1ZZ
,9ZZ
,Z I
11.
a
ı
rkuk-k
,
kil
Z
EHTErr
,,
19ZZ
105
mg
ISSN 1300-7580
Ankara Üniversitesi
Z
İ
RAAT FAKÜLTES
İ
TARIM B
İ
L
İ
MLER
İ
DERGISI
Journal of Agricultural Sciences
58
Cilt
Say
ı
Volume
8
Number
3
Dan
ış
ma Kurulu
Mehmet APAN
Metin BA
Ş
AL
Cemil CANG
İ
R
Bekir CEMEROGLU
Men
ş
ure ÇELIK
Ayhan EL
İ
Ç
İ
N
H. Yavuz EMEKLIER
Atilla ERI
Ş
Ibrahim ERKOYUNCU
S
ı
dd
ı
k GÖNÇ
Ayd
ı
n GÜNE
Ş
I. Hakk
ı
İ
NAN
Rahmi KESKIN
Müjde KOÇ
Gülten KÖKSAL
Salih MADEN
Ersin ONU
Ğ
UR
Nihat ÖZEN
İ
smet
Ş
AHIN
Ayhan TUFAN
Güngör UZUN
Poyraz ÜLGER
Atilla YET
İŞ
MEYEN
Osman YILDIRIM
•
Ondokuz May
ı
s Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Samsun
: Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Ankara
: Trakya Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Tekirda
ğ
: Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Ankara
: Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Ankara
: Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Ankara
Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Ankara
Uluda
ğ
Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Bursa
•
Ondokuz May
ı
s Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi-Sinop
•
Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Izmir
Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Ankara
Trakya Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Tekirda
ğ
: Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Ankara
: Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Adana
: Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Ankara
Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Ankara
: Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Izmir
: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Antalya
: Uluda
ğ
Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Bursa
: Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Ankara
Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Adana
: Trakya Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Tekirda
ğ
: Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Ankara
: Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Ankara
Sahibi
Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ad
ı
na
Prof. Dr. Yetkin GÜNGÖR
Dekan
Editörler Kurulu
Prof. Dr. A. Hamdi ERTA
Ş
Prof. Dr. Nilgün HALLORAN
Prof. Dr. Ramazan ÖZTÜRK
Prof. Dr. M. Fatih SELENAY
Doç. Dr. Nevin AKPINAR
Yazışma Adresi
Tar
ı
m Bilimleri Dergisi*
Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yay
ı
n Ünitesi
06110 D
ış
kap
ı
-ANKARA
E-mail:
[email protected]
ISSN : 1300-7580
Dizgi :
Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yay
ı
n Ünitesi
Baskı :Ankara Üniversitesi Bas
ı
mevi
*Ocak-Mart, Nisan-Haziran, Temmuz-Eylül, Ekim-Aral
ı
k aylar
ı
nda yay
ı
nlan
ı
r.
TARIM B
İ
L
İ
MLER
İ
DERG
İ
S
İ
2002, 8 (3) 185-265
IÇINDEKILER
CONTENTS
İPTAŞ, S., A.
ÖZ
ve A. BOZ, Tokat Kazova Koşullarında İkinci Ürün Silajlık Mısır YetiştirmeOlanakları
The Growing Possibility of Silage Maize as Second Crop in Tokat-Kazova Conditions
GEÇİT, H. H., D. KAYDAN ve M. D. KAYA, Bakla (Vicia faba L.)'da İlk Gelişme Devresinde Kök ve
Topraküstü Organların Durumu
The Status of the Root and Shoots of the Faba Bean in the First Development Stage
AKTÜRK, D. ve T. KIRAL, Veri Zarflama Yöntemi ile Tarım işletmelerinde Pamuk Üretim
Faaliyetinin Etkinliğinin Ölçülmesi
Measurement of Productions Efficiency of Cotton Production With Data Envelopment Analysis
HASİPEK, S. ve N. K. SEVENAY, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesinin Yurtta Kalan Kız ve Erkek
Öğrencilerinin Süt ve Süt Ürünleri Tüketim Sıklığı Üzerinde Bir Araştırma
A Research on Consumption Frequency of Milk and Milk Products by Male and Female Students Living in Dormitory of Ankara University Faculty of Agriculture
185-191
192-196
197-203
204-207
ALTUĞ, S. ve K. ERZURUM, Orta Anadolu Bölgesinde Kavunda Solgunluk Hastalığı Oluşumunda
Bazı Fusarium Türlerinin Rolü
The Role of Some Fusarium Species on the Incidence of Wilt Disease of Melon in Central Anatolia 208-211
BAŞAR, H., H. ÇELİK, M. A. TURAN ve V. KATKAT, İznik Yöresinde Sulamada Kullanılan Değişik
Su Kaynaklarının Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi
Determination of Quality Criteria of Various Water Resources Used in Irrigation Around the Iznik Region
ÇEKAL, N., ve N. AKTAŞ, Üniversitede Çalışan Akademik ve idari Kadın Personelin Kalsiyum
Tüketim Durumları
A Study on the Calcium Consumption of Female Academic and Administrative Staff at University
212-217
218-220
KOR, A., F. CEDDEN ve D. ALIÇ, Farklı Formlarda Arpa içeren Rasyonlarla Beslenen Akkeçi Erkek
Oğlaklarında Kesim ve Karkas
Özellikleri
The Slaugtering and Carcass Characteristics of Akkeçi Male Kids Fed By Different Barley Forms 221-226
ARLI, M., N. KAYABAŞI ve S. KIZIL, Meyan (Glycyrrhiza glabra L.) Kökünden Elde Edilen Renkler
ve Bu Renklerin bazı Haslık Değerleri Üzerine Bir Araştırma
A Research on the Colours Obtained from Licorice (Glycyrrhiza glabra L) Plant in Natural Dyeing and Their
Some Fastnesses 227-231
ALTINOK, S. Tüylü Fiğ (Vicia villosa L.) ve Koca Fiğ (Vicia narbonensis L.)'in Arpa (Hordeum
vulgare L.) ile Farklı Oranlardaki Karışımlarının Silaj Kalitesine Etkileri
