SU KAYNAKLARI. (07 Aralık 27 Aralık )

SU KAYNAKLARI

(07 Aralık – 27 Aralık )

Buharlaşma Terleme

Yoğuşma

Yağış

Sızma

Karalar üzerinde fazla yer kaplamayan göllerin, insan yaşamında önemli yeri vardır. Ulaşımda, turizmde ,balıkçılıkta, içme ve kullanma suyu sağlamada yararlanılır. Dünya üzerinde tatlı suların %87’sini göller oluşturur.

Doğal Göller

Oluşumlarına Göre Set Gölleri

a. Heyelan set gölü: Heyelan (yer kaymaları) sonucunda kayan materyallerin bir çukurun önünü kapatması ile oluşur.

b. Volkanik set gölü: Lavların bir çukurluğun önünü kapatması sonucu oluşur.

c. Alüvyal set gölü: Akarsu vadi önlerinin alüvyonlarla kapanması sonucu oluşur.

d. Kıyı set gölü: Kıyı kordonlarının koy ve körfez önlerini kapatması sonucu oluşur.

Lagün, deniz kulağı gibi.

e. Buzul (Moren) set gölü: Buzulların oluşturduğu çanak önlerinin morenlerle kapatılması sonucu oluşur. Kanada’da ve Kuzey Batı Avrupa’da görülür.

f. Karma oluşumlu göller: Oluşumunda, birden fazla faktörün etkili olduğu göl çeşididir. Örneğin, Van gölü gibi. Yapay Göller İnsanlar tarafından içme suyu ve elektrik elde etme amacı ile akarsu vadilerinin baraj yapımına uygun olan kesimlerinin bir setle kapatılması sonucu oluşur.

5. Set göller: Vadi, koy veya tektonik çanak önlerinin doğal nedenlerle kapanması sonucu oluşur. Set gölleri oluşumlarına göre beş bölüme ayrılır.

AKARSULAR

Yağışlar sonucu oluşan suların, kara içlerinde eğim doğrultusunda, belli bir yatak (vadi) içinde akan sulara akarsu denir.

Akarsular özelliklerine bağlı olarak gruplara ayrılır:

1.Rejimlerine göre akarsular: Akarsular yıl içinde göstermiş oldukları akım değişikliklerine göre düzenli veya düzensiz rejime sahiptir. Yıl içinde akım seviyesinde değişim fazla ise düzensiz, az ise düzenli rejime sahiptir. Afrika Kıtası’nda Kongo, Güney Amerika Kıtası’ndaki Amazon nehri düzenli, Hint Yarımadası’nda yer alan Indus ve Ganj nehirleri düzensiz rejimlidir.

2. Beslenme kaynaklarına göre akarsular: Akarsular kar ve buz erimesi, göl, yer altı suyu gibi kaynaklardan beslenir. Uzunluğu fazla olan akarsular, farklı iklim bölgelerinden

geçerken farklı kaynaklardan beslenir. Bu tür akarsulara karma rejimli akarsular denir.

3. Döküldüğü yere göre akarsular: Okyanuslara, denizlere ve göllere sularını boşaltan akarsulardır. Akarsuyun suyunu topladığı alana akarsu havzası denir. Bir akarsu sularını denize ve okyanusa ulaştırıyorsa açık havzalı, sularını denize veya okyanusa

ulaştıramıyorsa bir bataklıkta kayboluyor ya da göle dökülüyorsa kapalı havzalı adını alır.

Örnek olarak; • Mississippi Nehri, açık havzadır. • Volga Nehri, kapalı havzadır.

Kaynaklar çıktığı yerlerin konumuna göre adlandırılması:

Karstik kaynak: Karstik arazilerde erime sonucu oluşan boşluklarda biriken suların yeryüzüne çıkmasıyla oluşur.

Artezyen kaynak: Kıvrımlı (tekne biçimli) arazilerde iki geçirimsiz tabaka arasında bulunan geçirimli tabakalarda bulunan sulardır. Bu tür kaynaklar;

Sondajla yüzeye çıkar.

Suları soğuktur.

Kurak geçen yaz aylarında tarım alanları için önemli olan sulardır.

Basınçla yüzeye çıkar.

Yamaç kaynağı: Yer altında suyun biriktirdiği tabakaların vadi ya da dağ yamaçlarını kestiği yerlerden yüzeye çıkan kaynaklardır. Suları soğuktur.

Fay kaynağı: Yer altı sularının fayları takip ederek yeryüzüne çıktığı sulardır. Bu tür sular;

 Sıcaktır.

 Mineral bakımdan zengindir.

 Tesisler kurularak yaz, kış kesintiye uğramadan termal turizm faaliyetleri yapılır.

 Genç oluşumlu arazilerde yaygındır.

 Jeotermal enerji elde edilir.

Gayzer kaynak: Volkanik özelliklere sahip arazilerde, yer altında biriken sıcak suların belirli aralıklarla fışkırarak yeryüzüne çıkması ile oluşur. Bu kaynaklara gayzer denir.

ABD’de Yellowstone Parkı’nda, Yeni Zelanda’da ve İzlanda’da bu tür kaynaklar yaygındır.

