ONKOLOJİK REHABİLİTASYON HEMŞİRELİĞİ HEMŞİRELİK. Rehabilitasyon Hemşireliği. Haftalık Akış. Ders Bilgileri

gelisimedu igugelisim

1

HEMŞİRELİK

Rehabilitasyon Hemşireliği

Dersin Haftası: 13. Hafta Dersin Öğr. Üyesinin Adı: Öğr. Gör. Bahar KANBUR

E-Posta: [email protected] Telefon: 212 422 70 00 - 407 Bölüm

Adı

Dersin Adı

2

DersGünü

v e Saati Salı/14.20–16.40

Ders Bilgileri

Salı/14.20–16.40

https://gbs.gelisim.edu.tr/ders-detay-5-51-4995-1

B Blok Sağlık Bilimleri Yüksekokulu Görüşme

Gün v e Saatleri Dersin Öğretim Üyesinin Konumu

Dersin Kredisi GBS Linki

3 Kredi

3

Haftalık Akış

Rehabilitasyon tanımı ve kavramları Rehabilitasyon ekibi ve bakım üyeleri Rehabilitasyon hemşiresinin rol ve sorumlulukları Kronik durum ve engellilik Psikososyal adaptasyon Kardiyak rehabilitasyon hemşireliği Pulmoner rahabilitasyonhemşireliği Nörolojik rehabilitasyon hemşireliği Onkolojik rehabilitasyon hemşireliği

4

Haftalık Öğrenim KazanImları

Kanser oluşumunu ve belirtilerini bilir Terminal dönem sorunlarını bilir Terminal dönemde iletişimi bilir

5

ONKOLOJİK REHABİLİTASYON

HEMŞİRELİĞİ

KANSER NEDİR?

Hücrelerin kontrolsüz olarak ve sürekli çoğalmaları sonucu oluşan, tedavi edilmediğinde yakındaki ve uzaktaki

organlara yayılan bir hastalıktır.

Tümörün kan dolaşım sistemi ile diğer organlara

KANSER OLUŞUMU

Etkenler ile hücrenin anormal çoğalması

Normal hücre

Tümörün kan dolaşımı sisteminden

Sigara Alkol

Aşırı Güneş Işını-Solaryum Genetik ve Yaş Hareketsiz Yaşam

Yanlış Beslenme

BazıVirüsler

Radyasyon Kimyasal Maddeler Çevre Kirliliği Aşırı Röntgen Işını

KANSERİN NEDENLERİ

BELİRTİLER

Vücudumuzda elle hissedilen şişlikler

Siğil ve benlerde belirgin değişiklik

Beklenmeyen kanama ve akıntılar

Uzun süren ses kısıklığı ve öksürük

BELİRTİLER

Uzun süren, iyileşmeyen yaralar

Yutma güçlüğü veya hazımsızlık

BELİRTİLER

Tuvalet alışkanlıklarında ani değişiklik

Açıklanamayan kilo kaybı

BELİRTİLER KADINLARDA SIK GÖRÜLEN KANSER TÜRLERİ

Meme Kanseri

Rahim-Yumurtalık Kanseri

Mide-Bağırsak Kanseri

Akciğer Kanseri

ERKEKLERDE SIK GÖRÜLEN KANSER TÜRLERİ

Akciğer Kanseri

Prostat Kanseri

Mide Kanseri

Bağırsak Kanseri

KANSER VE TEDAVİ

Cerrahi,

Radyoterapi,

Kemoterapi,

Hormonoterapi,

İmmünoterapi,

başlıca tedavi yöntemleridir.

• Terminal dönem, hastanın yaşamdaki son evresine verilen isimdir. Terminal dönem, ölümle sonuçlanan hastalıklara yakalanmış kişilerde hayatlarının son kısmıdır. Terminal dönemdeki hastanın vücudunda çeşitli negatif değişimler meydana gelir.

TERMİNAL DÖNEM

• Yorgunluk,

• Ağrı,

• Dispne,

• Depresyon,

• Anksiyete,

• İrritasyon,

• Anoreksia,

• Bulantı,

• Sıkıntı,

• Kilo Kaybı,

• Öksürük,

• Konstipasyon,

• Ağızda Kuruma,

• Kusma,

• Dkonfüzyon ,

• Disfaji,

• Uyku Problemler.

Terminal Dönemde Sık Görülen Semptomları

TERMİNAL DÖNEM

Yorgunluk-Güçsüzlük: Ölüm zamanı yaklaştığında genellikle yorgunluk ve güçsüzlük artar. Hasta yatakta hareket edemeyecek ve başını kaldıramayacak duruma gelir. Cildin özellikle kemik çıkıntıları üzerine sürekli basınç yapması

cilt iskemisini ve ağrıyı arttıracağından hasta yatağın içinde yastıklarla

desteklenmelidir.

