Su Yönetiminde Halkın Katılımı/ Paydaş Katılımı Uygulamaları ve
Ü İ
STK-Devlet Ortaklıkları: AB Üye Devletlerinden En İyi Uygulamalar
Magda Tóth Nagy
REC, Halkın Katılımı Programı
İçindekiler:
• AB’ye Katılım Sürecinde STK Katılımı ve Ortaklık y
• Tuna Nehir Havzası İşbirliği: STK – Devlet Ortaklığı ğ
• ICPDR Halkın Katılımı Stratejisinin Uygulanması
• Örnekler: Macaristan, Almanya , y
• STK pilot projeleri: Romanya, Hırvatistan
• Uygulama Deneyimleri: Dersler yg y
• Uygulamada Zorluklar
www.rec.hu
AB’ye Katılım Sürecinde STK Katılımı ve Ortaklık
Katılımı ve Ortaklık
• 90’larda katılım süreci ve demokratikleşme, yeni AB Üye D l l i d l l i i i
Devletlerinde paralel gitmiştir.
• Kamunun ve STK’ların katılımına yönelik hak ve fırsatlara ilişkin yeni AB direktifleri ve yeni ulusal mevzuat, Aarhus Sözleşmesi, benimsenmiştir.
• Yasal çerçeve yürürlüğe konmuştur, ancak ayrıntılı prosedürler yoktur.
y
• Kurumlar ve sektörler arasında farklılaşan uygulamalar.
• İyi uygulama örnekleri ve mekanizmalar, ortaklıklar var.
Örnek:
• AB’ye katılım ve şimdi de AB ile ilgili olarak politika, plan, program mevzuat vb geliştirilmesinde STK’ların katılımı için program, mevzuat vb geliştirilmesinde STK ların katılımı için daimi ve geçici danışma organları
Katılım Sürecinde STK Katılımı ve Ortaklık
Ortaklık
• Taslak belgeler, görüş için web sitesine konmaktadır.
İ
• İlgili STK’ların aktif olarak davet edilmesi ve açık süreç için yer (lobi listesi)
B k l kl k l STK’l l ili kil d l
• Bakanlıklar ve kurumlar, STK’larla ilişkilerden sorumlu departmanlar veya birimler kurmuştur.
Karar alma ve danışma organlarına STK delegasyonu
• Karar alma ve danışma organlarına STK delegasyonu
(Çevre Konseyleri, İstişare organları, Ulusal Bölgesel Kalkınma Konseyi, GDO Teknolojisi Danışma Organı, Kimyasal Güvenliğe y , j ş g , y ğ ilişkin Bakanlıklararası Komite, Aarhus Çalışma Grubu, STK’lara Finansman Dağıtımına ilişkin Komite vs.)
STK’l l l Böl l k lk l l
• STK’lar ulusal ve Bölgesel kalkınma planları ve operasyonel programlar hakkında görüş bildirirler.
• STK’lar kendi temsilcilerini seçmektedir
www.rec.hu
• STK lar kendi temsilcilerini seçmektedir.
Tuna Nehri Havzası İşbirliği
• Tuna Nehri Koruma
Sözleşmesi (1994 Sofya) Sözleşmesi (1994, Sofya)
Tuna havzasındaki suların ve tatlı su kaynaklarının sürdürülebilir ve eşit kullanımını sağlamaya yönelik eşit kullanımını sağlamaya yönelik
• ICPDR 14 Sözleşme Tarafları, Tuna Havzası için eşgüdümlü bir
Uluslararası Nehir Havzası
Yönetim Planı
geliştirmeyi taahhüt
eder.
Tuna Havzası İşbirliği: STK-Devlet Ortaklığı ICPDR Halkın Katılımı Stratejisi
2003-2009:
2003 2009:
• Haziran 2003’te Nehir Havzası Yönetimi (NHY) Uzman Grubu tarafınca, STK’lar
( )
ve paydaşlarla işbirliği içinde geliştirilmiştir.
Hedefler:
¾ Tuna Havzasında SÇD’nin uygulamasına halkın katılımını sağlamak;
¾ Halkın katılımı (HK) için etkili yapı ve mekanizmaların ( ) ç y p oluşturulmasını kolaylaştırmak;
¾ Ulusal hükümetlere, SÇD’ye uygunluğun sağlanmasına yönelik rehberlik ve pratik destek vermek;
yönelik rehberlik ve pratik destek vermek;
¾ Farklı düzeylerdeki yapılar ve uygun HK etkinlikleri hakkında kilit paydaşları bilgilendirmek (Tuna Havzası, alt havza ulusal yerel)
www.rec.hu
alt-havza, ulusal, yerel).