TÜRKIYE’NİN SU VARLIĞI

Türkiye çevresindeki ülkelere göre su varlığı bakımından zengindir.

Türkiye’nin Denizleri ve Özellikleri

KARADENİZ

 Türkiye’nin Karadeniz’e olan sınırı 1685 km dir.

 Buharlaşma miktarı ve tuzluluk oranı azdır (‰ 18)

 Karadeniz üzerinden gelen nemli hava akımları, kıyıya paralel uzanan dağların denize bakan yamaçlarına bol yağış bırakır.

 Türkiye’de avlanan balıkların büyük bir kısmı bu denizden elde edilir.

 Bulutluluk oranı fazladır, deniz turizmi gelişmemiştir.

 1750 saat güneşlenme süresi vardır.

 Karadeniz’in 200 metre altında kükürtlü hidrojen gazı vardır. Bu nedenle bu derinlikten sonra canlı yaşamaz.

KARADENİZ

AKDENİZ

E G E

D E N İ Z İ

MARMARA DENİZİ

Karadeniz'de, 200 metrenin altındaki

derinliklerde balık yaşamasını engelleyen etken aşağıdakilerden hangisidir?

A) Derin sularda sıcaklığın düşük olması

B) Derinlerde kükürtlü hidrojen gazının olması C) Deniz dibinde engebelerin az olması

D) Şelf alanının dar olması

E) Derinlerde tuzluluğun artması

MARMARA DENİZİ

 Etrafı tamamen Türk toprakları ile çevrilidir.

 İstanbul Boğazı ile Karadeniz’e, Çanakkale Boğazı ile Ege Denizi’ne açılır.

 11.350 km² lik alan ile en küçük denizimizdir.

 Balıkların, göç yolları üzerinde olduğu için balıkçılık gelişmiştir (Balık konserve fabrikaları).

 Deniz ulaşımı ve turizm açısından önemli bir konumdadır. İstanbul limanı, ticaret hacmi bakımından büyük bir liman konumundadır.

 Bir çok ada bu denizde bulunur. (Marmara adası, Büyükada, Avşa adası gibi)

EGE DENİZİ

 En uzun kıyıya sahip olan denizimizdir.

 Dağlar kıyıya dik uzanır.

 Adaların, koyların ve körfezlerin sayısı fazladır.

 Akdeniz iklimi özelliklerinden dolayı, kıyılarda deniz turizmi gelişmiştir.

AKDENİZ

 Kıyı uzunluğumuz 1577 km dir.

 2.500.000 km² ile Türkiye’nin sınırı olan en geniş denizdir.

 Yüksek sıcaklıktan dolayı buharlaşma ve tuzluluk oranı en fazladır.

 Tuzluluk oranı ‰38 - 39’ la en fazla olan denizimizdir.

 Deniz turizmi gelişmiştir.

 Denize girme süresi uzundur.

 3000 saat güneşlenme süresi ile en fazla güneşlenme süresine sahip olan denizimizdir.

Türkiye’nin Akarsuları ve Genel Özellikleri

Türkiye akarsuları üzerinde barajlar yapılmış, elektrik temini, içme suyu temini, sulama, ulaşım, taşkın önlemede faydalanılmaktadır. Çoruh, Manavgat, Melen, Köprüçay gibi akım miktarı fazla olan akarsularımızdan rafting ve kano su sporları bakımından faydalanılır. Ayrıca bazı akarsularımız üzerinde milli ve tabiat parkı olarak kullanılmaktadır. Bunlardan başka Düden, Manavgat, Tortum, Kapuzbaşı gibi şelalelerde doğa turizmi bakımından önemlidir.

Göl sularının kapladığı alan yıl içinde değişiklik gösterir. Bunda göl çanağının derinliği, buharlaşma oranı, gölü besleyen akarsuların getirdiği su miktarı etkilidir. Buna göre, bulundukları yörelerin doğal koşulları da göz önüne alındığında, aşağıdaki göllerden hangisinde, suların kapladığı alanın yaz ve kış mevsimleri arasında en çok değişme göstermesi beklenir?

A) Beyşehir gölü B) Van gölü

C) Tuz gölü

D) İznik gölü E) Burdur gölü

Yurdumuzda;

 Vadi ve yamaç kaynakları (dağlık ve engebeli yerlerde)

 Karstik kaynaklar (Toroslar’da, suları kireçli)

 Artezyen kaynakları (Konya Ovası, Çukurova, Ergene Havzası, Kıyı Ege Ovalarında) kurak geçen yaz aylarında tarım topraklarının sulanmasında kullanılır.

 Fay kaynaklarına (sıcak su kaynaklarına) Türkiye’nin her bölgesinde rastlanır. Fay kaynaklarının bulunduğu yerlerde de tesisler yapılır. Bunlar termal turizm için önemlidir.

 Yenilenebilir çevreye zararsız, günümüzde alternatif enerji kaynağı olan jeotermal enerji kaynağı yönünden ülkemiz oldukça zengindir.

 Denizli Sarayköy ile Aydın - Germencik’te jeotermal enerji santralleri bulunmaktadır.

 Ayrıca Ege Bölgesi’nde seralar ve konutların ısıtılmasında da jeotermal sular kullanılır.