AİLEDE VE OKULDA DEĞERLER EĞİTİMİ

(1)

(2)

Yayınevi sertifika no: 14452 Yayın no: 311

AİLEDE VE OKULDA DEĞERLER EĞİTİMİ

Genel yayın yönetmeni: Ergün Ür İç düzen: Durmuş Yalman Kapak: Zafer Yayınları

İsbn: 978 975 261 286 0 1. Baskı: Eylül, 2015

Bu eserin tüm yayın hakları, 14452 sertifika numaralı, ZAFER BASIN YAYIN TURİZM VE BİLG.ÜRÜN SAN.TİC.LTD.ŞTİ. ye aittir.

Eserde yer alan metin ve resimlerin ZAFER BASIN YAYIN TURİZM VE BİLG.ÜRÜN SAN.TİC.LTD.ŞTİ.’ nin önceden yazılı izni olmaksızın, elektronik, mekanik, fotokopi ya da herhangi bir kayıt sistemi ile çoğaltılması, yayınlanması ve depolanması yasaktır.

Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun (FSEK)in, 21,22, ve 23. maddelerine göre bu eserin işleme,çoğaltma ve yayma hakkı 14452 sertifika numaralı ZAFER BASIN YAYIN TURİZM VE BİLG.ÜRÜN SAN.TİC.LTD.ŞTİ. tarafından, yazılı bir izinle 27414 sertifika numaralı Ares Yayıncılık Kağıt ve Matbaa Rek. Hiz. San.Tic. Ltd. Şti. ne verilmiştir.

Uğurböceği Yayınları, Zafer Yayın Grubu’nun bir kuruluşudur.

Talatpaşa mah. İmrahor cad. Terasevler Sitesi No:1-A Kağıthane /İstanbul Tel: (0 212) 446 21 00 Faks: (0 212) 446 01 39

www.zafer.com / [email protected]

twitter.com/zaferyayinlari - facebook.com/zaferyayinlari

BASKI VE CİLT: Erkam Yayın Sanayi ve Ticaret A.Ş.

İkitelli O.S.B. Mah. Atatürk Bulvarı Haseyad 1.Kısım No: 60/13 C Başakşehir/İstanbul Tel: 0212 671 07 07 MATBAA SERTİFİKA NO: 19891

AİLEDE VE OKULDA

DEĞERLER EĞİTİMİ

Pedagog

ALI ÇANKIRILI

•

Duygusal Zekâ Açısından Değerler Eğitimi

•

Yaratılış, Doğa ve Çocuk Üçgeninde Değerler Eğitimi

•

Oyun ve Drama İle Değerler Eğitimi

(3)

İçindekiler

1. BÖLÜM

AİLEDE DEĞERLER EĞİTİMİ

Değer Kavramı ve Değerler . . . . 11

2. BÖLÜM

DUYGUSAL ZEKÂ AÇISINDAN DEĞERLER EĞİTİMİ Duygusal Zekâ Nedir? . . . . 87

3. BÖLÜM

YARATILIŞ DOĞA VE ÇOCUK ÜÇGENİNDE DEĞERLER EĞİTİMİ

Büyük Şehir Hayatı Kadim Değerleri Unutturuyor . . . .133

4. BÖLÜM

OYUN VE DRAMA İLE DEĞERLER EĞİTİMİ Değerler Eğitiminde Oyunun Yeri ve Önemi . . . .171

5. BÖLÜM

OKULDA DEĞERLER EĞİTİMİ

Değer ve Değerler Eğitimi . . . .189

(4)

Pedagog Ali ÇANKIRILI: 1947 yılında Çankırı’da doğdu. İlk ve ortaokulu Çankırı’da, Liseyi Üsküdar Fen Lisesinde bitirdi. Gazi Üni- versitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun olduktan sonra bir hocasının tavsiyesi üzerine psikoloji bölümüne devam etti ve mezun olduktan sonra Amerika’da Alabama Üniversitesi’nde Çocuk Psikolojisi ve Davranışları alanında pedagoji mastırı yaptı. Başarılı çalışmalarından dolayı kendisine Onursal Amerikan Vatandaşlığı belgesi verildi. Yurda döndükten sonra değişik kamu ve özel eğitim kurumlarında görev aldı, 1990 yılında kendi isteği ile emekli oldu.

Gazete ve dergilere çocuk eğitimi ve psikolojisi alanında makaleler yazan, Anne baba okullarında ders veren, yurt içinde ve yurt dışında seminerlere katılan Ali Çankırılı’nın Batı klasiklerinden yaptığı çevirileri ve telif eserleri bulunmaktadır. Evli, 2 çocuk babasıdır. Torun Sevme Rehberi kitabının kahramanı Zeynep Zeren’in dedesidir.

