CANSIZ FAKTÖRLER CANSIZ FAKTÖRLER

(1)

CANSIZ FAKTÖRLER CANSIZ FAKTÖRLER

Hastalanmayı oluşturan biyotik ve abiyotik Hastalanmayı oluşturan biyotik ve abiyotik

faktörleri inceleyen bilim dalına

faktörleri inceleyen bilim dalına ““etiolojietioloji”” denilmektedir. Cansız hastalık etkenlerine ise denilmektedir. Cansız hastalık etkenlerine ise

““fizyojenfizyojen”” adı verilmektedir. adı verilmektedir.

Bitkilerin sağlıklı yetişmelerini sağlayan Bitkilerin sağlıklı yetişmelerini sağlayan faktörlerden en önemlisi, onun ilk önce faktörlerden en önemlisi, onun ilk önce hayata gözlerini açtığı, ondan su ve besinini hayata gözlerini açtığı, ondan su ve besinini

aldığı

aldığı topraktoprak, sonra da ışığını aldığı , sonra da ışığını aldığı soluduğu, içinde büyüyüp geliştiği

soluduğu, içinde büyüyüp geliştiği havahavadır. dır.

Bu iki yaşam öğesi kabaca bitki için “

Bu iki yaşam öğesi kabaca bitki için “çevre çevre koşulları

koşulları” adını alır.” adını alır.

(2)

CANSIZ FAKTÖRLER CANSIZ FAKTÖRLER Bir bitki gelişimi

Bir bitki gelişimi

(3)

Bitkiler ancak kendileri için normal olan Bitkiler ancak kendileri için normal olan çevre koşullarında sağlıklı yaşayabilir ve çevre koşullarında sağlıklı yaşayabilir ve

ürün verirler. Çevre koşulları optimumdan ürün verirler. Çevre koşulları optimumdan

uzaklaştıkça bitkinin sağlığında bozulmalar uzaklaştıkça bitkinin sağlığında bozulmalar

ortaya çıkar.

Çevre koşullarından bir veya bir kaçının Çevre koşullarından bir veya bir kaçının elverişsiz duruma geçmesi, bitkiyi olumsuz elverişsiz duruma geçmesi, bitkiyi olumsuz

etkilediği gibi patojen mikroorganizmaları etkilediği gibi patojen mikroorganizmaları

da etkiler.

(4)

Bitkilerde hastalığa yol açan abiotik 4 Bitkilerde hastalığa yol açan abiotik 4 faktör vardır:

faktör vardır:

1.1. Elverişsiz iklim (atmosfer) koşullarıElverişsiz iklim (atmosfer) koşulları

2.2. Elverişsiz toprak koşullarıElverişsiz toprak koşulları

3.3. Yetiştiricilik tekniğinde yapılan hatalarYetiştiricilik tekniğinde yapılan hatalar

4.4. Çevre kirliliğiÇevre kirliliği

(5)

ELVERİŞSİZ İKLİM (ATMOSFER) KOŞULLARI

--

Sıcaklık Sıcaklık

-Rüzgar -Rüzgar

-Işık -Işık

-Nem ve yağış -Nem ve yağış

(6)

 SICAKLIK:SICAKLIK:

Her bitkinin normal gelişim gösterebildiği Her bitkinin normal gelişim gösterebildiği sıcaklık sınırları vardır. Bitkilerin yaşam sıcaklık sınırları vardır. Bitkilerin yaşam olaylarını sağlıklı bir biçimde sürdürdükleri olaylarını sağlıklı bir biçimde sürdürdükleri optimum sıcaklık dereceleri vardır. Bu optimum sıcaklık dereceleri vardır. Bu optimum sıcaklık derecelerinin üzerine optimum sıcaklık derecelerinin üzerine çıkıldığında solunum hızlanmakta, çıkıldığında solunum hızlanmakta,

fotosentez hızı solunum hızına fotosentez hızı solunum hızına yetişememekte ve bunun sonucunda da yetişememekte ve bunun sonucunda da denge bozulduğu için bir takım belirtiler denge bozulduğu için bir takım belirtiler

ortaya çıkmaktadır.