The Effects of Different Mixture of Hairy Vetch (Vicia villosa L.) and Narbonne Vetch (Vicia narbonensis L.) seeded with Barley Arpa (Hordeum vulgare L.) on Silage Quality
MENDEŞ, M. Varyansların Heterojen Olması Durumunda K-İstatistiği (KANOVA) ile ANOVA F
Testinin Gerçekleşen 1. Tip Hata Olasılıkları Bakımından Karşılaştırılması
The Comparison of K-Statistic (KANOVA) with ANOVA F Test in terms of Actual Type I Error Rate When Variances are Heterogeneous
KUZU, E. ve A. ELİÇİN, Kilis Keçisi Oğlaklarında Değişik Vücut Ölçüleri Bakımından Büyüme
Eğrileri
The Growth Curves for Some Body Measuments in Kilis Goat Kids
232-237
238-241
242-247
OĞUZ, D., R. A. ERDOĞAN, Ankara Kavaklıdere-Çankaya Doğal Sit Alanında Geçmişten
Günümüze Gelen Ağaç Türleri Üzerinde Bir Araştırma
YÜREKLİ, K. ve H. ŞİMŞEK, Frequency Analysis for Kelkit Stream's the Daily Extreme Flows
Kelkit Çayı Günlük Ekstrem Akımlarının Frekans Analizi 256-260
PULATSÜ, S. Sakaryabaşı (Çifteler-Eskişehir) Batı Göleti'nde Kalsiyum-Fosfat Etkileşimi
TARIM BİLİMLERİ DERGİSİ 2002, 8 (3) 185-191
Tokat-Kazova Ko
ş
ullar
ı
nda
İ
kinci Ürün Silajl
ı
k M
ı
s
ı
r Yeti
ş
tirme
Olanaklar
ı
Selahattin İ PTAŞ1 Ahmet
ÖZ
2
Ahmet BOZ3Geliş Tarihi: 12.02.2001
Özet: Bu araştırma, Tokat-Kazova şartlarında 2. ürün silajlık olarak yetiştirilebilecek mısır çeşitlerinin belirlenmesi amacıyla 1996, 1997 ve 1998 yıllarında yürütülmüştür. Denemede özel ve kamu kuruluşlarından sağlanan 13 mısır çeşidi kullanılmıştır. Mısır çeşitlerinde bitki boyu, yaprak oranı, sap oranı, koçan oranı, koçan verimi, yeşil ot ve kuru madde verimi gibi özellikler incelenmiştir. Araştırmada incelenen özellikler yönünden çeşitler arasında istatistiki olarak önemli farklılıklar bulunmuştur. En yüksek yeşil ot verimi (10558.3 kg/da) RX-947, en düşük yeşil ot verimi (7720.0 kg/da) P.3167 çeşidinden elde edilmiştir. En yüksek kuru madde verimi (2076.6 kg/da) RX-788, en düşük kuru madde verimi (1513.9 kg/da) LG-55 çeşidinde belirlenmiştir. Çeşitlerin bitki boyu değerleri 203.8-283.3 cm, yaprak oranı % 14.3-21.3, sap oranı % 57.1-65.2 ve koçan oranları % 15.7-26.3 arasında değişim göstermiştir. En yüksek koçan verimi (2745.5 kg/da) RX-788, en düşük (1417.2 kg/da) LG-60 çeşidinde belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: ikinci ürün, silajlık mısır çeşitleri, verim ve agronomik özellikler
The Growing Possibility of Silage Maize as Second Crop in Tokat-Kazova
Conditions
Abstract: This study was conducted to determine the corn cultivars growing for silage production as second crop in between 1996, 1997 and 1998 years in condition of Kazova-Tokat. 13 corn cultivars which had been obtained from different sources were used in these trials. In the research, plant height, plant composition (% leaf, stem and ear or head ratio), fodder yield and dry matter yield were determined. The results of variance analyses showed that there were statistically significant differences among cultivars for all characters. The highest fodder yield (10558.3 kg/da) was obtained from RX-947 and the lowest fodder yield (7720.0 kg/da) was obtained from P.3167. Plant height, leaf ratio, stern ratio and ear ratio of varieties changed between 203.8-283.3 cm, 14.3-21.3 %, 57.1-65.2 % and 15.7-26.3 %, respectively. While the lowest ear yield (1417.2 kg/da) was obtained from LG-60 cultivars, the highest ear yield (2745.5 kg/da) was obtained from RX-788 varieties.
Key Words: second crop, silage maize varieties, yield and agronomic characters
Giriş
Ülke hayvancılığımız büyük ölçüde çayır-mer'aya
bağlıdır. 1998 yılına kadar çayır-mer'aların kullanımı ile
ilgili yasal düzenleme olmadığından bu alanlar yıllardan
beri otlatma kapasitelerine dikkat edilmeksizin kullanılmış
ve verimleri büyük oranda kaybolarak erozyona açık
alanlar haline gelmiştir. Çayır-mer'aların kullanımını
düzenlemek için 41 yıl önce meclise gönderilen yasa
tasarısı ancak 1998 yılında kanunlaşmıştır. Bu yasa ile
mer'a, yaylak ve kışlakların tesbiti, tandidi ile köy ve
belediyelere tahsisinin yapılması, belirlenecek kurallara
uygun şekilde kullanımı, verimliliklerinin arttırılması,
denetlenmesi ve korunması mümkün olacaktır. Mer'a
kanununda yer alan bu konuların yerine getirilmesi için
planlı ve uzun süreli bir çalışma gerekmektedir. Bu işlerin
yürütülmesi sırasında önemli miktarda kaliteli kaba yem
açığı ortaya çıkacaktır. Bu ihtiyacı karşılamak amacıyla
mer'a fonu kurulmuş ve bu fonda toplanacak para ile tarla
tarımı içinde yem bitkileri ekiliş ve üretimi arttınlarak kaliteli
kaba yem ihtiyacının karşılanması planlanmıştır. Yem
bitkileri üretiminin artmasıyla mer'alar üzerindeki aşırı
otlatma baskısı ortadan kalkacak ve mer'a ıslahı ve
amenajman işlemlerinin yürütülmesinde çok büyük
'Gaziosmanpaşa Üniv. Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümü-Tokat
2Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü-Samsun
3Ziraat Yüksek Mühendisi
kolaylıklar sağlayacaktır (Büyükburç ve Arkaç 2000).
Tarla tarımı içinde yem bitkileri üretimini arttırmak
için bölgelerimizin ekolojik özellikleri ve tarım sistemlerine
göre değişik alternatifler bulunmaktadır. Özellikle
vejetasyon süresinin yeterli olduğu ve sulama imkanı olan
alanlarda kışlık buğday ve arpa hasadından sonra silajlık
amaçlı 2.ürün mısır ve sorgum yetiştirmek mümkündür.
