TÜRKĐYE CUMHURĐYET MERKEZ BANKASI

(1)

1

TÜRKĐYE

CUMHURĐYET MERKEZ BANKASI

2 Nisan 2009

Antalya Ticaret ve Sanayi Odası

Durmuş YILMAZ

Başkan

(2)

2

I. Uluslararası Gelişmeler

II. Küresel Mali Krizin Türkiye Ekonomisine Etkileri III. Türkiye’de Finansal Đstikrar

IV. Enflasyon Görünümü V. Para Politikası Duruşu I. Uluslararası Gelişmeler

II. Küresel Mali Krizin Türkiye Ekonomisine Etkileri III. Türkiye’de Finansal Đstikrar

IV. Enflasyon Görünümü V. Para Politikası Duruşu

Sunum Planı

(3)

3

I. Uluslararası Gelişmeler

(4)

4

Küresel Mali Kriz

Türev Ürünlerin Piyasa Değerleri

(1998 - 2008, trilyon ABD doları)

Bu krizin geçmişte yaşanmış bankacılık krizlerinden en önemli farkı, karmaşık ve yüksek hacimli türev ürünlerini kapsamasıdır.

Kaynak: BIS, TCMB 0

10 20 30 40 50 60 70 80

1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008

(5)

5

Küresel Mali Kriz

Risk algılamalarındaki bozulma ve güven kaybı nedeniyle ortaya çıkan likidite sıkışıklığı, para otoritelerinin aldıkları önlemler sayesinde önemli ölçüde

giderilmiştir.

0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 500

01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09

3 Ay Vadeli LIBOR Faiz Oranı ile 3 Ay Vadeli ABD Hazine Bonosu Getirisi Arasındaki Fark (TED Spread)

(Ocak 2007 – Mart 2009, baz puan)

Kaynak: Bloomberg, TCMB

Riskten Kaçınma Endeksi

(Ocak 1991 -Şubat 2009)

0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20

1991 1993 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009

Kaynak: Goldman Sachs, TCMB

Riskten kaçınma eğilimi artıyor

Merkez Bankaları ve IMF’nin likidite önlemleri

(6)

6

Güven Endeksleri ve Öncü Göstergeler

Kredi mekanizmasının işlerliğini kaybetmesi nedeniyle öncü göstergelerde ve güven endekslerinde yaşanan düşüş eğilimi 2008 yılının son çeyreğinde

daha da belirginleşmiştir.

Küresel Satın Alma Yöneticileri Endeksi ve Öncü Göstergeler

(Ekim 2003 –Şubat 2009)

Kaynak: Bloomberg, Goldman Sachs, TCMB 20

25 30 35 40 45 50 55 60 65 70

10-03 04-04 10-04 04-05 10-05 04-06 10-06 04-07 10-07 04-08 10-08

-6 -4 -2 0 2 4 6 8

Küresel Satın Alma Yöneticileri Endeksi (sol eksen)

Küresel Öncü Göstergeler (sağ eksen)

0 2,000 4,000 6,000 8,000 10,000 12,000 14,000

2002 2003 2004 2006 2007 2009

Baltık Kuru Yük Taşımacılık Endeksi

(Ocak 2002 – Mart 2009)

(7)

7

09/08 10/08 11/08 12/08

01/09

02/09 03/09 -6

-5 -4 -3 -2 -1 0 1 2

Küresel Ekonomiye Etkileri

2008 yılının son çeyreğinden itibaren küresel mali krizin dünya ekonomileri üzerindeki etkisi çok hızlı ve yıkıcı bir şekilde ortaya çıkmıştır.

GelişmişÜlkeler Sanayi Üretimi

(Ocak 2000 – Aralık 2008, yıllık yüzde değişim)

Kaynak: IMF, TCMB Kaynak: Consensus Forecasts, TCMB

2009 Yılı GSYĐH Büyüme Tahminleri

(yıllık yüzde değişim)

Euro Bölgesi

ABD

Japonya

-15 -10 -5 0 5 10

01-00 01-01 01-02 01-03 01-04 01-05 01-06 01-07 01-08

(8)

8

II. Küresel Mali KrizinTürkiye

Ekonomisine Etkileri

(9)

9

Türkiye’de Finansal Gelişmeler

Son dönemde küresel risk algılamalarında gözlenen toparlanma eğilimi ülke risk primine ve yurt içi piyasa faizlerine yansımıştır.

