34
Regenbogen. 4 3 2 1 Zero. Gold und Silber, Schall und Rauch Wanderzirkus Zero. Zero ist rund. Zero ist Zero. Zero ist die Stille. Zero ist der Anfang. Zero ist rund. Zero dreht sich. Zero ist der kronoloji
thekla zell 1957
25 Mart Belçika, Federal Alman- ya, Fransa, İtalya, Lüksemburg ve Hollanda, Avrupa Ekonomik Toplu- luğu’nun kurulmasına ilişkin anlaş- mayı Roma’da imzaladılar. 15 Eylül Konrad Adenauer yeniden Federal Almanya Cumhuriyeti başbakanlığına seçildi ve ülke yönetimine damgasını vurdu. 4 Ekim Sovyet uydusu Sput- nik 1, başarıyla dünya yörüngesine fırlatıldı ve uzay yolculukları dönemi başlamış oldu.
DÜSSELDORF
“Abendausstellung” (Akşam Sergisi) Otto Piene Atölyesi
Gladbacher Str. 69 11 Nisan 1957
Heinz Mack ile Otto Piene, kendi atölyele- rinde belli aralıklarla, sadece bir tek akşam sürecek sergiler düzenlemeye başladılar.
Mack ve Piene’nin Düsseldorf’ta, savaşta kısmen zarar görmüş bir evin arka bölü- münde kiraladıkları “harabe atölyeler” tek akşamlık sergi mekânı olarak değerlendi- rildi. “Akşam Sergileri” adı verilen toplam dokuz serginin ilkinde, Mack ve Piene’nin eserleri dışında, Mack ve Piene’nin de bir süre bağlı olduğu Düsseldorflu Sanatçılar Birliği, Grup 53 üyeleri Hans Joachim Blec- kert, Peter Btüning, Horst Egon Kalinows- ki, Herbert Kaufmann, Hans Salentin ve Gerhard Wind’in yapıtları da yer alıyordu.
Alışılmışın dışındaki bu konsept, akşam ser- gilerinin kısa sürede dostların, sanatçıların, koleksiyonerlerin, galericilerin, gazetecile- rin ve sanat severlerin buluşma yeri haline gelmesine yol açtı.
PARIS
Yves Klein, “Propositions monochromes”
Iris Clert Galerisi 10–25 Mayıs 1957
Sergide, Yves Klein’ın daha önce Milano’da, Galleria Apollinaire’de (2-12 Ocak 1957)
“Yves Klein. Proposte monochrome, epoca blu” başlığı altında sergilenen monokrom çalışmaları yer aldı. Açılışta, Yves Klein ve konukları, galeriden Saint-Germain-de-Prés meydanına kadar törensel bir yürüyüş yapa- rak “Aerostatik Heykel” adını verdikleri yüz- lerce mavi balonu gökyüzüne uçurdular. Aynı tarihte, Paris’te, Collette Allendy Galerisi, sanatçının eserlerinden oluşan kapsamlı bir sergi düzenledi.
Klein, galerinin birinci katında ilk “imma- teriell” (maddi olmayan) yapıtını izleyiciye sundu: Bu, resimsel duyarlığın varlığını kanıt- layan boş bir mekândı.
DÜSSELDORF
Yves Klein, “Proportions Monochromes”
Schmela Galerisi
31 Mayıs–23 Haziran 1957
Alfred Schmela, Düsseldorf’taki galerisini Yves Klein’in bireysel sergisiyle açtı. Son- raki yıllarda Schmela ZERO sanatçılarının en önemli destekleyicisi haline geldi ve bu gruptan sanatçıların Almanya’da ilk sergileri- ni açmalarını sağladı.
4
5 6
Regenbogen. 4 3 2 1 Zero. Gold und Silber, Schall und Rauch Wanderzirkus Zero. Zero ist rund. Zero ist Zero. Zero ist die Stille. Zero ist der Anfang. Zero ist rund. Zero dreht sich. Zero ist der
1957 1 Gladbacher Str. 69’daki atölye, Düsseldorf. 2 4. Akşam Sergisi, Otto Piene atölyesi, Gladbacher Str. 69. 3 Yves Klein, Alfred Schmela, Schmela Galerisi, Düsseldorf. 4 Yves Klein, “Propositions Monochromes”, Iris Clert Galerisi, Paris, 1957. 5 4. Akşam Sergisi, Otto Piene atölyesi, Gladbacher Str. 69. 6 Otto Piene, Yves Klein, Schmela Galerisi, Düsseldorf.
36
1
2
3
5
4
6
Mond. Die Sonne ist Zero. Zero ist weiss. Di Wüste Zero. Der Himmel über Zero. Die Nacht -. Zero fliesst. Das Auge Zero. Nabel. Mund. Kuss. Die Milch ist rund. Die Blume Zero der Vogel.
1958 1 ZERO dergisi, sayı 1, kapak. 2 “Vitesse Pure et Stabilité Monochrome”, Yves Klein ve Tinguely, Iris Clert Galerisi. 3 Yves Klein’ın “Le vide” sergisi, Iris Clert Galerisi, Paris. 4 Iris Clert Galerisi’nin “Yves Klein” sergisi davetiyesi. 5 8. Akşam Sergisi davetiyesi. 6 Iris Clert Galerisi’nin Yves Klein ve Tinguely sergisi davetiyesi.
Mond. Die Sonne ist Zero. Zero ist weiss. Di Wüste Zero. Der Himmel über Zero. Die Nacht -. Zero fliesst. Das Auge Zero. Nabel. Mund. Kuss. Die Milch ist rund. Die Blume Zero der Vogel.
DÜSSELDORF 4. Akşam Sergisi Otto Piene Atölyesi Gladbacher Str. 69 26 Eylül 1957
Heinz Mack ve Otto Piene’nin düzenlediği
“4. Akşam Sergisi”ni Otto Piene, “Zero ruhunu (Zero-Geist) taşıyan ilk sergi” diye tanımlamıştı. Piene burada ilk kez bir dizi
“raster resim” sergiledi. Sergiden sonra Mack ve Piene, Düsseldorflu sanatçıların barı Fatty’s Atelier’de, sergiye katılmış olan Peter Brüning ve Hans Salentin’le birlikte
“Zero” adını buldular. Birlikte çıkarmayı tasarladıkları dergiye de bu adı vermeyi kararlaştırdılar.
MILANO
“Arte Nucleare”
San Fedele Galerisi 12–30 Ekim 1957
İtalyan sanatçı akımı Arte Nucleare’nin (Nükleer Sanat), düzenlediği grup sergisin- de Yves Klein ve Piero Manzoni’nin eserleri ilk kez birlikte sunuldu. Sergiden kısa süre önce Arte Nucleare tarafından yayımlanan
“Contro lo stile” başlıklı manifesto (Milano, Eylül 1957) birçok uluslararası sanatçının imzasını taşıyordu. Sanatçılar bir üsluba bağlı resim sanatının sona ermesini talep ediyor, geleneksel kurallara bağımlı, konvansiyonel sanattan kendini koparmış yeni bir resim sanatını savunuyorlardıs.
