Remzi Bengi konuşuyor:"Atatürk bana yazdığı bir mektupta, gönderdiğim kitaplara teşekkür ediyor, bir kültür hizmeti olan bu yolda devam etmemi istiyordu."

# «Atatürk bana yazdığı bir mektupta,

gönderdiğim kitaplara teşekkür edi­

yor, bir kültür hizmeti olan bu yolda

devam etmemi istiyordu.»

# Y avınevinizin ta rih in i kısaca a n la tır m ısınız?

— Y ayınevim iz 1929’da k u ru ld u . İlk kitabım ız Ö m er Sey­ fe ttin ’in «Yüksek ö k çeie r» id ir. 1931’de, İstan b u l, A n k ara C adde- si’ndeki bugünkü yerim ize taşın d ık . B u rad a da ilk kitabım ız H a ­ şan Âli Y ücel’in «G oethe - B ir D ehanın Romanı» oldu. O günler h a rf devrim inin ilk günleriydi. K itap satışları çok d ü şü k tü . T ü rk o k u ru n u d ü n y an ın ün lü eserlerin e k a v u ştu rm a k için 1937’de M us­ ta fa N ih a t Özön’ü n yönetim inde «D ünya M u h arrirlerin d en T e rc ü ­ m eler» dizisine başladık. B u ­

gün b u seri özellikle M ustafa N ih a t Özön ve H aşan Âli E diz’in sü rek li y ard ım larıy la 124 k itap lık b ir b aşarıy a u la ş­ m ıştır. D aha sonra T ü rk ede­ b iy a tı için «Edebiyat K ü tü p ­ hanesi» ve «Yeni T ü rk Y azar­ ları» dizilerim izi hazırladık. S a b ri E sa t Siyavuşgil ve S u - u t Kem al Y etk in ’in destekle­ riy le « K ü ltü r Serisi» adlı b ir dizim iz b u n la rı izledi. Üç yıl önce başladığım ız «B üyük F i­ k ir K itap ları» dizimiz de b u ­ gün 15 k itab a ulaşm ıştır.

Y ayınevim iz pekçok ünlü

d ü n y a yazarı ile değerli y e r­ li y azarların eserlerin i b a s­ m ıştır. Bizden ilk aklım a ge­ len leri sıralam ak is te rim : Y a- k u p K ad ri K araosm anoğlu, F a - lih R ıfkı Atay, H alide Edip A d ıv ar, A. A dnan A dıvar, İs ­ m ail H abib Sevük, S ab ah attin Âli, Ş evket S üreyya A ydem ir, O rh an H ançerlioğlu, O rhan Ke m al, Y aşar K em al, K em al T a­ b ir, F a k ir B ay k u rt..,

B ugünkü durum a ulaşm a­

m ızda H üseyin C ahit Y alçın ve H aşan Âli Y ücel’den gördüğü­ m üz b ü y ü k ilgiyi hiçbir zam an u n u tam am .

B aşka b ir çalışm a alanım ız okul k itab ı y a y ın lam ak tır. 1950 d e ilk okul kitabım ızı yayın­ lad ık . O günden bugüne h er sınıfın öğrencisine h itap eden kitap larım ızla k üçük T ü rk o - kuyucu su n u n da hizm etine g ir­ m iş olduk.

Düşünce

kitapları

4 Y ayınladığınız eserlerin sayısı ve k o n u lan ?

— B ugüne k a d a r okul k ita ­ bı dışında yayınladığım ız eser sayısı sanırım 1.000'i geçm iştir. B unu hem en kesin söylem ek güç. Z ira k ita p la ra h er zam an sıra n u m arası koym adık. K o­ n u la r y u k a rd a da söylediğim gibi genellikle T ü rk ve Batı edebiyatı ve düşünce k itap ları olarak seçilm ektedir. Amacım ız k aliteli ve y a ra rlı k ita p la rı ço­ ğ altm ak tır.

' # D ağıtım konusundaki d ü ­ şünceleriniz?

— Bizde k ita p dağıtım ının geliştirilm esi g erekir. Bu ko­ n u d a eski ve yeni yayınevleri iy i çabalar g ö steriy o rlar. Ama asıl önemli olan k itab ın alıcı­ sının bulunm asıdır. Alıcı k ita ­ b ı aradıkça dağıtım gelişecek tir. Alıcı, daha doğru b ir de yim le okuyucu sayısı ü lk em iz­ de çok yavaş artm ak tad ır.

• Okul kitabı dışında en çok tira jın ız nedir?

— Bazı rom anların ve k ü ltü r eserlerin in 10 - 15.000’e kadar çıktığı oluyor. Y alnız F ak ir B a y k u rt’un T ırp a n ’ımn yılda üç baskısının tira jı 30.000 oldu. Şim diye k a d a r Ş evket S ü re y ­ y a ’nın «E nver Paşa» gibi eser­ leri dışında 20.000’i aşm adık.