Kutanöz iskemi (deriyle ilgili olan): Basınç ülseri(yatak yarası) gelişim riskini en aza

indirmek için her 1-1,5 saatte bir hasta döndürülmeli ve kemik çıkıntılarının olduğu bölümler destek malzemeleriyle korunmalıdır.

Hastanın yatak takımlarının gergin olmasına dikkat edilmelidir. Döndürme öncesi ve sonrası

masaj yapılması hem hastanın konforunu sağlar hem de dolaşımı düzelterek cilt sağlığının bozulma riskini azaltabilir. Cilt sağlığının bozulduğu alana masaj yapmaktan

Yiyecek ve sıvı alımında azalma: Yapılan araştırmalar ölüme yakın dönemde hastanın parenteral ya da enteral olarak beslenmesinin yaşamı uzatmadığını ve

semptom kontrolünü düzeltmediğini göstermektedir. Bu dönemde aileye yiyecek ve sıvı alımında azalmanın normal

olduğu açıklanmalıdır.

Mukozal ve konjektival bakım: Oral mukozayı temiz ve nemli tutmak için her 15-30 dk'da ağız bakımı yapılmalıdır. Varsa oral kandiyazisi tedavi etmek için önerilen zamanında tedavi uygulanmalıdır. Eğer hasta O2 kullanıyor ise doktor önerisi ile nemlendiriciler kullanılabilir. Parfümlü dudak kremleri ve limon gliserin içeren pamuklu çubuklardan kurutma ve irrite etme özelliğinden dolayı kaçınılmalıdır. Göz kapakları kapalı değil ise her 3-4 saatte bir oftalmik nemlendiricili jel ile konjektiva nemlendirilir ya da yapay göz yaşı kullanılabilir.

TERMİNAL DÖNEM

Nörolojik disfonksiyon (işlev bozukluğu);

ölüm süreci ile birlikte nörolojik değişiklikler meydana gelir. Bu nörolojik

değişiklikler ölümün 2 yolu olarak tanımlanan 2 farklı modelde

belirginleşebilir.

Terminal deliryum: Terminal dönemde hızlı başlayan, dalgalı seyir gösteren, çok farklı nedenlerden dolayı ortaya çıkan bilinç, algılama, düşünce, uyku uyanıklık döngüsü değişimlerinin eşlik ettiği bir klinik sendromdur. Hastanın terminal deliryumda olup olmadığını saptamak önemlidir. Hastada sıklıkla gece-gündüz ayırımı olmaksızın konfüzyon, huzursuzluk ya da ajitasyon

görülür.

TERMİNAL DÖNEM

Solunum disfonksiyonu: Yaşamın son döneminde hastada apne ya da CheyneStokes (önce derin ve sonra tekrar

yüzeysel olan) solunum gelişebilir.

Solunum sık ve yüzeyel olabilir.

Sfinkter kontrol kaybı: Yaşamın son saatlerinde yorgunluk ve sfinkter kontrol

kaybı idrar ve dışkı inkontinansına yol açabilir. İnkontinans (kontrolsüz olarak idrar kaçırma ya da idrar tutamama)

durumunda (idrar, gaita) doku bütünlüğünü sürdürme ve enfeksiyonu

engellemede duyarlı olunmalıdır.

Göz kapaklarını kapatma yeteneğinde kayıp : Oftalmik nemlendiriciler, yapay gözyaşları ya da serum fizyolojik kullanılarak nemlendirme sürdürülebilir.

TERMİNAL DÖNEM

• Terminal dönemin her birey için farklı olduğu ve gereksinimlerin de bireyden bireye farklılık gösterdiği bilinmektedir.

• Sağlık çalışanlarınca terminal dönemdeki hasta “Ölüyor” olarak değil, kalan her bir günü en iyi şekilde yaşaması gereken insan olarak değerlendirilmeli ve hastanın ölümüyle değil, ölüm gerçekleşene kadar en rahat bir şekilde

yaşamasıyla ilgilenilmelidir.

• Yaşamın son günlerini yaşayan hastanın bakımında, hastanın duygusal ve fiziksel gereksinimlerini karşılayabilmek hemşirenin gerekli bilgi, beceri ve

anlayışa sahip olması ile direkt ilişkilidir.

TERMİNAL DÖNEM

Ailenin Yardım Bulmasına Yardımcı Olun;

• Yardım almaktan çekinen aileye "arkadaş, komşu ve akrabalarınız size yardım etmek isteyebilirler ama ne yapacaklarını bilmedikleri için bu işleri yapmaktan çekinebilirler" diyebiliriz. Bu insanların hepsinin birden yardıma katılmalarının gerekli olmadığını da belirtebiliriz.

• Aile yardım alacağı insanları seçerken sizden yardım isteyebilir çünkü ailenin çevresindeki her birey yardım edebilmede aynı isteklilik ve beceriye sahip olmayabilir ve beklentileri karşılayamayabilir.