(7)

Yüksek sıcaklık

Yüksek sıcaklık derecelerinde bitkiler çok derecelerinde bitkiler çok hızlı transprasyon yaparlar. Bu koşullarda hızlı transprasyon yaparlar. Bu koşullarda köklerin topraktan aldığı su, transpirasyonla köklerin topraktan aldığı su, transpirasyonla kaybedileni karşılayamaz ve bitkide kaybedileni karşılayamaz ve bitkide

solgunluk

solgunluk görülür. görülür.

Su kaybı nedeniyle ortaya çıkan su dengesi Su kaybı nedeniyle ortaya çıkan su dengesi

bozukluğu, bitkileri hastalıklara duyarlı kılar, bozukluğu, bitkileri hastalıklara duyarlı kılar,

Yüksek sıcaklık bitkilerin taze ve sulu Yüksek sıcaklık bitkilerin taze ve sulu

kısımlarında

kısımlarında yanmalarayanmalara neden olmakta neden olmakta yaprak ve meyve dökümü artmaktadır.

yaprak ve meyve dökümü artmaktadır.

(8)

Düşük sıcaklıklardaDüşük sıcaklıklarda ise yaşam ise yaşam fonksiyonlarında yavaşlama ve durma söz fonksiyonlarında yavaşlama ve durma söz

konusudur. Minimum derecelerin altında konusudur. Minimum derecelerin altında

bitki üşür ve bunu

bitki üşür ve bunu solgunluksolgunluk, , cılız gelişmecılız gelişme, , yapraklarda sararma veya kızarma

yapraklarda sararma veya kızarma şeklinde şeklinde renk değişiklikleri belirtileri şeklinde renk değişiklikleri belirtileri şeklinde

gösterir.

(9)

 IŞIK:IŞIK:

Bitkilerin fotosentez yapabilmeleri için ışığa Bitkilerin fotosentez yapabilmeleri için ışığa

gereksinimleri vardır.

Yeterli ışık alınmadığı takdirde bitkilerde Yeterli ışık alınmadığı takdirde bitkilerde sararma ve uzama görülür ki buna sararma ve uzama görülür ki buna

““etiolasyonetiolasyon”, bu bitkilere de etiole bitkiler ”, bu bitkilere de etiole bitkiler denir.

denir.

Etiole bitkiler, özellikle fideler hastalanmaya Etiole bitkiler, özellikle fideler hastalanmaya

yatkın olurlar ve verim düşer.

Yüksek ışık şiddetinde ise bitkilerde sararma, Yüksek ışık şiddetinde ise bitkilerde sararma,

kuruma ve yanıklıklar görülür.

(10)

 RÜZGAR:RÜZGAR:

Rüzgar; dal, sürgün ve gövde kırılmaları, Rüzgar; dal, sürgün ve gövde kırılmaları, ağaçların devrilmesi ve köklenmesi, ağaçların devrilmesi ve köklenmesi, meyvelerin zamansız dökülmeleri nedeniyle meyvelerin zamansız dökülmeleri nedeniyle

direkt zarara neden olur.

Bunun yanında dallar kırılıp yara yüzeyleri Bunun yanında dallar kırılıp yara yüzeyleri

açıldığı için patojenlerin girmesine yol açar.

(11)

 NEM ve YAĞIŞNEM ve YAĞIŞ::

Hastalıkların başlamasında ve gelişmesinde nem ve yağış önem taşımaktadır. Yağmur, özellikle sağanak şeklinde olanlar, inokulumları bitkiden bitkiye taşıyabildiği gibi aynı bitkideki organlar arasında bulaşmada da rol oynar.

Dolu biçiminde olan yağışlar mekanik zararlara neden olur. Dallar kırılır. Yapraklar yırtılır.

Meyvelerde dökümlere neden olduğu gibi açılan yaralardan patojenlerin girmesini kolaylaştırarak patojenlerin yayılmasına yardımcı olur.

Yoğun kar yağışı, ağaç dallarını ağırlığı ile kırabilir.

(12)

ELVERİŞSİZ TOPRAK KOŞULLARI ELVERİŞSİZ TOPRAK KOŞULLARI::

 Toprağın fiziksel yapısıToprağın fiziksel yapısı

 Toprağın kimyasal yapısıToprağın kimyasal yapısı

Toprak bitki için vazgeçilmez bir yaşam ortamıdır.

Toprağın fiziksel (toprak ısısı, su ve hava kapasitesi ve strüktürü) ve

kimyasal (besin maddeleri, toprağın asitliği) yapısının durumuna göre bitki olumlu veya olumsuz etkilenir.

