2. Ders
Ana Çizgileriyle Dil Edinimi
Dil edinimi
• Ruhdilbilim alanının en gözde konularından biri dil ediniminin nasıl gerçekleştiğidir. Dil edinimi, herhangi bir dilin doğal bir ortamda
herhangi bir özel eğitimi gerektirmeksizin kazanılmasıdır. Ortalama 3-4 yıl gibi kısa bir zaman diliminde gerçekleşen bir süreç olarak
belirginleşmektedir.
Dil edinimi
Bebeklik ve erken çocukluk sırasında gerçekleşen bir süreç olduğu için de gözlem yapmak araştırmacılar açısından çok kolay olamamaktadır.
Süreci açıklamaya dönük çok sayıda çalışmanın sonucunda değişik nitelikte kuramlar ortaya atılmış olmasına karşın net bulgulara
ulaşılamamıştır.
Dil edinimi
Fromkin ve Rodman (1978:243) dil edinimi alanına dönük olarak bilinen genellemeleri şöyle sıralamaktadır
• Çocuklar dildeki tüm sözcükleri ve tümceleri belleklerinde depolayarak öğrenmezler.
• Çocuklar çoğunu daha önce hiç duymadıkları tümceleri üretirler.
• Çocuklar daha önce hiç duymadıkları tümceleri işittiklerinde anlarlar.
• Çocuklar dili üretici bir biçimde kullanmaya yardımcı olacak kuralları edinir.
• Dilsel yapıları çocuklara hiç kimse öğretmemektedir.
Dil edinimi
Sözü edilen genellemelere bakıldığında, dil edinim sürecinde çocuklar gerçek dil teorileriyle donanmış yetkin bir dilbilimci gibi
davranmaktadırlar.
Dil edinimi
Bu temel saptamalardan anlaşılacağı gibi dil ediniminde edinilen dil ve dil edinen kişinin bilişsel ve ruhsal olarak benimsediği davranış ve
tutum büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle de dil edinimi bir yandan dilbilim diğer yandan da ruhbilim alanının araştırma konusudur.
Modern dilbilim içinde ise bu iki alanın arakesit bölgesi olan ruhdilbilim alanı içinde yer almaktadır.
Dil ediniminin gerçekleşmesi için gerekli olan koşullar nelerdir?
1. Konuşma ve işitme organlarının varlığı algılama yargılama analiz sentez vb. motor beceriler (biyolojik donanım)
2. Doğuştan var olduğu kabul edilen dil yetisi
3. Sosyal çevre içinde bulunma ve dili bir iletişim aracı olarak kullanma gereksinimi
Dil ediniminin özellikleri
Dil ediniminin en temel özelliği, bu konuda herhangi bir özel bir eğitim alınmaması ve sürecin de çok hızlı ilerlemesidir. Bu durum aynı
zamanda evrensel bir nitelik taşımaktadır. Sürecin niteliği ve hızı aynı zamanda dil ediniminin çocuğun öğrendiği pek çok şeyden farklı
olduğunu da göstermektedir. Bir çocuğa ayakkabı bağlamayı öğretmek gerekirken, içinde yaşadığı toplumun dilini çocuk kolayca
öğrenebilmektedir.
Dil ediniminin özellikleri
Sürecin önemli ikinci özelliği, edinimin tek tip olmasıdır. Dil edinim sürecindeki aşamalar, öğrenilen dilin özelliklerinden, çocuğun
zekasından, anne babanın eğitim durumundan ya da uzamsal
koşullardan bağımsızdır. Dünyada konuşulan diller (6000 civarında) düşünüldüğünde, her birinin edinim sürecinin aşağı yukarı aynı
gerçekleştiği görülebilmektedir.
Dil ediniminin özellikleri
Bu benzerliği anlayabilmek için edinim çalışmalarının doğrultusunu değiştiren Brown 1973’e değinilmesi gereklidir. Dil edinim sürecini betimlemeye dönük olarak kullanılan en yaygın yöntem Brown’un
betimlemelerine dayanan ortalama sözce uzunluğu-OSU (mean length of utterance-MLU)dur.
MLU-OSU
• Ek Bilgi
• Bir çocuğun OSU’sunu belirlemek için en azından 50 tane doğal sözce örneği gerekmektedir. Sözcelerdeki biçimbirimlerin toplam sayısı
sözcelerim toplam sayısına bölündüğünde ortaya çıkan değer o
çocuğun ortalama sözce uzunluğunu göstermektedir. Örneğin çocuk 50 sözcede 90 biçimbirim kullandıysa bu çocuğun OSU’su
90/50:1.8’dir. Bir başka deyişle çocuk içinde bulunduğu dönemde yaklaşık olarak iki biçimbirim kullanabilmektedir.
soru
• Dil edinimi herhangi bir özel eğitimi gerektirmemektedir.D/Y
• Dil edinim süreci dillerin özelliklerinden bağımsız olarak tüm diller için aynı biçimde gerçekleşir. D/Y
• Dil edinim sürecinin betimlenmesinde yaş önemlidir. D/Y
4. ve 5. aşama
Ortalama sözce uzunluğunun 2’den 5’e kadar olan aşamaları çocuğun, tümce üretiminin farklı görünüşlerini göstermektedir. Bu görünüşler, dilbilgisel biçimbirimlerin aşamalı edinimini, çeşitli basit tümceler için gerekli kuralları edinmeyi ve sonrasında da karmaşık ve bileşik
tümceler için gerekli kuralları edinmeyi içermektedir. Bu bilginin edinimiyle de çocuğun üretimleri yetişkininkine benzer bir noktaya gelmektedir. Ancak burada unutulmaması gereken nokta dil edinim sürecinin yaşamın her anında devam ettiğidir.