Tokat ve yöresi hayvancılık yönünden önemli bir
potansiyele sahiptir. Son yıllarda özel sektör süt
fabrikalarının açılmasıyla süt sığırcılığında önemli
gelişmeler görülmektedir. 1994'den önce yörede silajlık
mısır üretimi yapan çiftci sayısı 1-2 iken, son yıllarda bu
sayı 1000'lere ulaşmıştır. Yörede taban arazilerde kışlık
buğday hasadı 5-20 temmuz tarihleri arasında
tamamlanmaktadır. Sulama imkanı olan bu alanlarda
sonbaharın ilk donlarına (10-20 ekim) kadar 90-100 günlük
bir süre bulunmakta ve bu devrede silajlık mısır ve sorgum
yetiştirmek mümkün olmaktadır (Sencar ve ark., 1993,
186 TARIM BILIMLERI DERGISI 2002, Cilt 8, Sayı 3
Ülkemizin de
ğ
i
ş
ik ekolojik bölgelerinde silajl
ı
k amaçl
ı
2.ürün m
ı
s
ı
r yeti
ş
tiricili
ğ
iyle ile ilgili de
ğ
i
ş
ik ara
ş
t
ı
rmalar
yap
ı
lm
ış
t
ı
r. Bu ara
ş
t
ı
rmalardan elde edilen baz
ı
sonuçlar
a
ş
a
ğı
da özetlenmi
ş
tir.
Emeklier ve Kün (1988),
İ
ç Anadolu sulu ko
ş
ullar
ı
nda
2.ürün dane ve silajl
ı
k m
ı
s
ı
r yeti
ş
tirme olanaklar
ı
n
ı
incelemi
ş
ler ve ara
ş
t
ı
rmada kullan
ı
lan m
ı
s
ı
r çe
ş
itlerinden
7617.8 kg/da ile 10596.3 kg/da aras
ı
nda ye
ş
il ot verimleri
elde etmi
ş
lerdir.
Manga ve ark. (1991), Çukurova ko
ş
ullar
ı
nda 2.ürün
olarak yeti
ş
tirilen farkl
ı
m
ı
s
ı
r çe
ş
itlerinde; bitki boyunun
260.5-271.4 cm, ye
ş
il ot veriminin 6406.2-6462.3 kg/da ve
kuru ot veriminin 1641.2-1733.9 kg/da aras
ı
nda de
ğ
i
ş
ti
ğ
ini
bildirmi
ş
lerdir.
Sencar ve ark. (1993), Tokat-Kazova 2.ürün
ko
ş
ullar
ı
nda farkl
ı
m
ı
s
ı
r çe
ş
itlerinin verim ve baz
ı
tar
ı
msal
özelliklerini inceledikleri ara
ş
t
ı
rmada; m
ı
s
ı
r çe
ş
itlerinin
koçan veriminin 916.6-1341.9 kg/da, ye
ş
il ot veriminin
7701.1-8347.1 kg/da ve kuru ot veriminin 1498.4-1845.6
kg/da aras
ı
nda de
ğ
i
ş
im gösterdi
ğ
ini bildirmi
ş
lerdir.
Güçük (1998),
ş
anl
ı
urfa-Bozova 2.ürün ko
ş
ullar
ı
nda
LG-55 ve PX-74 m
ı
s
ı
r çe
ş
itleri ile baz
ı
sorgum çe
ş
itlerinin
verim ve baz
ı
agronomik özelliklerini inceledikleri
ara
ş
t
ı
rmada; m
ı
s
ı
r çe
ş
itlerinde koçan oranlar
ı
n
ı
n %
27.25-28.50, ye
ş
il ot verimlerinin 8970.2-8633.9 kg/da ve kuru
madde verimlerinin 2056.1-2063.5 kg/da aras
ı
nda
de
ğ
i
ş
ti
ğ
ini belirlemi
ş
tir.
Bu çal
ış
man
ı
n amac
ı
hayvanc
ı
l
ı
k yönünden önemli
bir potansiyele sahip Tokat ve yöresinde 2. ürün
ko
ş
ullar
ı
nda silajl
ı
k amac
ı
yla yeti
ş
tirilebilecek m
ı
s
ı
r
çe
ş
itlerinin
verim
ve
adaptasyon
yeteneklerinin
belirlenmesine yöneliktir.
Materyal ve Yöntem
Bu ara
ş
t
ı
rma 1996, 1997 ve 1998 y
ı
llar
ı
nda 2. ürün
yeti
ş
tirme devresinde, Gaziosmanpa
ş
a Üniversitesi Ziraat
Fakültesi'nin deneme tarlalar
ı
nda yürütülmü
ş
tür. Ara
ş
t
ı
rma
alan
ı
n
ı
n baz
ı
iklim özellikleri Çizelge 1'de gösterilmi
ş
tir.
1996 ve 1998 y
ı
llar
ı
temmuz-ekim aylar
ı
aras
ı
nda
dü
ş
en ya
ğış
miktar
ı
(98.5 mm ve 146.2 mm), 1997 ve
uzun y
ı
ll
ı
k ortalamalardan oldukça (64.3 mm ve 69.8 mm)
yüksektir. 1997 y
ı
l
ı
eylül ay
ı
nda ortalama s
ı
cakl
ı
k de
ğ
eri
(14.2 °C), 1996 (17.8 °C), 1998 (18.4 °C) ve uzun y
ı
ll
ı
k
(17.8 °C) ortalamalara göre daha dü
ş
üktür. Denemenin
yürütüldü
ğ
ü 1996, 1997 ve 1998 y
ı
llar
ı
ndaki oransal nem
miktar
ı
uzun y
ı
ll
ı
k de
ğ
erlere göre daha yüksektir (Anonim
1999).
Ara
ş
t
ı
rma alan
ı
toprak tekstürü bak
ı
m
ı
ndan killi-t
ı
nl
ı
bir yap
ı
ya sahiptir. Organik madde oran
ı
% 1.68 dolay
ı
nda
olup, 11.4 kg/da P2O5 ve 28.7 kg/da K20 içermektedir.
Toplam tuz %0.024 ve kireç de
ğ
eri %9.8 ve pH de
ğ
eri
7.77'dir.
Ara
ş
t
ı
rmada materyal olarak özel ve kamu
kurumlar
ı
ndan sa
ğ
lanan erkenci (TTM-813 ve LG-60), orta
erkenci (LG-55, LG-2777, RX-788, RX-899, TTM-8119 ve
Karadeniz Y
ı
ld
ı
z
ı
), orta geçci (P.3167,P3163, TTM-815 ve
RX-947) ve geçci (Arifiye) özelliklere sahip 13 m
ı
s
ı
r çe
ş
idi
kullan
ı
lm
ış
t
ı
r (Anonim 1998).
Ara
ş
t
ı
rma y
ı
llara göre tekrarlanan tesadüf bloklar
ı
deneme deseninde 3 tekrarlamal
ı
olarak kurulmu
ş
tur.
Tohumlar 5 m uzunlu
ğ
undaki parsellere, 40 cm s
ı
ra
aral
ığı
nda ve 20 cm s
ı
ra üzeri s
ı
kl
ığı
nda 5 s
ı
ra ekilmi
ş
tir.