1958
1 Şubat Sovyetler Birliği Sputnik 1 ve Sputnik 2 uydularını başarıyla uzaya gönderdikten sonra, ABD de Explorer 1’i uzaya göndererek aynı yolu izledi. 17 Nisan Brüksel’de İkinci Dünya Savaşı sonrası ilk uluslararası fuar (Dünya Sergisi) açıldı. Resmi te- ması “Teknoloji İnsanın Hizmetinde - Teknolojinin Gelişmesi Sayesinde İnsanlığın Gelişmesi” olan Expo 58’in simgesi, Belçikalı mühendis André Wa- terkeyn’ın yapıtı, Atom Çağı’nı temsil eden, 100 m’den daha yüksek Ato- mium heykeliydi. 4 Haziran 29. Vene- dik Bienali’nin açılışı. Heykel dalında büyük ödül İspanyol sanatçı Eduar- do Chillida’ya verildi. 29 Temmuz ABD’de NASA (National Aeronautics
and Space Administration) kuruldu.
5 Eylül Düsseldorf Sanatçılar Birliği DADA sergisinde bir zamanların avan- gart sanat hareketine genel bir bakış olanağı sağladı.
DÜSSELDORF 7. Akşam Sergisi
“Kırmızı Resim”
Atelier Heinz Mack & Otto Piene Gladbacher Str. 69
ZERO, 1 24 Nisan 1958
7. Akşam Sergisi’nde “Kırmızı Resim” başlı- ğı altında, kırmızının öne çıktığı çeşitli çalış- malar sunuldu. Toplam 45 sanatçı arasında Heinz Mack, Otto Piene, Hermann Bartels, Konrad Klapheck, Hans Salentin ve ilk kez de Günther Uecker vardı. Yves Klein, Gale- rie Schmela’daki sergisinden sonra, Mack ve Piene tarafından davet edilmesi üzerine bu sergiye tek çalışmayla katılmıştı. Mack ve Piene, ZERO dergisinin ilk sayısında ser- ginin adına uygun olarak “renk” konusunu tartıştılar.
PARIS
“La spécialisation de la sensibilité à l’état de matière première en sensibilité picturale stabilisée – Le vide”
Iris Clert Galerisi 28 Nisan–12 Mayıs 1958
Yves Klein “Le Vide” (Boşluk) adlı sergi- sinde, beyaz badanalı, hemen hemen boş bir galeri odası hazırlamıştı. Camların üstü boyandığından, dışarıdan mekânın içi gö- rünmüyordu. Ziyaretçiler bir çardak altından geçerek mavi kumaş bir perde asılmış girişe ulaşıyorlardı. Girişte Cumhuriyetçi askerlerin üniformasını giymiş nöbetçiler beklemek- teydi. Odaya sadece on ziyaretçi alınıyor ve bunlar boş mekânda ancak 2-3 dakika kalabiliyorlardı. Ziyaretçilere mavi kokteyller ikram ediliyordu.
DÜSSELDORF 8. Akşam Sergisi
“Vibration” (Titreşim)
Heinz Mack ve Otto Piene Atölyesi Gladbacher Str. 69
ZERO 2 2 Ekim 1958
8. Akşam sergisi, yapıtlarında “raster” ve
“titreşim” temaları üzerinde çalışan sanat- çılara yer vermişti. Sergiye Oskar Holweck,
Heinz Mack, Almir Mavignier, Otto Piene ve Adolf Zillmann katıldı. Heinz Mack ilk kez
“ışık rölyefleri” diye adlandırdığı ve biçim- lendirilmiş alüminyum folyolardan oluşan yapıtlarını sergiledi. Bu sergi, başlangıçta
“informel resim” zihniyetinin egemen oldu- ğu “akşam sergileri” döneminin değiştiğini ve odak noktasını ZERO için önem taşıyan
“raster” resimlerin, strüktür, ışık ve devinim gibi konuların oluşturduğu bir dönemin başladığını belli ediyordu. Sergi vesilesiyle Mack ve Piene ZERO dergisinin ikinci sayısı- nı çıkardılar.
PARIS
“Vitesse Pure et Stabilité Monochrome par Yves Klein et Tinguely”
Iris Clert Galerisi 17 Kasım 1958
Iris Clert galerisi, Yves Klein ve Jean Tingu- ely’nin birlikte yaptıkları en yeni çalışmaları sergiledi. Bunların arasında küçük elektrik motorlarıyla döndürülen monokrom diskler de vardı. Kısa bir süre önce, Klein ve Tingu- ely, Tinguely’nin atölyesini ziyaret eden Heinz Mack’a çalışmalarını göstermişlerdis.
1959
8 Ocak Charles de Gaulle, Fransa devlet başkanı oldu. 11 Temmuz Kassel’de documenta II açıldı. Arnold Bode tarafından organize edilen et- kinlikte “Informel” ve “Soyut dışavu- rumculuk” akımlarının baskın olduğu görülüyordu. Carl Schweicher, “Kas- sel Sanatçılar Derneği’ne Bağlı Genç Alman Ressamlar” sergisini düzen- lemişti; sergide Heinz Mack ve Otto Piene’nin eserleri de yer alıyordu 13 Eylül Sovyetler Birliği aya gönderdiği Lunik 2 adlı uzay aracını ilk kez aya indirmeyi başardı. 10 Ekim Milano’da Giovanni Anceschi, Davide Boriani, Gianni Colombo ve Gabriele Devecc- hi adlı sanatçılar “Gruppo T” adı adı altında birleşti. 21 Ekim New York’ta Frank Lloyd Wright’ın tasarladığı So- lomon R. Guggenheim Müzesi açıldı.
Kasım: Alberto Biasi, Ennio Chiggio,
Toni Costa, Eduardo Landi ve Manfre-
do Massironi, Padua’da “Gruppo Enne
(N)”i kurdu.
38
1
5
4 7 8
6 3 2
Schweigend. Schwebend. Ich esse Zero, ich trinke Zero, ich schlafe Zero, ich wache Zero, ich liebe Zero. Zero ist schön, dynamo dynamo dynamo. Die Bäume im Frühling, der Schnee, Feuer,
1959 1 Otto Piene, Işık Balesi performansı sırasında, Renate Boukes Galerisi, Wiesbaden. 2 Renate Boukes Galerisi’nin “Dynamo 1” davetiyesi. 3 Jean Tinguely uçak- tan broşür atarken, Düsseldorf, 1959. 4 “Görüntüde Devinim-Devinimde Görüntü” sergisi davetiyesi, Milano. 5 Azimuth dergisi, sayı 1, kapak. 6 Azimuth Galerisi’nin
“Manzoni – 12 Linee” sergisi davetiyesi. 7 Hessenhuis-Antwerp’teki sergi açılışından sonra, Magret Mack, Heinz Mack, Jean Tinguely, Daniel Spoerri, Pol Bury, Yves Klein, Emmett Williams. 8 Jean Tinguely ve Daniel Spoerri’nin Schmela Galerisi, Düsseldorf’taki performansı.