200 300 400 500 600 700 800 900 1000

01-08 02-08 03-08 04-08 05-08 06-08 07-08 08-08 09-08 10-08 11-08 12-08 01-09 02-09 03-09

Risk Göstergeleri

(1 Ocak 2008 - 27 Mart 2009, baz puan)

EMBI+Türkiye EMBI+

1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 1.9

07-08 08-08 09-08 10-08 11-08 12-08 01-09 02-09 03-09

20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40

Döviz Kurları

(1 Temmuz 2008 – 31 Mart 2009)

* Orta ve Doğu Avrupa para birimi: Çek Cumhuriyeti, Hırvatistan, Macaristan, Litvanya, Polonya, Romanya, Slovaya ve Ukrayna para birimlerinin basit ortalaması.

TL / ABD Doları (sol eksen)

Orta ve Doğu Avrupa Endeksi* (sağ eksen)

(10)

10

Piyasalardaki Gelişmeler

Finansal türbülansın belirginleştiği 2008 Ekim ayından itibaren, döviz ve hisse senedi piyasalarının tepkisi, ülkelerin sahip oldukları makroekonomik

temellere göre farklılık göstermiştir.

Döviz Kuru Oynaklığı

(Eylül 2008 - Mart 2009, döviz kurlarının standart sapması)

0.012 0.014 0.016 0.018 0.020 0.022 0.024 0.026 Brezilya

G.Kore G.Afrika Polonya Macaristan Türkiye Y.Zelanda Çek Cum.

Meksika Kolombiya Şili

Kaynak: TCMB

0.015 0.025 0.035 0.045 0.055 0.065

Rusya Brezilya Çek Cum.

Arjantin Macaristan G.Kore Hindistan Türkiye Meksika G.Afrika Polonya Kolombiya Şili Y.Zelanda

Kaynak: TCMB

Hisse Senedi Piyasası Oynaklığı

(Eylül 2008 - Mart 2009, endekslerin standart sapması)

(11)

11

Piyasalardaki Gelişmeler

Türkiye’nin risk primi, küresel risk algılamalarındaki bozulmaya kredi notunun ima ettiğinden çok daha fazla direnç göstermiştir. Türkiye gibi risk priminde göreli olarak düşük artış yaşanan ülkelerde para otoriteleri yüksek miktarda faiz

indirimlerine gidebilmişlerdir.

Türkiye Brezilya

Kolombiya Hindistan Macaristan

Meksika

G.Afrika Polonya G.Kore

Çek Cumh.

Şili

Rusya

100 150 200 250 300 350 400 450

0 2 4 6 8

CDS Değişimi (baz puan)

S&P Kredi Notları (1=A+, 9=BB-)

Ülkelerin Kredi Notları ve Risk Primlerindeki Değişim

(12 Eylül 2008 - 16 Mart 2009 arası)

Macaristan

Kolombiya Meksika

G.Afrika Çek Cumh.

Polonya

Brezilya G.Kore

Hindistan

Türkiye Şili

100 150 200 250 300 350 400

-6 -5 -4 -3 -2 -1 0 1

Faiz Değişimi (Yüzde)

CDS Değişimi (baz puan)

Politika Faizlerinde ve Ülkelerin Risk Primlerindeki Değişim

(12 Eylül 2008 - 16 Mart 2009 arası)

(12)

12

Piyasalardaki Gelişmeler

2008 yılının Eylül ayından itibaren risk primi daha çok artan ülkelerin para birimlerindeki değer kaybı da daha fazla olmuştur. Cari açığı yüksek veya krize

düşük büyüme oranlarıyla giren ülkelerin kurlarındaki değer kayıplarının daha yüksek olduğu görülmektedir.

Polonya

Türkiye

Brezilya

Macaristan

Şili

Meksika

G.Kore

G.Afrika Çek Cumh.

Kolombiya

5 10 15 20 25 30 35 40 45

130 180 230 280 330 380

CDS Değişimleri (baz puan)

Yerel Paranın Değer Kaybı (yüzde)

Ülkelerin Risk Primlerindeki Değişim ve Yerel Para Birimlerinin Değer Kaybı(12 Eylül 2008 - 16 Mart 2009 arası)

Meksika

Polonya

MacaristanTürkiye

G.Afrika

Hindistan Kolombiya

Çek Cumh.