Ekim i
ş
lemleri 15 Temmuz 1996, 17 Temmuz 1997 ve 15
Temmuz 1998 tarihlerinde yap
ı
lm
ış
t
ı
r. Deneme
parsellerine ekimle birlikte 10 kg/da P205 ve 8 kg/da N
gübre verilmi
ş
tir. Bitkilere ayr
ı
ca sapa kalkma döneminde
de 8 kg/da N gübresi uygulanm
ış
ve gerekti
ğ
inde sulama,
çapalama vb. kültürel uygulamalar yap
ı
lm
ış
t
ı
r.
Bitkiler 22 Ekim 1996, 15 Ekim 1997 ve 21 Ekim
1998 tarihlerinde hasat edilmi
ş
tir. Parsellerde hasat edilen
bitkiler tart
ı
larak önce parsel, sonra dekara ye
ş
il ot
verimleri belirlenmi
ş
tir. Her parselden rasgele 8-10 bitki
al
ı
narak bitki boyu (cm) ve tek bitki a
ğı
rl
ığı
(g) tespit
edilmi
ş
tir. Tek bitki a
ğı
rl
ığı
belirlenen bitkiler sap, koçan
ve yapraklar
ı
na ayr
ı
larak tart
ı
lm
ış
t
ı
r. Sap, koçan ve yaprak
a
ğı
rl
ı
klar
ı
, tek bitki a
ğı
rl
ığı
na oranlanarak ye
ş
il sap oran
ı
(%), ye
ş
il koçan oran
ı
(%) ve ye
ş
il yaprak oran
ı
(%)
hesaplanm
ış
t
ı
r. Ye
ş
il ot verimi ile koçan oran
ı
çarp
ı
larak
dekara koçan verimleri belirlenmi
ş
tir. Daha sonra, parseli
temsil edebilecek 2 bitki al
ı
nm
ış
(ölçümler için al
ı
nan 8-10
bitki aras
ı
ndan) ve 70°C'de 48 saat sabit a
ğı
rl
ığ
a gelecek
ş
ekilde etüvde kurutulmu
ş
tur. Etüvden ç
ı
kar
ı
lan örnek,
tart
ı
larak kuru madde oran
ı
(%) ve daha sonra ye
ş
il ot
verimi ile çarp
ı
larak dekara kuru madde verimleri
hesaplanm
ış
t
ı
r (Cummins 1970).
Çal
ış
madan elde edilen sonuçlar Düzgüne
ş
ve ark.
(1987)'n
ı
n önerdi
ğ
i
ş
ekilde tesadüf bloklar
ı
deneme
desenine uygun olarak analiz edilmi
ş
ve ortalamalar aras
ı
farkl
ı
l
ı
klar LSD yöntemiyle kar
şı
la
ş
t
ı
r
ı
lm
ış
t
ı
r.
Çizelge 1. Araştırma yerinin deneme süresi ve uzun yıllara ait bazı iklim veriled
Yağış (mm) Ortalama sıcaklık (°C) Oransal nem (%
Aylar 1996 1997 1998 Uzun yıllar 1996 1997 1998 Uzun yıllar 1996 1997 1998 Uzun yıllar Temmuz 0.9 2.7 6.6 11.2 23.0 22.3 23.8 21.9 55.0 55.9 62.4 53.3 Ağustos 12.7 27.0 0.0 6.6 22.8 21.6 22.6 21.7 58.7 61.2 62.4 55.0 Eylül 45.6 6.3 16.0 17.5 17.8 14.2 18.4 17.8 64.0 64.3 63.7 58.4 Ekim 39.3 28.3 123.6 34.5 10.8 11.1 13.0 12.5 70.3 63.3 68.3 63.6 Top./Ort. 98.5 64.3 146.2 69.8 18.6 17.3 19.5 18.5 62.0 61.2 64.2 57.6 Tokat ili meteoroloji kayıtları
İPTAŞ, S., A. ÖZ ve A. BOZ, "Tokat-Kazova koşullarında ikinci ürün silajlık mısır yetiştirme olanakları" 187
Bulgular ve Tartışma
1996, 1997 ve 1998 yıllarında mısır çeşitlerinde
incelenen özelliklere ilişkin varyans analiz sonuçları
Çizelge 2'de verilmiştir. Araştırmanın yürütüldüğü yıllar
arasında bitki boyu, koçan oranı, sap oranı ve koçan
verimi bakımından istatistiki olarak 0.01 düzeyinde
farklılık görülmüş, diğer özelliklere ise yılların etkisi önemli olmamıştır. Araştırmada çeşit ve yıl x çeşit intereaksiyonu
incelenen tüm özelliklerde önemli bulunmuştur.
Bitki boyu: Mısır çeşitlerinde ölçülen bitki boylarına
ait sonuçlar ve ortalamaların gruplandırmaları Çizelge 3'de
verilmiştir. Bitki boyu bakımından yıllar ve çeşitler arasında
istatistiki olarak önemli farklılıklar belirlenmiştir. Mısır
çeşitlerinde ortalama bitki boyu 1996 yılında 261.5 cm,
1997'de 223.9 cm ve 1998'de 267.9 cm olarak
ölçülmüştür. Üç yıllık ortalamada en yüksek bitki boyu
283.3 cm ile RX-947, en düşük ise 203.8 cm ile LG-55
çeşidinden elde edilmiştir. Özellikle araştırmanın ikinci
yılında bitki boyunun diğer yıllara göre düşük olması, eylül
ayındaki ortalama sıcaklık (14.2 °C) değerinden
kaynaklanabilir. Çeşitli araştırıcılar, bitki boyuna
agronomik uygulamalar, çevre faktörleri ve genetik yap ının
önemli etkisinin olduğunu bildirmişlerdir (Beech ve
Basinski 1975, Schmid ve ark. 1976, Warrington ve Kanemasu 1983, Emeklier ve Kün 1988, Tosun ve Acar
1991, Sencar ve ark. 1993). Bu çalışmadan elde edilen
bitki boyu değerleri, yukarıda adı geçen araştırıcıların bulgularıyla yakınlık göstermektedir.
Yaprak oranı: Mısır çeşitlerinde ortalama yaprak
oranı 1996 yılında % 18.1, 1997'de % 18.6 ve 1998'de %
17.7'dir. Üç yıllık ortalamalara göre en yüksek yaprak
oranı P.3167 ve en düşük RX-788 çeşitlerinden elde
edilmiş ve çeşitlerin yaprak oranları % 14.3-21.3 arasında
değişim göstermiştir (Çizelge 4). Vejetasyon süresi daha
uzun olan çeşitlerde yaprak alanı indeksi ve yaprak
sayısının daha fazla olduğu bildirilmektedir (Graybil ve ark.