Schweigend. Schwebend. Ich esse Zero, ich trinke Zero, ich schlafe Zero, ich wache Zero, ich liebe Zero. Zero ist schön, dynamo dynamo dynamo. Die Bäume im Frühling, der Schnee, Feuer,
DÜSSELDORF
Tinguely, Schmela Galerisi 30 Ocak – 18 Şubat 1959
Yves Klein, Almanya’da Jean Tinguely’nin ilk bireysel sergisini “Yaratıcı Sanatçılar Ara- sındaki İşbirliği” konusunda bir konuşmayla açtı. Günther Uecker, Düsseldorf’taki atöl- yesinde, Klein ve Tinguely onuruna “Renk- lerdeki Coşku” konulu, birkaç gün süren bir kıyafet balosu düzenledi. Otto Piene ile Günther Uecker ilk kez karşılaşıp tanıştılar.
Serginin kapanışından kısa süre sonra Tin- guely Düsseldorf’ta “Statik için” temalı ma- nifestosunu şehrin merkezindeki binalardan birinin penceresinden ortalığa saçtı.
ANTWERP
Başlıksız (“Vision in Motion – Motion in Vision” / Devinimde Görüntü – Görüntüde Devinim) G 58 Hessenhuis
21 Mart–3 Mayıs 1959
Antwerp’te, Belçikalı sanatçı grubu “G58” ta- rafından tarihi bir evin çatı katında düzenle- nen grup sergisinde Robert Breer, Pol Bury, Yves Klein, Heinz Mack, Bruno Munan, Otto Piene, Dieter Roth, Jesus Rafael Soto, Daniel Spoerri, Jean Tinguely, Günther Uecker ve Paul Van Hoeydonck ilk kez buluştular.
WIESBADEN
“Dynamo 1”
Renate Boukes Galerisi 10 Temmuz–7 Ağustos 1959
Heinz Mack ve Otto Priene, 8. Akşam Sergisi ile Antwerp’teki “Vision in Motion - Motion in Vision” sergisini örnek alarak bir “grup sergisi” düzenlediler. Serginin açılışı “docu- menta II” ile yakın bir tarihe denk getirildi.
Mack ve Piene’nin kısa süre önce tanıştıkları Piero Manzoni de sergiye katılmaya davet edildi. “Dynamo 1”, “Vision in Motion – Motion in Vision” ile birlikte, ZERO hareke- tinin uluslararası çehresinin ortaya çıktığı en önemli sergi oldu.
MILANO Azimuth 1 3 Eylül 1959
Enrico Castellani ve Piero Manzoni, Azimuth dergisinin birinci sayısını yayınladı. Bu dergi çağdaş sanattaki en yeni gelişmeler hakkında bilgi veriyor, uluslararası sanatçıların, yazarların, eleştirmenlerin görüşlerini açıklamalarına olanak tanıyordu.
Ayrıca, Yves Klein’ın “Monokrom Mavi”
sayfaları ve Manzoni’nin “Alphabet”i gibi özel biçimlendirilmiş sayfalar da vardı.
MILANO
“Manzoni – 12 Linee”
Azimuth Galerisi 4–12 Aralık 1959
Milano’da, Enrico Castellani ve Manzoni tarafından işletilen Galleria Azimuth, açılı- şında Piero Manzoni’nin yapıtlarını sergiledi.
Galeri projesine, Agostino Bonalumi, Lucio Fontana, mimar Franco Buzzi ve Gillo Dorfles de katılmıştı. Azimuth, kısa yayın yaşamında ZERO grubu çevresindeki sanatçılar için İtal- ya’daki en önemli platform oldu.
GELSENKIRCHEN
“Musiktheater Gelsenkirchen” açılışı 15 Aralık 1959
Mimar Werner Ruhnau yönetiminde kurulan
“Musiktheater” Gelsenkirchen’de açıldı. Ti- yatronun iç mekân düzenlemesi çalışmalarına Robert Adams, Paul Dierkes, Norbert Kricke ile birlikte Yves Klein ve Jean Tinguely katıldı.
1960
1 Ocak Doğu Kamerun’un Fransa’dan ayrılıp bağımsızlığa kavuşması, Afri- ka’da sömürge yönetiminin kalkması döneminin başlangıcı oldu. 1 Nisan ABD, hava durumu hakkında bilgi verecek ve dünyanın fotoğraflarını çekecek olan ilk uyduyu (Tiros 1) uza- ya gönderdi. 16 Mayıs Fizikçi Theo- dore Maiman, lazeri ilk kez etkin hale getirmeyi başardı. 18 Haziran XXX.
Venedik Bienali’nin açılışı. Bir yıl son- ra, bienalin tutucu programına tepki olarak, sanatçı Almir Mavignier, Zag- rep’te “Nove Tmndencije” (Yeni eğilim- ler) sergisini düzenledi. Sergide ZERO grubu çevresindeki sanatçıların yapıt- ları da yer almıştı. 27 Ekim Paris’te
“Nouveaux Realistes” (Yeni Gerçekçi- ler) grubu kuruldu. Pierre Restany’nin yazdığı kuruluş manifestosunu, Ar- man, François Dufrêne, Raimond Ha- ins, Yves Klein, Martial Raysse, Daniel Spoerri, Jean Tinguely ve Jaques de la Villeglé imzaladı. 8 Kasım John F.
Kennedy ABD başkanı seçildi.
MILANO
“La nuova concezione artistica”
Azimuth Galerisi Azimuth 2
4 Ocak–1 Şubat 1960
“La nuova concezione artistica” (Yeni sanatsal tararım) başlıklı grup sergisinde, sergiyi düzen- leyen Enrico Castellani ve Piero Manzoni’nin yanı sıra Heinz Mack ve Otto Piene tarafından düzenlenen “Akşam Sergileri” kapsamına giren sanatçıların, Oskar Holweck, Yves Klein, Mack ve Almir Mavignier’in eserleri de yer aldı. Azimuth dergisinin ikinci ve son sayısında İngilizce, İtalyanca, Almanca ve Fransızca ma- kalelerin yanı sıra sergiye katılan sanatçıların çalışmalarını gösteren resimler, ve Piene’nin Işık Balesi’nin de bir fotoğrafı yer alıyordu.
BERN
“Internationale Avant-garde 1960”
Kleintheater
28 Ocak–8 Şubat 1960
İsviçreli sanatçı Christian Megert ile galeri sahibi Georges Kasper ilk avangard sanat sergisini Bern’deki Kleintheater’de açtılar.
