Teknolojik Gelişmelerin Muhasebe Eğitimi ve Uygulamalarına Etkileri Kapsamında Bir Değerlendirme

M. Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Yıl: 1999, Cilt: XV, Sayı:!, Sayfa:263-268

TEKNOLOJİK GELİŞMELERİN

MUHASEBE

EGİTİMİ

VE UYGULAMALARINA

ETKİLERİ

KAPSAMINDA

BİR DEGERLENDİRME

Ümit GÖKDENiz•

GİRİŞ

Teknolojik gelişmeler, hızla dünya ülkelerince uygulama alanına entegre edilmeye çalişılmaktadır. Ekonomik, sosyal ve politik unsurların bu entegrasyon sürecinde etken oldukları bilinmektedir. Bu bağlamda değişimler gerek eğitim ve gerekse uygulama alanlarını etkilemekte olduğundan ortaya entegrasyon sorunları çıkmaktadır.

Muhasebe biliminde ise ortaya çıkan yeni boyutlar, muhasebe eğitiminde klasikten modern bakış açısına doğru bir değişim yaratmış olduğu gözlenmektedir. Uygulama alanında ise, bu değişimlerin aynı düzeyde olmadığı görülmektedir. Bunun nedenleri son zamanlarda çeşitli çevrelerce sürekli tartışılmaktadır.

Teknolojik gelişmeler, muhasebe eğitimi ve uygulamaları üzerine olan etkileri eğitim kurumları ve uygulayıcıları açısından farklı boyutlarda değerlendirilmesi gereken olgular olarak karşımıza çıkmaktadır.

Yapılan bu çalışma yukarıda açıklanmaya çalışılan olgular üzerinde bir değerlendirme kapsamındadır.

1. Teknolojik Gelişmeler ve Muhasebe Eğitimi ilişkisi

Teknolojik gelişmelerle muhasebe eğitimi arasında etkileşim her zaman en üst seviyede olmuştur.

Bilgi çağının gereği teknoloji kullanımı tüm zamanları geride bırakarak geleceğin planlanmasında uluslara~ası sosyal, kültürel, politik ve ekonomik ilişkilerde yeni sistem ve dengelerin oluşmasına neden olmuştur.

(

Omit Gökdeniz

Öte

yandan

,

dünyada bilgi

iletişim çağının doruğa çıkması

ve

bunun

sonucunda yeni

teknolojik bilgi ve

gereçlerin

işletme

yönetimine

yardımcı

nitelikte

yaygınlaşmasiyla işletme yönetiminde,

özellikle

karar

alma ve uygulamayla

ilgili

işlemlerde

önemli

kolaylıklar

elde

edilmiş

ve

çok

büyük mesafeler

alınmıştır1•

Bu çerçevede muhasebenin

eğitimine

teknolojik

gelişmeler

paralelinde önem

verilmesi ve entegrasyonunun

sağlanması

hedeflenmelidir.

2. Muhasebe Eğitiminde Sistem.sel Yaklaşımlar ve Teknoloji

Uluslararası

muhasebe

sistem

ve

uygulamalarında yapılmakta

olari yeni

düzenlemelerin

aynı

zamanda teknolojik

gelişmelerin

bir

sonucu

olduğu artık geniş

k~bul görmektedir.

Öte

yandan

başta

eğitim kuruluşları

olmak üzere, muhasebe

eğitiminde

öğrencilere, uygulayıcılara,

ortaya

çıkan

yeni düzenlemelerin teknik

özelliklerinin

yeterli bilgilerle

ve uygulama düzeyinde

öğretilmesi

önem

arz etmektedir.

işte bu iki

olgunun

birbirini etkileyecek

unsurlarının anali~

edilip

değerlendirilmesi

ve

teknolojik etkiler

kapsamında planlanması

öngörülmelidir.

Muhasebenin

uluslararası ve

Avrupa

Birliği'ne

entegrasyon sürecinde,

eğitim

ve

uygulamalarının

önemi

açık

bir

şekilde

ortaya

çıkmıştır.

Bu

eksiklik

sadece

belirli

ülkeleri

içermemektedir.

Bu eksiklik sadece

muhasebenin

eğitimi

ve

uygulayıcıları

arasıııdaki

bir

sorun

değildir.

dünya ülkelerine

baktığımızda, aynı

sorunlara

ilişkin çeşitli

örneklerle

karşılaşmaktayız.

Bunlardan en

çarpıcı olanı

ise,

Avrupa

Birliğinde

henüz muhasebede bir birlik

oluşturulmamış olmasıdır.

Üye

ülkeler

arasındaki

ekonomik kültürel

ve

sosyal

farklılıkların

muhasebe

eğitimi

ve entegrasyonu

üzerinde etken

oldukları

çok

iyi

bilinmektedir.

·

Teknolojinin

yaratmış olduğu

yeniden

yapılanma

olgusu, muhasebenin

sistem

ve organizasyonunda

değişikliklerin yapılmasıııı

zorunlu

kılmaktadır. Bundaiı başka

muhasebe bilgi

sistemlerinin

tanımlanması

ve

açıklanması

da

yine

muhasebenin

.

eğitimi

ve

uygulanması açısından

üzerinde durulması

gereken

olgulardır.

