İÇİNDEKİLER. İkinci Baskıya Önsöz 19 Sunuş / Harput un Edebi ve Manevi Külliyâtı 21 Önsöz 23 Takriz 27 Giriş 31

(1)

İÇİNDEKİLER

İkinci Baskıya Önsöz 19

Sunuş / Harput’un Edebi ve Manevi Külliyâtı 21

Önsöz 23

Takriz 27

Giriş 31

Birinci Bölüm

Harput Havzası’nın Tarihçesi ve Kültürel Hareketleri

Harput Havzası Tarihçesi 35

Harput Havzası Kültürü 47

İkinci Bölüm

Medreseler ve Eğitim Sistemleri

Harput Havzası’nda Medrese ve Müderrisler

Medrese ve Eğitim Sistemi 53

İcâzet ve İcâzetnâme 60

İcâzetnâme Örnekleri 63

Medrese Eğitimini Tamamlayanlara Verilen İcâzetnâme 63 Tasavvufi Eğitimini Tamamlayanlara Verilen İcâzetnâme 71

İcâzet Töreni 75

Harput Havzası Medrese ve Müderrisleri 77

Özel Mektep, Dershane, Hücre ve Sıbyan Mektepleri 87

Harput Darü’l Hilafet’ül Ülya 89

Üçüncü Bölüm

Tasavvuf, Tarikat, Tekke ve Kerâmet

Tasavvuf 93

Tarikatlar 95

Tekke ve Zaviye 98

Keramet 100

Harput’ta Bulunan Tekke ve Zaviyeler 104

Dördüncü Bölüm

Âlim - Müellif - Mutasavvıflar ve İz Bırakanlar A

Abdulhamid Hamdi el-Harputî

Harputlu, Efendizâde, Müderris, Müellif, Hafız, Hacı 109

(2)

Abdulhamid Hazmi Efendi

Harputlu, Kanbalakzâde, Hacı, Şair 130

Abdullah Efendi

Harputlu, Yadigârzâde, Muallim 136

Abdullah Efendi

Harputlu, Hoca, Müderris 137

Abdullah Çelik

Sisili, Molla 138

Abdullah Fahri Baba

Harputlu, Şeyh 140

Abdullah Zühdü Efendi

Harputlu, Balozâde, Hacı, Hattat, Muallim 141

Abdullatif Lütfi Harputî

Harputlu, Müderris, Müellif, Hoca, Hacı, Huzur Hocası 142 Abdulvehhab Gazi

Baskil, Tabiin, Şehid 155

Abdurrahim Necip Efendi

Harputlu, Çemişgezeklizâde 159

Abdurrahman Harputî Efendi

Çökeli, Kürd Hoca, Müderris Hacı, Huzur Hocası 160 Abdurrahman Harputî Efendi

Perçençli, Hacı, Muallim, Şeyh 165

Abdurrahman Efendi

Harputlu, Müderris, Hacı, Hafız, Vaiz 167

Abdurrahmân bin İbrahim Harputî

Harputlu, Müderris 168

Abdurrahman Rahmi Efendi

Harputlu, Hacı, Hattat 172

Abdülhakim Çelik Efendi

Karakoçan Kavuman, Müderris, Molla 173

Abid Kaygusuz Efendi

Elazığ Aşağı Hoh’lu, Hafız, İmam, Mutasavvıf 174 Ahi Musa

Harput, Seyyid 177

Ahmed Efendi

Harputlu, İmamzâde, Müderris, Hoca 178

Ahmed Efendi

Harputlu, Seyyid, Halife, Müderris 179

Ahmed Efendi

Harputlu, Efendizâde, Müftü Hacı 180

Ahmed Efendi

Harputlu, Emin Hafızzâde, Müderris, Kadı 182

(3)