Sergiye katılan 25 sanatçı arasında ZERO grubu çevresinden Agostino Bonalumi, Enrico Castellani, Lucio Fontana ve Piero Manzoni de vardı. Megert’in Bern’de dü- zenlediği birçok sergi giderek ZERO üzerin- de yoğunlaştı. 1962’de Bernli galerici Sc- hindler’le birlikte geniş kapsamlı bir ZERO sergisi gerçekleştirdi.
DÜSSELDORF
“Lucio Fontana”
Schmela Galerisi 20 Ocak 1960
Lucio Fontana’nın Almanya’daki bu ilk bi- reysel sergisinde açılış konuşmasını Otto Piene yaptı. İki yıl sonra, Fontana’nın Lever- kusen’de Museum Schloss Morsbroich’daki sergisinde açılış konuşmasını yine Otto Piene üstlendi.
DÜSSELDORF
“Piene – Işık Festivali”
Schmela Galerisi
“9. Akşam Sergisi”
Otto Piene Atölyesi Gladbacher Strasse 69 7–15 Ekim 1960
Otto Piene Schmela Galerisi’ndeki sergide duman ve ışık resimlerini ve projektörlerini sergiledi. Buna paralel olarak 10 Ekim’de, Gladbacher Strasse 69 numarada, Piene’nin düzenlediği üç akşam sergisini kapsayan
40
1 2
3
5
4
6 7
Wasser, Meer. Rot orange gelb grün indigo blau blau violett Zero Zero Regenbogen. 4 3 2 1 Zero. Gold und Silber, Schall und Rauch Wanderzirkus Zero. Zero ist rund. Zero ist Zero. Zero ist
1960 1 Schmela Galerisi “Fontana” sergisi davetiyesi, Düsseldorf. 2 Lucio Fontana ve Alfred Schmela, Schmela Galerisi, Düsseldorf. 3 Otto Piene, Schmela Galerisi, Düsseldorf. 4 Rof Leuzinger, Christian Megert, “Internationale Avant-garde 1960”, Kleintheater, Bern. 5 Schmela Galerisi’nin 9. Akşam Sergisi davetiyesi. 6 Azimuth Galerisi’nin “Yeni Sanatsal Kavram” sergisi davetiyesi, Milano. 7 Azimuth dergisi, sayı 2, kapak.
Wasser, Meer. Rot orange gelb grün indigo blau blau violett Zero Zero Regenbogen. 4 3 2 1 Zero. Gold und Silber, Schall und Rauch Wanderzirkus Zero. Zero ist rund. Zero ist Zero. Zero ist
“9. Akşam sergisi” açıldı. Kromatik ve elek- tronik Işık Balesi’nin de sunulduğu bu sergi dizinin son resmi gösterisiydis.
1961
12 Nisan Sovyet astronot Yuri Gaga- rin, Wostok uzay aracıyla dünyanın çevresinde dönmeyi başaran ilk insan oldu. 27 Mayıs Biyokimya uzmanları Heinrich Matthaei ve Marshall War- ren Nirenberg genetik kodu çözmeyi başardılar. 28 Mayıs Londra’da insan hakları komisyonu Amnesty kuruldu.
13 Ağustos Doğu Almanya Cumhuri- yeti DDR, Berlin Duvarı’nın yapımını başlattı. 30 Ekim Federal Almanya Cumhuriyeti, İtalya, İspanya ve Yu- nanistan’dan sonra Türkiye ile de Almanya’ya işçi getirtip çalıştırmak üzere sözleşme yapmaya karar verdi.
KREFELD
“Yves Klein – Monochrome und Feuer”
Museum Haus Lange 14 Ocak–26 Şubat 1961
Krefeld Müzesi Müdürü Paul Wember, Yves Klein’in 50 çalışmasını içeren geniş kapsamlı bir sergi gerçekleştirdi. Monogold, Kosmogo- niler, Antropometriler gibi tablolar ve heykel- ler dışında Beyaz Oda (Immaterieller Raum) ve Klein’in birkaç mimari tasarımı da sunuldu.
Açılış akşamı, müzenin parkında Ateş Resim- leri de gösterildi.
ROMA
“Mack + Klein + Piene + Uecker + Lo Savio = 0”
La Salita Galerisi 15 Haziran 1961
Roma’da, Galleria La Salita da kendini gün- cel sanatın sunumuna adamıştı. Bu galeride Heinz Mack, Yves Klein, Francesco Lo Savio, Otto Piene ve Günther Uecker’in grup sergisi- nin yanı sıra, Gianni Colombo, Otto Piene ve Yves Klein’in bireysel sergileri de düzenlendi.
DÜSSELDORF
“ZERO – Edition, Exposition, Demonstration”
Schmela Galerisi ZERO, 3
5 Temmuz 1961
Heinz Mack, Otto Priene ve Günther Uec- ker’in birlikte tasarladıkları bu sergiyle bir- likte ZERO dergisinin üçüncü ve son sayısı da yayınlandı. Bu sayıda otuzdan fazla avangart sanatçı makalelerle ve görsellerle katkıda bulundular. Derginin çıkışı, o akşam galerinin önünde ve içinde büyük bir ZERO – Şenliği’yle kutlandı. Günther Uecker ilk kez aktif olarak bir ZERO etkinliğine katıl- mıştı. Uecker, eline bir süpürge ve beyaz boya alarak, galerinin önündeki sokağın üstünde belli bir alanı işaretledi ve “Weisse Zone ZERO” (Beyaz Bölge ZERO) diye ad- landırdıs.
1962
20 Şubat Amerikalı astronot John Glenn, ilk kez dünyanın çevresinde döndü. 18 Mart Cezayir ve Fransa arasında 1954 yılından beri süregel- mekte olan savaş sona erdi ve 5 Tem- muz’da Cezayir bağımsızlığını ilan etti. 16 Nisan George Pompidou, Fran- sa’nın yeni başbakanı oldu. 6 Haziran Yves Klein, 34 yaşında Paris’te öldü.
10 Temmuz İlk radyo ve televizyon uydusu “Telstar 1“, ABD tarafından uzaya gönderildi. İlk kez Avrupa’ya canlı televizyon görüntüleri aktarıldı.
16 Ekim 31. Venedik Bienali’nin açılı- şı. Heykeltraşlık büyük ödülü İtalyan heykeltıraş Alberto Giacometti’ye verildi. Resim büyük ödülünü Fransız ressam Alfred Manessier aldı. 22 Ekim Küba krizinin başlangıcı ile birlikte Sovyetler Birliği ile ABD arasındaki gerginlik arttı.
LEVERKUSEN
Lucio Fontana – “Werke aus 3 Jahrzehnten” (Otuz Yılın Yapıtları) Staedtisches Museum
Schloss Morsbroich 12 Ocak–25 Şubat 1962
Lucio Fontana’nın Almanya’daki ilk sergisi Leverkusen kent müzesinde açıldı. Otto Piene, sergiyi bir konuşmayla açtı. Ayrıca,
“Otto Piene –Licht und Rauch, Graphik”
(O.P. – Işık ve Duman, Grafik) adı altında Piene’nin eserlerinden oluşan küçük bir pa- ralel sergi düzenlendi. Sanatçının Işık Balesi de sunuldu.