ICPDR Halkın Katılımı Stratejisinin Uygulaması
Uygulaması
ICPDR Halkın Katılımı Etkinlikleri:
Gö etmenlerin ICPDR toplant lar na
• Gözetmenlerin ICPDR toplantılarına ve uzman gruplarına katılımı;
• Gözetmenliğin gözden geçirilmesi;Gözetmenliğin gözden geçirilmesi;
• HK Odak Noktaları Ağı
• 1. Tuna Nehri Havzası Paydaş Konferansı (Tuna Çatı Raporu, Budapeşte, Haziran 2005)
• HK Uzman Grubu toplantıları
İletişim ve halkın katılımına ilişkin
• İletişim ve halkın katılımına ilişkin ICPDR etkinliklerine destek ve girdi sağlamak
sağlamak
• Alt-havza düzeyinde: uyumlu hale getirilmiş yaklaşım: Tisza Uzman
www.rec.hu
Grubu
- HK Planı geliştirilmesi
ICPDR Halkın Katılımı Stratejisinin Uygulaması
Uygulaması
UNDP-GEF Projesi 1992-2007
Böl l i bi liği i ü l di l l t
• Bölgesel işbirliğini güçlendirme, ulusal mevzuat ve politikalar geliştirilmesini destekleme, uluslararası suların korunmasında ortak bir yaklaşımı sağlamak suların korunmasında ortak bir yaklaşımı sağlamak için kirliliğin azaltılmasına ilişkin önceliklerin
tanımlanması;;
• Etkinliklerin koordine edildiğinin güvence altına alınması;
H lk k t l t l d hil l ü
• Halkın katılımını – toplumun dahil olmasını sürece entegre etme
• STK’larla işbirliği ve destek
• STK larla işbirliği ve destek
¾Tuna Çevre Forumu Ağının (DEF) geliştirilmesi ve desteklenmesi
www.rec.hu
g ş
ICPDR Halkın Katılımı Stratejisinin Uygulaması
Uygulaması
UNDP-GEF Projesi (1992-2007)
DEF’in STK şemsi e k r l ş n n güçlendirilmesi
• DEF’in, STK şemsiye kuruluşunun güçlendirilmesi, ağ geliştirilmesi ve işler hale getirilmesi
¾ DEF Sekreteryası
¾ DEF Sekreteryası
¾ Ulusal Odak Noktaları
¾ Ulusal üyeler (100’ün üstünde)
• Evre 1: kurumsal gelişme, farkındalığın arttırılması, toplumun katılımı (DRP’ye aktif katılan STK sayısının 50’den 154’e ( y y
çıkarılması)
• Evre 2: Kirliliği azaltma ve kontrol için eyleme geçme ğ ç y g ç
kapasitelerini arttırmak (teknik yardım eğitim programları, DEF ve ulusal STK’lar için farkındalık arttırma ve mali destek)
ICPDR Halkın Katılımı Stratejisinin Uygulaması
Uygulaması
UNDP-GEF Projesi (992-2007)
Böl l l l hib l 11 ülk d
• Bölgesel ve ulusal hibeler: 11 ülkede 122 proje için 1 milyon EUR
¾STK’ları ve paydaşları seferber
¾STK ları ve paydaşları seferber etmek ve güçlendirmek
¾ Süreçler ve çözümler geliştirmekç ç g ş
¾ En iyi uygulamaları sergilemek/geliştirmek
B H k B l i t
• Bosna-Hersek, Bulgaristan,
Hırvatistan, Romanya ve Sırbistan’da SÇD uygulamasında Bilgiye Erişim SÇD uygulamasında Bilgiye Erişim ve Halkın Katılımı konularında özel projeler (2004 - 2007)
www.rec.hu
p j ( )
¾ Otoritelerin ve STK’ların
kapasitelerinin güçlendirilmesi
Örnekler: Macaristan
SÇD A l k 2000’d b ü ü lükt STK/h lk
• SÇD Aralık 2000’den bu yana yürürlükte – STK/halkın katılımına yönelik örnek çok az, deneyim yok
• HK gerekleri olmaksızın daha önceden Su Yönetim
• HK gerekleri olmaksızın, daha önceden Su Yönetim Konseyleri
¾ SÇD’ye dair Bakanlıklararası Stratejik Koordinasyon Ç y j y Komitesi 2002’de oluşturulmuştur.