1991). Bu durumda geçci çeşitlerde yaprak oranının
yüksek olması beklenen bir sonuçtur. Araştırmada erkenci
(% 17.5) ve orta erkenci (%17.6) özelliğe sahip olan mısır
çeşitlerinin yaprak oranları, orta geçci (% 19.4) ve geçci
(% 19.5) çeşitlerden daha düşüktür.
Sap oranı: Mısır çeşitlerinin ortalama sap oranı
1996 yılında % 55.6, 1997'de % 69.8 ve 1998'de % 57.4
olarak bulunmuştur. Çizelge 5 incelendiğinde,
üç
yıllıkortalama değerler incelendiğinde en yüksek sap oranı V0
65.2 ile LG-60, en düşük % 57.1 ile P.3163 çeşidinde
belirlenmiştir. Cummins (1970) ile Schmid ve ark. (1976),
mısır sapında sindirilebilirliği yüksek karbonhidratların
depolandığını ve bu karbonhidrat içeriğinin silaj kalitesine
önemli bir etkide bulunduğunu bildirmişlerdir. Araştırmada
belirlenen sap oranları arasındaki farklılıklar, çevre
faktörleri ve genetik yapıdan kaynaklanabilir.
Çizelge 2. Araştırmada kullanılan çeşitlerin verim ve bazı verim ögelerine ait varyans analiz sonuçları
Özellikler Yıl Çeşit Yıl xÇeşit V.K
Bitki boyu ** ** ** 11.96
Yaprak oranı Ö.D ' ** ** 14.15
Sap oranı ** *It .1!
5.08
Koçan oranı ** ** 18.71
Koçan verimi ** .* 5.58
Yeşil ot verimi Ö.D ** ** 10.08
Kuru madde verimi Ö.D ** ** 21.38
S.D 2 12 24 -
*,"": % 1 ve % 5 düzeyinde önemli
Çizelge 3. Mısır çeşitlerinde bitki boyu (cm) değerleri ve oluşan gruplar
Olum grupları Çeşitler 1996 1997 1998 Ortalama Erkenci TTM-813 292.0 a 248.6 a 266.3 def 269.0 abc
LG-60 258.4 ab 227.2 abc 242.8 g 242.8 def Orta erkenci LG-55 206.0 c 201.6 cd -- 203.8 h 203.8 g LG-2777 262.4 ab 224.2 abc 256.9 efg 247.8 de RX-788 293.0 a 243.5 a 270.7 de 269.1 abc RX-899 278.8 a 227.6 abc 290.7 bc 265.7 bc TTM-8119 268.1 a 232.7 ab 269.3 de 256.7 cd K.Yıldızı 227.3 bc 220.0 abc 262.3 def 236.5 ef
Orta geçci
P.3167 284.5 a 174.3 d 248.5 fg 235.8 ef P.3163 263.2 ab 206.3 bc 275.1 cde 248.2 de TTM-815 285.3 a 236.7 a 302.8 ab 274.9 ab RX-947 285.9 a 247.6 a 316.4 a 283.3 a Geçci Arifiye 195.1 c 220.5 abc 277.0 cd 230.9 ef
Genel ortalama 261.5 223.9 267.9 251.1 LSD değerleri 36.16** 30.10** 18.80** 16.00** Varyasyon katsayısı (%) 6.03 5.87 3.06 2.78 *,""; Aynı harfi taşıyan ortalamalar arasında kendi grubu içinde % 5, % 1 önemlilik düzeyinde fark bulunmamaktadır
188 TARIM BILIMLERI DERGISI 2002, Cilt 8, Sayı 3
Çizelge 4. Mısır çeşitlerinde yaprak oranı (%) değerleri
Olum grupları Çeşitler 1996 1997
- 1998 Ortalama Erkenci TTM-813 14.0 f 15.0 e 18.6 bcd 15.9 ef LG-60 22.1 b 17.5 bcde 14.8 de 18.2 bcd Orta erkenci LG-55 28.6 a 15.0 e 15.0 cde 20.0 ab LG-2777 19.9 bc 20.9 bc 13.0 e 18.0 bcde RX-788 15.1 ef 14.9 e 12.9 e 14.3 f RX-899 16.6 cdef 17.7 bcde 17.6 bcde 17.3 cde TTM-8119 16.6 cdef 15.4 de 16.6 bcde 16.2 def
K.Yıldızı 21.5 b 20.2 bc 17.5 bcde 19.7 ab Orta geçci P.3167 13.3 f . 25.4 a 25.2 a 21.3 a P.3163 16.5 def 22.2 ab 20.0 b 19.6 ab TTM-815 18.8 bcd 19.3 bcd 19.8 bc 19.3 abc RX-947 14.8 ef 18.0 bcde 19.1 bcd 17.3 cde Geçci Arifiye 17.8 cde 20.4 bc 20.2 b 19.5 ab
Genel ortalama 18.1 18.6 17.7 18.1
LSD değerleri 3.41* 4.22** 4.81** 2.19** Varyasyon katsayısı (%) 8.21 9.91 11.85 5.26
-;Aynı harfi taşıyan ortalamalar arasında kendi grubu içinde % 5, % 1 önemlilik düzeyinde fark bulunmamaktadır
Çizelge 5. Mısır çeşitlerinde sap oranı (%) değerleri ve oluşan gruplar
Olum grupları Çeşitler 1996 1997 1998 Ortalama Erkenci TTM-813 58.5 abc 63.7 cd 51.3 de 57.8 cd LG-60 60.7 ab 67.4 bcd 67.6 a 65.2 a Orta erkenci LG-55 49.3 d 73.3 ab 66.0 a 62.9 ab LG-2777 51.7 cd 71.3 abc 54.8 cde 59.3 bcd RX-788 55.5 abcd 68.2 abcd 54.3 cde 59.3 bcd RX-899 56.8 abcd 74.1 ab 64.0 ab 65.0 a TTM-8119 52.4 cd 69.1 abcd 57.0 cd 59.5 bcd K.Yıldızı 62.3 a 61.6 d 54.0 cde 59.3 bcd Orta geçci P.3167 57.4 abc 72.3 ab 50.0 e 59.9 bcd P.3163 51.3 cd 66.5 bcd 53.7 cde 57.1 d TTM-815 53.0 bcd 72.0 ab 57.8 bcd 60.9 abcd RX-947 55.2 abcd 76.2 a 58.3 bc 63.2 ab Geçci Arifiye 58.8 abc 71.3 abc 57.1 bcd 62.4 abc
Genel ortalama 55.6 . 69.8 57.4 60.9 LSD değerleri 8.14** 8.25** 6.92** 4.78** Varyasyon katsayısı (%) 6.38 5.16 5.26 3.42 ""; Aynı harfi taşıyan ortalamalar arasında kendi grubu içinde % 5, % 1 önemlilik düzeyinde fark bulunmamaktadır
Koçan oranı: Mısır çeşitlerinde kaçan oranına ait ortalama değerler ve gruplandırmalar Çizelge 6'da verilmiştir. Çeşitlerin koçan oranı 1996 yılında % 26.2, 1997'de % 11.6 ve 1998'de % 24.8'dir.