Ahmed Efendi

Palulu, Müderriszâde, Müderris, Muallim 183

Ahmed Efendi

Hanköy Kıluşağılı, Müsevvid, Müderris 184

Ahmed Efendi

Harputlu, Haddadzâde, Hacı 185

Ahmed Efendi

Harputlu, Seyyid, Müderris, Huzur Hocası 186

Ahmed Efendi

Harputlu, Kale İmamı Oğlu, Hoca, Müftü 187

Ahmet Efendi

Harputlu, Müellif 188

Ahmed Efendi

Palu Veşinli, Hacı, Kadı, Müderris 193

Ahmed Asım Efendi

Harputlu, Efendizâde, Müderris 195

Ahmed Baba

Elazığ, İğneli Baba, Hacı 196

Ahmed bin Halil Harputî

Ahmed bin İsmail Harputî

Ahmed Fehmi Efendi

Harputlu, Emin Hafızzâde, Kadı 205

Ahmed Ferid Efendi

Harputlu, Kamilzâde, Hafız, Hakim, Savcı, Şair 206 Ahmed Hamdi

Harputlu, Müellif, Yüzbaşı 210

Ahmed Muhlis Efendi

Harputlu, Saçlızâde, Saçlı Hoca, Müderris, Muallim, Şair 215 Ahmed Naim Efendi

Elazığlı, Ama Ahmed Hoca, Müderris, Şeyh 219

Ahmed en-Nakkaş bin İlyas el-Harputî

Ahmed Nazım Efendi

Mollakendili, Müellif 227

Ahmed Peykeri

Mollaköy, Şeyh, Molla 228

Ahmed Rıfat Efendi

Palulu, Kadızâde, Müderris, Müftü 232

Ahmed Rif’at Efendi

Harputlu, Naib 233

(4)

Ahmed Vehbi Efendi

Harputlu, Yazıcızâde, Hoca, Hattat 234

Ahmed Vehhaç Efendi

Ahmed Yesevi

Baskil Tabanbükü, Seyyid, Şeyh 236

Ahmed Zühdü Efendi

Çemişgezekli, Kadı 240

Ahmedü’l-Kürdî Efendi

Bingöllü, Çapakçuri, Seyyid, Şeyh 241

Alaaddin Efendi

Palu Şeyhpiran, Seyyid, Şeyh 249

Ali Efendi

Perçençli Şeyh, Hacı 250

Ali Efendi

Harputlu, Büyük Hacı, Müderris, Müftü 252

Ali Efendi

Palu Ğeydmenli, Molla, Müderris 254

Ali Efendi

Harputlu, Gergerizâde, Hacı, Müderris 256

Ali Efendi

Harputlu, Zinnurîzâde, Hafız, Hattat 257

Ali Efendi

Harputlu, Babanzâde, Seyyid, Müellif 258

Ali Baba

Elazığ Arındıklı, Osmanzâde, Hoca, Şeyh 263

Ali bin Hasan ez-Zerrakî el-Harputî

Ali bin Muhammed bin Ahmed el-Harputî

Ali Günay Efendi

Karakoçan Okçularlı, Molla Okçu, Müderris 273

Ali Harputî

Harputlu, Beyzâde, Müellif 275

Ali Haydar Bey

Harputlu, Çırpanizâde, Muallim, Şair 281

Ali Hayri Efendi El-Harputî

Ali Hoca

Palulu, Müderris, Şeyh 288

Ali Hulusi Efendi

Harputlu, Yırıkzâde, Vaiz 290

(5)

Ali Rıza Efendi

Harputlu, Beyzâde Efendi, Büyük Beyzâde, Hacı, Müderris, Şeyh 291 Ali Rıza Efendi