¾ STK’lardan seçilen gözlemciler ve su sorunlarıyla ilgilenen bakanlıkların temsilcileri
• Seçilen STK’lar, planlama birimi düzeyinde halka açık toplantılara davet edildi (3-4 vakada)
• 2005-2007’de, SÇD uygulamasını desteklemek üzere HK Stratejisi ve metodolojisi geliştirildi.
• Konsorsiyum ve uzmanlar, STK’ları da içeriyordu
içeriyordu.
• Taslak bir pilot bölgede test edildi.
Örnekler: Macaristan
¾ Taslak, Çevre Bakanlığı (MoEW) web
sitesinde, taslak nehir havzası yönetim planı (NHYP) zaman çizelgesi ve çalışma
programıyla birlikte, Aralık 2006- Temmuz 2007 arasında yayımlandı
2007 arasında yayımlandı.
¾ Geniş kapsamlı danışma: görüşler
toplantılarda ve elektronik olarak iletildi (62 toplantılarda ve elektronik olarak iletildi (62 görüş alındı)
¾ Strateji, aşağıdakilerde yazılı ve sözlü danışma öngörmektedir:
• 42 altbirim
• 4 alt havza
• 4 alt-havza
(Tuna, Tisza, Drava, Balaton)
¾ Çevre ve Su Müdürlükleri, çevre ve
www.rec.hu
Ç ç
doğa koruma mercileri ile işbirliği içinde Halkın Katılımı sürecinden sorumlu
Örnekler: Macaristan
¾ Ulusal paydaş analizi
¾ Paydaşlar: bölgesel kuruluşlar ve arkaplan kuruluşları dahil devlet kuruluşları su kullanıcıları ilgili dernekler STK’lar profesyoneller ve kuruluşları, su kullanıcıları,ilgili dernekler, STK lar, profesyoneller ve akademik çevreler
• Kurulacak organlar
:
• Ulusal düzeyde: Ulusal Su Yönetim Konseyi (31 kişi): ulusal ve althavza düzeyinde NHY planından
l k l d l l i (1+4) 25 ü (%40 sorumlu makamların delegeleri (1+4), 25 üye (%40 devlet, %20 STK, %20 su kullanıcıları, %20
profesyoneller akademisyenler) Devlet Su Sekreterliği profesyoneller, akademisyenler), Devlet Su Sekreterliği, başkan
• 4 Althavza Su Yönetim Konseyi: 17-23 üye (40+20+20+20)
• 12 Bölgesel Su Yönetim Konseyi alt komitesi, 15 üye (40+20+20+20)
(40+20+20+20)
Örnekler: Macaristan
K it l i Y tkil i
• Komitelerin Yetkileri:
¾ Kendi düzeylerindeki HK sürecini denetlemek
¾ Su yönetim sorunları özet raporu (2008) hakkında görüş
¾ Su yönetim sorunları özet raporu (2008) hakkında görüş bildirmek
¾ Taslak NHY Planı (2009)( )
¾ Taslakları onaylamak ya da iade etmek
¾ Nehir Havzası Yönetimi planlaması üzerinde kamu kontrolü sağlamak
¾ STK’lar temsilcilerini görevlendirecek
¾ 4 Su Bilgi Merkezi
¾ 4 Su Bilgi Merkezi
Sonra: NHYP’de belirlenen önemli su yönetim sorunları y hakkında danışma
www.rec.hu
Örnekler: Almanya
Federal devlet (Lander) SÇD’den sorumlu, HK daha ziyade bölgeselleşmiş
• Lander Çevre Bakanlığında SÇD Konseyi oluşturmuştur
¾ Konsey Üyeleri: sanayi, tarım, balıkçılık kuruluşları, belediyeler STK’lar vb dahil ana paydaşlar
belediyeler, STK lar vb dahil, ana paydaşlar.