Araştırmada koçan oranının çevre faktörleri ve genetik yapıdan etkilendiği açıkça görülmektedir (Graybil ve ark.1991). 1997 yılında Eylül ayı ortalama sıcaklığının 1996, 1998 ve uzun yıllık ortalamalara göre daha düşük olması, özellikle vejetasyon süresi uzun olan çeşitlerde koçan oranının düşmesine neden olmuştur. Örneğin LG-2777 (orta erkenci) çeşidinde 1996 yılında koçan oranı °A 28.4, 1997'de % 7.7 ve 1998'de % 32.1'dir. Yine P.3167 (orta geçci) çeşidinde koçan oranı yıllara göre sırasıyla % 29.3, % 2.2, ve % 24.7 olarak tespit edilmiştir. Arifiye (geçci) çeşidinde de benzer durum ortaya çıkmıştır. Silajlık mısır yetiştiriciliğinde koçan oranının çok önemli bir özellik olduğu, iri ve bol koçanlı çeşitlerin silaj yapımına daha uygun olduğu bildirilmektedir (Schmid ve ark. 1976, Graybil ve ark. 1991, Russel ve ark. 1992, Coors ve ark. 1997).
Koçan verimi: Mısır çeşitlerinin yıllara göre koçan verimleri arasında önemli farklılıklar saptanmıştır. 1996 yılında çeşitlerin ortalama kaçan verimi 2201.9, 1997'de 1113.9 ve 1998'de 2250.9 kg/da'dır (Çizelge 7). Üç yıllık ortalama değerler incelendiğinde en yüksek koçan verimi RX-788 (2745.5 kg/da) ve TTM-813 (2351.8 kg/da), en düşük 1417.2 kg/da ile LG-60 çeşidinde belirlenmiştir.
Denemede koçan oranı, yeşil ot verimi ve kuru madde verimi yüksek olan çeşitlerde koçan verimi de yüksek olmuştur. Stoskopf (1985), silajlık mısırda kuru madde veriminin 50'sinin koçandan ileri geldiğini bildirmiştir. Bu araştırmanın yürütüldüğü devrede vejetasyon süresinin kısa olması çeşitlerin koçan oranlarının düşmesine neden olmuştur.
Yeşil ot verimi: Mısır çeşitlerinde yeşil ot verimi 1996 yılında 7233.3-9716.6, 1997'de 7351.8-11851.6 ve 1998'de 6712.3-10806.6 kg/da arasında değişim göstermiştir. Üç yıllık ortalama değerlere göre en yüksek yeşil ot verimleri sırasıyla RX-947 (10558.3 kg/da),
İPTAŞ, S., A. ÖZ ve A. BOZ, "Tokat-Kazova koşullarında ikinci ürün silajlık mısır yetiştirme olanakları" 189
Çizelge 6. Mısır çeşitlerinde koçan oranı (%)değerleri ve oluşan gruplar
Olum grupları Çeşitler 1996 1997 1998 Ortalama Erkenci TTM-813 27.5 ab 21.3 a 30.0 abc 26.3 a LG-60 17.2 cd . 15.0 abc 14.9 e 15.7 e Orta erkenci LG-55 22.1 bcd 11.7 bcd 18.9 de 17.6 de LG-2777 28.4 ab 7.7 de 32.1 ab 22.7 abcd RX-788 29.3 ab 16.9 ab 32.7 a 26.3 a RX-899 26.6 abc 8.1 de 21.3 cde 18.7 cde TTM-8119 31.0 ab 15.5 ab 26.4 abcd 24.3 ab K.Yıldızı 16.2 c 18.2 a 28.4 abcd 20.9 bcde
Orta geçci
P.3167 29.3 ab 2.2 e 24.7 abcde 18.7 cde P.3163 32.2 a 11.2 bcd 26.2 abcd 23.2 abc TTM-815 28.2 ab 8.6 cde 22.3 bcde 19.7 bcde
RX-947 29.9 ab 5.8 de 22.5 abcde 19.4 bcde Geçci Arifiye 23.4 abcd 8.2 de 22.6 abcde 18.1 cde
Genel ortalama 26.2 11.6 24.8 20.9
LSD değerleri 9.67** 6.45** 10.31** 5.29** Varyasyon katsayısı (%) 16.1 24.2 18.07 10.02 *,** Aynı harfi taşıyan ortalamalar arasında kendi grubu içinde % 5, % 1 önemlilik düzeyinde fark bulunmamaktadır
RX-788 (10298.6 kg/da), RX-899 (9584.3 kg/da), LG-55 (9336.6 kg/da), TTM-813 (9089.4 kg/da) ve LG-60 (9037.5 kg/da) çeşitlerinden elde edilmiştir (Çizelge 8). Mısır çeşitlerinin yeşil ot verimleri arasında ekolojik ve genetik faktörlerden kaynaklanan önemli farklılıkların olabileceği bildirilmektedir (Taylor ve Meche 1983, Sağlamtimur 1987, Emeklier ve Kün 1988). Bunun yanında bazı agronomik uygulamaların da yeşil ot verimine etkisi olmaktadır (Manga ve ark. 1991, Sencar ve ark. 1993, Aydın ve Uzun 1995). Araştırmadan elde edilen bulgular, yukarıda adı
geçen araştırıcıların bulgulanyla uyum içindedir,
Kuru madde verimi: Çeşitlerin kuru madde verimleri arasında yıllara göre farklılık bulunmuştur. 1996 yılında çeşitlerin kuru madde verimleri 1381.2-2323.5, 1997'de 1303.6-2000.4 ve 1998'de 1288.6-2075.6 kg/da arasında değişmiştir (Çizelge 9). Üç yıllık ortalamalara göre en yüksek kuru madde verimi RX-788 (2076.6 kg/da), TTM-
813 (1945.7 kg/da), RX-947 (1879.0 kg/da), Arifiye (1878.0 kg/da) ve en düşük kuru madde verimi LG-55 (1513.9 kg/da) çeşitlerinden elde edilmiştir. Araştırmada TTM-813, RX-788, RX-889 ve RX-947 çeşitleri deneme süresince, kuru madde verimi bakımından daima birinci grupta yer almıştır (Çizelge 9).