Harputlu, Müderris, Hattat 300

Ali Rıza Efendi

Palulu, Küçük Efendi, Şeyh, Müderris, Müftü 301 Aliyyü's-Sebti Paluvî Efendi

Diyarbakır Kırkdirekli, Palulu, Şeyh 303

Ali Şefik Efendi

Harputlu, Müellif, Hafız, Binbaşı 315

Ali Şefik Efendi

Hüseynikli, Muallim, Hoca 319

Ali Zühdü Efendi

Harputlu, Çorbacızâde, Kâtip, Hattat 320

Ankuzu Baba

Harput, Şehid 321

Arap Baba

Arif Bilgin Efendi

Palulu, Müftü 326

Aziz Baba

Kovancılar Kavak Köyü, Mutasavvıf 327

B

Ba’s Efendi

Harputlu, Yazıcızâde, Müderris, Hoca 328

Bahaddin Efendi

Harputlu, Beyzâde, Muallim, Hacı 329

Bahri Tunç Efendi

Palu Ğeydmemli, Seyda, Molla, Müderris, Şeyh 331 Bekir Efendi

Türkistanlı, Harputlu, Bakır Bay, Müderris 335

Bekir Efendi

Alişamlı, Çelebizâde, Şeyh 336

Bekir Fikri Efendi

Harputlu, Şeyhzâde, Müderris, Müftü 339

Bekir Hoca

Bursalı, Palulu, Müderris 340

Bekir (Bilhan) Efendi

Porikuşaklı, Hafız, Âlim 342

Beşik Baba

Harput, Hırkalı Baba, Şehid 344

(6)

Beşir Efendi

Alişamlı, Şeyh 345

C

Celal Baba ve Altı Nefer Arkadaşı

Cemâl el-Malatî

Harputlu, Müderris, Müellif 350

Cuma Hoca

Palulu, Mirmehmetli, Hacı, Şeyh 352

Cuma Efendi

Palulu, Tarhanalı Sofu, Şeyh 357

D

Derviş Karakuzu

Palulu, Molla, Müderris 363

E

Ebubekir Efendi

Harputlu, Yazıcızâde , Meşâhir-i Ulemadan, Müderris 364 Ebubekir Efendi

Harputlu, Müderris, Desiâm, Huzur Hocası 365

Ebubekir Fevzi Efendi

Harputlu, Müderris, Huzur Hocası 366

Ebubekir Nusret Harputî Efendi

Harputlu, Çankalzâde, Nusret Hoca, Müderris, Müellif 367 Esad Efendi

Harputlu, Efendizâde, Hoca, Müderris 383

F

Fatih Ahmed Baba

Harput, Seyyid, Şehid 384

G

Garip Baba

Karakoçan Yeşilbelen Köyü 387

H

Halil bin Mustafa el-Harputî

Halil Bilginoğlu

Elazığlı, Hacı, Vaiz, Müftü 392

Halit Çakmak Hocaefendi

Sivriceli, Halıd Hoca, İmam, Şeyh 395

Hâmid bin Abd el-Fettâh Paluvî

Palulu, Müderris, Müellif 398

(7)

