ICA 2011 Konferansı
iletiim : arat›rmalar› • © 2007 • 5(1): 103-107
Nurhan Kavaklı
Uluslararası İletişim Derneği’nin (ICA) bu yıl 61'incisini düzenle-diği yıllık konferansı Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) Boston kentinde 26-30 Mayıs tarihleri arasında gerçekleştirildi. Son zaman-larda, ağırlıklı olarak da Ortadoğu’da yaşanan toplumsal ve siyasal gelişmelerde, medyanın internetin ve yeni medyanın önemli bir rol üstlenmesinden hareketle konferansın bu yıl için belirlenen teması ‘Merkezdeki İletişim’ di.
Teması uyarınca, iletişim çalışmalarının ve iletişim alanında çalı-şan akademisyenlerinin akademik dünyada gittikçe merkezi bir konum kazanmasını irdelemeyi amaçlayan konferansta gazeteciliğin amacı, rolü ve geleceği ile iletişim akademisyenlerinin rolü ve sorum-lulukları öne çıkan alt temalardı. Özellikle Wikileaks ve ‘Arap Baharı’ olarak adlandırılan Arap ayaklanmaları gibi internetin ve sosyal med-yanın önemli rol üstlendiği toplumsal ve siyasal deneyimlerin ışığın-da, gazeteciliğin demokratik ve toplumsal işlevinin nasıl ele alınması gerektiği ağırlıkla tartışılan konular arasındaydı. Bu eksende sunulan bildiriler genel olarak haber üretim sürecini izleyicinin katılımına açan yeni iletişim teknolojilerinin, yurttaş gazeteciliğinin (katılımcı gazete-cilik) ve sosyal medyanın küresel ve yerel ölçekte toplumsal değişim üzerindeki etkileri üzerinden konuyu ele almaya çalıştı.
İsteyen her medya kullanıcısının haber üretebilir hale gelmesinin katılımcı demokrasi ve demokratik bir siyasal iletişim açısından
öne-104 • iletiim : arat›rmalar›
mini vurgulayan bildirilerin yanı sıra, üretilen haberin/bilginin niteli-ğini demokrasinin iletişimsel gereksinmeleri açısından sorgulayan çalışmaların sunumu konunun farkı yönleriyle tartışılmasına olanak sağladı. Coğrafi ve siyasal sınırları (ulus devlet vb.) aşabilen bilgi akı-şına bireylerin katılımın ve erişimin genişleyen olanakları ile bu ola-nakların önceki uluslararası bilgi akışının yönünü nasıl değiştirebilece-ği ortaya atılan sorular arasındaydı.
Yine aynı eksende, yurttaşların haber ve bilgi gereksinmelerini geleneksel medya dışında farklı ve çeşitli şekillerde (bloglar, sosyal medya, talkshow'lar vb.) gidermesine olanak tanıyan yeni iletişim ve medya ortamında gazetecilik etiğinin ve sorumluğunun ne anlama geldiği ve kimlerden talep edilebileceği sorunsallaştırılan diğer bir konu idi. Gazeteciliği sadece bir sektör ya da iş kolu gibi ele alan ve bu çerçevede geleneksel medyada yaşanan gerilemeyi irdeleyen çalışma-lar da konferansta önemli bir ağırlık teşkil etmekteydi. Konuya sadece ticari bir iş mantığı içinden bakan bildirilerin gördüğü ilgi ise oldukça yoğundu.
Konferansın diğer önemli tartışma konularından olan iletişim aka-demisyenlerinin rolü ve sorumluluğuna yönelik öne çıkan önerilerden bazıları yeni gelişmeleri tanımlayabilecek ve anlamlandıracak yeni kavramlar ve anlayışlar geliştirmek, iletişim akademisyenlerin dünya-nın diğer yerlerindeki meslektaşlarıyla sıkı bağlar kurması ve çalışma-lar yürütmesi, kaliteli iletişim araştırmaçalışma-ları yürütebilecek akademik kadroların yetiştirilmesi için lisansüstü eğitime önem verilmesi şeklin-deydi.
