OKUL GÜVENLİĞİ. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin ASLAN

(1)

Ünite 2

OKUL GÜVENLİĞİ

Yrd. Doç. Dr. Hüseyin ASLAN

Bu ünitede okul güvenliği ve sağlığı ile ilgili temel kavramlar açıklanmıştır.

OKUL GÜVENLİĞİ TANIMI VE KAPSAMI Okul güvenliği, çocuğun ya da diğer okul personelinin okula gitmek amacıyla evinden ayrılması anından başlayarak tekrar evine gelinceye kadar geçen tüm aşamaları içerir.

Okullarda öğrenmenin istenilen düzeyde

gerçekleşmesi ve eğitimsel hedeflere ulaşılması için en temel koşullardan biri, öğrencilerin ve okul personelinin kendilerini güvende ve özgür hissettikleri bir eğitim ortamının sağlanmasıdır.

OKUL GÜVENLİĞİ TANIMI VE KAPSAMI Okullardaki yönetimsel uygulamalar ve kuralların temel hedeflerinden biri güvenli okul ortamı oluşturmaktır.

Ancak okul bahçesinde;

• uyuşturucu kullanan gençler,

• bazı okulların teröristlerce yakılması,

• okulda öğrencilerin ya da öğretmenlerin yaralanması ya da öldürülmesi,

• okul içinde hesaplaşan servis sürücülerinin kanlı kavgaları vb. gibi ulusal medyada yer alan bazı haberler okul güvenliğinin son

(2)

OKUL GÜVENLİĞİ TANIMI VE KAPSAMI

Okul güvenliği sorunu sadece ülkemize özgün bir sorun değildir. Dünyanın pek çok ülkesinde okul güvenliğinin önemli bir sorun olduğunu ve hemen hemen her ülkede var olduğunu araştırmalar göstermektedir,

Okul güvenliği mekan açısından ele alınırsa;

• Okul ile ev arasında güvenlik,

• Okul içinde güvenlik ve

• Sınıfta güvenlik olmak üzere üç temel alandaki güvenliği kapsamaktadır.

OKUL GÜVENLİĞİ TANIMI VE KAPSAMI Güvenli okul;

öğrencilerin, öğretmenlerin ve diğer işgörenlerin kendilerini fiziksel, duygusal ve psikolojik açıdan özgür hissettikleri yerdir.

Öğrencilerin ve öğretmenlerin, tehdit ve korku olmadan, sıcak ve içten bir ortamda

öğrenebilecekleri ve öğretebilecekleri bir yerdir.

Güvenli bir okul aynı zamanda, davranış beklentilerinin açıkça iletildiği, sürekli ve adil bir şekilde uygulandığı, her çocuğun kabul edildiği ve önemsendiği bir okul iklimine sahip ortamdır.

OKUL GÜVENLİĞİ TANIMI VE KAPSAMI En genel anlamda okul güvenliği;

“öğrenci ve okul personelinin okul içinden ya da çevresinden kaynaklanan suç, şiddet, saldırganlık, zorbalık, hırsızlık, vandalizm, alkol, sigara ve uyuşturucu madde kullanımı, cinsel ve ırksal taciz gibi istenmeyen

davranışlara karşı korunmaları ve kriz ortamı yaratabilecek olağanüstü hallerde (örneğin silahlı saldırı, yangın, deprem gibi) can güvenliklerinin en üst düzeyde sağlanmasıdır”.

OKUL GÜVENLİĞİNİN BOYUTLARI

Öğrenci ve okul çalışanlarının herhangi bir fiziksel zarar görme korkusu yaşamadan eğitim-öğretim faaliyetlerini sürdürmeleri ile ilgilidir.

Okul gidiş-dönüşlerinde kullandıkları yolun niteliği;

• kaldırımların genişliği,

• yaya geçitleri,

• alt-üst geçitlerin olup olmaması, Fiziksel Güvenlik

(3)

Ulaşım araçlarının niteliği;

• okula ulaşıncaya kadar öğrenci ve personelin güvenliğinin sağlanmasının yanında, okula girişte gerekli denetimlerin yapılması güvenlik teknolojilerinin kullanılması, Okul binasının sağlamlığı,

• depreme dayanıklılığı,

• iç ve dış mekanların aydınlatılması,

• temizliği ve sağlığa uygun bir ortam olması gibi konular da fiziksel güvenlikle ilgilidir.

