S Aralık 1960 tarihinde, İstanbul Güzel San'atlar Akademisinde «4.000 yıllık Meksika Mimarîsi» adlı bir sergi açılmıştır.
Meksika Millî Mimarlık kolleji v e Meksika Mimarları Cemiyetinin ter-tiplediği bu serginin açılışı münasebe-tiyle Meksikanın Türkiye büyük elçisi ekselans Franscisco Navarro Carranza tarafından söylenen nutku ve Meksika mimarîsine ait bir karakteristik örnek-le, aşağıda veriyoruz:
Meksika kültürü Kolonlu Sarayın Cephesi
Mitla OA X A C A
4000 SENELİK MEKSİKA MİMARİSİ
Meksika Kolleji ve Meksikalı Mi-marlar Cemiyeti, Meksika İhtilâlinin 50 inci yılını anmak maksadiyle ve aynı zamanda, evvelki bir serginin uyandırmış olduğu büyük alâkadan cesaret alarak, Meksika mimarisinin daha fazla yayılması gayesiyle 500 resimden müteşekkil «4000 senelik Meksika Mimarisi» sergisini takdim ediyorlar. Bu sefer, evvelki sergiyi teşkil eden fotoğrafilere, münekkit, mimar ve mütehassısların, teşhir edi-len eserleri daha esaslı bir şekilde tetkik edebilmeleri için elzem olan plânlar ve hali hazırda Meksikada ger-çekleşmiş olan en iyi mimarî eserlerin resimleri de ilâve edilmiştir.
Bir milletin içtimaî tekâmülünün devrelerini, mimariye müteallik
âbi-Kolonlu Sarayın cephe detayları
Kolonlu Sarayın Plân, cephe
M A Y A Medeniyeti örneği Muharipler tapınağı chichen - İTZA. Yucatan
deleri kadar, başka hiç bir artistik tezahür gösteremez. Amerikan mil-letleri arasında, tarihi boyunca inki-tasız tevali eden ve bilhassa Meksika ihtilâlinin hazırlayıcı devresinde ta-hakkuk etmiş eserler mirası olan bü-yük kıymetteki âbidelerin en çoğunu muhafaza eden Meksika'dır. Bunun içindir ki, İhtilâlin bu senei devriyesi-nin tes'it edildiği anda, Meksika marları Millî Kolleji ve Meksikalı Mi-marlar Cemiyeti, bu sergiyi, dünyanın başlıca şehirlerinde takdim ediyorlar.
Sergi aşağıda yazılı kısımlardan mürekkeptir :
I — 4000 sene evvelki Meksika II — Meksika kültürünün kökleri
III — İspanyolların gelişi ve yeni bir milliyetin doğuşu. IV — Amerikan kıt'asınm
kültü-rel kökü.
V — Siyasî istiklâl mücadelesi. VI -—- İçtimaî adâlet mücadelesi.
Amerikanın jeoğrafik merkezin-de, barı-ak havalı yüksek Meksika yaylâları topraklarında, yüksek bir kültürün ilk emareleri fışkırdı. Aklın en büyük tezahürlerine müsait (sahip) Amerikalı insanın doğuşunun sembolü gibi, bu ilk adımlar, Meksika vadisine şskil veren son jeolojik hâdiselerle devasa bir mücadele ile yapılmıştır.
Jeolojinin v e tarih öncesi devir-lerin sisleri arasında doğmuş olan ar-kaik kültür ve en mühim tezahürü
olan mimarînin, hali hazırda, Yüksek Meksika yaylâsında inkitasız 4000 se-nelik hayatı vardır.
Bugünkü Meksika Cumhuriyeti-nin merkezi ve Merkszî Amerikanın yakın bölgeleri, Yerli Amerikanın en medenî kültürünün merkezi olmuştur. Teotihuacan'in münhasıran ar-kitektonik ve ürbanistik karakteri önünde, Tula şehri, Tolteque halkına has olan süs ve zenginlik endişesinin, tezyinatın ve heykeltraşînın zaferini gösteriyor.
Meksika'nın cenubu garbisi, rutu-betli ve çok sıcak olan cengelle (jun-gle) mütemadi bir mücadele neticesin-de büyüyor. Guatemala yaylalarının ve Yucatamn şimalindeki geniş
böl-8 inci yüzyılda Barok sanatı Saint - Augustin Manastırının
avlusu
Manastır plânı
gelerinde, cengelin yeşillikleri eski Maya kültürünün yüzlerce şehirini hapsetmektedir.
İspanyolların ve Batı Dünyasının Meksikaya gelişinden önce, X V I ıncı asır, Meksika milliyetinin yaradılışın-da, içinde yeni bir milletin doğuşunun esasları olan, ırkların, fikirlerin ve hayat şekillerinin sentezi yapılan en yüksek ânını gösteriyor. Bunda, Az-teque'lerin muharip ve mütehakkim esprisi ve Toteque'in zanaatkâr ve kül-türel an'anesi, Hrıstiyanlığın kudretli İspanyol esprisi birleşiyor.
İspanyol müstemlekeciliği zama-nında kültürel faaliyet, her hangi bir diğer tezahürden fazla, mimâride da-ha vakarlı, dada-ha vazıh misaller göste-riyor. Yeni Meksika milliyetinin tesi-si için hummalı faaliyet asrı olan X V I ıncı asır, toprağını beş yüzden fazla
manastırın doldurduğunu, kızılderili köylerinin bakiyeleri üzerinde yeni şehirlerin meydana gelişini Amerika-nın ilk üniversitesinin açılışını okul-lar ve hastahanelerin tesisini görüyor.
Meksika Baroku hudutsuz sayıda kilise inşa etti. Bazıları büyük bir asil-lik taşıyan devrin eserleri, stil bakı-mından, renkli fakat teknik noksanlar dolu popüler v e insiyakiden, teknik şekil mükemmeliyetine kadar gidiyor. Merkezî Meksika şehirleri karakter-lerinin, umumiyetle bu devire borç-ludur.
İspanyadan kurtuluş hareketi, Amerika ve Avrupanın ileri fikirlerin-den teşvik görerek X I X . asrın yeni te-mayüllerine iştirâk eden Meksika es-prisinin seçkinleri tarafından 1821 de neticelendirilmişti.