¾ Düzenli toplantılar, bilgi yayma, taslaklar üzerinde tartışma
tartışma
• Rhine-Palatine: SÇD Konseyleri (biri bakanlık, 3’ü bölge düzeyinde)
¾500 ilgili paydaşla açılış etkinliği, analiz:
25 kişi SÇD Konseyine davet 25 kişi SÇD Konseyine davet edilmiştir
¾ 2-3 Konsey toplantısı/yıl, şeffaf,
www.rec.hu
¾ 2 3 Konsey toplantısı/yıl, şeffaf, açık, istişari taslak tartışmaları, öneriler göz önüne alınıyor
Örnekler: Almanya
Baden-Wurtemberg:
• Tedbirler Programı (PoM) su statüsünün nerelerde
• Tedbirler Programı (PoM), su statüsünün nerelerde iyileştirileceği, ve hangi tedbirlere ihtiyaç olduğu
konusunda bölge paydaşlarıyla doğrudan münazaralar konusunda bölge paydaşlarıyla doğrudan münazaralar
¾ 30 çalışma alanı: althavzalardan daha ayrıntılı
¾ Açılış toplantısı: açıklamalar, sunumlarç ş op a s aç a a a , su u a
¾ Diğer toplantılar: planlar ve ilgili su kütlelerinin fotoğrafları temelinde tartışmalarş
¾ Olası ve kabul edilebilir tedbirler, bir Tedbirler Programı oluşturulmasında kullanılacak havuza konur.
¾ İnsanlar, fikirlerinin sorulmasını takdir eder.
www.rec.hu
Örnekler: Romanya
STK pilot projesi: Nehir Havzası Konseylerinin (RBC) işleyişini iyileştirmek (Mures Havzası)
işleyişini iyileştirmek (Mures Havzası)
• Nehir Havzası Konseylerinin Komposizyonu: 15 üye
¾ 7’si hükümet tarafından görevlendirilir
¾ 8’i seçilmiş üyedir
¾ İl Meclisi Başkanı
¾ 3 vali (2 şehirden, 1 köyden)
¾ Su kullanıcılarından 3 temsilci
¾ Çevre ya da tüketici koruma STK’larından 1 temsilci
¾ RBC toplantısı halka açıktır.
¾ RBC Sekreteri tarafından hazırlanır.
¾ Su Kurumunca finanse edilir (kendi bütçesi yoktur).
Örnekler: Romanya
STK pilot projesi, DRP 3.4: Nehir Havzası Konseylerinin işleyişinin nasıl iyileştirilebileceğine dair öneriler
S l
• Sorunlar:
• Paydaş grupları büyük, üyelerin ilgi ve menfaatleri çok çeşitlilik gösteriyor Bir temsilci tüm menfaatleri temsil çeşitlilik gösteriyor. Bir temsilci tüm menfaatleri temsil edemez.
• Net seçim prosedürleri ve seçilen RBC Konsey üyeleri için ç p ç y y ç net belirlenmiş sorumluluklar yok.
• Çok büyük bir paydaş grubu içinde paydaşların iletişimi k t k ik
zor, ayrıca çok teknik:
• O nedenle, ana paydaşların menfaatleri gerçek olarak temsil edilmemektedir uygulamada NHY Planları her temsil edilmemektedir, uygulamada NHY Planları her bir havzada Su Kurumu tarafından
ayrıntılandırılmaktadır.
www.rec.hu
• Seçmenlere yeterli bilgi verilmemesi, seçilen
temsilcilerle seçmenler arasında iyi iletişim olmaması.
Örnekler: Romanya
Durumu iyileştirmeye yönelik teklifler
• Eksik paydaşları dahil etme ihtiyacı, bölgesellik ilkesinin ti il i lth l t il il i i d t dil i getirilmesi, althavzaların temsilcilerinin davet edilmesi
• Üye seçimi için rehber ilkeler, prosedürler oluşturulması
• sunumların uzman olmayan paydaşlarca da
• sunumların, uzman olmayan paydaşlarca da anlaşılabilmesi için çok teknik olmayan bir dille hazırlanması
• toplantılara daha fazla paydaş davet edilmesi,
özellikle, bölgelerini ilgilendiren tartışmalarda, althavza t il il i i d t dil i
temsilcilerinin davet edilmesi
• Su politikası sorunlarının Havza Konseylerinin gündemine konması
gündemine konması
• Havza Konseylerinin kendi finansmanlarına sahip olmasını sağlamak (Çevre Fonu’ndan para)
www.rec.hu
• Paydaşları ve halkı bilgilendirmek için kitle iletişim araçlarından daha iyi yararlanmak
Örnekler: Hırvatistan
STK Pilot Projesi, DRP 3.4: Osijek’de atık su yönetiminde halkın katılımını iyileştirmek
Hedef: su sorunlarında planlama sürecinde daha iyi bilgi paylaşımı ve kamu katılımı için mekanizmalar geliştirilmesi
p y ş ç g ş
Sorunlar:
¾ 500.000 l Osijek atıksuyu Drava nehrine boşaltılmaktadır
¾ K l ü i d l il ili bil il di h lk k t l
¾ Kararalma sürecinde suyla ilgili bilgilendirme ve halkın katılımı olmaması, kamu farkındalığı olmaması
Etkinlikler:
¾ Paydaş analizi
¾ Sektörlerarası diyalog (3 yuvarlak masa), soruların ve durumun nasıl düzeltileceğinin tartışılması ğ
¾ Gayriresmi bir Su Forumu oluşturulması
¾ Aktivitelerin, hedeflerin, kapsamın, modalitenin vb tanımlanması.