Yazdığı Kitaplar: Çocuklarımız Mutsuz ve Başarısız Olmasın, Benim Sağlıklı Bebeğim, Kötü Çocuk Yoktur, Çocuğun Manevi Eğitimi, Annemle Babamla Öğretmenimle ve Arkadaşlarımla Oynuyorum Öğreniyorum, Okul Ailede Başlar, Anne Ben Nerden Geldim, Eve Kardeş Geldi, Çocuklara Söz Geçirme Sanatı, Çocuk Resimlerinin Dili, Evlilik Okulu.

Ana Baba Okulu, Baba Olma Sanatı, Anne Olma Sanatı, Sorunlarıyla Çözümleriyle Ergenlik Çağı, Torun Sevme Rehberi.

[email protected]

(5)

1. BÖLÜM

AİLEDE DEĞERLER EĞİTİMİ

(6)

11

Değer Kavramı ve Değerler

ÇOCUKLARIMIZ dünya üzerinde gittikçe büyüyen iç sa- vaşlardan, şiddet ve terör olaylarından görsel medya yoluyla haberdar olmakta, ciddi bir şekilde etkilenmektedir. Pek çok ülkede aileler ve eğitimciler toplumsal düzeni tehdit eden bu sorunlardan kurtulmanın yolunun etkili bir değerler eği- timinden geçtiği kanaatindedir. Ülkemizde de gittikçe artan ve toplumsal huzuru bozan örgütlü şiddet olayları görül- mekte, bu olayları gerçekleştiren çocukların ve gençlerin de- ğerler konusunda yeterince eğitilemedikleri anlaşılmaktadır.

Sosyal denetim mekanizmalarından en önemlisi olan değerler, toplumsal bütünlüğün ayrılmaz unsurlarındandır.

Değer, bir toplum, bir inanç, bir ideoloji içinde veya insanlar arasında kabul edilmiş, benimsenmiş ve yaşatılmakta olan toplumsal, insani, ideolojik veya ilahi kaynaklı her türlü du-

(7)

12 13

A İ L E D E V E O K U L D A D E Ğ E R L E R E Ğ İ T İ M İ

yuş, düşünüş, davranış, kural ya da kıymetlerdir.

Kişi hangi toplumda doğup büyürse, o toplumun doğal ve toplumsal şartlarına göre adapte olur ve kendi toplumuna uygun bir kişilik kazanır. İnsanlar toplumun kurallarını ve değerlerini benimsediği halde, bir toplumun bütün fertleri kalıplanmış gibi birbirinin aynı değildir; kişilik olarak fark- lılık gösterirler.

Değerler, insanların duygu, düşünce ve davranış boyut- larıyla yakından ilgilidir. Sosyal bilimciler değerlerin insan davranışlarını açıklamada temel bir öneme sahip olduğunu ifade etmektedir. Değerler üzerine araştırma yapmanın baş- lıca amaçlarından biri, insanlarda var olan değer algılarını belirlemek, bu değerlerin tutum ve davranışlar üzerinde- ki etkilerini ortaya çıkarmaktır. Değerler bireyin düşünce, tutum, davranış ve eserlerinde birer referans olarak ortaya çıkarlar. Bir yönüyle bireylerde kişiliğin oluşmasına katkı sağlarken diğer yönüyle toplumsal bütünlüğü ve uyumu ko- rumada etkin bir role sahiptirler.

Değerler Eğitimi

Eğitim belirlenen amaçlar doğrultusunda bireyi yetiştir- me süreci olarak tanımlanabilir. Bu süreçte kazanılan bilgi, beceri, tutum ve değerler, bireyin karakterini farklılaştırır.

Karakteri gelişen, bilgi ve beceriler ile donatılan birey ise, toplumsal yapı üzerinde olumlu değişmeler meydana getirir.

Bu durum ise, temel değerlerin aileye ve çocuklara, bir başka yönüyle de öğrencilere kazandırılması ile mümkün olabilir.

Bireyin hayatında hemen her şey değerlere göre algılanır ve yaşamın anlamı bu şekilde öğrenilir. Bu yüzden değerler eğitiminin yapılmasında, aileye, eğitim kurumlarına ve öğ- retmenlere büyük görevler düşmektedir.

İnsanoğlu soyunu devam ettirirken çocuklarına eğitim yoluyla bildiklerini aktarabilen dünyadaki tek canlıdır. İn- sanın bir sonraki kuşağa aktardığı mirasın tümüne kültür adı verilmektedir. İnsan kültür aktaran tek canlı olarak, tec- rübelerini, bilgilerini, düşüncelerini, inançlarını, zevklerini ve acılarını çeşitli yollarla diğer insanlara aktarır. Bu temel özelliği nedeniyle ilk insandan günümüze kadar insanoğlu kültürünü ve uygarlığını hep bir sonraki kuşağa aktarmıştır ve aktaracaktır. Bu aktarma etkinliğinde en önemli payı eği- tim ve öğretim almaktadır. Eğitim, bir toplumun veya bireyin sahip olduğu kültürü, bilgiyi, inancı, beceriyi, değerleri ve sanatı kendisinden sonra gelen kuşaklara aktarma sürecidir.