G.Kore Brezilya

Şili 10

15 20 25 30 35 40 45 50

-8 -6

-4 -2

0 Cari Açığın GSYIH'ya Oranı

Kurlardaki Değer Kaybı (yüzde)

Cari Açık (2008 3.Ç) ve Yerel Para Birimlerinin Değer Kaybı(12 Eylül 2008 - 16 Mart 2009 arası, yüzde)

(13)

13

-12 -8 -4 0 4 8 12 16 20

2005 Ç4 2006 Ç2 2006 Ç4 2007 Ç2 2007 Ç4 2008 Ç2 2008 Ç4

Büyümenin Bileşenleri

(2005 4.Ç – 2008 4.Ç, bir önceki yılın aynı dönemine göre, yüzde katkı)

Kaynak: TÜĐK, TCMB

Büyümenin Bileşenleri

(2005 4.Ç – 2008 4.Ç, bir önceki yılın aynı dönemine göre, yüzde katkı)

Nihai Yurt Đçi Talep GSYĐH

Net Đhracat

-6 -4 -2 0 2 4 6 8 10 12

2005 Ç4 2006 Ç2 2006 Ç4 2007 Ç2 2007 Ç4 2008 Ç2 2008 Ç4

Türkiye Ekonomisi

Hizmetler Đnşaat Sanayi

Tarım

(14)

14 Büyümenin Bileşenleri

(2007 1.Ç – 2008 4.Ç, bir önceki yılın aynı dönemine göre, yüzde katkı)

Kaynak: TÜĐK, TCMB -6.0

-5.0 -4.0 -3.0 -2.0 -1.0 0.0 1.0 2.0 3.0 4.0

2007 Ç1 2007 Ç2 2007 Ç3 2007 Ç4 2008 Ç1 2008 Ç2 2008 Ç3 2008 Ç4

Devletin Nihai Tüketim Harcamaları Stok Değişmeleri

Gayri Safi Sabit Sermaye Oluşumu Makine- Teçhizat

Türkiye Ekonomisi

(15)

15

60 65 70 75 80 85

01-06 04-06 07-06 10-06 01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09

95 100 105 110 115 120 125

Üretim Gelişmeleri

Kapasite Kullanım Oranı (Sol Eksen)

Sanayi Üretim Endeksi (Sağ Eksen)

* Mevsimsellikten arındırılmış Kaynak: TÜĐK, TCMB

Sanayi Üretim Endeksi* (Ocak 2006 – Ocak 2009)

ve Kapasite Kullanım Oranı* (Ocak 2006 –Şubat 2009)

Artan risk algısı ve küresel krizin bankaların finansman imkanları üzerindeki olumsuz etkileri sebebiyle iktisadi faaliyetteki yavaşlama devam etmektedir.

-60 -50 -40 -30 -20 -10 0 10 20

01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09

Đç ve DışTalep Göstergeleri*

(Ocak 2007 –Şubat 2009)

Đç Piyasa Sipariş Miktarı (son 3 ay)

* Đktisadi yönelim anketi, mevsimsellikten arındırılmış Kaynak: TCMB

Dış Piyasa Sipariş Miktarı (son 3 ay)

(16)

16

50 70 90 110 130 150 170

01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09

Đç Talep Gelişmeleri

Yurt içi talebe ilişkin göstergeler bir önceki çeyreğe kıyasla sınırlı bir toparlanma sergilemekle birlikte zayıf seyrini korumaktadır.

Yurt Đçine Yapılan Beyaz Eşya ve Otomobil Satışları*

(Ocak 2007 –Şubat 2009, Aralık 2006=100)

* Mevsimsellikten arındırılmış.

Kaynak: BESD, OSD, TCMB

Otomobil Satışları Beyaz Eşya

Satışları

-40 -30 -20 -10 0 10 20 30 40 50 60 70

01-06 04-06 07-06 10-06 01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09

Đç ve DışTalep Göstergeleri*

(Ocak 2006 –Şubat 2009)

* Đktisadi yönelim anketi, mevsimsellikten arındırılmış Kaynak: TCMB

ĐYA - Gelecek Üç Ayda Đç Piyasa Sipariş Beklentisi PMI - Yeni Siparişler Endeksi

(17)

17

50 60 70 80 90 100 110

01-07 03-07 05-07 07-07 09-07 11-07 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08 01-09

Tüketici Güven Endeksi ve Beklentiler

Küresel düzeyde yaşanan krizin etkisiyle hızla gerileyen tüketici güven endekslerinde son dönemde toparlanma eğilimi gözlenmektedir.

