B
ENİM ço c u k lu ğ u m , G ö zte p e ’de g eçti. Y a n i, Ü sk ü d a r’ da d oğ d u ktan b irkaç ay sonra, orada, İstasyon C a d d e sin d e , b ir d ö n ü m lü k k ü çü k b ir bahçe iç in d e ya p tırm ış o ld u ğ u m u z ahşap eve ta ş ın m ış ız . Ş im d i, burada b ir paran tez a ç a lım , şu b ir d ö n ü m lü k kü ç ü k b ahçe sözü üzerinde bir süre d u ralım . B ir d ön ü m , yani 918 m etre kare, bugün kabul e d ile n 1000 m etrekare. Y a n i, iç in e b ir katın d a 150-200 m etrelik d ört d aire b u lun a n, yerin e göre 8-10 katlı m uazzam bir apartm an y a p tırılm a s ı, bunun da b ir d a ire sin in 1 , 5 - 2 m ilyo n liraya m üşteri b u lm a sı m üm kün b ir arsa: B izim G ö z tepe’d e k i, iç in d e üç çam , dört ayva, d ört kiraz, b ir dut, b ird e çakal e riğ i bulunan e m s a lin e göre avuç iç i kadar b a h çem iz.. B uyrun dört k ü su r m ily o n lu k ş im d ik i İsta n b u l’la, altı yüz kü su r b in lik o zam anki İstanbul a ra sın d a k i en b a sit b ir arsa k ıy a s la m a s ın ı.Aaah 1925’lerin, 30’ların G ö zte p e ’s i. B ir cad d ed en b ir cad d eye kadar uzanan, d ön ü m le rce ç a m lı, b a ğ lı, m eyva ağaçlı b ahçeler a ra sın d a k i m uazzam ahşap, beyaz b oya lı, oym alı k ö şk le rin , ta rla la rın a ekin e kile n , m asm avi g öklü bahar s a b a h la rın ın , a su d e s e s s iz yaz g ü n le rin in G ö zte p e ’si. H avagazı ile yanan so k a k fe nerlerin in a y d ın la ttığ ı, to zlu ş o se le rin d e y o lla rı g ö lg ele ye n çın a rla rın kuru y ap ra kla rın ın k ald ırım kenarların d a b irik tiğ i, d u m a n lı, s e s s iz , son b a h a r a kşa m la rın ın , g e ce le rin in c ır c ır b öce ği s e s le riy le d o lu p ta şan G ö zte p e ’s i...
İlkbahar g e ce le ri, büyük b ahçelerin oy m a lı ta ş lı, büyük n ilü fe rli h avu zlarınd aki kurb ağ aların aşk ç ığ lık la rı, b ü lb ül se sle rin e karışır, uzak, babacan bekçi köp e k le rin in to k ve seyrek vakur havlam aları, erkenden uyuyan gecelere renk, revnak katardı.
İR tarih d e rg isin e yazılan ilk yazıd a bunu itira f etm ek, hem tuhaf, bem de a yıp olacak am a, s e v g ili o k u y u cu la rım ; benim , ta rih le aram pek h o ş d e ğ ild ir, ö ğ re n im y ılla rım s ı ra sın d a beni en ç o k üzen derslerden b iri, ta rih o lm u ştu r. H a fıza m ın , yeni d e y im le b e lle ğ im in , bunun ü stü n d e e tk is i o ld u ğ u da m u hakkak. Fakat, tarih d e rsin i be lle m e kte g ü ç lük çeken bu aynı hafıza, n ed en se ço cu k lu ğ u m d a n beri y a ş a d ık la rım ı, g ö rd ü k le rim i unu tm am a sebep o lm a m ış. Z a ten, yazar o lm ak m u tlu lu ğ u n u , çevrem i her zam an severek ve d ik k a tle seyretm em e b orçlu o ld u ğ u m u sö y le y e b ilirim .
İşte s e v g ili ok u y u cu la r! S îzle re bugünden sonra, y a ş a m ış o ld u ğ u m so n 50 y ılın h atıra la rın d an , İsta n b u l’un, ö m rüm sü re s in c e g örü p g e çird iğ im e sk i g ü nle rin d e n sö z ede ceğ im .
O zam anlar, n üfu su altı yüz k ü su r bin olan , daha b öyle ap artm an larla d o lu p ta şm a m ış; oy m a lı kö şk le r, konaklar, b a hçeli evler, d ile n c i vap u rları, “ çıh ç ıh ç ıh ” d iy e ke n d ile rin e özgü b uharlı tiz d ü dü k s e s le riy le bağ lar b ahçeler a ra sınd a b ir o y u n c ak tren k ıv rıltıs ıy la sü zü lü p g id en şim e n d ife rle r, d ön e m e çle rd e ki raylarda uzun g ıc ır tılı s e s le r çıkartarak d o laşan d a n d in id a n d a n ’ lı tram vaylar, kend in e m a h su s b ir hoş katran ve yağ k o k u su y la z ın g ıld a ya ra k g id ip gelen , tünel İstanb u l'u nd an.
B ilm e m , siz e ilk ön ce h an g isin d e n sö z açayım : İstan b u l’un şim d ik in d e n ç o k d e ğ iş ik olan o zam an ki h alkınd an m ı? E s k i evlerden, b unlarda yaşanan hayattan m ı? N a kil vasıta la rın d a n m ı? A lış v e riş le rd e n , e sn a fla olan İlişkilerd en m i? B u n d an kırk y ıl ön ceki g en çlerd en mİ? O zam anın d okto rla rın d an , h asta ların d a n , h a sta lıkla rın d a n , b a şlı b a ş ı na ilg in ç b ir züm re olan ve e c za n e le rin d e m a h a lle n in âdeta küçük b ir k u lü b ü n ü , c e m iy e tin i olu ştu ra n e cza cıla rın d a n m ı? İçinde çim e n to d an lim on şekerin e kadar herşey satılan aktarlarından m ı? B ir ç e ş it sıh h at m em uru görevini gören, sünnetten hacam ata k a d a rlb in b ir m arifeti olan b e rb e rle rin den m i? K larn et ça la ra k m a ha lle yi, m ektep k a p ıla rın ı d o la şıp , ç o c u k la rı pervane g ib i çevresin d e to p layan m acu ncu ve horoz şe ke rcid e n mİ? Yahut da, p e şin d e m a h a lle n in k e d ile ri, e ş e ğ in in iki yan ın d a iki te ld o la b ı taşıyan A rnavut ciğ e rc i, aynı ş e k ild e e şe ğ in İki yan ın a iki y a s s ı uzun d o la p yüklü m akaracı Yako e fe nd id e n m i? K ırk y ıl ö n ce k i sp orcu la rd a n , fu tb o lcu la rd a n m ı? İkinci C ih a n H a rb i’ne g irm e m e m ize rağ men ç e k tiğ im iz s ık ın tıla rd a n m ı? Daha a klım a gelm eyen ve zam anla ya zd ık ça h atırla yacağ ım b ir sürü e sk i h atıra...
AĞDAT C a d d e s i’nden, İstasyon C a d d e s i’ne sapar sapm az, so ld a k i büyük a ra ziyi (ki şim d i bu rası b ir apartm an orm an ıd ır) o zam an H am am S o k a ğ ı’ndaki M u h a c ir M a h a lle s i’nde oturan, kara s a k a llı, k ıs a b o y lu , poturunun üzerine, b e lin e şal k u şa k saran iğri b a ca klı b ir m u h a cir olan A li A ğ a ekerdi. B iz, ona k ısa c a A lâ â derdik. Bu arazi, bugün Bağdat C a d d e s i’yle İstasyon C a d d e s i’njn (Tütüncü M ehm et E fen di S o k a ğ ı) k e s iş tiğ i k öşe d e ki halen M ehm et K a v ala ’nın v illa sın d a n b a şla yıp (ki bunu da y ılla r ön ce M üteah hit H â zık Bey y a p tırm ıştır), b ugünkü C avit P aşa S o k a ğ ı’na, o zam anki O sm an P a ş a ’nın g e n iş a ra zisin in duvarına d a yan ırd ı.
C ır c ır b ö c e kle rin in e lle tu tu la c a k m ışç a s ın a c a y ırtıla rın ın d old urd u ğ u d u m a n s ız tem m uz sa b ah la rı, biz, m a ha lle nin ç o c u k la rı, orada, ş im d ik i apartm an ların s ırt sırta verd ikleri tarlaların orta yerinde, A lâ â ’nın harm anına gider, s a b ırlı iki beyaz ökü zü n , yılm ad an d ö n d ü rd ü kle ri düvene binerdik. Bazen de, k im in in e lin d e b ir çakar alm az F lo b e r tüfek, k im in d e b ir hava tü feği, b ir ç o cu ğ u d ü nyanın en m utlu k iş is i kılm a y a yeterli olan bu av a le tle rind e n m ahrum o la n la rın da
16
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