(13)

 Toprağın fiziksel yapısıToprağın fiziksel yapısı

Toprak ısısı

Toprak ısısı, atmosfer ısısına bağlı olarak yükselir , atmosfer ısısına bağlı olarak yükselir ve düşer. Düşük toprak ısısında özellikle bitkiler ve düşer. Düşük toprak ısısında özellikle bitkiler çimlenme döneminin hemen sonrasında çok çimlenme döneminin hemen sonrasında çok

etkilenir.

-Soğuk ve donlu topraklarda genç çimler çok zarar -Soğuk ve donlu topraklarda genç çimler çok zarar görür ve çıkış öncesi fide enfeksiyonlarını görür ve çıkış öncesi fide enfeksiyonlarını gerçekleştiren toprak patojenlerinin hedefi olur.

gerçekleştiren toprak patojenlerinin hedefi olur.

Soğuk toprak koşullarında bir takım hastalık Soğuk toprak koşullarında bir takım hastalık

etmenlerin faaliyeti artmaktadır.

-Donlu topraklarda kök fonksiyonları gerilemekte -Donlu topraklarda kök fonksiyonları gerilemekte ya da durmaktadır. Bu durumda topraktan suyun ya da durmaktadır. Bu durumda topraktan suyun alınamamasıyla bitkide solgunluk, besin alınamamasıyla bitkide solgunluk, besin

maddelerinin alınamamasıyla da gelişme geriliği maddelerinin alınamamasıyla da gelişme geriliği

görülmektedir.

(14)

Toprakta su ve hava kapasitesi

Toprakta su ve hava kapasitesi birbirine bağlı iki faktördür. birbirine bağlı iki faktördür.

-Toprakta gereğinden fazla suyun bulunması,

-Toprakta gereğinden fazla suyun bulunması, oksijen oksijen miktarını

miktarını bitki için zararlı olacak derecede azaltır. Bu bitki için zararlı olacak derecede azaltır. Bu durumda bitkiler

durumda bitkiler toprak kökenli hastalıktoprak kökenli hastalık etmenlerinden etmenlerinden daha çok etkilenir.

daha çok etkilenir.

Havasız topraklarda ekilen tohumlar çimlenemez ve Havasız topraklarda ekilen tohumlar çimlenemez ve çürürler. Çimlenenler zayıf gelişir. Bitkilerin boyları kısa kalır çürürler. Çimlenenler zayıf gelişir. Bitkilerin boyları kısa kalır

ve yeterli oranda ürün veremezler.

Toprakta bitkinin gereksinim duyduğundan daha az oranda Toprakta bitkinin gereksinim duyduğundan daha az oranda

su olduğunda da bitki

su olduğunda da bitki cılız gelişir ve bodurlaşmacılız gelişir ve bodurlaşma görülür. görülür.

Bitkilerde solgunluk ve kurumalar göze çarpar. Bitki susuz Bitkilerde solgunluk ve kurumalar göze çarpar. Bitki susuz koşullarda yeterli ve dengeli biçimde besin alamadığından koşullarda yeterli ve dengeli biçimde besin alamadığından

besin maddesi eksikliği görülür.

(15)

Aşırı sulama nedeniyle meydana gelen bitki Aşırı sulama nedeniyle meydana gelen bitki

ölümleri ölümleri

(16)

Toprak strüktürü

Toprak strüktürü, topraklar ağır, hafif ve , topraklar ağır, hafif ve orta karakterde olurlar. Killi topraklar çok orta karakterde olurlar. Killi topraklar çok

su tutar, fakat yeterli hava kapasitesine su tutar, fakat yeterli hava kapasitesine

sahip değildir. Su birikmesi toprağın sahip değildir. Su birikmesi toprağın

havasız kalmasına neden olur. Bitki kökleri havasız kalmasına neden olur. Bitki kökleri

solunum zorluğu çeker ve bitkide kök solunum zorluğu çeker ve bitkide kök

çürüklükleri olur. Kumlu toprakların hava çürüklükleri olur. Kumlu toprakların hava

kapasitesi yüksek, su kapasitesi azdır.

Dolayısıyla kumlu topraklar kolay ısınır ve Dolayısıyla kumlu topraklar kolay ısınır ve

çabuk soğurlar. Bu durum genç ve sulu çabuk soğurlar. Bu durum genç ve sulu

bitkilerde zarara yol açar. Rutubet bitkilerde zarara yol açar. Rutubet

düşüklüğü de bitkide büyümeyi yavaşlatır.