AMSTERDAM
“Nul” [Nul 62]
Stedelijk Museum 9–26 Mart 1962
Amsterdam kent müzesinin müdürü Wil- lem Sandberg, geniş kapsamli bir ZERO sergisi açılmasına olanak sağladı. Bu sergi ZERO’nun ilk yıllarının en önemli sanatsal gösterisi oldu.
Bu sergiye katılan sanatçıların solo eser- lerinin yanında, sergide Mack, Piene ve Uecker tarafından düzenlenen Işık Salonu gibi kompleks mekân enstalasyonları da bulunuyordu.
GENT Forum ’62
Centrum voor Kunstambachten Gewezen St. Pietersabdij 6 Mayıs–3 Haziran 1962
Forum ’62, şair Paul de Vree ile Karel Geirlandt’ın, Belçika’da modern ve çağdaş sanatın tanıtımına ve sergilenmesine katkı- da bulunmak üzere ortak girişimiyle doğdu.
Sergi iki bölüme ayrılmıştı. Birinde soyut dışavurumculuğu ve Informel’i temsil eden dönem sanatçılarının eserleri sergilendi, diğerinde ZERO sanatçılarının çalışmaları gösterildi.
ZERO yapıtlarının sergilenmesinden Mack sorumluydu. “Vision in Motion – Motion in Vision” başlıklı sergiyi (Antwerp, 1959) örnek alarak, çalışmaları mekân içinde serbest ola- rak düzenledi.
DÜSSELDORF
“Ohne Titel” (Başlıksız) (ZERO – Demonstration) Rheinwiesen
17 Mayıs 1962
Düsseldorf’un Ren nehri kıyısında uzanan ve “Rheinwiesen” adı verilen çayırlık alanda Heinz Mack, Otto Piene ve Günther Uecker tarafından bir ZERO gösterisi düzenlendi.
ve Uecker’in yerde boyayla belirttiği beyaz alanda (Weisse Zone ZERO), ZERO elbiseli kızlar, sabun köpükleri, balonlardan yapılmış üzüm salkımları, ışık yansıtan alüminyum lev- halardan yapılmış bayraklar görülüyor, bütün bunlara canlı müzik ve dans eden sergi ziya- retçileri eşlik ediyordu.
Bu etkinliğin gerçekleştirilmesinin nedeni, Gert Winkler’in yönettiği 0 x 0 = Sanat. Bo- yasız ve Fırçasız Ressamlar adlı ZERO filminin çekimleriydi. Bu film 27 Haziran 1962’de ilk kez televizyonda gösterildi.
42
1
2
3 4
5 6
die Stille. Zero ist der Anfang. Zero ist rund. Zero dreht sich. Zero ist der Mond. Die Sonne ist Zero. Zero ist weiss. Di Wüste Zero. Der Himmel über Zero. Die Nacht -. Zero fliesst. Das Auge
1961 1 Joseph Beuys, ZERO – Gösterisi, Schmela Galerisi, Düsseldorf. 2 Yves Klein, “Monokrom ve Ateş” sergisi, Museum Haus Lange, Krefeld. 3 Yves Klein “Mo- nokrom ve Ateş” sergisi katalog kapağı, Museum Haus Lange Krefeld. 4 Yves Klein’ın “Monokrom ve Ateş” serginden görünüş, Museum Haus Lange Krefeld“Nul.
5 ZERO – Gösterisi, Schmela Galerisi, Düsseldorf. 6 Otto Piene, ZERO – Gösterisi, Schmela Galerisi, Düsseldorf.
1 2
3
4
6 5
die Stille. Zero ist der Anfang. Zero ist rund. Zero dreht sich. Zero ist der Mond. Die Sonne ist Zero. Zero ist weiss. Di Wüste Zero. Der Himmel über Zero. Die Nacht -. Zero fliesst. Das Auge
1962 1 Forum 62 posteri. 2 “Forum ’62”, Centrum voor Kunstambachten, Gewezen St. Pietersabdij, Gent. 3 “Nul” [Nul 62], Stedelijk Museum, Amsterdam. 4 Heinz Mack, Otto Piene ve Günther Uecker, Stedelijk Museum, Amsterdam. 5 ZERO-Gösterisi, Rheinwiesen, Düsseldorf. 6 “Nul” sergi posteri.
44
Zero. Nabel. Mund. Kuss. Die Milch ist rund. Die Blume Zero der Vogel. Schweigend. Schwebend. Ich esse Zero, ich trinke Zero, ich schlafe Zero, ich wache Zero, ich liebe Zero. Zero ist schön,
BRÜKSEL
“Dynamo – Mack, Piene, Uecker”
Palais des Beaux-Arts 1–12 Aralık 1962
Mack, Piene ve Uecker’in eserlerinden olu- şan ilk üçlü sergi. Bu üç sanatçının birlikte şekillendirdikleri Işık Salonu da sergilendis.
1963
6 Şubat Piero Manzoni 29 yaşında Milano’ da öldü. 19 Mart ABD’de ilk renkli televizyon yayını gerçekleşti- rildi. 7 Temmuz San Marino’da IV.
Biennale internazionale d’arte’nin açılışı. ZERO ve “Gruppo N” birincilik ödülünü aldı. 28 Ağustos Martin Lut- her King öncülüğünde 200.000 kişi, ABD’deki ırk ayrımcılığını protesto etmek amacıyla Washington’a yürüdü.
30 Ağustos Hollandalı Philips firma- sı, Lou Ottens tarafından geliştirilmiş olan Compact Cassette ve ilk kaset kayıt cihazının tanıtımını yaptı.
22 Kasım John F. Kennedy bir suikast sonucu yaşamını yitirdi.
KREFELD
“Mack, Piene, Uecker”
Museum Haus Lange 19 Ocak–17 Mart 1963
Krefeld Müzesi Müdürü Paul Wember, He- inz Mack, Otto Piene ve Günther Uecker’in Almanya’daki ilk müze sergisini açmalarına olanak sağladı. Bu sergide sanatçılar başka etkinliklerin yanı sıra ortak bir Işık Odası dü- zenlediler. Piene, açılış konuşmasında, Pa- ris’teki “Yeni Gerçekçilik” akımına karşı çıkan
“Yeni İdealizm” hareketini tanıttı.
BERLIN
“ZERO”
Diogenes Galerisi 30 Mart–30 Nisan 1963
Berlin’deki “Galerie Diogenes” küratörlü- ğünü Heinz Mack, Otto Piene ve Günther Uecker’in birlikte yaptıkları ZERO sergisini sundu. Sergiye toplam 44 sanatçı katıldı.
Mack, Piene ve Uecker bu sergi vesilesiyle Berlin’de bir ZERO festivali gerçekleştirdiler.