• K ita p la r nasıl u c u z la y a ­ b ilir? K âğıt fiy a tla rı ve posta ü c re tle ri için ne d ü şü n ü y o rsu ­ nuz?

— K itap yapım ında en b ü ­ y ü k m aliy et u n su ru k âğ ıttır. H ele yazar ve işçilik h a k la rı­ n ı, en erji v.b. malzem e m as­ rafların ı azaltam ıvacağım ıza gö re, kâğıdın fiyatını sabit t u t ­ m ak, hiç olm azsa a rtım la rın çok az olm asını sağlam ak ge­ re k ir. Oysa daha bu yıl içinde T ü rk iy e ’de hem en b ü tü n k i­ ta p la rın basıldığı d ünyanın en d ü şük kaliteli kâğıdının ton fiy a tı 3.000 lirad an 4.500 liray a çıkm ıştır. P osta ü cretlerin e de inanılm az ölçüde zam gelm iş­ tir. Y ayıncı, hem a rta n kâğıt m aliyetiyle hem de artan işçi­ lik ve öteki m a sra fla r ile k a r­ şı karşıya iken ve devletten hiç b ir destek görem ezken ta b iid ir ki. k itap fiy a tla rı düşem ez.

Biz vavıncıların da yapaca­ ğımız şeyler v a r: Özellikle ye ni yayıncılar zaten m evcut o- lan fiyat artışını k ö rü k lem ek ­ ted ir. B atı’da, ora toplum una göre yazılm ış, uzun sü re «best seller» olan am a T ü rk to p lu ­ m una ne kazandıracağı b elir­ siz Olan k itap lar, çok acele T ürkçeye çevrilm ektedir, ilk dağıtım larıyla m asrafını k u r­ tarab ilm ek için, 15-20 liray a çıkabilecek b ir k itaba, 25-30 lira fiyat konulup piyasaya sü ­ rü lm ek ted ir. Yeni yayıncılar b u konuda titiz davranm alı, yayıncılığın ve kitapçılığın b ir sab ır işi olduğunu, k ita p b a ­ sarak veya sa ta ra k zengin o l­ m anın uzun y ılla rın ve büyük çabaların sonucu olabileceğini ak ılların d an çık arm am alıd ırlar. • K ita p la r d aha iyi ve daha çok nasıl ta n ıtıla b ilir?

— O kura k ita p la rın d u y u ru l­ m ası çeşitli yollarla olur. G a­ zete, radyo ve televizyon, y a ­ yıncının çık ard ığ ı b ro şü r ve k atalo g lard an çok daha e tk i­ lidir. G azete ilân fiy a tla rı y ü k ­ sektir. Ama hiç olmazsa k ita p ­ lara ay rılm ış özel ilân sayfa­ ları ucuz ve v a ra rlıd ır Bu

arada gazetenizin «Günün Ki

tapları» adlı ilân sü tu n ların ı beğeniyor ve y ararlanıyoruz, ö te k i gazetelerin de öncüsü o l­ duğunuz bu tip hizm eti sîzde­ ki gibi uvgun b ir ta rife ile b e ­ nim sem elerini dileriz. G azete­ le r kitap eleştirilerin e daha çok y er v erm eli ve edebiyat

say faları y apm alıdır.

Radyo, k itap ilâ n la rın a in d i­ rim yapm ıyor. Çok y a ra rlı o - lan «K itap Saati»ni de k ald ırd ı Ö nüm üzdeki gü n lerd e b aşlay a­ cak televizyon ilâ n la rın d a k i­ ta p için özel b ir indirim h ab e­ ri o rtalard a yok. G azetelerin, radyo ve televizyonun kitaba karşı bu d u ru m u devam e ttik ­ çe k ita p la r nasıl daha çok ta n ı­ tıla b ilir, bilem iyoruz.

Daha iyi,

daha ucuz

• Ö düller ve arm ağanlar için ne diyorsunuz?

— ö d ü lle r gerekli ciddiyette ve sayıca da çok olm adığı halde yazanlara gayret okuyanlara gü­ ven verebilm iştir. B ir yıl içinde, rom an - hikâye, fikir - araştırm a - san at olarak iki belki de üç alanda ödül verilm elidir. Şim di­ lik b u işi devletin ya da devle­ te bağlı kuruluşların ele alm ası işe daha ciddilik verir. B u ödül­ ler örneğin TRT ve ve T ürk Dil K urum u ödülleri olabilir. 1970 TRT ödülü çok geniş tutulm uş ve ark ası da getirilem em iştir, îş i geniş tutm aktan çok devam ettirebilm ek önem lidir. Dil Ku­ rum u ödülü verilirken vazgeçil­ di. Gelişmiş, adı yerleşm em iş, adı güven vermeyen yayıncılar ödül işine girer, basm ayı plânla­ dıkları k itaplara ödül verirlerse hem yazarlar k ırılır hem de o- k u rla r ciddiye alınm am ış olur. C um huriyet gazetesi köklü ve güvenilir b ir ku ru lu ştu r. Yu- nus Nadi Armağanı’nı h er yıl birkaç dalda sürekli olarak ver­ meyi siz de düşünm ez misiniz? Devlet ya da başka b ir kurum iyi basılm ış, kaliteli, güzel kita­ ba ödül verem ez mi?

