• Sonuç bulunamadı

Türkçe Ses Dizgesinin İşleyişi - I

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Türkçe Ses Dizgesinin İşleyişi - I"

Copied!
11
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

Türkçe Ses Dizgesinin İşleyişi - I

Dr. Öğr. Üyesi İpek Pınar Uzun

(2)

Carr, P. (2008). A Glossary of Phonology. Edinburgh University Press.

Clark, J. (2007). An Introduction to Phonetics and Phonology. Üçüncü Baskı. Blackwell Yayınları.

Crystal, D. (1980). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Wiley Yayınları.

Ergenç, İ. (2002). Konuşma Dili ve Türkçenin Söyleyiş Sözlüğü. Multilingual Yayınları.

Gussenhoven, C. (2011). Understanding Phonology. 3. Baskı. Hodder Education.

Handbook of the International Phonetic Association: A Guide to the Use of the International Phonetic Alphabet.

(1999). Cambridge Üniversitesi Yayınları. 

Johnson, K. (2003). Acoustics & Auditory Phonetics. Blackwell Publishing. İkinci Baskı.

Katz, W.F. (2013). Phonetic for Dummies. John Wiley & Sons.

Kent, R.D. ve Read, C. (2002). Acoustic Analysis of Speech. Thomson Learning. İkinci Baskı.

Lacy, de P. (2007). The Cambridge Handbook of Phonology. Cambridge University Press.

Ladefoged, P. (2005). Vowels and Consonants. Blackwell Publishing. İkinci Baskı.

Ladefoged, P. (2006). A Course in Phonetics. Thomson/Wadsworth Yayınları. Beşinci Baskı.

Odden, D. (2005). Introducing Phonology. Cambridge University Press.

Özsoy, S., Erk-Emeksiz, Z., Turan, Ü.D. ve Uzun, L. (2011). Genel Dilbilim II. (Ed. Özsoy, S., Erk-Emeksiz, Z.).

Anadolu Üniversitesi Yayını.

Reetz, H. ve Jongman, A. (2009). Phonetics: Transcription, Production, Acoustics and Perception. Blackwell Yayınları.

Seikel, J.A., King, D.W. ve Drumright, D.G. (2009). Anatomy & Physiology for Speech, Language and Hearing.

4. Baskı. Delmar Cangage Learning Yayınları.

Stevens, K. (2000). Acoustic Phonetics. The MIT Press. Birinci Baskı.

Zsiga, E.C. (2013). The Sounds of Language: An Introduction to Phonetics and Phonology. Wiley-Blackwell Yayınları.

Okuma Listesi

(3)

Türkçede Ünlü Uyumu (Kabak, 2011)

1. Öndil-Arkadil Uyumu (Dilin Devinimine Göre) Ünlü (Ü)  [+arkadil] / [Ü

+arkadil

] C

0

___

2. Yuvarlaklaşma Uyumu

Ünlü (Ü)  [+yuvarlak] / [Ü

+yuvarlak

] C

0

___

 ‘garip ‘

 ‘polis’

 ‘butik’

 ‘pilot’

 ‘adam’

 ‘iğne’

(4)

»Türkçede sözcüğün önsesinde birden fazla ünsüz birarada bulunmamaktadır.

(1)“kork-mak”

» Yabancı kökenli sözcüklerde son seste ünsüz yığılması görülmektedir.

(2) “sevinç”

» Ünlü-ünsüz uyumları (benzeşme), sözcüğün ilk seslemindeki ünlünün çıkış yeri ve biçimi bakımından taşıdığı özellikleri sonraki ünlüye ulaştırarak kendisine benzetmesi durumudur.