FRANKFURT
“Europaeische Avantgarde”
Galerie d
Schwanenhalle des Römer 9 Temmuz–11 Ağustos 1963 (25 Ağustos’a kadar uzatılmıştır)
Sergide toplam yedi ülkeden çağdaş sanat- çıların ve toplulukların eserleri gösterildi.
Aralarında Lucio Fontana, Yves Klein, Heinz Mack, Piero Manzoni, Bruno Munari, Otto Piene, Uli Pohl, Jean Tinguely, Günther Uecker, Paul van Hoeydonck ve Hermann de Vries bulunmaktadır. Sergi, büyük başarısı nedeniyle iki hafta uzatılmıştı.
GELSENKIRCHEN
“ZERO in Gelsenkirchen”
Künstlersiedlung Halfmannshof 22 Kasım–8 Aralık 1963
Otto Piene, sanatçı ve sergi yöneticisi Fer- dinand Spindel ile birlikte bir ZERO sergisi düzenledi. Sergi, Alman Mimarlar Birliği tarafından düzenlenen “Gesellschaft durch Dichte” adı altındaki şehircilik kongresiyle birlikte 27 ve 28 Kasım 1963 tarihlerine denk getirildi. John F. Kennedy’nin öldürüldüğüne dair haber serginin açılışına gölge düşürdü.
1964
22 Nisan New York’ta dünya fuarı- nın açılışında KODAK firması o tarihe kadar dış mekânda yapılan en büyük renkli resim gösterisini gerçekleştirdi.
20 Haziran 32. Venedik Bienali’nin açılışı. Amerikalı sanatçı Robert Raus- chenberg büyük ödülü aldı. 7 Ağustos ABD Vietnam savaşını başlattı.
14 Ekim Rusya devlet başkanı Nikita S. Kruşçef görevlerinden azledildi, yerine Alexej N. Kosigin geçti. Parti başkanlığına Leonid Brejnev getirildi.
10 Aralık Martin Luther King, Nobel Barış Ödülü’nü aldı.
DEN HAAG
“ZERO- 0 – Nul”
Gemeentemuseum 20 Mart–18 Mayıs 1964
Sergide Heinz Mack, Otto Piene ve Günther Uecker’in, ayrıca Hollandalı sanatçılardan Armando, Henk Peeters ve Jan J. Schoon- hoven’in eserleri sergilendi. Mack, Piene ve
Uecker’in ortak çalışması Silberne Lichtmüh- le (Gümüş Işık Değirmeni) de sunuldu. Bu yapıt kısa süre sonra, documenta III’te sun- dukları, gene ortak kurguları olan Lichtraum (Işık Odası) yapıtının bir parçası oldu. Hollan- dalıların kurdukları enstalasyonlar, Sikkens Boya Fabrikasının sağladığı malzemenin sonucudur. Peeters, boş boya kutularından oluşan bir duvar yapmış, Schoonhoven boş kartonları üst üste yığmış ve Armando birçok boş boya fıçısından gruplar oluşturmuştu.
LONDRA
“ZERO”
New Vision Centre Galerisi 15 Haziran–4 Temmuz 1964
ZERO’nun bu grup sergisi, Heinz Mack, Otto Piene ve Günther Uecker’in Londra Mc Roberts and Tunnard galerisindeki sergisi, ayrıca ICA’daki ZERO Film gösterileri ve sempozyum, Mack’ın koordine ettiği ZERO -Festival’ini oluşturmuştu.
New Vision Centre Gallery’deki sergiyle, ilk kez bir ZERO grup sergisi İngilizce konuşulan bir ülkede gerçekleştirilebilmişti.
LONDRA
“Group ZERO - Mack, Piene, Uecker”
Mc Roberts & Tunnard Galerisi 23 Haziran–18 Temmuz 1964
Otto Piene’nin galericilerle işbirliği yaparak düzenlediği üçlü sergi New Vision Centre Gallery’deki ZERO grup sergisiyle hemen hemen aynı zamana denk gelmişti. Düssel- dorf’lu sanatçılar bundan böyle hep üçlü olarak tanıtıldılar.
KASSEL
documenta III – “Işık ve Devinim”
Seksiyonu
Museum Fridericianum 28 Haziran–6 Ekim 1964
documenta III, üç ayrı sanat seksiyonuna ayrılmaktaydı. Fridericianum müzesinin çatı katında, Günter Haese, Harry Kramer, Heinz Mack Otto Piene, Nicolas Schöffer, Jesus Ra- fael Soto, Jean Tinguely ve Günther Uecker gibi sanatçıların ışık devinimine ilişkin bazı güncel yapıtları sergilendi.
Mack, Piene ve Uecker, Işık Odası – Fonta- na’ya Saygı adlı enstalasyonlarını sergilediler.
Bu enstalasyonda ortak çalışmaları olan Gü- müş Işık Değirmeni ve Beyaz Değirmen gibi yedi çalışma vardı. Lucio Fontana’yı davet etmemiş olan documenta III organizatörlerini protesto etmek amacıyla, mekânlarını İtalyan
1
2
5
6 4
3
Zero. Nabel. Mund. Kuss. Die Milch ist rund. Die Blume Zero der Vogel. Schweigend. Schwebend. Ich esse Zero, ich trinke Zero, ich schlafe Zero, ich wache Zero, ich liebe Zero. Zero ist schön,
1963 1 “ZERO in Gelsenkirchen”, Künstlersiedlung Halfmannshof, Gelsenkirchen. 2 Günther Uecker, Heinz Mack, Hannah Weltmeier, Otto Piene ve Gotthard Graub- ner, Diogenes Galerisi, Berlin. 3 Piene ve Uecker’in Krefeld’deki sergilerinin posteri. 4 ZERO sergisi için davetiye ve poster, Diogenes Galerisi, Berlin. 5 “Europäische Avantgarde”, Galerie d, Schwanenhalle des Römer, Frankfurt. 6 “Mack, Piene, Uecker”, Museum Haus Lange, Krefeld.
46
1
2
5
4
3 6 7
dynamo dynamo dynamo. Die Bäume im Frühling, der Schnee, Feuer, Wasser, Meer. Rot orange gelb grün indigo blau blau violett Zero Zero Regenbogen. 4 3 2 1 Zero. Gold und Silber, Schall
1964 1 Günther Uecker, Otto Piene, Yayoi Kusama ve Heinz Mack, Howard Wise Galerisi, New York. 2 “Integratie 64”, Arena-Centrum Deurne, Deurne. 3 Washington Modern Sanat Galerisi’nin “ZERO” sergisi posteri. 4 McRoberts and Tunnard Galerisi “Group ZERO” sergisi davetiyesi. 5 “ZERO”, Pennsylvania Üniversitesi Çağdaş Sanat Enstitüsü, Philadelphia. 6 “ZERO” [Group ZERO: Mack, Piene, Uecker], Howard Wise Galerisi, New York. 7 “ZERO-0-Nul” sergisinin posteri.
dynamo dynamo dynamo. Die Bäume im Frühling, der Schnee, Feuer, Wasser, Meer. Rot orange gelb grün indigo blau blau violett Zero Zero Regenbogen. 4 3 2 1 Zero. Gold und Silber, Schall
sanatçıya adamışlar ve Fontana’nın bir eseri- ni de dia projeksiyonu şeklinde enstalasyon- larına dahil etmişlerdi.