• Bu yıl, Dünya Kitap Yılı. Bu yılda devletten, meslekdaşla- rınızdaıı ve Türk okuyucusun­ dan neler bekliyorsunuz?

— E vet bu yıl Dünya K itap Yılı. Biz de bu yıla kâğıdı paha­ lılaştırarak girdik. Bu d urum da «daha iyi, daha ucuz, daha çok kitap yapacağız ve daha çok yurt daşlanm ızm kitap okum asını sağlayacağız» sloganları herhalde iyim ser b ir dilekten ileri git­ mez. Devletten beklediklerim izi sıralayalım :

Değişik boylarda kaliteli kâğıt yapılsın ve bu kâğıtları aradığı­ mız zaman bulalım . K âğıt fiyat­ ları gecikm eden indirilsin. Pos­ ta ücretlerinde k itab a daha d ü ­ şük tarife uygulansın. Radyo ve televizyonda kitap saatleri yapıl­ sın. Radyo ve televizyon kitap ilânlarında indirim li tarife uy­ gulansın. K itap basan basımev- lerinin yeni m akine isteklerine k o talard a öncelik verilsin. Ya­ yıncılar tü cca r değil, eğitim le il­ gili k u ru m lar gibi m uam ele görsün. Basm a gösterilen kolay­ lıklar yayıncılara da gösterilsin. M eslekdaşlarım ızdan şu n ları bekliyoruz: Yayınlayacakları ki­ tap ları daha dikkatle seçsinler. T ürkiye’yi çağdaş uygarlığa ulaş tu r n a çabasında yararlı olm aya çalışalım . K itap yapım ında da­ h a hassas ve titiz olalım. Bu İşin yalnız ticaret değil, aynı zam an­ da eğitim ve sanatla ilgili bir iş olduğunu unutm ayalım . Çocukla­ rım ıza ve gençlerim ize okum a ve öğrenm e zevki verecek kitapla­ r a önem verelim.

O kurdan beklediğim iz de kısa­ ca şu:

Y ararlı ve iyi basılm ış kitapla­ r ı seçsinler. Böylece yayıncıları etkilem iş olurlar.

• Anadolu kitapçısının ilgi­ sinden m em nun musunuz?

— Genel olarak evet. Ancak Anadolu’da kitapçılık yeni te­ şekkül etm ektedir. Ona güçlük değil kolaylık gösterilm elidir. Anadolu kitapçısının çabasına saygı duym am ız gerekiyor.

Bir hatıra

• Bu yıl kaç eser yayınlama­ yı düşünüyorsunuz? Birkaçının adını verebilir misiniz?

— Bu yıl 100 kadar okul kita­ bımızın dışında 35-40 kadar ki­ ta p basm ayı plânladık, tik defa basacağım ız kitaplardan bazıla­ rı şunlar:

Anthony S m ith’in «insan, Ya­ pısı ve Yaşamı», O rhan Hançer- lioğlu’nun «Ekonomi Sözlüğü», Osman Pazarlı’nın «tslâtnda Ah­ lâk», H ayrullah ö r s ’ün «Osman­ lIlarda Fetvalar» adlı eserleri. Şevket Süreyya Aydemtr’in «En­ ver Paşa» adlı eserinin 3. cildi hazırlanıyor. «Türk Yazarları» serim izde Talip Apaydın’m «De­ fine» si, Ü m it Ilhan Kaftancı- oğlu’nun TRT ödülünü kazanan «Dönemeç» i var. «Kültür S eri­ si» nde Calwin Wells’in «İnsan Dünyası» ile J.E M üller’in «Mo­ dern Sanat» m ı hazırlıyoruz.

• Yayıncılık hav atınızda sizi en çok sevindiren olay?

— «Dünya M uharrirlerinden

T ercüm eler Serisi» nin tik ki­ taplarının çıkardıktan sonra bun lardan b ire r takımı, H aşan Âli Yücel aracılığı ile A tatürk'e, Başbakan İnönü’ye, içişleri Ba­ kanı Ş ükrü Kaya’ya arm ağan ettik. Az sonra A tatürk’den bir teşekkür ve tebrik m ektubu gel­ di. Çok m em nun olduğunu bir k ü ltü r hizm eti olan bu yolda

1972 Dünya kitap yılı

devam etm em izi istediğini söy­ lüyordu. M ektubu Dolm abahçe’ de h asta yatağında yazm ıştı. Bu benim için çok sevindirici, unu­ tam ayacağım b ir olaydır. B ir ya­ yıncı için de şeref konusudur. Ş ükrü Kaya ile dostluğum uz da bu nedenle başladı. N itekim , az

sonra onun «Şişko» adlı çevı risini yayınladık.

— Gelecek hafta

YAŞAR NABİ

fi

!

Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi