye ilişkin sorunlar; bilgi felsefesi, insan ve yaşama dair bir kavrayışa ulaşmak istediği yani insanın ve yaşamın değeri ve anlamı sorununu ele aldığı için de;

ahlâk felsefesi’ olmak üzere üç temel felsefe disiplininden bahsedebiliriz. Bunla- rın dışında felsefe tarihinin gelişim süreci içerisinde bilim felsefesi, sanat felsefesi, siyaset felsefesi ve din felsefesi gibi diğer felsefe disiplinlerinin de ortaya çıktığını görüyoruz.

Bu bölümde, farklı filozoflar tarafından ele alınan varlık, bilgi, ahlâk, bilim, siyaset, sanat ve din felsefesi gibi felsefî disiplinlerin konusu, temel kavram- ları, temel soruları, temel sorunları ve bu sorunlara yaklaşımlar, bu alanlarda ortaya çıkan akımlar ve bu akımları karakterize eden temel düşünceler ortaya konulmaya çalışılmıştır.

1.1. FELSEFE NEDİR?

Felsefe hakkında, yeter derecede kesin bir tanım vermek çok güçtür.

Çünkü felsefe, ideal toplumun sanat, bilim ve din gibi diğer büyük insanî giri- şimlerine benzer. Felsefeye ilişkin her tanımın, felsefeyi tanımlayan kişinin kendi kültüründe bu girişimin, yani felsefenin uygulamasını yansıtan ve içine aldığı şey- ler kadarını dışarı atan bireysel ve sınırlı bir anlayışın ifadesi olduğu görülür. Fel- sefe hakkındaki hiçbir tanım, insanların ortaya koymuş oldukları somut felsefe-