ANTWERP
“Integratie 64”
Arena-Centrum Deurne 26 Eylül–26 Ekim 1964
Sanatçı Jef Verheyen ve Belçikalı yazar Paul De Vree, sanat, teknoloji ve mimari arasın- daki ilişkiyi konu alan “Integratie 64” başlıklı sergiyi düzenlediler. Lucio Fontana, Yves Klein, Heinz Mack, Otto Piene, Günther Uec- ker sergiye katılanlar arasındaydı.
Sergilenen yapıtlar arasında Fontana’nın Zaman ve Mekân adlı, dev boyutlu, içerden aydınlatılan perfore metal heykel tasarımı da bulunmaktaydı. Çalışmalar, mimarların yaptıkları binaların taslakları, modelleri ve fotoğraflarından oluşan belgelerle bir araya getirilerek sunuldu. Ayrıca, Heinz Mack’ın Leverkusen’deki bir okulun dış cephesine yerleştirdiği Sahra Rölyefi gibi, şehir içinde gerçekleştirilmiş projelerin fotoğrafları gösterildi.
PHILADELPHIA
“ZERO” [Group ZERO]
Pennsylvania Üniversitesi Çağdaş Sanat Enstitüsü 30 Ekim–11 Aralık 1964
ABD’deki ilk uluslararası ZERO sergisini Otto Piene düzenledi. Piene, serginin afişin- de sergiye katılan Amerikalı sanatçı Robert Indiana’nın bir imgesinden faydalandı.
Bu ZERO sergisiyle, Mack, Piene, Uecker, Haacke veya Schoonhoven gibi sanatçılar için yeni bir dönem başlamış oldu. ABD’de açılan birçok sergiye katıldılar. Philadelp- hia’dan sonra, 1965 başında Washington Gallery of Modern Art da bir ZERO sergisi düzenledi.
NEW YORK
“ZERO”
[Group ZERO: Mack, Piene, Uecker]
Howard Wise Galerisi 12 Kasım–5 Aralık 1964
New Yorklu galeri sahibi Howard Wise, Phi- ladelphia’daki büyük ZERO grup sergisi ile hemen hemen aynı zamanda, Heinz Mack, Otto Piene ve Günther Uecker’in eserle- rinden oluşan ilk üçlü sergiyi açtı. Wise’ın galerisi 1960’larda ışık ve multimedya sanatı için çok önemli bir sunum alanı oldu. Wise, ZERO sanatçılarını ABD’de desteklemiş ve 1970’e dek bu gruptaki sanatçıların
çalışmalarını tekrar tekrar sergilemiş, 1965 ve 1966’da her üç sanatçıya galeride birey- sel sergiler açma olanağını sağlamıştıs.
1965
15 Mart ABD, Kuzey Vietnam’a na- palm bombalarıyla saldırdı. Vietnam savaşına karşı ilk öğrenci protestoları başladı. 6 Ağustos ABD Başkanı Lyn- don B. Johnson, tüm Afro – Ameri- kalılara seçimlerde oy verme hakkını tanıyan “Voting Rights Act” belgesini imzaladı. 9 Kasım Kuzey Amerika’nın ve Kanada’nın büyük bir bölümünde elektrik cereyanı kesintisi yaşandı.
“Black out” adı verilen bu olay 30 milyon insanın yaşamını etkiledi.
New York’un bazı semtleri 10 saat boyunca karanlığa gömüldü. Otto Piene bir yıl sonra bu olayı “Işık Mezatı veya New York Karanlıkta” adını verdi- ği multimedya yapıtında kullandı.
MILANO
“ZERO avantgarde 1965”
Lucio Fontana Atölyesi 27 Mart–2 Nisan 1965
İtalyan kadın mimar ve sanatçı Nanda Vigo, ZERO grubunun çalışmalarından oluşan bir gezici sergi oluşturdu. Vigo, vefat etmiş olan hayat arkadaşı Piero Manzoni’nin yolundan giderek, İtalyan sanatçılar ile başka ülkelerin ZERO – sanatçıları arasında bağlantı kurdu.
Vigo ile sürekli temas halinde olan Lucio Fontana, ZERO avantgarde’ın ilk sunumu için Milano’daki atölyesinin kullanılmasına olanak sağladı. Gezici sergi olarak tasarlanmış olan bu girişimin amacı, Avrupa’daki ZERO hare- ketini İtalya’da tanıtmak ve ilgi uyandırmaktı.
Sergi, 1966 yılının sonuna kadar İtalya’da birçok kentte gösterildi.
AMSTERDAM
“Nul negentienhondert vijf en zestig”
[Nul 1965]
Stedelijk Museum 15 Nisan–7 Haziran 1965
Henk Peeters Amsterdam’daki Stedelijk Museum’da yeniden bir grup sergisi açtı.
ZERO, Nul, Gruppo T ve bir Japon sanatçı grubu olan Gutai bu sergiye katıldı. Heinz Mack, Otto Piene ve Günther Uecker, çeşitli
çalışmalarıyla bu sergide temsil edildi. Bun- ların arasında Mack’ın Lightcarousel (günü- müzde yıkılmıştır) ve Uecker’in kendi ekseni etrafında dönen New York Dancers adlı yapıtları da vardı. Piene Permanent Lichtt- heater adlı yapıtını ve çeşitli projeksiyonları bir araya gatirerek oluşturduğu enstalasyo- nu sergiledi.
HANNOVER
“Mack, Piene, Uecker”
Kestner-Gesellschaft 7 Mayıs–7 Haziran 1965
Hannover’deki Kestner Gesellschaft’ın yö- neticisi Wieland Schmied, Heinz Mack, Otto Piene ve Günther Uecker’in ilk geniş kap- samlı sergilerinin küratörlüğünü üstlendi. Bu etkinlikte son beş yıl süresinde yapılan çalış- malardan seçmeler sunuldu. Sergi vesilesiyle ZERO’nun geçmiş çalışmalarının özetini, üç sanatçının biyografisini ve çeşitli metinlerini içeren bir katalog yayımlandı.
LAHEY
“ZERO op zee” (gerçekleşmemiştir) Pier von Scheveningen
Eylül 1965
Pier von Scheveningen’in sahibi, Henk Peeters ve Galeri Orez’in galericileri (Albert Vogel ve Leo Verboon) Lahey yakınlarında, çok büyük bir alanda bazı etkinlikler tasarla- mış, fakat gerçekleştirememişlerdi.
