KONUŞMANİN SÖZEL OLMAYAN ÖĞELERİ VE
ÜST İLETİLER
Yard.Doç.Dr. Perican BAYAR
SÖZEL OLMAYAN ÖĞELERİ DEĞİŞTİRME
Konuşurken sesinizin
perdesini,tınlamasını,yüksekliğini, temposunu ya da ritmini
değiştirmezseniz,sesiniz bir robot gibi
çıkar.
Ayrıca; konuşma tarzınız başkaları tarafından tekdüze algılanır ve sizi baştan savarlar.Sizin kendi
söylediklerinizden sıkıldığınızı
düşünürler.
ALIŞTIRMA
Kendi konuşmalarınızın sözel olmayan öğelerini değerlendirmek için,sıradan bir konuşmanızı ses kayıt cihazına
kaydedin.
Tarafsız olabilmeniz için sesi
dinlemeden önce 24 saat bekleyin.
Kendinizi teypten dinlerken aşağıdaki soruları kendinize sorun.
1.
Sesiniz gerçekten söylemek istediklerinizi yansıtıyor mu?
2.
Sesiniz söylediğiniz sözlerle uyumlu mu?
3.
Sesinizde sevmediğiniz herhangi birşey
var mı?
Konuşmanızın sözel olmayan kısmına ilişkin sizi rahatsız eden bir şey var mı?
Var ise kayıt cihazına tekrar konuşun ve bunu yaparken sesinizi duyulmasını
istediğiniz şekilde değiştirin.Daha sonra her iki kaydınızı karşılaştırın.İlk sesinizi bir arkadaşınıza dinleterek ondan
dönütlerde alabilirsiniz.
ÜST İLETİLER
Çoğu ifade iki düzeyde anlam taşır.
Bunlardan birincisi; bir kısım sözcükle iletilen temel bilgidir.İkinci düzey ya da üst ileti,konuşmacının düşünce ve
duygularını iletir.
Örneğin; “Bu gece geç kaldın” cümlesi.
“geç” sözcüğüne vurgu yapılırsa
şaşkınlık ifade edilmiş olunur.Ayrıca;
gecikmenin nedeni ile ilgili bir soru ima edilmiş de olabilir. “kaldın” sözcüğü
vurgulanırsa,buradaki üst ileti kızgınlık
olur.
ÜST İLETİDE RİTM VE PERDE
İçindeki her bir sözcüğün eşit derecede vurgulandığı bir cümlenin üst ileti
içermesi olası değildir.Ancak;
konuşmacı sözcüklerin bir ya da daha
fazlasına vurgu yaptığı zaman duygusal
durumu hakkında bir şeyler iletebilir.
Örneğin; “Bir dakika” cümlesinde
sözcüklere vurgu eşitse,cümle basit bir rica cümlesi olur. “bir” ya da “dakika”
sözcükleri vurgulandığında ileti
rahatsızlık ya da sabırsızlık ifadesi
haline gelir.
SÖZEL NİTELEYİCİLER
Bunlar bir cümleye anlam farklılıkları katan özel sözcüklerdir. Aşağıdaki liste çoğunlukla sözel niteleyici olarak
kullanılan sözcükleri göstermektedir:
Kesinlikle
Tabii ki
Yalnızca
Sadece
Doğal olarak
Son zamanlarda
Hala
Yine
Şimdi
Tam
Biraz
Diyorlar ki
“tabii ki”, “hadi” ya da “tahmin ediyorum”
gibi ifadeler üst iletilerde sık sık görülür.
Genellikle nicelik kullanılarak herhangi bir sözcük (az ya da çok ) iğneleyici bir üst iletiye kurnazlıkla dönüştürülebilir.
“Seni beklerken biraz ıslandım” gibi.
Soldaki sütunda,sözel niteleyiciler içeren bazı cümleler bulunmaktadır.Sağdaki
sütun ise ima ettiği üst iletiyi
göstermektedir.
2. Son zamanlar da tabii ki
yorgundur 2. Sende yanlış bir şey var ya da
hiç iyi değilsin.
3. Hala burada mısın? 3. Burada olmamalıydın.
4. Kesinlikle sakinsin 4. Çok sakinsin ve bu beni uyuz ediyor.
5.Hadi! Rahatlayalım 5. Sende yanlış bir şey var ve beni sinirlendiriyorsun.
1. Bu sadece bir oyun 1.Sende yanlış bir şey var .Bunu çok ciddiye alıyorsun.
Sözel niteleyiciler kesinlikle rahatsızlık ve hoşnutsuzluk duygusu yaratır.Sol sütundaki cümleleri sözel niteleyiciler olmaksızın okuduğunuzda,onların basit bilgi cümlelerine nasıl dönüştüklerini
göreceksiniz.
ÜST İLETİLERLE BAŞA ÇIKMA
Üst iletiler, üstü kapalı birer saldırı
olduğundan onlara cevap verme olasılığı
da düşüktür.
Saldırgan bir üst ileti ile başa çıkabilmek için iki basit aşama;
1.
Ritm ve perdeyi dinleyip sözel
niteleyicileri fark etmeye çalışarak iletiyi içinizden tekrarlayın.
2.
