Nörogelişimsel Bozukluklar
Uzm. Kln. Psk. Cenk ADıgüzel
DSM- V Nörogelişimsel Bozukluklar
• Entellektüel (Anlıksal) Yetiyitimleri
• İletişim Bozuklukları
• Otizm Açılımı Kapsamında Bozukluk
• Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu
• Özgül Öğrenme Bozukluğu
• Devinsel (Motor) Bozukluklar
• Tik Bozuklukları
Yaygın Gelişimsel Bozukluk
• Yaygın Gelişimsel Bozukluk; birden fazla bozukluğu içeren kategorinin genel adıdır.
• Bu bozukluklarda gözlenen belirtilerin etkileri bireyin yaşamında 3 temel alana yayılmıştır, bu nedenle tanımda “yaygın” sözcüğü
kullanılmaktadır.
YAYGIN GELİŞİMSEL BOZUKLUKLAR HANGİ BOZUKLUKLARI KAPSAR?
• Otizm
• Asperger Sendromu
• Çocukluk Disintegratif Bozukluk
• Rett Sendromu
• Yaygın Gelişimsel Bozukluk- Hiçbir Sınıflamaya Girmeyen
Otizm
• Otizm; yaygın gelişimsel bozukluk yelpazesi içinde yer alıp, bireyin sosyal iletişimini, dil gelişimini ve dış
dünyayı algılamasını etkileyen nöro-gelişimsel bir farklılıktır.
Yaşamın ilk yıllarında;
sosyal gelişim, iletişim ve bilişsel gelişimde özgün gecikme ve sapmalarla kendini gösteren sinir
sisteminde düzensizlik olarak sınıflandırılır.
• Otizm;bireyin dış dünyadaki uyarıcıları algılamasını, aldığı uyarıcıları düzenleyip anlamlandırmasını etkileyen, yaşam boyu süren gelişimsel bir farklılıktır. (Kokular, ışık vb.)
• Otizm kelimesinin manası "kendine dönük"tür.
Otizm; 3 temel alanda bireyin yaşamını etkiler:
1. Sosyal Etkileşim
2. İletişim (Dil Gelişimi) 3. Davranışsal (Sınırlı İlgi)
Otizm tanısı alan çocuklar; her 3 alanda, değişik derecelerde sorun yaşarlar.
DEHB
• Nörogelişimsel bir bozukluk
• Dikkatsizlik, aşırı hareketlilik, dürtüsellik ile gider kronik seyir
• Bunlar birçok çocukta görülebilir. İŞLEVSELLİKTE KAYIP olmalı
Klinik Görünüm, Belirtiler
Dikkatsizlik
• Dikkat süresi ve yoğunluğunu çocuğun yaşına göre beklenenden az olması
• Kısa dikkat süresi, dış uyaranlardan kolay etkilenme, konsantre
olamama, planlayamama, başlanılan işlerin bitirilememesi, günlük işlerde unutkanlık vs.
• Bu zorluklardan dolayı ödevler ve odaklanma gereken işleri çok uzun sürer. Bunlardan çocuk kaçınır ve isteksiz olur. Akademik başarısızlık!
Klinik Görünüm, Belirtiler
Dikkatsizlik
• Uyaran tipine ve çevresel uyaran koşullarına bağlı olarak dikkat süresi ve yoğunluğu
değişebilir.
• Bilgisayar oyunları, sevilen film aktivitede dikkat daha iyi
• Çevrede dikkat dağıtan uyaran azken, birebir eğitimde daha iyi
• Uzun süre dersler konusunda ebeveynlerin yardımına ihtiyaç duyabilirler.
Klinik Görünüm, Belirtiler
Hiperaktivite
• Yaş ve gelişimine göre uygunsuz olarak fazla hareketli olmasıdır.
• Yerinde duramama, uzun süre oturamama, kıpır kıpır olma, çok konuşma ve sürekli hareket halinde olma vs.
• Evde, okulda dikkat çeker olumsuz geri bildirimler alabilir.
• Hareketlilik genelde yaşla beraber azalır.
• Ergenlikte ve yetişkin yaşta «bir tür iç huzursuzluğu». Hareketlilikleri çevrelerini yorabilir. Çok konuşma, söz kesme gibi sosyal olarak
zorlayıcı durumlar olabilir.
Klinik Görünüm, Belirtiler
Dürtüsellik
• Yaş ve gelişim düzeyine uygun olarak gelişmesi beklenen kendini kontrol etme becerilerinin olmaması
• Sonuçlar olumsuz olabilse bile düşünmeden hareket etme
• Söz kesme, söze karışma
• Acelecilik, bekleyememe
• Aklına gelen bir sözü tartmadan söyleme, eylemi tartmadan yapma
• Sosyal güçlüklere neden olur. Okul, arkadaşlar vs.
• Erişkin yaşamda sık iş, eş değiştirme, mali kayıplar
• Gelişimin doğal seyrinde de dürtüsellik ve dikkatsizlik görülebilir. Bu nedenle okul öncesi dönemde tanı koymak zordur.
Kaynakça
• Amerikan Psikiyatri Birliği, Ruhsal Bozuklukların Tanımsal ve Sayımsal Elkitabı, Beşinci Baskı (DSM-5) Tanı Ölçütleri Başvuru Elkitabı’ndan, çev. Köroğlu,E. Hekimler Yayın Birliği, ankara, 2013