(17)

Toprağın kimyasal yapısıToprağın kimyasal yapısı

Toprakta besin maddeleri,

Toprakta besin maddeleri, özellikle iz elementleri-özellikle iz elementleri- nin yokluğu veya bunların alınamayacak şekilde nin yokluğu veya bunların alınamayacak şekilde bağlı olması bitkileri direk etkileyen en önemli bağlı olması bitkileri direk etkileyen en önemli

toprak koşuludur.

Bitkiler için mutlak gerekli olan elementlerden

azot (N), fosfor (P), potasyum (K), azot (N), fosfor (P), potasyum (K), magnezyum (Mg), kalsiyum (Ca), demir (Fe), magnezyum (Mg), kalsiyum (Ca), demir (Fe),

kükürt (S) ve manganez (Mn)

kükürt (S) ve manganez (Mn) ““makro besinlermakro besinler”” olarak

olarak adlandırılır.adlandırılır.

Bor (B), çinko (Zn), molibden (Mo), bakır (Cu) ve Bor (B), çinko (Zn), molibden (Mo), bakır (Cu) ve

klor (Cl) “

klor (Cl) “mikro besinlermikro besinler”” olarak adlandırılır.olarak adlandırılır.

Makro ve mikro elementlerin toprakta bitkilerin Makro ve mikro elementlerin toprakta bitkilerin gereksinim duyduğu miktarda bulunması bitki gereksinim duyduğu miktarda bulunması bitki

sağlığı açısından önemlidir.

(18)

Toprakta

Toprakta azot eksikliğiazot eksikliği olduğu takdirde bitkilerde olduğu takdirde bitkilerde gelişme geriliği, yeni organların (yaprak, çiçek, gelişme geriliği, yeni organların (yaprak, çiçek, meyve, tohum, sürgün vs.) oluşumunda durgunluk meyve, tohum, sürgün vs.) oluşumunda durgunluk ortaya çıkar ve başlangıçta sararma şeklindeki ortaya çıkar ve başlangıçta sararma şeklindeki belirti ile göze çarpar.Azottun toprağa tek yanlı belirti ile göze çarpar.Azottun toprağa tek yanlı verilmesi durumunda da bitkilerde hastalıklara verilmesi durumunda da bitkilerde hastalıklara

duyarlılık görülür.

Toprakta normalin altında

Toprakta normalin altında fosforfosfor bulunması bulunması durumunda, özellikle kök sisteminin, daha sonra da durumunda, özellikle kök sisteminin, daha sonra da vegetatif ve generatif organların zayıf gelişmesine vegetatif ve generatif organların zayıf gelişmesine neden olur. Toprakta fosfor eksikliğinde yapraklar neden olur. Toprakta fosfor eksikliğinde yapraklar küçülür, dikleşir, renkleri koyu ve donuk, bazen de küçülür, dikleşir, renkleri koyu ve donuk, bazen de

Antosiyan

Antosiyan birikmesi sonucunda kırmızı-menekşeye birikmesi sonucunda kırmızı-menekşeye döner.

döner.

(19)

Potasyum

Potasyum eksikliğinde bitkilerde solgunluk ve eksikliğinde bitkilerde solgunluk ve gelişme geriliği görülür. Yaprak , kenarlardan gelişme geriliği görülür. Yaprak , kenarlardan ve uçlardan başlayarak esmerleşir, kurur.

ve uçlardan başlayarak esmerleşir, kurur.

Yaprakların paslı bir görünümde olması Yaprakların paslı bir görünümde olması

tipiktir.

Kalsiyum

Kalsiyum eksikliğinde, bitkide gelişme eksikliğinde, bitkide gelişme geriliği, yapraklarda kloroz ve kenarlarında geriliği, yapraklarda kloroz ve kenarlarında

nekroz görülür.

Demir

Demir bitki için vazgeçilmez bir elementtir. bitki için vazgeçilmez bir elementtir.

Noksanlığında yapraklarda kloroz, sürgünler- Noksanlığında yapraklarda kloroz, sürgünler-

de geriye doğru ölüm belirtileri ve verim de geriye doğru ölüm belirtileri ve verim

düşüklüğü meydana gelir.