Tüketici Güven Endeksi

(Ocak 2007 –Şubat 2009)

Kaynak: TCMB, CNBC-e

Tüketici Güven Endeksi (TCMB)

Tüketici Güven Endeksi (CNBC-e)

-3 -2 -1 0 1 2 3 4 5 6

01-08 02-08 03-08 04-08 05-08 06-08 07-08 08-08 09-08 10-08 11-08 12-08 01-09 02-09 03-09

Büyüme Beklentileri*

(Ocak 2008 – Mart 2009, yüzde)

* Merkez Bankası beklenti anketi Kaynak: TCMB

Cari yıl Gelecek yıl

(18)

18

Kredi Gelişmeleri

Banka kredilerinde 2008 yılının üçüncü çeyreğinden itibaren görülen azalış eğilimi Şubat ayında da devam etmiştir.

100 110 120 130 140 150 160 170 180 190 200

01-06 04-06 07-06 10-06 01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09

Kredi Hacmi

(Ocak 2006 –Şubat 2009)

Reel Hanehalkı Kredi Endeksi

Reel Ticari Kredi Endeksi

Kaynak: TCMB

Đşletme Kredileri

Tüketici Kredileri

Kaynak: BDDK, TCMB -1.5

-1.0 -0.5 0.0 0.5 1.0 1.5 2.0

01-08 02-08 03-08 04-08 05-08 06-08 07-08 08-08 09-08 10-08 11-08 12-08 01-09 02-09 03-09

Şirket ve Tüketici Kredileri Haftalık Değişimleri

(Ocak 2008 – Mart 2009, 4 haftalık hareketli ortalama, yüzde)

(19)

19

-50 -40 -30 -20 -10 0 10 20 30 40 50

01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09

-25 -20 -15 -10 -5 0 5 10 15 20 25

Dış Ticaret Gelişmeleri

Đhracat Miktar Endeksi* ve Đhracat Beklentileri**

(Ocak 2007 –Şubat 2009)

* Đhracat ve ithalat verileri, ilgili aya ait işgünü sayısına bölünüp fiyat endeksiyle reelleştirildikten sonra mevsimsellikten arındırılmıştır.

* 3 aylık birikimli yüzde değişim

** Đktisadi yönelim anketi ihracat beklentilerinde artışile azalışarasındaki fark (bir ay ileri kaydırılmış)

Reel Đhracat ve Đthalat*

(Ocak 2005 –Şubat 2009, 2005=100)

Đhracat Beklentisi (sağ eksen) Đhracat Miktar (sol eksen)

Küresel krizin dış talep üzerinde yarattığı olumsuz etki sonucunda 2008 yılı Ekim ayında ihracat performansında başlayan gerileme eğilimi, 2009 yılı Ocak

ayında da artarak devam etmiştir.

90 100 110 120 130 140 150

01-05 04-05 07-05 10-05 01-06 04-06 07-06 10-06 01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09

Đhracat

Đthalat

(20)

20

Ödemeler Dengesi Gelişmeleri

-2 -1 0 1 2 3 4 5 6 7

01-05 05-05 09-05 01-06 05-06 09-06 01-07 05-07 09-07 01-08 05-08 09-08 01-09

* Tahmin

** Mineral yakıtlar hariç Kaynak: TÜĐK, TCMB

Cari Đşlemler Dengesi

(Ocak 2005 –Şubat 2009*, GSYĐH’ye oranı, yüzde)

Cari Açık

Enerji Hariç Cari Açık**

-20 0 20 40 60 80 100

01-06 05-06 09-06 01-07 05-07 09-07 01-08 05-08 09-08 01-09

Cari Açığın Finansman Kalemlerinin Cari Açığa Oranı

(Ocak 2006 – Ocak 2009, 12 aylık hareketli ortalama, yüzde)