Graybil ve ark. (1991), mısırda kuru madde veriminin bir çok çevre ve genetik faktörün birlikte etkisiyle ortaya çıkan bir fenomen olduğunu bildirmişlerdir. Rutger (1969), geçci çeşitlerde yeşil ot veriminin daha yüksek olmasına karşın, erkenci çeşitlerde kuru madde veriminin yüksek olduğunu saptamıştır. Aynı zamanda mısırda çeşit, ekim zamanı ve ekim sıklığı gibi agronomik uygulamaların da kuru madde verimine etkili olduğu belirtilmektedir (Cummins ve Dobson 1973, Tosun ve Acar 1991, Sencar ve ark. 1993). Araştırmadan elde edilen bulgular, yukarıda adı geçen araştırıcıların bulgulanyla uyum içindedir.
Çizelge 7. Mısır çeşitlerinde koçan verimi (kg/da) ve oluşan gruplar
Olum grupları Çeşitler 1996 1997 1998 Ortalama Erkenci TTM-813 2578.1 abc 2053.9 a 2423.5 bc 2351.8 ab LG-60 1401.3 de 1503.9 abc 1346.5 d 1417.2 d Orta erkenci LG-55 1651.5 cde 1317.6 bcde 1778.2 cd 1582.4 cd LG-2777 2148.6 abcde 609.3 ef 3425.9 a 2061.3 bc RX-788 2884.7 a 1871.1 ab 3480.8 a 2745.5 a RX-899 2191.0 abcde 935.5 cde 1926.5 cd 1684.3 cd TTM-8119 2384.7 abcde 1360.1 abcd 2078.6 cd 1941.1 bcd K.Yıldızı 1156.2 e 1429.0 abcd 2989.1 ab 1858.1 bcd Orta geçci P.3167 2371.6 abcde 181.7 f 1945.6 cd 1499.6 cd P.3163 2612.7 abc 970.4 cde 1760.0 cd 1781.0 cd TTM-815 2692.5 abc 829.0 cdef 1694.6 cd 1738.7 cd RX-947 2772.2 ab 715.9 def 2380.4 bc 1956.2 bcd Geçci Arifiye 1780.0 bcde • 703.3 def 2032.9 cd 1505.4 cd
Genel ortalama 2201.9 1113.9 2250.9 1855.6 LSD değerleri 1094.8** 726.8** 868.0** 565.3** Varyasyon katsayısı (%) 21.69 28.46 16.82 13.29 *,** Aynı harfi taşıyan ortalamalar arasında kendi grubu içinde % 5, % 1 önemlilik düzeyinde fark bulunmamaktadır
190 TARIM BİLİMLERİ DERGİSİ 2002, Cilt 8, Sayı 3
Çizelge 8. Mısır çeşitlerinde yeşil ot verimi (kg/da) ve oluşan gruplar
Olum grupları Çeşitler 1996 1997 1998 Ortalama Erkenci TTM-813 9550.0 ab - 9655.7 abcdef 8062.5 bcd 9089.4 abcd
LG-60 8150.0 abcde 9925.0 abcde 9037.5 abc 9037.5 abcd
Orta erkenci
LG-55 7450.0 de 11223.30 ab 9336.6 abc 9336.6 abcd LG-2777 7550.0 cde 8063.3 ef 10806.6 a 8806.6 bcd RX-788 9716.6 a 10901.0 abc 10278.3 ab 10298.6 ab RX-899 8433.3 abcde 11072.9 abcde 9246.3 abc 9584.3 abc TTM-8119 7683.3 bcde 8755.6 cdef 8083.3 bcd 8174.1 cd K.Yıldızı 7233.3 e 7638.3 ef 10474.3 a 8448.6 cd Orta geçci P.3167 7966.6 abcde 7351.8 f 7841.6 cd 7720.0 d P.3163 8116.6 abcde 8626.0 def 6712.3 d 7818.3 d TTM-815 9433.3 abc 9487.9 abcdef 7746.6 cd 8889.3 bcd RX-947 9250.0 abcd 11851.6 a 10573.3 a 10558.3 a Geçci Arifiye 7750.0 bcde 8867.9 bcdef 9083.3 abc 8567.1 cd
Genel ortalama 8329.4 9493.9 9021.7 8948.4 LSD değerleri 1960.9* 2371.5** 2310.0** 1622.5** Varyasyon katsayısı (%) 13.96 10.89 11.17 7.91 ""; Aynı harfi taşıyan ortalamalar arasında kendi grubu içinde % 5, % 1 önemlilik düzeyinde fark bulunmamaktadır
Çizelge 9. Mısır çeşitlerinde kuru madde verimi (kg/da) ve oluşan gruplar
Olum grupları Çeşitler 1996 1997 1998 Ortalama Erkenci TTM-813 2323.5 a 1949.1 ab 1564.4 abc 1945.7 ab LG-60 1659.7 bc 1760.0 abc 1596.5 abc 1672.1 bcd Orta erkenci LG-55 1381.2 c 1724.9 abcd 1435.5 bc 1513.9 d LG-2777 1576.2 bc 1303.6 e 1790.4 abc 1556.7 cd RX-788 2269.4 a 2000.4 a 1960.1 ab 2076.6 a RX-899 1867.7 abc 1799.8 abc 1664.8 abc 1777.4 abcd TTM-8119 1934.4 ab 1497.7 cde 1469.9 bc 1634.0 bcd K.Yıldızı 1670.5 bc 1316.7 de 1973.7 ab 1653.3 bcd Orta geçci P.3167 1868.2 abc 1234.9 e 1502.7 bc 1535.3 cd P.3163 1751.2 bc 1641.1 abcde 1288.6 c 1560.3 cd TTM-815 2299.6 a 1508.4 cde 1356.8 c 1721.6 bcd RX-947 2028.0 ab 1859.1 abc 1749.8 abc 1879.0 abc Geçci Arifiye 2015.5 ab 1543.0 bcde 2075.6 a 1878.0 abc
Genel ortalama 1895.8 1626.0 1648.3 1723.4 LSD değerleri 495.1* 417.7** 556.3*" 344.3"* Varyasyon katsayısı (%) 15.49 11.04 14.72 8.71 ""; Aynı harfi taşıyan ortalamalar arasında kendi grubu içinde % 5, % 1 önemlilik düzeyinde fark bulunmamaktadır
Sonuç
Tokat-Kazova 2.ürün şartlarında 1996, 1997 ve 1998 yıllarında yürütülen bu araştırma sonucunda;
a) En yüksek kuru madde verimleri RX-788 (2076.6 kg/da), TTM-813 (1945.7 kg/da), RX-947 (1879.0 kg/da), Arifiye (1878.0) ve RX-899 (1777.4 kg/da) çeşitlerinden elde edilmiştir.
