SİNAN TÜRKKAN, İnş. Müh.
Deprem Güçlendirme Derneği Başkanı
Deprem Güçlendirme Derneği (DEGÜDER) 2019 yılı Ocak ayında kurulmuş olup amacı, topraklarının
tamamına yakını deprem kuşağında bulunan ülkemizde, gereksinim duyulan her türlü binada, ulaştırma
yapılarında, endüstriyel tesislerde, tescilli veya tescilsiz tarihi yapılarda, kıyı ve liman yapılarında yapısal ve yapısal olmayan elemanların depreme karşı güvenli ve dayanıklı hale getirilmesi için deprem mühendisliği teknolojilerinin yaygınlaşmasını sağlamak ve bu konu hakkındaki farkındalığı artırmak için çaba harcamaktır.
DEGÜDER’in kuruluş amacı
UYGULAMA
PROJE
MALZEME
%36
%39
% 25
ÜYELERİN FAALİYET ALANLARINA GÖRE DAĞILIMI
ÜYELER
1. Proje Tasarım Grubu 2. Malzeme Grubu
3. Uygulama ve Taahhüt Grubu 4. Hukuk ve Halkla İlişkilerGrubu
FAALİYETLER / Çalışma Grupları
Çalışma gruplarımız kendi alanlarına giren depreme karşı güçlendirme proje hazırlığı, yapı kimyasalları ve malzemeler, uygulama, kalite kontrol süreçleri ve kentsel dönüşümde güçlendirme konusunda farkındalığın artırılmasına yönelik çalışmalar yapmakta ve referans doküman olması amacıyla teknik şartname taslakları hazırlamaktadırlar.
A. 1950’li yıllardan itibaren şehirlerimizdeki nüfus artmaya başlamıştır.
B. Çarpık kentleşme ve yapılaşma sebebiyle depremler ülkemize ciddi bedeller ödetmiştir.
C. 31 Mayıs 2012 tarihli Resmi Gazete’de de yayımlanarak yürürlüğe giren (6306 Sayılı) “Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun” öncü bir kanun olmuştur. İlgili kanun o tarihten bugüne beş adet revizyon geçirmiştir.
Kentsel Dönüşümde Güçlendirme
Adrese dayalı kayıt sistemine göre (MAKS) 2021 İstanbul’da toplam 1.448.341 adet yapı bulunmaktadır.
• 6.384.524 adet bağımsız konut
• 1.176.474 adet bağımsız işyeri bulunmaktadır..
• 246.000 adet yapı 1980 yılı öncesi yapılar
• 800.000 adet yapı 2000 yılı öncesi yapılardır.
• Ülke genelinde 20 milyon yapı olduğu bilinmektedir.
İstanbul’da bina sayılarımız?
Deprem yönetmeliği şartlarını sağlamayan, olası Depremde Çökme Riski veya Ağır Hasar Riski olan binalardır.
Binalarda riskli yapı tespiti yönetmeliğimizce belirlenen şartlarda yapılan çalışmalarla tespit edilir;
• Binanın bulunduğu zeminden Zemin Etüdünün yapılması.
• Binadan karotlar ile beton numunesi alınarak basınç deneyi yapılması.
• Kolon ve kirişlerde kullanılmış demirlerin tespit edilmesi.
• Elde edilen verilerle binaların analizlerinin yapılarak performans analizlerinin hazırlanması.
Riskli bina nedir?
2018 yılında Kandilli Rasathanesi Deprem Mühendisliği Ana Bilimdalı Başkanlığının yaptığı çalışmada;
• 13.500 adet çok ağır hasar
• 34.400 adet Ağır hasar
• 146.500 adet orta hasar
• 302.500 adet hafif hasar beklenmekte olup 600 bin hane için acil barınma ihtiyacı doğacaktır.
Bu durumda yaklaşık 50 milyar dolar maddi hasar olacağı düşünülmektedir.
İstanbul’daki binaların risk durumu nedir?
Riskli bina sebepleri?
A. Denetim eksikliği
B. Kalitesiz ve homojen olmayan beton kullanımı C. Kalitesiz ve yetersiz donatı miktarı
D. Korozyon
Ne yapılması gerekir?
• Vatandaşlarımızın kullandıkları binalarla yüzleşmesi ve gerçeği bilmesi gerekir.
• Bunun için yetkin mühendislik büroları ve laboratuvarlarla, binanın testlerinin ve analizlerinin yapılarak risk analizlerinin hazırlanması gerekir.
A. Güçlendirme kararı B. Yıkıp yeniden yapma
Riskli yapı tespiti yapıldıktan sonra;
Karar Aşaması;
• Güçlendirme ile kentsel dönüşüm ~8 ay, yeniden yapımla gerçekleştirilen kentsel dönüşüm ~18 ay, kadardır.
• Binanın mevcut statik yapısına uygun olarak taşınmadan yapılacak güçlendirme yöntemleride mevcuttur.
• Yeni yapılmış bina da güçlendirilmiş bina da tasarım depreminde (DD2) can güvenliğini sağlamak üzere Kontrollü Hasar Performans Düzeyine göre projelendirilir.
avantajları nedir?
Depreme karşı güçlendirmenin yıkıp yeniden yapıma göre avantajları nedir?