Örneğin;

üretim

sis

.

temleri

teknolojik

gelişmelerle

paralel

olarak

değişmekte

ve yeni

üretim

sistemleri ortaya

çıkmaktadır.

Üretim

sistemleriyle

ilişkili

olarak

maliyet

ve yönetim

muhasebesi

sistemlerinde

de

yeni

modeller

geliştirilmektedir.

Sistemlerin

çevresel

değişikliklerden

etkilenmesi

.

doğaldır.

Muhasebe

biliminde

de

çevresel

değişiklikler

giderek

ağırlık kazanmıştır.

Ortaya

çıkan

yeni

1

Özdemir Muharrem, Balcı Rıza, Muhasebe Öğretiminde Yeni Gelişmeler .ve Yeni Bir Bakış Tarzı, Bildiri, Türkiye XV. Muhasebe Eğitimi Sempozyumu 13-17 Kasım 1997 Manavgat Antalya, s.7.

T. C. 'nin 75. Kuruluş Yıldöniinıi.ine Armağan

boyutların öncelikle muhasebe eğitimiyle uyumlaştırıldıktan sonra uygulama alanına geçirilmesinin sağlayacağı yararlar tartışılmaz.

Objektif olarak sistemler gözlemlendiğinde onların sadece teknoloji

kapsamında olmadığı anlaşılır. Şöyle ki; Sistemler2

: • İnsan • Teknoloji

• Faaliyetler

çevresinde oluşan ve birbirini tamamlayan birer parçadırlar.

Sonuç olarak diyebiliriz ki; muhasebede sistemlerin oluşmasında geleneksel olarak muhasebecilerin rolü olması doğaldır. Dolayıs_ıyla muhasebe eğitiminde ağırlıklı olan sistemlerin teknolojik gelişmelerle bütünleştirilmesi aynı zamanda uygulayıcılarında bu bağlamda yararlandırılmasının sağlanmasıdır.

· 3. Teknoloji Kapsamında Muhasebe Eğitiminden Beklentiler Neler Olabilir?

2000'1i

yıllara g

irmeye

hazırlanan

dünya ülkelerinde muhasebe

eğitim

ind

en

beklentiler kuşkusuz artmaya devam etmektedir.

Bilgisayarlar,

i

şl

etme,

toplum, aile, ekonomi ve muhasebe

hayatına

iyice

girmiş

,

içimize

i

ş

lemiş bu

lunmaktad

ır.

Bilgi

işl

eye

n

muhasebeciler, bilgi sayan bu makinelerle artık iç içe olmalıdır. Muhasebede iyi ahlak kurallarını bilgisayarlı sistemlere, yani bilgisayarlara da

öğretmek

durumundayız

3

.

Dünya, 'uyum dönemli gelişme yönelimlerinin toplumundan, bilgi toplumuna

doğru kaydığı görülmektedir. Ileri endüstri toplumları bilgi toplumuna dönüşmüş,

bilgi sermaye unsur kadar önemli bir etken haline gelmiştir. Günümüzün bilgisayar

ve iletişim teknolojileri bilgiyi üretme, araştırma ve akta_{rma yöntemlerimizi}

değiştirmekted ir4 •

2 lFAC, Financial and Management Accounting Commitiec, Oshim Somers, The Virtual Accountant, Surviving in thc Next Millcnnium, into the Twenty-First Century with İnformation Management, pp.3.

3

Aysan Mustafa, Türkiye'de Muhasebe Meslek Ahlakı İle İlgili Gelişmeler ve Gereksinmeler,

Bildiri Türkiye'de XVII. Muhasebe Eğitimi Sempozyumu, Muhasebe Eğitiminde Çağdaş

Perspektifler, 29 N isan-3 Mayıs 1998 Bodrum. 4 _{Selek Seha, Öncü Sema}

, Muhasebe Eğitiminde Multinıedia, Bildiri, Türkiye XV. Muhasebe Eğitimi Sempozyumu, 13-17 Kasım 1996., Manavgat-Antalya, s. 1.

Ümit Gökdeniz

4. Çevresel Faktörlerin Etkileri

Çevresel faktörler, muhasebeyi etkilemekte dolayısıyla değişen çevrede

oluşan yeni boyutların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Muhasebe eğitiminde ise,

çevrenin muhasebeye olan etkilerinin açık bir şekilde tanımlanması gereklidir. Yeni

dünya düzenindeki muhasebenin ve muhasebecilerin yeni rollerinin açıklanması da

teknolojik gelişmelerin muhasebeye entegrasyonu açısından önemlidir.

Ülkelerin muhasebe çatılarının oluşumunda5;

• Kültürel

• Politik

• Yasal

• Ekonomik

olgular temel oluşturmaktadır. Bu olgular, muhasebe eğitiminin ve

uygulamalarının çevresel faktörlerle bütünıeştirilmesinde aktifrol oynamaktadırlar.