Hamza Baba

Elazığ Dereboğazlı, Şeyh 406

Hasan Baba

Baskil, Seyyid, Şeyh, Hacı 409

Hasan bin Abdullah Harputî

Hasan Burhaneddin Efendi

Perçençli, Efendizade, Cihangiri, Şeyh, 412

Hasan Fehmi Efendi

Harputlu, Kaşıkçı Hoca 416

Hasan Harputî Efendi

Harputlu, Seyyid, Kadı, Hattat 417

Hasan Hicabî Efendi

Harputlu, Sağır Müftüzâde, Hoca, Müderris 418

Hasan Nakî Efendi

Palulu, Şeyh, Müderris, Müftü, Müellif 419

Hasan Tahsin Efendi

Harputlu, Kara Mehmedoğlu, Kadı 424

Haydar Baba

Palulu, Şeyh 426

Hayri (Mehmet Hayrullah) Bey

Harputlu, Efendizâde, Hacı, Mutasarrıf, Şair, Müellif 432 Hayri Bey

Palulu, Paluluzâde, Binbaşı, Müellif 442

Hıdır Baba

Elazığ Hıdır Baba Köyü, Şehit 443

Hilmi Efendi

Harputlu, Mazlumzâde, Hacı Hafız 445

Hurşid Efendi

Harputlu, Bilalzâde, Hattat, Hacı 446

Hurşid Harputî Efendi

Hüseyin Efendi

Mollakendili, Kürd Hoca 451

Hüseyin Efendi

Harputlu, Hoca, Hafız, Muallim 452

Hüseyin Efendi

Elazığ Sürsürülü, Molla 453

Hüseyin Erkenci Efendi

Halköylü, Müderris, Dersiâm, Müftü 454

Hüseyin Fehmi Paluvî Efendi

Palulu, Müellif, Kadı 456

(8)

Hüseyin Hüsnü Efendi

Ağınlı, Müderris 461

İ

İbrahim Baba

Harput, İsevî 464

İbrahim Efendi

Harputlu, Efendizâde, Hoca, Müderris 465

İbrahim Efendi

Perçençli, Hoca, Müderris 467

İbrahim Efendi

Harputlu, Hacı Alim Efendi, Hoca, Hacı, Müderris 468 İbrahim Efendi

Harputlu, Hacı Alim Efendizâde, Kadı, Müftü 469 İbrahim Efendi

Harputlu, Delilzâde, Hoca, Müderris, Hattat 470 İbrahim el-Bacuri el-Harputî

İbrahim bin Yusuf Paluvî

Palulu, Müellif 474

İbrahim Celaleddin Efendi

Harputlu, Seyyid, Dersiâm 479

İbrahim Halil Efendi

Baskilli, Hoca, Müderris 480

İbrahim Hulusi Efendi

Harputlu, Efendizâde, Dersiâm, Müderris 481

İbrahim Hulusi Yahyagil

Elazığ Kesrikli, Yahyazâde, Hacı Bey, Albay 483 İbrahim Lebib Efendi

Harputlu, Kör Halilzâde, Hacı, Muallim, Müellif, Hattat 489 İbrahim Rıza Efendi

Harputlu, Efendizâde, Müftü 498

İshak Efendi

Hoğulu, Kadı, Hacı 499

İshak Harputî Efendi

Perçençli, Hoca, Kadı, Müderris, Müellif, Huzur Hocası 500 İshak Hakkı Efendi

Harputlu, Saraczâde, Müellif, Yüzbaşı 528

İsmail Efendi

Harputlu, Muallim, Müftü 533

(9)

İsmail Efendi

Palulu, Falcızâde, Hacı, Mutasavvıf 534

İsmail Harputî Efendi

Harputlu, Seyyid, Müderris, Huzur Hocası 535

İsmail Seyfeddin Efendi

Harputlu, Müderris. Molla, Huzur Hocası 536

K

Kâmil Harpûtî Efendi

Harputlu, Hacı, Müellif 538

Kara Hoca

Harputlu, Müderris, Müftü 541

Kara Sofu

Harputlu, Efendizâde, Müellif 542

Kara Şeyh

Baskil, Şeyh Hasan Köyü, Şeyh Musa, Şeyh 543

Kasım bin Hasan el-Paluvi

Kasım Efendi

Palulu, Molla, Hoca, Şeyh 549

Kirami Bilken Efendi

Baskil Sultanuşağı, Hafız, İmam 551

Koca Seyyid Ahmed

Keban Sün Köyü, Seyyid 552

M

Mahfuz Efendi

Karakoçan Kavumanlı, Molla, Müftü 554

Mahmud Efendi

Harputlu, Seyyid, Nakibu’l Eşraf,Hacı, Hafız, Müderris 556 Mahmud Efendi

Mahmud Bahreddin Harputî Efendi

Harputlu, Seyyid, Müellif 558

Mahmud bin İsmail Efendi

Harputlu, Müellif, Şeyh 564

Mahmud bin İsmail bin Abdullah el-Harputî

Mahmud Feyzi Efendi

Palulu, Şeyh, Âlim 572

Mahmud el-Harputî

Harputlu, Seyyid, Hafız, Müellif 573

(10)

Mahmud Kamil Efendi

Harputlu, Alafdarzâde, Muallim, Müderris, Müftü 577 Mahmud Nedim Efendi

Harputlu, Sağır Müftü, Müderris 579

Mahmud Rıfat bin Ahmed el-Harputî

Harputlu, Seyyid, Müellif 581

Mahmud Saminî Paluvî Efendi

Palulu, Seyyid, Şeyh 585

Mahmud Vahdi Efendi

Harputlu, Efendizâde, Müderris, Şair, Hacı Hafız 600 Mansur Baba

Harput 604

Mecdüddin Harpûtî

Harputlu, Kadı 605

Mehmed Efendi

Türkistanlı, Harputlu, Müderris, Hacı 608

Mehmed Efendi

Harputlu, Müderris, Meşhur Büyük Hacı 609

Mehmed Efendi

Harputlu, Efendizâde, Dağıstanlı, Hacı Hafız, Müderris 611 Mehmed Efendi

Harputlu, Palulu, Dellalzade, Müderris, Müderris, Müftü, Hacı 613 Mehmed Efendi

Harputlu, Mazlumzâde, Hacı Hafız, Hoca, Müderris 615 Mehmed Efendi

Harputlu, Abdusselamzâde, Müderris, Şeyh 616

Mehmed Efendi

Palulu, Dağıstanlı, Mutasavvıf 617

Mehmed Efendi

Harputlu, Saatçi 618

Mehmed Efendi

Helezürlü, Hacı, Müderris 619

Mehmed Efendi

Harputlu, Erzincanlı Hoca, Müderris, Müftü 620

Mehmed Efendi

Miyadınlı, Muhammed Şakir, Şeyh 621

Mehmed Efendi

Palulu, Hacı Baba, Şeyh 626

Mehmed Efendi

Harputlu, Koçalizâde, Hoca, Müderris 628

Mehmed Efendi

Harputlu, Vaizzâde, Seyyid, Hacı 629

(11)

Mehmed Efendi

Harputlu, Kürkçüzâde, Muallim,Vaiz 630

Mehmed Efendi

Perçençli, Âlim 631

Mehmed Efendi

Maden Bermazlı, Müellif 632

Mehmed Ali Efendi

Harputlu, Şeyh, İmam, Hacı, Hafız 633

Mehmed Ali Efendi

Harputlu, Saraçzâde, Kadı 634

Mehmed Ali Efendi

Harputlu, Sefil Hoca, İmam, Vaiz, Hafız 635

Mehmed Ali Harputî

Mehmed Baba

Palulu, Şeyh 640

Mehmed Baba

Palu Nacaran, Tepecikli, Şeyh 643

Mehmed Baba

Perçençli, Hacı, Şeyh 645

Mehmed Bahaeddin Efendi

Palulu, Şeyh, Müftü 646

Mehmed Cemaleddin Efendi

Harputlu, Muallim, Kadı 647

Mehmed Dindar

Palulu, Seyda, Molla, Müderris 649

Mehmed Emin Efendi

Harputlu, Müderris, Huzur Hocası 651

Mehmed Emin Efendi

Harputlu, Dellalzâde, Seyyid, Müderris, Nakîb 652 Mehmed Emin Efendi

Mehmed Emin Harputi Efendi

Harputlu, Efendizâde, Müderris, Hacı, Hafız 654 Mehmed Emin Harputî

Harputlu, Müellif, Buseyri Şarihi 655

Mehmed Faik Efendi

Harputlu, Karaçorlu, Dellalzâde, Müderris, Müftü, Şair 659 Mehmed Feyzi Çiftçi

Harputlu, Semerci Hoca, Vaiz 663

Mehmed Hilmi Efendi

(12)