b) En yüksek koçan oranları TTM-813 (% 26.3), RX-788 (% 26.3), TTM-8119 (%24.3), P.3163 (`)/0 23.2) ve LG-2777 (% 22.7) çeşitlerinde belirlenmiştir.
c) En yüksek koçan verimleri RX-788 (% 2745.5
kg/da) ve TTM-813 (2351.8 kg/da) çeşitlerinde
saptanmıştır.
d) Tokat-Kazova 2. ürün şartlarında silajlık amaçlı
mısır yetiştiriciliğinde besleme değeri ve silaj kalitesine etkisi dikkate alındığında, kuru madde verimi ve koçan oranı yüksek olan çeşitlerin öncelikli olarak tercih
edilmesinin gerekli olduğu söylenebilir.
Kaynaklar
Anonim, 1998. Tohumluk Programı. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, 120, Ankara.
Anonim, 1999. Meteoroloji Müdürlüğü, Tokat.
Aydın, İ. ve F. Uzun, 1995. Samsun ekolojik şartlarında 2. ürün olarak yetiştirilen silajlık mısırın kuru ot ve ham protein verimi üzerine sıklık ve biçim zamanının etkisi. Ondokuz Mayıs Üniv. Ziraat Fak. Dergisi, 10 (1) 15-22.
Beech, D. F and J. J. Basinski, 1975. Effect of opulation and row spacing on early and late maize hybrids in the ord walley. australian J. of Exp. and Animal. Husb., 15 (74) 406-413. Büyükburç, U. ve Z. Arkaç, 2000. Mer'aların korunma ve
kullanımı. 5. Türkiye Ziraat Mühendisleri Tekn. Kongresi, 17-21 Ocak, Ankara.
Coors, J. G., K. A. Albrecht and E. J. Bures, 1997. Ear-fill effects on yield and quality of silage corn. Crop Sci., 37, 243-247. Cummins, D. G. 1970. Qualtiy and yield of corn plants and
component parts when harvested for silage at different maturity stages. Agonomy Journal, 62, 781-784.
Cummins, D. G. and Jr. J. W. Dobson, 1973. Corn for silage as influenced by hybrid maturity, row spacing, plant population and climate. Agronomy Journal, 65, 240-243.
Düzgüneş, O., T. Kesici. O. Kavuncu ve F. Gürbüz, 1987. Araştırma ve Deneme Metotları. Ankara Üniv. Ziraat Fak. Yayınları, 1021, Ders Kitabı:295, Ankara.
İPTAŞ, S., A. ÖZ ve A. BOZ, "Tokat-Kazova koşullarında ikinci ürün silajlık mısır yetiştirme olanakları" 191
Emeklier, H. Y. ve E. Kün, 1988. İç Anadolu sulu koşullarında ikinci ürün dane mısır ve silajlık mısır yetiştirme olanakları
ve yem değerlerinin saptanması. Türk Tarım ve Ormancılık Dergisi, 12 (2) 178-189.
Graybil, J. S. and W. J. Cox D. J. Otis, 1991. Yield and quality of forage maize as influenced by hybrid, planting date and rlant density. Agronomy Journal, 83 (3) 559-564.
Güçük, T. 1998. Bozova Sulu Koşullarında Ikinci Ürün Olarak Yetiştirilen Silaj Mısır, Silaj Sorgum ve Sorgum x Sudanotu Melez Çeşitlerinde Hasad Zamanının Verim, Verim Unsurları ve Silaj Özelliklerine Etkisi Üzerine Araştırmalar. Harran Üniv. Ziraat Fak. Fen Bilimleri Enstitüsü (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Şanlıurfa, 71. •
iptaş, S., E. Demir ve M. Yılmaz, 1996. Tokat ve yöresinde kaba yem kaynaklarının durumu ve geliştirilmesine yönelik öneriler. Hayvancılık-96 Kongresi, 840-844, İzmir.
Manga, N., V. Tansı ve T. Sağlamtimur, 1991. Çukurova koşullarında 2. ürün olarak yetiştirilen değişik mısır çeşitlerinde hasat zamanının hasıl verimi ve bazı tarımsal karakterlere etkisi üzerinde araştırmalar. Türkiye 2. Çayı r-Mara ve Yembitkileri Kongresi, Ege Üniv. Ziraat Fak., 28-31 Mayıs, 399-408.
Russel, J. R., N. A. Irlbeck. A. R. Hallauer and D. R. Buxton, 1992. Nutritive value and ensiling characteristics of maize herbage as influenced by agronomic factors. Animal Feed Sci. and Technol., 38, 11-24.
Rutger, J. N. 1969. Relationship of corn silage yields to maturity. Agronomy Journal, 61, 68-70.
Sağlamtimur, T. 1987. Çukurovada ekim zamanı ve bitki sıklığının üç mısır çeşidinde hasıl verimi ve bazı karakterlere etkisi üzerinde bir araştırma. Çukurova Üniv. Ziraat Fak. Dergisi, 4, 119-133.
Schmid, A. R., R. D. Goodrich, R. M. Jordan, G. C. Marten and J. C. Meiske, 1976. Relationship among agronomic characteristics of corn and sorghum cultivars and silage quality. Agronomy Journal, 68, 403-405.
Sencar, O., A. Yıldırım ve S. Gökmen, 1993. Silaj amacıyla 2. ürün olarak yetiştirilen bazı mısır çeşitlerinin hasıl ve kuru ot verimi üzerine ekim sıklığının etkileri. Türk Tarım ve Ormancılık Dergisi, 17, 763-773.
Stoskopf, N. C. 1985. Cereal Grain Crops. A Prentice-Hall Comp. Taylor, R. W. and A. Meche, 1983. Evaluation of corn hybrids in
southwes Louisina. Field Crop Abst., 36, 12, 1070.
Tosun, F. ve Z. Acar, 1991. Kışlık hububat hasadından sonra dört farklı sıra aralığı mesafesinde dört Değişik silajlık mısır çeşidinin ot verimleri yönünden karşılaştırılması. Türkiye 2. Çayır-Mer'a ve Yembitkileri Kongresi, Ege Üniv. Ziraat Fak. 28-31 Mayıs, 322-331.
Warrington, L. J. and E. T. Kanemasu, 1983. Corn grown response to temperature and photoperiod. 2. Leaf initatition and leaf appearance rates. Agronomy Journal,75,755-761.