Merkezi New York’da bulunan Sosyal Bilimler Araştırma Konseyi (SSRC) başkanı, akademisyen Craig Clahoun tarafından yapılan kon-feransın açılış konuşması büyük ölçüde iletişim akademisyenlerinin ve araştırmacıların zaman içinde sosyal bilimlere yaptığı katkılara ve değişen konumunun vurgulanmasına ayrılmıştı. ‘21 Yüzyılın Disiplini Olarak İletişim’ başlıklı konuşmasında Clahoun, yıllar önce akademik dünyada iletişim çalışmalarına sadece periferi bir konum atfedildiğini
ancak artık bunun kabul edilemez ve savunulamaz bir durum olduğu-nu söyledi. İletişim çalışmalarının aslında her zaman önemli olduğuolduğu-nu vurgulayan Clahoun, internet ve yeni medya sayesinde iletişim çalış-malarının öneminin altının çizildiğini vurguladı. Daha önceden kayde-dilmek şekliyle hazırlanan and web üzerindenden de yayınlanan konferansın ana konuşmalarını eski bir gazeteci olan akademisyen Barbie Zelizer ile ABD’nin önde gelen medya akademisyenlerinden Henry Jenkins tarafından yapıldı. ICA’nin geçen yılki başkanı da olan Zelizer ‘İletişimin Hizmetindeki Gazetecilik’ başlıklı konuşmasında, iletişim çalışmalarının bir disiplin kimliği kazanmasında gazeteciliğin yerine ve önemine değindi. İletişim çalışmalarını bir eve, gazetecilik çalışmalarını da onun odalarından birine benzeten Zelizer, artık bu odanın ev içindeki merkezi konumunu yitirdiğini söyldi. Bunun da nedenini önemli ölçüde siyaset, teknoloji ve kültürel çalışmalarının öne çıkmasına bağladı.
Yeni iletişim ve bilgi teknolojilerinin etkilerini daha çok kültürel sonuçları açısından tartışmaya açan Jenkins’in konuşması ise kültürel anlam ve değer üretiminin, tüketiciler ve sektördeki aktörler ile artık çok daha fazla söz sahibi olan medya kullanıcıları arasında dolayımla-rın pratikler sonucu oluştuğunu söylemesi açısından dikkat çekiciydi. Günümüzdeki teknolojik gelişmelerin bir yandan kullanıcıların katı-lım olanaklarını genişleten katıkatı-lımcı bir medya modeli ortaya çıkardı-ğına ancak diğer yandan bu modeli sömürmeye dönük yeni bir iş modelini de olanaklı kıldığına dikkat çekti. Özellikle hayran grupları-nın ticari ürünler (müzik, film, TV dizisi vb.) yönelik gönüllü olarak web üzerinden yaptığı etkinliklerin ('emeklerin') bu ürünlerin ekono-mik değerini arttırdığını ve kullanıcıların farkında olmadan sektör tarafından sömürüldüğünü söyledi. Katılımcılığı daha ziyade YouTube, Facebook, Twitter gibi sosyal medya üzerinden içerik üretimine ve dağıtımına ilişkin her türlü kullanıcı etkinliğine indirgese de, etkinlik-ler üzerindeki ekonomipolitik faktöretkinlik-lerin kısıtlayıcı roletkinlik-lerine değinme-se de, Jenkins’in konuşması kullanıcıların eğlenmeye ya da kendilerini ifade etmeye çalışırken farkında olmadan pazara hizmet edişlerine vurgu yapması açısından anlamlıydı.
106 • iletiim : arat›rmalar›
Yukarıda özetle değinilmeye çalışılan konuları ulusal ve ulusla-rarası medya kurumlarında ve sahipliğinde yaşanan yoğunlaşma, ticarileşme, küreselleşen pazarın etkileri, liberal medya modelinin giderek küresel çapta başat bir modele dönüşmesi açısından deği-nen çalışmalar olsa da, bu değinilerin büyük çoğunluğu güçlü bir eleştirel sesten yoksun görünmekteydi. Benzer şekilde, medya dün-yasındaki değişimin emek ve istihdam üzerindeki etkilerini tartışan çalışmaların yokluğu da dikkat çekiciydi. Amerikalı ünlü muhalif dilbilimci Noam Chomsy tarafından ‘Demokrasi, Medya ve Akademisyenlerin Sorumlulukları’ başlıklı kapanış konuşması belli bir ölçüde bu boşluğu gidermesi açısından önem taşımaktaydı.
Konuşmasında Amerikan basınına ilişkin daha önceki eleştirile-rini yineleyen Chomsky, Amerikan basınının dünyada gerçekten ne olup bittiğini aktarmak yerine Amerikan dış politikasına ve çıkarla-rına güdümlü bir yapmayı tercih ettiğini söyledi. Bunun nedeninin devlet baskısından değil, basının gönüllü bir işbirliği içinde olmasın-dan kaynaklandığını ifade etti. İnternetin ve yeni medyanın sundu-ğu olanakları bilgi ve iletişim üzerindeki sınırlamaların kalkması açısından olumlu bir gelişme olarak değerlendirmekle birlikte, bunun tek başına yeterli olmadığını ifade etti. İnterneti içinde her şeyin anlamsız ve birbiriyle bağlantısız bir şekilde bulunduğu bir biyoloji laboratuarına benzeten düşünür, bağlantıları kurabilmek için insanların ne aradığının farkında olması ve bunun da ancak dünyada ne olup bittiğine dair bir ilgi ve düşünce sahibi olmakla mümkün olabileceğini söyledi. Yeni iletişim ve medya ortamında, iletişim akademisyenlerin yerini de değerlendiren Chomsky, akade-misyenlerin ne yapabileceklerine dair sorulan bir soru üzerine “ne olup bittiği hakkında konuşun”, “tarihsel perspektif içinde neyin doğru olduğunu tartışın” “akademisyenler bunu yapmak için ayrı-calıklı bir konuma sahipler" dedi.
Toplamda beşyüzü aşkın hakemli bildiri, interaktif oturum, atölye çalışmaları, panel ve toplantının gerçekleştiği etkinlikte bildi-ri sahiplebildi-rinin büyük çoğunluğunu Kuzey Amebildi-rika ve Avrupa ülke-lerinden gelen akademisyenler ve lisansüstü öğrencileri
oluştur-maktaydı. Diğer bir büyük uluslararası iletişim konferansının (IAMCR) bu yıl ülkemizde yapılıyor olmasından olsa gerek, ICA’nın Boston konferansına Türkiye’den katılım yok denecek kadar azdı. Türkiye’ye ilişkin kayda değer bir gelişme ise, Pensilvanya Üniversitesi’nden akademiyen Marvan Kraidy’nin ‘Türkiye’nin Ortadoğu Kamusal Alanında Yükselişi’ başlıklı sunuşu oldu. Kraidy, Türk televizyon dizilerinin Ortadoğu ülkelerindeki popülerliğinden ve son dönemde bölge ülkeler ile Türkiye arasında gelişen ekonomik ve politik ilişkilerden hareketle Türkiye’nin Ortadoğu üzerindeki etki-lerine değinmeye çalıştı.
İkibinbeşyüzü aşkın kişinin sunuş gerçekleştirdiği etkinlikte, katı-lımcılar, James Curran, Denis Mcquail, Daniel C. Hallin, Paolo Mancini, Elihu Katz, Susan Livingstone, Nick Couldry ve Monroe Price gibi farklı konumlardan çalışmalar üretmiş, iletişim alanında öne çıkan isimlerini dinleme fırsatı buldular. Konferans bildirilerin sunul-dugu oturumlar yirmi ana bölüm altında şu şekilde düzenlenmişti. ‘çocuk, ergen ve medya’, ‘iletişim hukuku ve politikaları’, ‘iletişim ve teknoloji’, ‘iletişimde etnisite ve ırk’, ‘feminist çalışmalar’, ‘oyun çalış-maları’, ‘gay, lesbiyen, biseksüel ve transgender çalışçalış-maları’, ‘küresel iletişim ve toplumsal değişim’, ‘sağlık iletişimi’, ‘bilgi sistemleri’, ‘eği-timsel iletişim’, ‘kültürarası İletişim’, ‘gruplarası iletişim’, ‘kişilerarası İletişim’, ‘gazetecilik çalışmaları’,‘dil ve toplumsal etkileşim’, ‘kitle iletişim’, ‘organizyonel iletişim’, ‘iletişim felsefesi’, ‘siyasal iletişim’, ‘popüler iletişim’, ‘halkla ilişkiler’. Gelecek yıl 24-28 Mayıs tarihleri arasında ABD’nin Phonex kentinte yapılacak ICA konferansının tema-sı ise “iletişim ve topluluk (communication & community)” olarak belir-lendi.