Fiziksel Güvenlik

Okulun psiko-sosyal ortamı ;

• personelin mesleki gelişimlerini destekleyecek,

• paydaşların katılımını sağlayacak,

• özel bilgilerin gizliliğini koruyacak

• çocukların akademik başarısını sağlayacak şekilde yönetilmelidir.

Psikolojik Güvenlik

Bu açıdan bakıldığında psikolojik güvenlik;

öğrencilerin, öğretmenlerin, okul yöneticilerinin ve diğer okul çalışanlarının okul ortamında korkmadan, endişe duymadan, başkaları ile sağlıklı iletişim kurarak, duygu ve düşüncelerini rahatlıkla ifade etmeleri ve ruh sağlıklarını koruyabilmeleridir.

Psikolojik Güvenlik

GÜVENLİ OKULUN ÖZELLİKLERİ

• Okulda, bütün bireylerin kendilerini huzurlu ve rahat hissettikleri olumlu ve destekleyici bir iklim,

• Öğrenci davranışları ile ilgili kuralların açık tanımı ve ayrım yapmadan uygulanması,

• Okuldaki politika belirleme kararlarına öğrenci ve ailelerin katılımı,

• Şiddet, uyuşturucu, alkol ve sigara kullanımı ile ilgili disiplin politikalarının bilinmesi,

• Okul bina ve ekleri iyi bir şekilde korunması,

• Akademik başarıya odaklanılması,

• Okul-toplum arasındaki bağların geliştirilmesi,

• Güvenlik sorunları açık bir şekilde tartışılır,

(4)

• Öğrencilere ve okul personeline etnik köken, cinsiyet, sosyal sınıf, din, dil, ırk, siyasi ve felsefi düşünce ve fiziki görünüş ayrımı yapılmadan eşit ve saygılı davranılır,

• İstismar ve ihmale uğramış öğrenciler için durumlarına uygun yönlendirmeler yapılır.

• Bireysel ve psikolojik danışma, sanatsal, kültürel ve sportif faaliyetler gibi etkinlikler düzenlenir.

• Dürüstlük, iyilikseverlik, sorumluluk ve saygı gibi toplumda kabul gören ortak değerlerin

kazanılması sağlanır.

• Okulda yaşanabilecek güvenlik sorunlarının tespit edildiği ve olası sorunlara nasıl müdahale edileceği ve ne tür önlemler alınacağının, okul güvenliğine ilişkin paydaşlarının rol ve sorumluluklarının belirtildiği bir okul güvenlik planı vardır.

OKUL GÜVENLİĞİNİ ETKİLEYEN DEĞİŞKENLER

Okul binasının ve alanlarının fiziksel özellikleri, okulda fiziksel ve psikolojik açıdan güvenliğin ve etkililiğin sağlanmasında oldukça önemli bir etkiye sahiptir.

Okul binalarının tasarımı, binaların ve eklerinin etkili kullanımı ve denetimi, okuldaki bireylerin kararlarını ve davranışlarını etkileyebilmektedir.

Okul binalarının tasarımı ve kullanımı ile istenmeyen davranışların ve suç eylemlerinin gerçekleşmesi Okul İçi Değişkenler

Okulun Fiziksel Çevresi İle İlgili Unsurlar

Okul binası olarak kullanılacak yerlerin güvenlik, sağlık, eğitim-öğretim ve ulaşım bakımından elverişli ve öğrencilerin kolaylıkla gidip gelebilecekleri bir mahalde olmasının göz önünde bulundurulması gerekmektedir.

Bununla birlikte okullarda davranış problemlerinin yaşandığı belli durumlar ve yerler vardır. Okullarda yaşanan şiddet olayları daha çok koridorlar, kantinler (yemekhane), pansiyonlar ve okul bahçesi gibi yerlerde ve öğrencileri denetleyecek bir Okul İçi Değişkenler

(5)

Okullarda fiziksel anlamda güvenli bir ortamın sağlanması için, gözden geçirilmesi gereken önemli bazı çevresel özellikler şöyle özetlenebilir:

• Okullarımızın büyük bir çoğunluğunun, özellikle şehir merkezlerinde, etrafı duvarlarla ve yüksek parmaklıklarla çevrilmiş olmasına rağmen, hemen hemen isteyen herkes okula rahatça girip çıkabilmekte, öğrenciler zaman zaman okula suç aletleri getirebilmektedir. Bu nedenle okul bina ve alanlarına (örn. bahçe, spor salonu vb.) giriş-çıkış noktalarının tasarımı, sayısı, denetimi gözden geçirilmeli, gerekli önlemler alınmalıdır.