Mehmed Hilmi Efendi

Palu Karaçorlu, Efendizâde, Hoca, Müderris 666

Mehmed Hilmi Ballıca

Elazığlı, Öğretmen, Müftü 667

Mehmed Hürrem el-Paluvi Efendi

Palulu, Müderris, Müftü, Müellif 669

Mehmed Kemaleddin Efendi

Harputlu, Efendizâde, Müderris, Muallim, Müftü, Müellif, Şair 671 Mehmed Lütfü Efendi

Harputlu, Hoca, Vaiz, Müftü 683

Mehmed Mazlum Efendi

Harputlu, Müderris, Hacı 684

Mehmed Naci Efendi

Harputlu, Çemişgezeklizâde, Hacı Hafız 685

Mehmed Naci Efendi

Harputlu, Kara, Müderris 686

Mehmed Niyazi bin Atâ Buharaî

Harputlu, Müellif, Binbaşı 687

Mehmed Nuri Efendi

Harputlu, Küçük Beyzâde, Hacı, Müftü, Şair, Mebus 692 Mehmed Nuri Öner

Palulu, Müderris, Molla, Müftü 697

Mehmed Okur Efendi

Perçençli, Hacı, Hafız, İmam, Mutasavvıf 699

Mehmed Rıfat Efendi

Harputlu, Müftü 702

Mehmed Rıfat Efendi

Harputlu, Emin Hafızzâde, Kadı, Naib 703

Mehmed Sadık Rıfkı Efendi

Mehmed Said Efendi

Harputlu, İmamzâde, Müftü, Müellif 705

Mehmed Said Efendi

Harputlu, Gergerizâde, Hattat, Hacı 706

Mehmed Said Efendi

Harputlu, Karaçorlu Hocazâde, Müftü, Müderris 708 Mehmed Said Efendi

Harputlu, Müderris, Mebus, Hacı 709

Mehmed Said Efendi

Harputlu, Uzun Eminzâde, Alay Müftüsü Hacı 712

Mehmed Tevfik Efendi

Harputlu, Abdüsselâmzâde, Hacı 713

(13)

Mehmed Tevfik Efendi

Harputlu, Hattatzâde, İmam, Muallim, Hacı, Hafız 714 Mehmed Tevfik Yalnız

Elazığlı, İmam, Müftü 716

Mehmet Veysi Gökbakan

Palulu, Molla Vasfi, Müderris, İmam, Molla 717

Mehmed Zahiri Baba ve Seyyid Ahmed

Harput 720

Mehmed Zühdü Efendi

Harputlu, Saçlızâde, Saçlı Hoca, Müderris, Hacı 722 Mes’ud Çiçek Efendi

Lice Sisili, Müderris, Hacı 724

Muhammed Efendi

Palu Mezralı (İsa Ağa Mezrası), Molla, Müderris 725 Muhammed Efendi

Sarıcanlı, Gözerekli Molla, Müderris 727

Muhammed Baba Kürkî

Sivrice Kürklü, Seyyid, Şeyh, Hacı 730

Muhammed Bahaeddin Efendi

Muhammed bin Hüseyin el-Nakşibendî el-Harputî

Harputlu, Dellalzâde, Hacı, Müellif 732

Muhammed bin Osman bin Ali Efendi

Harputlu, Müellif, Müstensih 737

Muhammed bin Yusuf el-Harputî

Harputlu, Molla Hanifizâde, Molla, Müellif 738

Muhammed Emin el-Paluvî

Muhammed Fatih bin Hacı Muhammed Ağa el-Harputi

Muhammed Ferid Polat Efendi

Palulu, Muallim, Müftü 753

Muhammed Hadi el-Kavumanî Efendi

Lice Sisili, Müderris, Şeyh, Şair 754

Muhammed Hulusi bin Yusuf Efendi

Muhammed el-Kattal

Maden Kartaldere Köyü, Seyyid, Şehid 762

Muhammed Mazhar Efendi

Harputlu, Ebcizâde, Şeyh, Hacı 765

Muhammed Öğreten Efendi

Elazığlı, Yemenici (Ayakkabıcı), Hacı, Şeyh 768