(20)

Toprak pH sı,

Toprak pH sı, yani toprağın asit veya alkali yani toprağın asit veya alkali karakteri de önemlidir.

karakteri de önemlidir.

Toprağın yüksek derecede asitliği bitkilere Toprağın yüksek derecede asitliği bitkilere

toksik etki yapmaktadır.

Alkali tuzlar bakımından zengin topraklarda Alkali tuzlar bakımından zengin topraklarda ise bitkilerde gelişme geriliği, bodurluk ise bitkilerde gelişme geriliği, bodurluk

bazen de ölüm görülmektedir.

(21)

İŞLEME TEKNİĞİ (TARIM TEKNİĞİNDE İŞLEME TEKNİĞİ (TARIM TEKNİĞİNDE

YAPILAN HATALAR) YAPILAN HATALAR)

Bitkilerde ve hasat edilmiş ürünlerdeki zararın Bitkilerde ve hasat edilmiş ürünlerdeki zararın en önemli kaynağı uygulama yöntemlerinden, en önemli kaynağı uygulama yöntemlerinden, özellikle bu yöntemlerin yanlış zamanda yanlış özellikle bu yöntemlerin yanlış zamanda yanlış araçlarla veya yanlış şekilde yürütüldüğü zaman araçlarla veya yanlış şekilde yürütüldüğü zaman

ortaya çıkmaktadır.

Genellikle indirek zararlar direk zararlardan daha Genellikle indirek zararlar direk zararlardan daha büyüktür. Çünkü saldırganlıkları sağlıklı bitkileri büyüktür. Çünkü saldırganlıkları sağlıklı bitkileri hastalandırmaya yeterli olmayan yara ve zayıflık hastalandırmaya yeterli olmayan yara ve zayıflık parazitleri kolaylıkla yaralanmış veya zararlanmış parazitleri kolaylıkla yaralanmış veya zararlanmış

bitkiye girer ve onları hastalandırır.

(22)

Bu nedenle yetiştiricilikte dikkat edilmesi Bu nedenle yetiştiricilikte dikkat edilmesi

gereken noktalar şunlardır:

 Üretim materyallerinin hastalık ve zararlı Üretim materyallerinin hastalık ve zararlı taşımamasına, verimli, kaliteli ve hastalılara taşımamasına, verimli, kaliteli ve hastalılara dayanıklı standart çeşitlerin seçilmesine özen dayanıklı standart çeşitlerin seçilmesine özen

gösterilmelidir.

 Tohumlar ve üretim materyalleri derin ve sık Tohumlar ve üretim materyalleri derin ve sık ekilmemeli ve dikilmemelidir. Ekim bitki ekilmemeli ve dikilmemelidir. Ekim bitki çeşidine ve o bölgenin hastalık ve zararlı çeşidine ve o bölgenin hastalık ve zararlı durumuna göre, ekolojik koşullara göre en durumuna göre, ekolojik koşullara göre en

uygun zamanda yapılmalıdır uygun zamanda yapılmalıdır

(23)

 Tek yanlı ve gereğinden fazla gübreleme Tek yanlı ve gereğinden fazla gübreleme yapılmamalıdır.

yapılmamalıdır.

 Ağır topraklarda drenaj yapılmalı, bu Ağır topraklarda drenaj yapılmalı, bu topraklar sık ve derin işlenmelidir.

topraklar sık ve derin işlenmelidir.

 Hasat zamanında ve doğru yöntemlerle Hasat zamanında ve doğru yöntemlerle yapılmalıdır. Geç hasat bitkiyi yormakta yapılmalıdır. Geç hasat bitkiyi yormakta böyle bitkilerde hastalık ve zararlılardan böyle bitkilerde hastalık ve zararlılardan daha çok etkilenmektedir. Hasat sırasında daha çok etkilenmektedir. Hasat sırasında

bitkinin yaralanmasına izin verilmemelidir.

 Depolama ve taşıma koşulları iyi olmalıdır. Depolama ve taşıma koşulları iyi olmalıdır.

Depo temiz, ısısı, nemi havalandırması Depo temiz, ısısı, nemi havalandırması sağlıklı olmalıdır. Aksi takdirde yine bazı sağlıklı olmalıdır. Aksi takdirde yine bazı

hastalık etmenlerinin faaliyeti artmaktadır.

(24)

 Bitki koruma ilaçlarının yanlış zamanda Bitki koruma ilaçlarının yanlış zamanda ve yanlış dozlarda kullanılması, yanlış ve yanlış dozlarda kullanılması, yanlış ilaçlama aletlerinin seçilmesi de sorunlar ilaçlama aletlerinin seçilmesi de sorunlar yaratmaktadır. Toprakta kalıntıya, çevre yaratmaktadır. Toprakta kalıntıya, çevre kirliliğine neden olmakta, bitkilerde son kirliliğine neden olmakta, bitkilerde son ilaçlamanın hasattan yeteri kadar uzak ilaçlamanın hasattan yeteri kadar uzak tutulmaması sonucu insan sağlığı da tutulmaması sonucu insan sağlığı da tehlikeye girmektedir. İlaçlar önerilen tehlikeye girmektedir. İlaçlar önerilen dozlar dışında ve zamanlarda dozlar dışında ve zamanlarda

kullanıldığında bitkilere toksik etkide kullanıldığında bitkilere toksik etkide

bulunmaktadır.

(25)

ÇEVRE KİRLİLİĞİ:

İnsanların tüm üretim ve tüketim İnsanların tüm üretim ve tüketim

faaliyetleri sonucu su, hava ve toprak faaliyetleri sonucu su, hava ve toprak

kaynaklarının atık ve artık içeriğinin doğal kaynaklarının atık ve artık içeriğinin doğal

temizleme ve yenilenme hızından daha temizleme ve yenilenme hızından daha

yüksek bir hızla artması ve ekolojik yüksek bir hızla artması ve ekolojik

dengenin olumsuz yönde etkilenmesi dengenin olumsuz yönde etkilenmesi

"

"çevre kirlenmesiçevre kirlenmesi" olarak tanımlanır. " olarak tanımlanır.

(26)

Endüstri ve yoğun yerleşim bölgelerinin çevreye Endüstri ve yoğun yerleşim bölgelerinin çevreye saldıkları atık ve artıklar bitkileri fiziksel ve saldıkları atık ve artıklar bitkileri fiziksel ve

kimyasal olarak etkilemektedir.

Diğer bir kirletim şekli de toprak, su ve havanın Diğer bir kirletim şekli de toprak, su ve havanın yukarıdakilere ek olarak tarımsal işlevler yukarıdakilere ek olarak tarımsal işlevler (kimyasal gübreler, bitki koruma preperatları) (kimyasal gübreler, bitki koruma preperatları) sonucunda kirlenmesinin sonuçladığı ekolojik sonucunda kirlenmesinin sonuçladığı ekolojik tehdidi, indirekt olarak yabancı ve kültürel bitki tehdidi, indirekt olarak yabancı ve kültürel bitki

yaşamı ve sağlığını etkilemesidir.

Endüstri, ev idaresi, trafik ve sanayiden Endüstri, ev idaresi, trafik ve sanayiden kaynaklanan çevre kirleticilerinin bitkilere olan kaynaklanan çevre kirleticilerinin bitkilere olan olumsuz etkileri birincil olarak zararlı maddenin olumsuz etkileri birincil olarak zararlı maddenin konsantrasyonuna, etki süresine ve bitkinin konsantrasyonuna, etki süresine ve bitkinin

gelişme durumuna bağlıdır.

(27)

1.Primer Hava Kirleticileri:

 Toz Halindeki Katı Maddeler:Toz Halindeki Katı Maddeler: Bunların kaynağı Bunların kaynağı çimento sanayi, asfaltlanmamış yollar, yoğun yerleşim çimento sanayi, asfaltlanmamış yollar, yoğun yerleşim merkezleri vs. dir. Tozlar stomaları tıkayarak gaz alış merkezleri vs. dir. Tozlar stomaları tıkayarak gaz alış verişini (solunum, asimilasyon) engelleyebilirler.

verişini (solunum, asimilasyon) engelleyebilirler.

Ayrıca yaprak üzerinde oluşturacakları kalın bir tabaka Ayrıca yaprak üzerinde oluşturacakları kalın bir tabaka ışığın kloroplastlara ulaşmasını önemli ölçüde ışığın kloroplastlara ulaşmasını önemli ölçüde engelleyerek fotosentezi engeller. Yaprak ve bitkinin engelleyerek fotosentezi engeller. Yaprak ve bitkinin duyarlı organlarında yanmalara neden olurlar.

duyarlı organlarında yanmalara neden olurlar.

 Kükürtdioksit (SOKükürtdioksit (SO22):): Kömür ve petrol ürünlerinin Kömür ve petrol ürünlerinin yandığı her yerde, atmosferde, bol miktarda SO2' ye yandığı her yerde, atmosferde, bol miktarda SO2' ye rastlanır.özellikle ibreli ağaçlar bu kirleticiden büyük rastlanır.özellikle ibreli ağaçlar bu kirleticiden büyük zarar görmektedir. Monokotiledon bitkilerde yaprak zarar görmektedir. Monokotiledon bitkilerde yaprak ucundan itibaren kuruma, dikotiledon bitkilerde ise ucundan itibaren kuruma, dikotiledon bitkilerde ise damarlar arasında sararmalara neden olur.

damarlar arasında sararmalara neden olur.

(28)

 Hidrojenflorür (HF):Hidrojenflorür (HF): Florür içeren bileşikleri üreten Florür içeren bileşikleri üreten kimya endüstrisi, süper fosfat ve aluminyum fabrikaları kimya endüstrisi, süper fosfat ve aluminyum fabrikaları ile tuğla, kiremit ve seramik fırınları esas HF üreten ile tuğla, kiremit ve seramik fırınları esas HF üreten kaynaklardır. Genellikle iğne yapraklılar, asma, lale, kaynaklardır. Genellikle iğne yapraklılar, asma, lale, kayısı, erik, şeftali, çilek ve mısır duyarlıdır. İlk zararlar kayısı, erik, şeftali, çilek ve mısır duyarlıdır. İlk zararlar genellikle yaprak kenar ve uçlarında renk genellikle yaprak kenar ve uçlarında renk

değişimleri şeklinde görülür

değişimleri şeklinde görülür. Daha sonra etkilenen . Daha sonra etkilenen yaprağın tüm rengi koyulaşır ve sonuçta dökülür.

yaprağın tüm rengi koyulaşır ve sonuçta dökülür.

Meyvelerde meyve eti içine çökmüş nekrozlar oluşur.

 Hidrojenklorür (HCl):Hidrojenklorür (HCl): Bu özellikle soda, gübre ve Bu özellikle soda, gübre ve kauçuk üretilen endüstri merkezlerinde serbest hale kauçuk üretilen endüstri merkezlerinde serbest hale

geçer.

geçer. Yapraklarda önce uç ve kenarlarda Yapraklarda önce uç ve kenarlarda kahverengileşme şeklinde başlar daha sonra bu kahverengileşme şeklinde başlar daha sonra bu

zarar yaprak damarlarına kadar yayılır.

 Nitroz Gazları:Nitroz Gazları: Azotmonoksit (NO), Azotdioksit Azotmonoksit (NO), Azotdioksit (NO2), Dinitrojentrioksit (N2O3) ve dinitrojentetraoksit (NO2), Dinitrojentrioksit (N2O3) ve dinitrojentetraoksit (N2O4) gazları bu sınıfa dahildir. Bitkilerde (N2O4) gazları bu sınıfa dahildir. Bitkilerde

oluşturdukları belirtiler SO2 gazındaki gibidir.

(29)

2.Sekonder Hava Kirleticileri:

 Ozon (OOzon (O33):): Ozon, enerjice zengin ışınların etkisi Ozon, enerjice zengin ışınların etkisi altında oluşan atom halindeki oksijenin özellikle altında oluşan atom halindeki oksijenin özellikle stratosfer tabakasında moleküler halindeki O2 ile stratosfer tabakasında moleküler halindeki O2 ile reaksiyona girerek oluşur. Ozon gaz olarak reaksiyona girerek oluşur. Ozon gaz olarak stomalardan bitki içine girer ve palizat hücre zarının stomalardan bitki içine girer ve palizat hücre zarının selektif geçirgenliğini bozar. Bu olay özellikle tütün selektif geçirgenliğini bozar. Bu olay özellikle tütün gibi duyarlı bitkilerde önce

gibi duyarlı bitkilerde önce klorozkloroz daha sonra daha sonra kahverengiden siyaha

kahverengiden siyaha kadar değişen lekelerin kadar değişen lekelerin oluşumuna neden olur.

oluşumuna neden olur.

 Peroksi-Asetil-Nitrat (PAN):Peroksi-Asetil-Nitrat (PAN): Marul, ıspanak, şeker Marul, ıspanak, şeker pancarı gibi dikotiledonlar ve değişik süs bitkilerinde pancarı gibi dikotiledonlar ve değişik süs bitkilerinde özellikle

özellikle yaprakların alt yüzünde gümüş veya yaprakların alt yüzünde gümüş veya bronz parlaklığında görüntülere neden olur.

bronz parlaklığında görüntülere neden olur.

(30)

3. Smog:

Bu sözcük İngilizce smoke (duman) ve fog (sis) Bu sözcük İngilizce smoke (duman) ve fog (sis) sözcüklerinden türetilmiş olup, genellikle belirli hava sözcüklerinden türetilmiş olup, genellikle belirli hava koşullarında özellikle endüstri ve yerleşimin çok yoğun koşullarında özellikle endüstri ve yerleşimin çok yoğun olduğu yoğunlaşmış hava kirliliğini ifade eder. Smog bir çok olduğu yoğunlaşmış hava kirliliğini ifade eder. Smog bir çok unsurun bir araya toplanması sonucu oluşur. London ve unsurun bir araya toplanması sonucu oluşur. London ve Los Angeles tipleri olmak üzere iki farklı tipe ayrılır. London Los Angeles tipleri olmak üzere iki farklı tipe ayrılır. London

tipinde hava kirleticileri SO

tipinde hava kirleticileri SO22 ve CO ve CO22 dir. Bitkilerde dir. Bitkilerde oluşturduğu belirtiler SO

oluşturduğu belirtiler SO22 ye benzer. Los Angeles tipinde ise ye benzer. Los Angeles tipinde ise hava kirleticileri PAN ve Ozon dur. İngiltere’de Thense hava kirleticileri PAN ve Ozon dur. İngiltere’de Thense vadisi ve çevresinde yoğun sisin baskısı yüzünden atık vadisi ve çevresinde yoğun sisin baskısı yüzünden atık gazlar (smog) yükselememiş, kükürt dioksit gazlar (smog) yükselememiş, kükürt dioksit konsantrasyonu normalin 6 katına, duman konsantrasyonu konsantrasyonu normalin 6 katına, duman konsantrasyonu da 5 katına çıkarak anılan beş günde 4000 insanın ölümüne da 5 katına çıkarak anılan beş günde 4000 insanın ölümüne

neden olmuştur.

(31)

4.Asit Yağmurları:

Bir çok fabrikasyon ve endüstriyel yanma olayları Bir çok fabrikasyon ve endüstriyel yanma olayları havada çok küçük (0.1-10μm) büyüklükte katı veya havada çok küçük (0.1-10μm) büyüklükte katı veya sıvı zerrelerin süspansiyonlarının (aerosol) sıvı zerrelerin süspansiyonlarının (aerosol)

oluşumunu sonuçlar. Bunlar hacimlerini suyun oluşumunu sonuçlar. Bunlar hacimlerini suyun üzerine bağlanması ile arttırırlar. Çeşitli fabrika üzerine bağlanması ile arttırırlar. Çeşitli fabrika

bacalarından çıkan SO

bacalarından çıkan SO22, atmosferde H, atmosferde H22SOSO44 de de dönüşür. Yağmurda bu asit çözünerek hidrojen dönüşür. Yağmurda bu asit çözünerek hidrojen (H(H⁺⁺) ve sülfat (SO) ve sülfat (SO44-2-2)’a ayrışır. Aynı şekilde azot )’a ayrışır. Aynı şekilde azot

oksit de havada benzer bir yol izleyerek önce nitrik oksit de havada benzer bir yol izleyerek önce nitrik

asit (HNO

asit (HNO33)’e sonra da H)’e sonra da H⁺⁺ ve NO ve NO33-2 -2 iyonlarına iyonlarına ayrışır. Eğer bu gibi zerrecikler yağmur ile ayrışır. Eğer bu gibi zerrecikler yağmur ile yeryüzüne indirilecek olursa, asit yağmurları yeryüzüne indirilecek olursa, asit yağmurları oluşur. Su ve toprakta asitleşmeye neden olarak oluşur. Su ve toprakta asitleşmeye neden olarak

buralardaki mevcut canlı türlerini tehdit ederler.