Okul İçi Değişkenler

• Okul binaları sade, kullanılmayan alan yaratacak girinti ve çıkıntıları, uzun ve dolambaçlı koridorları olmayan binalar olarak tasarlanmalıdır. Okul içerisinde bu türden tenha yerler varsa bu yerler sürekli denetlenmelidir. Günümüzde okullarda denetimi sağlamak amacıyla bazı teknolojik aletler (örn. kameralar) kullanılsa da yetişkin denetimi okul güvenliğine açısından oldukça önemlidir.

• Bu bağlamda öğretmenlerin nöbet yerleri belirlenirken suç ve şiddet olaylarının yaşanabileceği tenha yerler göz önünde bulundurulmalıdır.

• Doğa ya da insan kaynaklı felaketler

öğrenciler ve okul personeli için hayati tehlike oluşturabilmekte, psikolojik ve fiziksel olarak zarar görmelerine neden olabilmektedir. Bu bağlamda özellikle okulların kazan

dairelerinin sıkı bir şekilde denetlenmesi sağlanmalı, doğalgaz patlaması, deprem, sel Okul İçi Değişkenler

(6)

• Okullar veya okul civarında meydana gelen kazalarda öğrenciler yaralanmaktadır.

Okullarda yaşanan bu türden yaralanmalar nedeniyle bazı öğrenciler ciddi ve kalıcı sakatlanmalar yaşayabilmektedir.

• Bu nedenle okulda kaza ve yaralanmalara yol açabilecek unsurlar (bozuk veya kırık kapılar, pencereler, lavabolar, pano, bayrak direği, oyun alanlarının zemini vb.) gözden geçirilmeli, olası kaza ve yaralanmaları önlemeye dönük önlemler alınmalıdır.

• Okul güvenliği ile ilgili önemli noktalardan biri de okul sağlığıdır. Okul ortamı öğrenci ve personelin fiziksel sağlığını tehlikeye atacak unsurlar barındırmamalıdır.

Okulda ortak kullanılan tuvalet, lavabo, kantin vb. alanlar öğrenci sayısı dikkate alınarak yeter sayıda tasarlanmalı ve Okul İçi Değişkenler

• Lavabolar, sınıflar ve koridorların hijyenik olması sağlanmalı, kantinler öğrencilerin başta kırtasiye ve sağlıklı beslenme gereksinimlerini karşılayabilmeli, ısıtma, aydınlatma ve havalandırma sistemleri sağlık koşullarına uygun nitelikte olmalıdır.

(7)

• Ayrıca okullarda yaşanabilecek salgın ve bulaşıcı hastalıkların önlenmesine dönük önlemler alınmalı, gerekli durumlarda sağlık kuruluşları ile işbirliği yapılmalıdır. Teneffüs saatleri, ders aralarında veya ders öncesinde koridorlarda vb. yerlerde farklı sınıf

düzeylerindeki öğrenciler arasında yaşanabilecek olası çatışma ve kavgaları azaltabilmek için uygun bir şekilde düzenlenmelidir.

• Okulun büyüklüğü ve nüfusu, suç işleme oranını yükseltmekte, öğrencilerin okula olan ilgilerini azaltmaktadır. Bu nedenle okulların fiziki planlaması yapılırken okul mevcudu dikkate alınmalı, sınıf ve okul mevcutları öğrenciler ve personelin birbirlerini daha iyi tanımalarına ve destekleyici ilişkiler geliştirmelerine olanak sağlayacak optimal büyüklükte tasarlanmalıdır.