Doğrudan Yatırım ³ Banka Dışı Kesim Kredileri ²

Banka Kredileri ¹

Portföy Yatırımları⁴

1Banka Kredileri: Yurt dışından bankacılık sektörünün kısa ve uzun vadeli net kredi kullanımı

2Banka dışı Kesim Kredileri: Yurt dışından bankacılık dışı kesimin kısa ve uzun vadeli net kredi kullanımı

3Doğrudan Yatırım: Yurt içine doğrudan yatırım girişi

4Portföy Yatırımı: Yurt dışı yerleşiklerin hisse senedi ve borçlanma senedi alımı

2008 yılının 3. çeyreğinden bu yana cari açıkta önemli gerileme yaşanmaktadır. Cari dengedeki iyileşme sonucu finansman gereksiniminin hızla azaldığı görülmektedir.

(21)

21 0

2 4 6 8 10 12 14 16 18 20

11-06 02-07 05-07 08-07 11-07 02-08 05-08 08-08 11-08 02-09

0 50 100 150 200 250 300

Đstihdam

Đş gücü piyasasına dair veriler iktisadi faaliyetteki belirgin yavaşlamayı teyit eder niteliktedir.

Tarım Dışı Đşsizlik Oranı(Kasım 2006 – Aralık 2008, yüzde)

ve Đşsizlik Ödeneğinden Yararlanan Kişi Sayısı

(Kasım 2006 –Şubat 2009, bin kişi)

Tarım Dışı Đşsizlik (sol eksen)

Kaynak: TÜĐK, Türkiye ĐşKurumu, TCMB

Đşsizlik Ödeneği (sağ eksen)

(22)

22

III. Türkiye’de Finansal Đstikrar

Kamu Sektörü Hanehalkı

Reel Sektör

Bankacılık Sektörü

(23)

23

Bankacılık Sektörü

Türkiye’de bankacılık sistemi krize göreceli olarak güçlü bir pozisyonla girmiştir.

Yabancı Para Pozisyonu

(Ocak 2008 – Mart 2009, milyar ABD Doları)

Kaynak: BDDK, TCMB -14

-12 -10 -8 -6 -4 -2 0 2 4 6 8 10 12 14

01-08 01-08 02-08 03-08 04-08 05-08 05-08 06-08 07-08 08-08 09-08 10-08 10-08 11-08 01-09 02-09 03-09 -14

-12 -10 -8 -6 -4 -2 0 2 4 6 8 10 12 14

Bilanço Dışı

Bilanço Đçi

0 50 100 150 200 250 300

01-08 02-08 03-08 04-08 05-08 06-08 07-08 08-08 09-08 10-08 11-08 12-08 01-09 02-09 03-09

Kısa Vadeli Yabancı Para Likidite Yeterlilik Rasyoları

(1 Ocak 2008 – 13 Mart 2008, yüzde)

Yasal Sınır: %80

1 aya kadar 0-7 gün

Kaynak: BDDK, TCMB

(24)

24

Kredi Gelişmeleri

Toplam kredilerin tahsili gecikmiş alacak dönüşüm oranı 2008 yılı Eylül ayından itibaren artış eğilimine girmiştir.

Takipteki Krediler

(Mayıs 2005 –Şubat 2009, yüzde)

0 2 4 6 8 10 12

05-05 08-05 11-05 02-06 05-06 08-06 11-06 02-07 05-07 08-07 11-07 02-08 05-08 08-08 11-08 02-09

Takipteki Tüketici Kredileri / Tüketici Kredileri Takipteki Ticari Krediler / Ticari Krediler

Takipteki Bireysel Kredi Kartları / Bireysel Kredi Kartları

Kaynak: BDDK, TCMB

(25)

25

Reel Sektör

46

78 81 86 87

72 82

100 108 117

129 139 154

167 172 162

68 73 63 66

-100 -50 0 50 100 150 200

2005 2006 2007 Ç1

2007 Ç2

2007 Ç3

2007 Ç4

2008 Ç1

2008 Ç2

2008 Ç3

2008 Ç4

Firmaların Yabancı Para Varlık ve Yükümlülükleri

(2005 – 2008 4.Ç, milyar ABD Doları)

YP Cinsi Varlıklar

YP Cinsi Yükümlülükler

Kaynak: TCMB

Net YP Pozisyonu

Banka dışı kesimin kısa vadeli yabancı para açık pozisyonu 2008 yılının son çeyreği itibarıyla 7,3 milyar ABD Dolarıdır.