“ZERO op zee” (Deniz Üstünde ZERO) kapsamında, Scheveningen rıhtımının tümü üç hafta boyunca geçici bir “multimedya enstalasyonu” haline gelecekti. Rıhtım dı- şındaki çevre -deniz, kumsal, gökyüzü- bu konsepte dahil olacaktı. Sanatçıların çeşitli fikirleri, yeni doğmakta olan “Land Art”
ve “Concept Art”ın ilk örneklerini oluştur- maktaydı. 25 ülkeden yaklaşık 50 sanatçı bu büyük projeye katıldı.
1965 Eylülünde gerçekleştirilmesi planla- nan bu proje hava şartları ve parasal ne- denlerden ötürü 1966 baharına ertelendi ve sonunda projeden vazgeçildi. Bunun yerine proje taslaklarından ve modellerden birkaçı 1966 Nisanında Orez Galerisi’nde sergi- lendi. Taslaklardan bazıları ertesi yıl Hazi- randa, Forum voor architektur en daamee verbonden kunsten adlı mimari dergide yayımlandı.
48
1
2 3
und Rauch Wanderzirkus Zero. Zero ist rund. Zero ist Zero. Zero ist die Stille. Zero ist der Anfang. Zero ist rund. Zero dreht sich. Zero ist der Mond. Die Sonne ist Zero. Zero ist weiss. Di Wüste
1965 1 Jiro Yoshihara, Hans Haacke, Henk Peeters, Rotraut Klein, Jan J. Schoonhoven, Lucio Fontana, Pol Bury, Gianni Colombo, Teresita Fontana, Edy de Wilde, Nono Reinhold-de Wilde, Yayoi Kusama, George Rickey, Jesus Rafael Soto (montaj), Otto Piene, Nanda Vigo, Alfred Schmela, Heinz Mack, Emile Soestbergen ve Günther Uecker. “Nul 1965”, Stedelijk Museum, Amsterdam. 2 “ZERO avantgarde 1965”, Lucio Fontana atölyesi, Milano. 3 Stedelijk Museum, Amsterdam, 1965.
4 Philip Mechanicus / Maria Austria Instituut, Amsterdam. 5 Amsterdam Stedelijk Museum’daki “Nul” sergisi posteri 6 “Nul 1965”, Stedelijk Museum, Amsterdam.
7 Nanda Vigo ve Lucio Fontana, “ZERO avantgarde 1965”, Lucio Fontana atölyesi, Milano. 8 Venedik ve Milano’daki “ZERO avantgarde” sergisinin posteri. 9 “Zero op zee”, Henk Peeters / Akira Kanayama, Heinz Mack, Yves Klein ve Gabriela Devecchi çalışmalarının fotomontajı.
4
5
6 7
8 9
und Rauch Wanderzirkus Zero. Zero ist rund. Zero ist Zero. Zero ist die Stille. Zero ist der Anfang. Zero ist rund. Zero dreht sich. Zero ist der Mond. Die Sonne ist Zero. Zero ist weiss. Di Wüste
50
1 2
3
6 7
4 5
Zero. Der Himmel über Zero. Die Nacht -. Zero fliesst. Das Auge Zero. Nabel. Mund. Kuss. Die Milch ist rund. Die Blume Zero der Vogel. Schweigend. Schwebend. Ich esse Zero, ich trinke
1966 1 ZERO in Bonn katalog kapağı. 2 “ZERO op zee”nin Het Vaderland’da çıkan haberi, 4 Ağustos 1965. 3 KunstLichtKunst (Yapay Işık Sanatı), Stedelijk van Abbemuseum, Eindhoven. 4 “ZERO in Bonn”, Städtische Kunstsammlungen. 5 “ZERO op zee”, Henk Peeters / Yves Klein, Lucio Fontana, George Rickey ve Günther Uecker çalışmalarının fotomontajı. 6 “ZERO in Bonn” sergisi posteri. 7 ZERO Gece Yarısı Balosu, Bahnhof Rolandseck (Remagen), Bonn.
Zero. Der Himmel über Zero. Die Nacht -. Zero fliesst. Das Auge Zero. Nabel. Mund. Kuss. Die Milch ist rund. Die Blume Zero der Vogel. Schweigend. Schwebend. Ich esse Zero, ich trinke
1966
1 Mart Kasım 1965’te fırlatılan Vene- ra3 uzay aracı (SSCB) ilk kez Venüs’e inebildi. 14 Haziran 33. Venedik Biena- li açıldı. Büyük ödül Arjantinli sanatçı Julio le Parc’a verildi. 10 Ağustos ABD’nin ay aracı Lunar Orbiter 1 aya gönderildi ve dünya ile ayın havadan çekilen ilk resimlerini iletti. 18 Ağus- tos Çin’de Mao Tse Tung önderliğinde ilk Büyük Proleter Kültür İhtilali.
EINDHOVEN
“KunstLichtKunst” (Yapay Işık Sanatı) Stedelijk van Abbemuseum
25 Eylül – 4 Aralık 1966
Bu sergi başlangıçta sanatta ışık konusunun empresyonistlerden günümüze kadar nasıl işlendiğine bir genel bakış olarak tasarlan- mıştı. Daha sonra küratörler, serginin odak noktasına, çağdaş sanatçıların eserlerinde yapay ışığın kullanılmasını yerleştirmeye karar verdiler. Milanolu Gruppo T’nin yanı sıra Mack, Piene ve Uecker de birlikte Işık Odası’nı (Lichtraum) oluşturdular. Bu onların son ortak çalışması oldu. Bu sergi vesilesiyle Mack, Piene ve Uecker, birlikte “Işığa 19 soru” başlıklı bir metin yazdılar.
BONN
“ZERO in Bonn”
Staedtische Kunstsammlungen
“ZERO – Mitternachtsball”
(Gece Yarısı Balosu)
Rolandseck Tren Istasyonu (Remagen) 25 Kasım–31 Aralık 1966
Bu sergi Heinz Mack, Otto Piene ve Günther Uecker’in birlikte düzenledikleri son ZERO projesi oldu. Ortak bir mekânda üç sanatçı birbirinden ayrılmış bölgelerde çalışmalarını sergilediler. Bunun dışında üç küçük mekân- da her sanatçının ayrı ayrı kurdukları ensta- lasyonları seyretmek mümkündü.
Serginin konsepti uzun süreden beri bu üç sanatçının arasında kendini belli eden kopuşu yansıtmaktadır. Açılıştan sonra, üç sanatçının ortak aktivitelerinin sona erişi, 15 km uzak- lıktaki Rolandseck Tren İstasyonu’nda büyük bir şölenle kutlandı. “ZERO ist gut für Dich”
(ZERO sana iyi gelir) başlığı altında gerçekleş- tirilen bu canlı müzikli etkinliğe yaklaşık 2000 kişi katıldı. Bu üç Düsseldorflu sanatçı, bu ha- reketin motoru olmuşlardı. İşbirliklerinin sona ermesi, genel anlamda ZERO’nun sonu oldu.