• Göçler nedeniyle gün geçtikçe kalabalıklaşan büyük kent merkezlerinde, okullarda ikili eğitim yapılmak zorunda kalınmakta, bu durum okullardaki güvenlik ve sağlık sorunlarını artırmaktadır. Bu yüzden, günün yarısında okul dışında kalan öğrencilerin evde yalnız kalmaları ya da çevrede zaman Okul İçi Değişkenler

• Bu nedenle, göçe neden olan sosyal değişkenleri kontrol etmek amacı ile ülke çapında sosyal politika önlemleri alınmalı ve yapılan planları alt üst eden, plansız ve kontrolsüz nüfus artışının ve hareketliliğinin olası sonuçları dikkate alınmalıdır.

(8)

• Okul bahçesinin aynı zamanda otopark alanı olarak kullanılması, özellikle öğrenci servisleri ile personel ve ziyaretçi araçlarının

yaratabileceği güvenlik sorunları dikkate alınmalıdır.

Okul güvenliğini etkileyen okul içi unsurlardan biri de öğrenciler ve okul personelinden kaynaklanan şiddet ve saldırganlık davranışlarıdır.

Günümüzde öğrencilerin akranlarına şiddet

uygulamaları kadar, öğretmen, yönetici ve diğer okul personelinin de öğrencilere şiddet uygulamaları önemli sorunlardan biridir.

Okul Paydaşları ile İlgili Unsurlar

Türkiye’de yapılan bir araştırmada stajyer

öğretmenlerden, erkek öğretmenlerin % 61,5’inin, kadın öğretmenlerin ise % 24.2’sinin öğrencilere fiziksel şiddet uygulamakta olduğu belirlenmiştir.

Aynı araştırmadan elde edilen önemli bulgulardan biri de, bugün şiddet uygulayan öğretmenlerin kendilerinin de geçmişte eğitim sistemi içinde şiddete maruz kalmış bireyler olmalarıdır.

Okul Paydaşları ile İlgili Unsurlar

OKUL GÜVENLİĞİNİ ETKİLEYEN DEĞİŞKENLER Okullarda eğitim-öğretim faaliyetleri için uygun ve güvenli ortamların oluşturulmasını engelleyen sorunların tek kaynağı okullar değildir. Bu sorunların bir kısmı okulda eğitim-öğretim gören öğrencilerin ailelerinden ve bu ailelerin yaşadığı toplumsal çevreden kaynaklanmaktadır.

Örneğin;

bazı araştırma sonuçları ebeveynleri ayrı yaşayan gençlerin, diğerlerine göre üst düzeylerde saldırgan olduklarını, anti-sosyal eğilim gösterdiklerini ve daha fazla şiddet Okul Dışı Değişkenler

(9)

OKUL GÜVENLİĞİNİ ETKİLEYEN DEĞİŞKENLER Okullarda yaşanan güvenlik sorunları, okulların içinde bulunduğu sosyal çevre ve toplumsal özelliklerden de etkilenmektedir.

• Yoksulluk ve suçun egemen olduğu,

• çete faaliyetlerinin yaşandığı,

• nüfus hareketliliği ya da göçün yoğun olduğu dezavantajlı çevreler,

• okulun çevresinde kafe, oyun salonu, eğlence ve alış veriş mekanları,

• okul çevresinde satış yapan seyyar satıcılar, okul güvenliği açısından sorunların yaşanmasına neden olan bilmektedir.

Okul Dışı Değişkenler

OKUL ORTAMINI GÜVENSİZ YAPAN FAKTÖRLER

• Öğretimin etkisizliği ve dolayısıyla öğrenci başarısızlığı,

• Tutarsız ve cezalandırıcı yönetimsel uygulamalar,

• Öğretim imkânlarının yetersizliği ve öğrencinin kendini kontrol etmesine yönelik imkânların yokluğu,

• İstenen davranışlara yönelik olarak açık olmayan beklentiler,

• Kuralların uygulanmasına gerekli hassasiyetin gösterilmemesi,

• Kuralların açık, adil ve tutarlı olmaması,

• Yanlış davranışların görmezden gelinmesi,

OKUL ORTAMINI GÜVENSİZ YAPAN FAKTÖRLER

• Öğrencilerin kuralların meşru olduğuna inanmamaları,

• Okulun büyüklüğü, öğretim için kaynakların yetersizliği, Öğretmen yönetici iş birliğinin zayıflığı,

• Yöneticinin pasifliği ve cezalandırıcı öğretmen davranışları

Ünite 2 Teşekkürler

Yrd. Doç. Dr. Hüseyin ASLAN