Firmaların Uzun Vadeli DışBorçlarının Vade Kompozisyonu*

(Ocak 2008, milyar ABD Doları)

45,6

13,4 18,2

32,5

0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50

2009 2010 2011 2012 Sonrası

* Vadeye kalan gün sayısı Kaynak: TCMB

(26)

26

40 50 60 70 80 90

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

Reel Sektör

Reel sektörün borçlarının önemli bir kısmı, son yıllarda Türk Lirası’na dönme eğilimi sergilemiş ve vadesi uzamıştır.

Reel Sektörün Kısa Vadeli Borçlarının Toplam Borçlara Oranı*

(2000 – 2007, yüzde)

* Vadeye kalan süreye göre Kaynak: TCMB

Đmalat Sektörü

Đmalat Dışı Sektörler

Reel Sektörün Borç Dolarizasyonu

(2000 – 2007, yüzde)

Kaynak: TCMB 30

40 50 60 70 80 90

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

Đhracat Payı Yüksek Firmalar Đmalat Sektörü

Đmalat Dışı Sektörler

Đhracat Payı Düşük Firmalar

(27)

27 6.4

4.8

3.6 3.8 4.7 4.6

8.6

0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20

2003 2004 2005 2006 2007 2008 Mart

2009

8 10 12

17

23

28

55 56 56

0 10 20 30 40 50 60 70

2005 2006 2007

Hanehalkı

Hanehalkı Yükümlülüklerinin GSYĐH’ye Oranı

(2005 – 2007, yüzde)

Avrupa Birliği (AB27)

Doğu Avrupa Türkiye

Kaynak: TCMB Kaynak: Avrupa Merkez Bankası, TCMB

Hanehalkı borçluluk oranı, Avrupa Birliği ve Doğu Avrupa ülkeleri ile kıyaslandığında, düşük bir düzeydedir.

Dövize Endeksli Tüketici Kredilerinin Toplam Tüketici Kredilerine Oranı

(2003 – 2009, yüzde)

(28)

28

Kamu Sektörü

Geçmiş dönemlere kıyasla kamu kesimi, dış şoklara karşı daha sağlam bir yapıdadır.

24% 30% 31% 32% 35% 33% 32%

29%

28% 32% 31%

34% 33% 33%

46% 42% 38% 37% 31% 34% 35%

0%

20%

40%

60%

80%

100%

2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Sabit Değişken Döviz

Merkezi Yönetim Brüt Borç Stokunun Kompozisyonu

(2000 – 2009*)

* Şubat 2009 itibarıyla.

Kaynak: Hazine Müsteşarlığı

14

6 4 1 1 2 1 2

29 39

36 38

36 35

30

28 27 24 24 27

17 13 28 25

25 29 26

29 28 42

34 43

66 61

55 49

0 10 20 30 40 50 60 70

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008Ç1 2008Ç2 2008Ç3 2008Ç4

Kaynak: Hazine Müsteşarlığı

Toplam Net Borç Stoku

Net Dış Borç Net Đç Borç

Kamu Sektörü Net Borç Stoku

(2000 – 2008 4.Ç, GSYĐH’ye oranı, yüzde)

(29)

29

Merkez Bankası Döviz Rezervleri

Merkez Bankası Döviz Rezervleri

(2002 – Mart 2009, milyar ABD Doları)

Kaynak: TCMB

Güçlü döviz rezerv pozisyonu, ortaya çıkabilecek şokların olumsuz etkilerinin giderilmesine ve ülkeye duyulan güvenin artmasına katkı sağlamaktadır.

67,1 69,8

27,0

33,7 36,0

48,3

58,3

71,3

0 10 20 30 40 50 60 70 80

2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009

0 20 40 60 80 100 120 140 160

96 97 98 99 00 01 02 03 04 05 06 07 08

Kısa Vadeli DışBorçların Merkez Bankası Rezervlerine Oranı

(1996 – 2008 3.Ç, yüzde)

Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, TCMB

(30)

30

IV. Enflasyon Görünümü

(31)

31

Dünyada Emtia Fiyatları

Küresel büyümedeki yavaşlamaya paralel olarak emtia fiyatları düşük seviyelerini korumaktadır.

