B ir r o m a n ! n y ı l d ö n ü m ü
Maria Capdelaine „ adlı meşhur
romanı çok eskiden okumuştum. Fa - kat bende kendisinden kuvvetli ve de rin bir intıbâ kalm am ış olduğunu da itira ftan çekinm eyeceğim . Bu kitabın güzel ta li'in i, bilmem ki kaç kere ve ne zamana kadar, kıskanm ak ! Galiba başka bir eser vermeden ölen m ü ellifi L o u i s H e m o n ’un adın ın hemen tamamen unutuluşuna m ukabil deko runu F ransız K anadası’ndan alan ve içinde saâdet ve elem leriyle basit in sanlar tasv ir edilen bu romanın son yirm i beş sen elik Fransız rom anları arasında en yüksek satışlard an b irin i idrâk e ttiğ i gibi, F ransa ile eski m üs tem lekesi olan Kanada arasın daki fik r î ve h issi rab ıtaların gevşememesi ve b ilâkis günden güne kuvvetlenm esi için kurulm uş bir cem iyet de ken d isi nin ism ini alm ış bulunuyor, F ran sız ların 1763 tarih in e kadar bulundukları bu muazzam ülkede hâlâ üç m ilyona karip bir halkın dam arlarında halis transız kanı dolaşm aktadır ve bu halk bugün F ran sız lar’ın bir kısm ını unut muş o ldukları kelim e ve tâb irlerle es ki asırla rı yak ın laştırıv eren bir fran- sızca tekellüm etm ektedir. N itekim bu defa İn g iltere K ral ve K raliçesi - nin Kanada’y a vâki ziyaretlerin d e, bu aslen Fransız K anadaİılar’la meskûn en büyük merkez olan Kebek şehrin de, hüküm darlara ve resmen bu d ille arz-ı hoşâmedî edilm işti. İlk önce Le
Temps gazetesinin sütun ların d a tef -
rik a edilm iş olan M a r i a C h a p - d e l a i n e ’in yirm i beş sene evvel in tişarı m ünasebetiyle, mevzu-ıbahs komite, Kanada’da bir takım m erasim tertip etm iş ve işbu m erasim Fransa ve F ran sızlar nam ına iştirâk eden bir takım mühim şah siyetler arasında ro mancı J a c q u e s d e L a c r e
-t e l l e de Fransız akadem isini -tem- süen hazır bulunm uştur. D ediğim g i bi bende unutulm az bir intibâ bırak - mamış olan bu romanın bu derece ve p ayeyi ihrazında edebiyat h arici se - bepler, eski vatanı aradan geçm iş ve mecmuu ik i asra yaklaşm ış y ılla ra rağmen unutm ayan bir takım insan - ların bu h assasiyetlerle in san ları ken disine bağlı tutm ak için tü rlü men - faatin en d işesiyle hareket eden bir devletin s iy a s î hesaplarına ' nekadar pey v e rilirse verilsin , bir roman kah ram anının mühim teşekk üllerin vücu da galm esinde bir âm il o lab ilişi ve o kahram anın bir m uharririn m u h ay yi lesinden kitap sah ifelerin e in tik a lin - denberi yirm i beş y ıl g e ç tiğ i için tü r lü p arlak m erasim yapılm ası ne güzel b irşe y d ir!.. K anım ızı neh irler gibi a- k ıtarak fetih ve sonra ay n i şartla rla
kayb ettiğim iz eski eyaletlerim izin
içinde tasv ir ed ild ik le ri rom anlarım ız keşke bulunsaydı da, bunların in ti - şarların ın böyle yirm i beşinci veya ellin ci yıldönüm leri için m erasim y a - pılm asını temenni e tse y d ik ; bu kabil m ünasebetlerle yap ılacak m erasim ler
de hazır bulunsaydık ! . . Senede üç rom anları gün d elik gazetelerde kim ler okudukları ve kaça b aliğ bulun - d ukları meçhul okuyuculara sunulan velû t rom ancılarım ız için İstan bul’dan a y rıla ra k ve klişe h alindeki Anadolu- dan da geçerek ecdadım ızın at o yn at tık la rı bütün d iy arlard a dolaşm ak za manı acaba hiç gelm iyecek m idir ?
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