Kadın veya erkek, her ferdin yaratılışındaki kabiliyetler ancak iyi bir eğitimle gelişebilir. Eğitim sayesinde değerle- rimizi temsil eden örflerimizi ve geleneklerimizi en iyi şe- kilde koruyabilir, çocuklarımıza iyi bir gelecek hazırlayabilir,

(8)

14 15

huzur içinde yaşamalarını sağlayabiliriz. Bu sebeple hemen hiçbir konu aile eğitimi kadar önemli olamaz. Eğitim bir gelişme ve geliştirme işidir. İnsan, gelişmeye elverişli bir ta- kım kuvvet ve kabiliyetlerle yaratılmış olduğu için eğitilmesi zor değildir. Bir eğitim sistemi, fertleri madden ve manen geliştirebildiği, gelecekte daha çok gelişmelerine imkân ver- diği nispette değerlidir.

Değerlerin Özellikleri

Değerlerin ne olduğunu daha iyi anlayabilmek için özel- liklerinin belirlenmesi gerekir. Değerlerin özellikleri kısaca söyle sıralanabilir:

• Değerler inançlardır. Ancak tümüyle nesnel, duygu- lardan arındırılmış fikir niteliği taşımazlar. Etkinlik kazan- dıklarında duygularla iç içe geçerler.

• Değerler, bireyin amaçlarıyla (eşitlik gibi) ve bu amaç- lara ulaştırmada etkili olan davranış biçimleriyle (dürüst- lük, adalet, yardımseverlik gibi) ilişkilidirler.

• Değerler, özgül eylem ve durumların üzerindedirler.

Örneğin, itaatkârlık değeri, evde, işte, okulda ve tanımadı- ğımız kişilerle olan ilişkilerimizin tümünde geçerlidir.

• Değerler, davranışların, insanların ve olayların be- nimsenmesini, seçilmesini ya da değişimini yönlendiren

standartlar olarak işlev görürler.

• Değerler taşıdıkları öneme göre kendi aralarında sıra- lanırlar. Bu sıralama değer önceliklerini belirleyen bir sis- tem oluşturur.

• Değerler değişime açık yapılardır. Zaman içinde etki- leşim ve ortaya çıkan yeni ihtiyaçları karşılamak için değer önceliklerinde değişiklikler olabilir.

• Değerler, bağlı oldukları kültürlere göre değişir. Hatta ait oldukları kültürlerin içinde dahi farklılık gösterebilirler.

Farklı iki toplum aynı değere sahip olabilir ama o değere verdikleri önem derecesi farklı olabilir.

Değerlerin İşlevi ve Amacı

• Bireylere amaç ve yön tayin eder.

• Bireysel ve toplumsal faaliyetlerin esaslarını ve genel yönünü belirler.

• Bireylerin olumsuz davranışlarını düzeltmelerine yar- dımcı olur.

• Bireyin başkalarından ne beklemesi gerektiğini ve kendisinden ne beklendiğini bilmesini sağlar.

• Bireyin doğruyu ve yanlışı, haklıyı ve haksızı, hoşa gideni ve gitmeyeni, ahlâkî olanı ve ahlâkî olmayanı ayırt etmesini sağlar.

(9)

16 17

Değerler Psikolojisi

İnsan beyninde değerlerin temelini oluşturan iki türlü duygusal radar vardır:

1- Pozitife (iyiye, doğruya, güzele) yönelmek

2- Negatiften (kötüden, yanlıştan, çirkinlikten) kaçmak

A- Amaç Değerler (soyut hedefler gösterir)

1.Grup: Sevgi ve Güven Eksenlidir.

• İnsanları sevmek

• Şefkatli olmak

• İyilik yapmaktan zevk almak

2.Grup: Sosyal Sınırları Belirler

• Dürüst ve adil olmak

• Saygıyla donanmak

• Hayatında yalana yer vermemek

3. Grup: İletişim Biçimini Belirler

• Hoşgörülü

• Barışçı

• İçten ve anlayışlı olmak

4.Grup: İç Disiplin Pratiklerini Belirler

• Paylaşımcılık

• Alçak gönüllülük

• İşbirliği yapmak

• Uzlaşma taraftarı olmak

B- Araç Değerler (Hedefe götüren yoldur. Moti- vasyon arttırıcı ve teşvik edicidir.)

1.Grup: Pozitif Duyguları Harekete Geçirenler

• Düzenli ve intizamlı olmak

• Takdir etmek

• Övgülerde bulunmak

• Onaylayıcı ve rahatlatıcı özellikler sergilemek

• İşini iyi yapmaya çalışmak

• Disipline uyarak hareket etmek

• Cömert ve cesur olmak

• Kendini geliştirmek