Evdeki Rol Değişikliklerini Tanıyın;

• Ailenin bir bireyi ağır hastalığa yakalanırsa diğer bireylerin çoğunda aşırı rol değişikliği olmaktadır. Hastanın evindeki yerinin ve rolünün doldurulmaması diğerleri için kaygı kaynağıdır.

• Örnek; Hastalanan anne sabahları çocuklarını giydiremeyecek, akşam onlara yemek hazırlayamayacaktır. Burada yapacağınız iş aileye ne yapılması gerektiğini ve bunun geçici olarak kimin üstlenebileceği konusunda konuşarak aileye duruma uyum sağlamasında yardımcı olabilirsiniz. Ailenin hayati olmayan bazı işlevlerini bekletebileceği, sadece önemli işlevlerini sürdürmesi gerektiği anlatılarak stres yüklenmesi önlenebilir.

Destekleyici Moral Verin;

• Yaşamın tehlikede olduğu durumla ilgilenirken aile bireyleri yaptıklarından emin olmayabilirler. Bazıları sakin olurlar. Hastalığa ya da travmaya kendilerinin neden olmadıklarını ve bu durumu önleyemeyeceklerini düşünürler. Diğerleri ise travmayı ya da hastalığı kendileri yarattıklarını sanarak endişelenirler. Her iki durumda da ailelerin destek ve güvene ihtiyaçları vardır. Ancak sizin verebileceğiniz hizmet ve moral karşısında duruma, duygularına hakim olabilirler.

Yaşamın son saatlerinde hasta ve eşi seksüel gereksinimlerini tartışma konusunda kendilerini rahatsız hissedebilirler. Çoğunlukla eşler ölecek bireye fiziksel olarak daha yakın olmak ister. Ancak hastayı incitmekten, cinsellik konusunu konuşmaktan, çevrelerindeki insanlara karşı duyarsız davranış içinde olduğu kanısını yaratmaktan korkarlar. Hemşire, her iki eşin de gereksinimini karşılayacak fiziksel yakınlaşma için hasta ve eşini cesaretlendirerek yardımcı olmaya çalışmalıdır. Bir ayak masajı ya da sevgi dolu ve yumuşakça bedene sarılmanın ölmekte olan hastanın son dakikalardaki gereksinimlerini tamamen karşıladığı literatürde belirtilmektedir.[

Ölümden sonra aile ile iletişim

• Ölümün haber verildiği ortam uygun olmalı,

• Ailenin ölen bireyi fiziksel bakımı sağlandıktan sonra görmelerine dikkat edilmeli,

• Ağrısı yoktu, sakindi, huzurluydu, son sözleri... oldu” gibi son anlar olumlu anlatılmalı,

• Aşırı duygu yüklü ifadeler yerine ; “Öldüğünü kabul etmek sizin için güç olmalı!”

gibi empati içeren ifadeler kullanılmalı,

• İnkar, sağlık personelini suçlama beklenen tepkilerdir, bu tepkilerin doğal olduğu bilinerek savunmaya geçilmemeli,

• Şiddetli kontrol yitimi olmadığı sürece aile bireylerine sedatif verilmemeli, yası yaşamaları için desteklenmelidirler.

TERMİNAL DÖNEMDEKİ HASTA HAKLARI

• Hasta ciddi olarak hasta olduğunu ve ölebileceğini bilme hakkına,

• Ölene kadar tedavi/bakım alma hakkına,

• Kişinin barış dolu, saygın olduğu ve çevresinde sevdiği insanların bulunduğu

• (tüpler ve makinelerle çevrelenmemiş) umutlu bir ortamda ölme hakkına,

• Gizlilik hakkına,

• Bakım ile ilgili kararlara katılma hakkına,

• Yalnız ölmeme hakkına,

• Sorularına dürüstçe yanıt verilme hakkına,

• Onurlu bir biçimde ve huzur içinde ölme hakkına,

• Hassas, bilgili ve sevdikleri kişileri anlamaya çalışan insanlarca bakılma hakkına,

• Ağrı ve diğer rahatsız edici sorunlardan arınmış şekilde ölme hakkına,

• Aldatılmama ve yalan söylenmeme hakkına,

• Öldükten sonra bedenine saygı bekleme hakkına sahiptir.

TERMİNAL DÖNEMDEKİ HASTA HAKLARI

Soru veÖneriler

SORULARI CEVAPLAYALIM…

37

Önerilen Haftalık Çalışmalar

38 Herhangi bir kanser türüne ait hemşirelik bakım planı hazırlar

Başvurulan Kaynaklar

• Mauk, K. L. (2014). Rehabilitasyon Hemşireliği Uygulamaya Güncel Yaklaşımlar (L. Özdemir, H. Sütçü Çiçek, Çev.).

Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.

• Akdemir, N., Akkuş, Y. (2006). Rehabilitasyon ve Hemşirelik.

Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 13(1): 82–91.

39

gelisimedu igugelisim

40