• Güçlendirme uygulamaları genel olarak yeniden yapım alternatifine göre;
o %50 daha az maliyetlidir,
o Daha az gürültü kirliliği oluşturur,
o Daha az karbon salınımı ve moloz artık oluşturduğu için daha az çevre kirliliğine neden olur.
• Yıkıp yeniden yapma uygulamalarında;
o Çıkan moloz artıkları çevre kirliliğine sebep olmaktadır, o Yeni binalar için yine doğal kaynaklar kullanılmaktadır.
• Ayrıca bina, çeşitli nedenlerden yıkılıp yeniden yapıma müsait olmayabilir, örn. tescilli bina söz konusudur veya değişen imar yönetmeliği emsali düşürmüştür vs.
Bu sebeplerle hem ekonomik açıdan hem de karbon salınımı ve çevre sağlığı açısından güçlendirme uygulamaları kesinlikle daha faydalıdır.
Kat malikleri güçlendirmeyi kentsel dönüşümde tercih ediyor mu?
• Kat malikleri dönüşüm için finansman desteği arıyorlar, bulmakta zorluk çekiyorlar.
• Güçlendirilen yapının, yeni yapılan yapı kadar sağlam olacağı fikri yaygın değil. Halbuki ikisi de beklenen İstanbul depreminde can güvenliğini sağlayacak şekilde yapılıyor.
• 6306 Sayılı mevzutta yıkım süreci için kat maliklerinin 2/3 oranında çoğunluğu aranıyorken, güçlendirme için erişilmesi daha zor olan Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre 4/5 oranı aranmaktadır.
• Riskli yapı tebligat tarihinden itibaren kat maliklerine idare tarafından 60 gün süre verilerek yapının yıktırılması istenmektedir.
Güçlendirmenin önündeki engeller nedir?
• Belediyeler mevcut binalardaki imara aykırı (kaçak durumdaki katlar, uygulama imar planında değişmiş kat yükseklikleri, yoldan çekme mesafeleri) durumlar olduğu için binaların önemli bir kısmına güçlendirme ruhsatı bile veremez haldedir.
• Güçlendirme projelerine onay veren makamlarda yeterince konuyu bilen teknik ekip olmadığından toptancı bir yaklaşımla biz GÜÇLENDİRME’ye karşıyız demektedir. Bu durum mahkemelere taşınmakta yıllarca süren davalara neden olmaktadır.
• Yıkılıp yeniden yapılan binalarda KDV %1 iken güçlendirme projelerinde yapılan işlerin KDV oranı %18’dir.
Türkiye’den klasik güçlendirmeye başarılı ve hazin bir örnek…
Kaynak: Uluslararası Deprem Mühendisliği Açısından Önemli Bir Olgu ve Kayıp: “Güçlendirilmiş Adapazarı Vilayet Binası”
2011 Van Depremi
▪ Mw 7.2 2011 Van depreminde güçlendirilmiş yapılar kendini kanıtlamıştır.
▪ Depremin merkez üssü Van Erciş daha önce güçlendirilmiş Kazım Karabekir ve Cumhuriyet İlk/Orta okulları depremi nerdeyse hasarsız (beklenen kılcal çatlaklar hariç) atlatır iken aynı proje tipinde güçlendirilmemiş okul ağır hasar görmüştür.
2011 Van depremi öncesi güçlendirilmiş ve depremi nerdeyse hasarsız atlatmış Kazım Karabekir İlköğretim okulu.
A. Betonarme Mantolama
Kolon güçlendirme Kiriş güçlendirme
Mevcut kolonda karbon lifli polimer sargı
C. Sismik izolatör B. Karbon ve cam lifli polimerler
Sismik izolatör ile güçlendirme
D. Enerji sönümleyiciler ile prefabrik yapıda güçlendirme
E. Tarihi yapılarda tekstil donatılı harçlarla güçlendirme
güçlendirmeyle kurtulabilir
Aşılmasına Yönelik Öneriler
A.Bankalar, binasını yıkıp yeniden yapmak yerine koruyup depreme karşı güçlendirmek isteyen maliklere kolay erişebileceğin kredi imkanlarını sunmalıdır.
B. İmar affından faydalanmış ve faydalanacak maliklerden yapılarıyla ilgili mevcut durum analiz raporu talep edilebilirdi. Yapı Kayıt Belgesi vermek için binanın sağlamlık raporunun istenmesi kritik bir konudur.
C.Yapısının mevcut durum analizini ve güçlendirme projesini yaptırmış yapı sahiplerine uygulamaya geçmeleri için düşük faizli kredi, vergi ve DASK primi indirimleri sağlanabilir.
D. Kentsel dönüşümde izlenmesi gereken yol mümkün olan en kısa sürede, en az mali kaynağı harcayarak en fazla sayıda binayı depreme karşı can güvenliğini sağlayacak hale getirmektir.
E.Belediyeler Güçlendirme yapmak isteyene bürokratik kolaylıklar sağlamalıdır.
Geleceğimize daha doğru ve sağlıklı yatırımlar bırakmak için
binalarımızın risk tespitini yaptırmalı, hem daha ekonomik hem de yeşil alternatif olan yapısal güçlendirmeden yana seçimimizi yapmalıyız.
Deprem gibi bir afete hazırlık yaparken yaşanabilir bir geleceği de göz ardı etmemeliyiz.
Yıkıcı Değil, Yapıcı Çözümler…
SİNAN TÜRKKAN
Degüder Yönetim Kurulu Başkanı