Muhasebenin eğitiminde harmonizasyon önemli bir değişimdir. Bugün artık

global eğitim dünya gündemindedir. Bu nedenle, burada global eğitimin kısaca

tanımı yapılacaktır: bir tanıma göre global eğitim bilgi ve teknolojinin uygun bir

kültürel çevre ile paylaşılmasını sağlamak amacıyla tutum, davranış ve algılamada

değişiklik yapmaya yönelik bir eğitimdir6.

Muhasebede Global Eğitimin oluşturulması, muhasebede hannonizasyonun

uygulanması ile önem kazanmakta olduğu görülmektedir. Bu nedenle, muhasebe

standartlarının harmonizasyonundan söz edildiğinde kişilerin öncelikle diğerlerine

spesifik bilgilerle bunu aktarmaları gerekir7.

Son olarak, iletişim teknolojisindeki btiyük değişikliklerden kaynaklanan

değişim ortam, tüm dünya ülkelerinde muhasebe mesleği mensuph~rının eğitim ve

çalışma biçimlerini değiştirmektedir. Işletmelerin kamuya açıkladıkları finansal

bilgilerin güvenirliliğini sağlama işlevine ek olarak, işletmelerin çevreyle ilgili

sorumluluklarının, kamu kurumlarının, ·siyasal kişi ve kuruluşların denetlenmesi

konusunda mesleğimizden hizmetler beklenmektedir8•

5

Lawraııce Steve, İııterııatioııal Accouııting Publishing by the İnterııational Thomson

Busiııess Press, 1996, pp.5

6

(Dösoğlu) Deniz Nevin, Global Eğitim, Türkmen Kitabevi, İstanbul, 1999, s.8.

7

Alhashim D. Dhia, S. Arpan Jeffrey İnterııatioııal Dimensions of Accounting Second

Edition, Boston, ABD, 1992, pp.46.

8

Aysan Mustafa, Yirmibirinci Yüzyılda Muhasebe Mesleği, Öğretim Üyeleri Bilim ve

Dayanışma Vakfı Bülteni, Ekim 1997, sayı:8, s.8.

T. C 'nin 75. Kwulıış Yıldöniimiine Armağarı.

SONUÇ

Teknolojik gelişmeler bilimin her alanında etken olmaya devam etmektedir.

Muhasebe ise, bu gelişmelerden belki de en çok etkilenen bilim dalı olmuştur.

Muhasebe eğitimi ve teknoloji arasında sürekli bir iletişim olmuştur. Dünya bilim

teknolojisi dönemine adım atarken muhasebe eğitiminde de kuşkusuz gelişmeler

olmuştur.

Muhasebeye ilişkin uluslararası kurum ve kuruluşlar gerek eğitim ve gerekse

uygulamalara yönelik entegrasyon çalışmalarını 'yoğun bir şekilde yapmaktadırlar.

Akademik kuruluşlar ise, muhasebede ortaya çıkan değişiklikleri ve teknolojik

gelişmeleri yakından takip etmektedirler. Ancak, bunların hayata geçirilmesi

öncelikle devletin teşvik ve yatırımlarına da büyük ölçüde bağlıdır.·

/

Ümit Gökdeniz

KAYNAKLAR

1. · Alhashim' D. Dhia, S. Arpan Jeffrey

İntemational

Dimensions of

Accounting Second Edition, Boston, ABD, 1992, pp.46.

2. Aysan Mustafa, Yirmibirinci Yüzyılda Muhasebe Mesleği, Öğretim

Üyeleri Bilim ve Dayanışma Vakfı ~ülteni, Ekim 1997, sayı:8, s.8.

3. Aysan Mustafa, Tilrkiye'de Muhasebe Meslek Ahlakı İle İlgili

Gelişmeler ve Gereksinmeleı:, Bildiri TÜrkiye'de XVII. Muhasebe Eğitimi

Sempozyumu, Muhasebe Eğitiminde Çağdaş Perspektifler, 29 Nisan-3·Mayıs 1998

Bodrum.

4. (Dösoğlu), Deniz Nevin, Global Eğitim, Türkmen Kitabevi, İstanbul,

1999, s.8.

, 5. IFAC, Financial and Management Accounting Cornmitiee, Oshim

Somers, The Virtual Accountant, Surviving in the Next Millennium, into the

Twenty-First Century with information Management, pp.3.

6. Lawrance Steve, İntemational Accounting Publishing by the İntemational

Thomson Business Press, 1996, pp.5

7. Özdemir Muharrem, Balcı Rıza, Muhasebe Öğretiminde Yeni Gelişmeler

ve Yeni Bir Bakış Tarzı, Bildiri, Türkiye XV. Muhasebe·Eğitimi Sempozyumu

13-17 Kasım 1997 Manavgat Antalya, s. 7.

8. Selek Seha, Öncü Sema, Muhasebe Eğitiminde Multimedia, Bildiri,

Türkiye XV. Muhasebe Eğitimi Sempozyumu, 13-17 Kasım 1996.,