(3) “xæste > hasta”

Türkçede Ses Değişimleri

(5)

Ses Benzeşmeleri

(4) onlar ~ onnar fetva ~ fetfa

somye > somya onbaşı ~ ombaşı

eşya ~ eşşa divar >

duvar

tuzsuz ~ tussuz zeytun >

zeytin

o ile > öyle kalib >

kalıp

hınbıl > hımbıl ızdırab >

ıstırap

gelirler ~ geliller brillante >

pırlanta

müdir > müdür bu gün ki >

bugünkü

torænci > turuncu cübbe >

cüppe

anlamak ~ annamak yazsın ~ yassın

beraber ~ barabar suret >

surat

Türkçede Ses Değişimleri

(6)

Ünlülerin Ünsüzlere Etkisi (5) ağaç – ı > ağacı

öç almak ~ öcalmak dip – e > dibe

ant – ı > andı

harp etmek ~ harbetmek Ünsüzlerin Ünlülere Etkisi (6) başla-yor > başlıyor

şura-ya ~ şurıya arayan ~ arıyan

kollayan ~ kolluyan dile-yor > diliyor

Türkçede Ses Değişimleri

(7)

Benzeşmezlik (7) fincan ~ filcan aşçı ~ ahçı

zerzele ~ zelzele

bademcan > patlıcan muşamma > muşamba murdar ~ mundar

attar > aktar silsile ~ sinsile

Türkçede Ses Değişimleri

(8)

Ses Düşmesi

(8) çabukcak > çabucak dışarıda >

dışarda

bir şey ~ bi şey burunu >

burnu

böyle ~ bö:le kavuşak >

kavşak

üstteğmen ~ üsteğmen değenek >

değnek

çiftsayı ~ çifsayı çağırıl > çağrıl serbest ~ serbes gazete ~ gaste

hammal ~ hamal emir etmek >

emretmek

artist ~ artis

katarakt ~ katarak

Türkçede Ses Değişimleri

(9)

Ses Türemesi

(9) scala > iskele mai >

mavi

ücra ~ hücra hole >

havlu

scarto > ıskarta örgüç >

hörgüç

scarpina > iskarpin acaib >

acayip

scutari > üsküdar palyaço ~ palyanço

sabr > sabır biyoloji >

bioloji

aks > akis tuvalet ~ tualet

nötr ~ nötür faide >

fayda

plan ~ pilan zaif >

zayıf

ekstra ~ ekistira broşür ~ buroşür

Türkçede Ses Değişimleri

(10)

Ünlü İkizleşmesi (14) şiir

değil ~ deel, diil ağar ~ aar

Ünsüz İkizleşmesi (15) ayakkabı

yurttaş beççe

muzaffer ayya

anne

Türkçede Ses Değişimleri

(11)

Seslem Yitimi (10) pekiyi ~ peki Kaynaşma

(11) güllü aş > güllaç Ünlü Çatışması

(12) kaldı idi > kaldıydı Ses Aktarımı

(13) perhiz ~ pehriz

Türkçede Ses Değişimleri

Referanslar

Benzer Belgeler

• Genizsil benzeşmesinde görülen yayılma ilkesinde, ünsüz (n) hemen yanındaki ünsüzün özelliğini taşıması gerektiği için kendi özelliğini silmektedir.

• Genizsil benzeşmesinde görülen yayılma ilkesinde, ünsüz (n) hemen yanındaki ünsüzün özelliğini taşıması gerektiği için kendi özelliğini silmektedir.

Kadınlarda ise bu süreç daha yavaş geliştiği için temel ses sıklığı (frekansı) (150-220) daha yüksektir ve gırtlak çevresi 110-112 milimetre kadardır.. Erkeklerde

İşitme kanalı olarak da tanımlanabilen dış kulak yolu 2,5 cm uzunluğundadır ve 3000-4000 Hz aralığında belirli frekanstaki sesler için yükseltme özelliği

Dilbilim temel alt alanlarından biri olan sesbilim (phonology) , bir dilde hangi seslerin yer aldığını, bu seslerin kendi içinde nasıl bir düzenleniş içerdiğini,

Dilin ağız boşluğunda yükselmesine dayalı olarak ‘kapalı’ ünlüler çıkarılırken, dil ağız boşluğunda alçalması sonucu dil palası daha fazla

(closing diphthongs), kaymayı oluşturan ikinci ünlü ilk ünlüden daha kapalı iken, yükselen ünlü kaymasıyla ilişkilendirilen açılan ünlü kayması

Ünlülerin belirlenmesinde öncü rol oynayan birinci formant (F1) ve ikinci formant (F2) değerleri dilin ağız boşluğundaki devinimi ve yüksekliğine dayalı