¾ Medyada yer alma, web sitesi ve farkındalığı arttırma kampanyası
www.rec.hu
¾ Medyada yer alma, web sitesi ve farkındalığı arttırma kampanyası
Uygulamada Deneyimler: Dersler
Paydaşlar, görüşlerini daha etkin bir şekilde ortaya koymak için nasıl örgütlenebilirler?
koymak için nasıl örgütlenebilirler?
¾ Düzenli danışma forumları için temsilci delegasyonu;
görüşlerin toplanıp iletilmesi, seçmenlere sonuçlar hakkında geri besleme ve bilgi sağlanması
K / d l l bil il di il bili ? Kamu/paydaşlar nasıl bilgilendirilebilir?
¾ farklı paydaş gruplarının/kamunun ihtiyaçlarına uygun hazırlanmış bilgi materyalleri (tüm bilgilere ek olarak kolay hazırlanmış bilgi materyalleri (tüm bilgilere ek olarak, kolay anlaşılır, yalın bir dilde özet)
¾ Bilgilerin, görüş için toplantılardan yeterli süre öncesinden farklı araçlar kullanılarak emre amade kılınması
¾ toplantılarda, bilgileri özetlemek ve tartışmaları
d kl k k l l t k i i l
odaklamak ve kolaylaştırmak için sunumlar
HK gereklerinin uygulanmasının önündeki zorluklar: Ulusal düzey
Uygulama için konsept ve HK Planı geliştirilmesi
zorluklar: Ulusal düzey
• Bilgi akışının ve katılım sürecinin farklı düzeylerde kurumlar arasında entegre ve koordine edilmesi
Gö l l kl t l il i
• Görev ve sorumlulukların tanımlanması ve verilmesi
• Halkın erişimini ve katılımını kolaylaştırmak için özel merkezler/birimler
merkezler/birimler
• Yeni ve mevcut paydaş katılımı biçimleri (örn. düzenli danışmalar, biçimleri (örn. düzenli danışmalar, paydaşların temsil edildiği nehir
havzası konseyleri,düzenli forumlar, tavsiye ya da çalışma grupları
görevlendirilmesi ve ana paydaş gruplarının temsilcilerinin atanması)
www.rec.hu
gruplarının temsilcilerinin atanması)
HK gereklerinin uygulanmasının önündeki zorluklar: Ulusal düzey
• Bilgiye koordineli erişimi ve kamu katılımını
zorluklar: Ulusal düzey
Bilgiye koordineli erişimi ve kamu katılımını desteklemeye yönelik kaynaklar
• Aşağıdakiler hakkında halka bilgi ş ğ g sağlanması
• beklenen süreç
• Halkın katılımı olanakları ve yapabilecekleri etkiler
• beklenen etkinliklerin
• beklenen etkinliklerin zamanlaması
• bilgiye nereden erişilebileceğig y ş ğ
• bilgi (kolay erişilebilir, kolay anlaşılır dilde, web siteleri,
b ü l d diğ l
www.rec.hu
broşürler, medya ve diğer araçlar yoluyla)
KK gereklerinin uygulanmasının önündeki zorluklar: Ulusal düzey
• Yetkililer için kapasite arttırma:
¾ Özel eğitilmiş yetkililer ve uzmanlar sorumlu ve
zorluklar: Ulusal düzey
¾ Özel eğitilmiş yetkililer ve uzmanlar sorumlu ve yetkili olacaktır.
¾ Daha fazla bilgi ve rehberlik, çalışma gezileri
¾ Deneyimi değerlendirmek için düzenli ağ oluşturma
• STK’lar ve paydaşlar için kapasite arttırma
¾ Eğiti l t l
¾ Eğitim ve çalıştaylar
¾ Rehberlik materyalleri, yerel dilde bilgilendirme broşürleri
broşürleri
¾ Deneyim alışverişi
¾ Devam eden AB çalışmalarıyla ve
diğer uluslararası çabalarla i jil
www.rec.hu
sinerjiler