Emtia Fiyatları Endeksi

(1 Ocak 2006 – 1 Nisan 2009)

100 200 300 400 500 600

01-2006 07-2006 01-2007 07-2007 01-2008 07-2008 01-2009

Tarım

Enerji

Kaynak: Bloomberg

Metal

(32)

32

4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09

Türkiye’de Enflasyon Gelişmeleri

Şubat ayında enflasyon oranı, 2007 yılı Ekim ayından sonraki en düşük seviyesine gerilemiştir.

4 8 12 16 20

01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09

Gıda ve Enerji Dışı TÜFE Gıda ve Enerji

TÜFE

Tüketici Enflasyonu

(Ocak 2007 –Şubat 2009, yıllık yüzde değişim)

Gıda ve Enerji Enflasyonu

(33)

33

Türkiye’de Enflasyon Gelişmeleri

Mal ve Hizmet Fiyatları

4 6 8 10 12 14

01-07 03-07 05-07 07-07 09-07 11-07 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08 01-09

Hizmet Grubu

Mal Grubu

Hizmet fiyatlarının yıllık artış hızındaki yavaşlamanın belirginleşmesi enflasyonun ana eğiliminin aşağı yönlü olduğuna işaret etmektedir.

Hizmet Fiyatları

(Ocak 2007 –Şubat 2009, mevsimsellikten arındırılmış, 2 aylık hareketli ortalama, yıllık yüzde değişim)

Kaynak: TÜĐK, TCMB 4

6 8 10 12 14

01-07 03-07 05-07 07-07 09-07 11-07 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08 01-09

(34)

34

-8 -6 -4 -2 0 2 4 6 8 10 12 14 16

01-06 04-06 07-06 10-06 01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09

-20 -15 -10 -5 0 5 10 15 20 25 30 35

Mal Fiyatları

Dayanıklı Mal Fiyatları ve Döviz Kuru* Gelişmeleri

* Eşit ağırlıklı ABD Doları ve Euro sepeti Kaynak: TÜĐK, TCMB

Dayanıklı Mal (Altin Hariç)

Kur Sepeti

Đktisadi faaliyetteki yavaşlamanın sürmesi TL’deki değer kaybının dayanıklı tüketim malları fiyatları üzerindeki etkilerini sınırlamaya devam etmektedir.

1.40 1.50 1.60 1.70 1.80 1.90 2.00 2.10

01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09

35 40 45 50 55 60 65 70

Ortalama Birim Maliyet* ve Kur Sepeti

(Ocak 2007 –Şubat 2009)

* Đktisadi yönelim anketi Kaynak: TCMB

Kur sepeti (sol eksen) Ortalama Birim

Maliyet*

(sağ eksen)

(35)

35

-2 2 6 10 14 18 22 26 30

01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09

Gıda Fiyatları

Gıda Fiyatları

(Ocak 2007 – Şubat 2009, yıllık yüzde değişim)

Đşlenmiş Gıda

Đşlenmemiş Gıda

Mart ayında işlenmemiş gıda fiyatlarındaki hızlı artış nedeniyle yıllık enflasyonun geçici olarak yükselebileceği, sonrasında ise düşüş eğilimine geri döneceği tahmin

edilmektedir.

(36)

36

Stok ve Maliyet Gelişmeleri

Firmaların stok eritme sürecinin hızlanacağı ve bu nedenle TL’deki değer kaybının dayanıklı mal fiyatlarına kısmen yansıyabileceği öngörülmektedir.

Mamul Stok Seviyesi*

(Ocak 2007 – Mart 2009)

* Đktisadi yönelim anketinde yer alan normal üstü mamul stok seviyesi ile normal altı stok seviyesi farkıdır.

Kaynak: TCMB 0

5 10 15 20 25

01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09

(37)

37

Enflasyon ve Çıktı Açığı

Enerji ve gıda fiyatlarındaki düşüş ve hizmet fiyat artışlarındaki yavaşlamanın yıl ortasına kadar enflasyondaki düşüşü destekleyeceği tahmin edilmektedir.

Enflasyon ve Çıktı Açığı Tahminleri

(2008 3.Ç – 2011 3.Ç)

(38)

38