MORKARAMAN, AKKARAMAN VE İVESİ KOYUNLARININ YARI ENTANSİF ŞARTLARDAKİ VERİM PERFORMANSI II. KUZULARDA BÜYÜME VE YAŞAMA GÜCÜ ÖZELLİKLERİ

(1)

V~t.llil. J)erg. (ZOOI). 17. 1 : 57·66

MORKARAMAN, AKKARAMAN VE iVESi KOYUNLARININ YARI ENTANSiF

~ARTLARDAKi

VERiM PERFORMANSI

II. KUZULARDA SOyOME VE

YA~AMA

GOCO 6ZELLiKLERi

Orhan Ozbeyl Abdulkadir Akcan 2

Production Pc

rforlllul1

cc

Of MorkarallHlIl

,

Akkaraman And A"'l

ssi Shee

p

Und

e

r

Semi-intcn

sive C

ondition

s

II

.

Growt And

S

un

'

h.ll Rates

Of Lambs

Abstract; The current study was conducted in order to investigate the growth and survival ability characteristiCS of Morkaraman. Akkaraman and Awassi lambs. In this study. 30 Morkaraman, 32 Akkaraman and 41 Awassl male and female lambs were used. In Morkaraman. Akkaraman and Awassi lambs, birth weights were found as 3.71. 4.47 and 403 kg. weaning weights (105 th day) 24.12. 26.68 and 22.56 kg, daily live weight gains from birth to weaning 194.38, 211.52 and 176.48g and survival ability until the weaning period 87 %,

88

% and 88 %, respectively. While the effect of genolype throughout the growth period was found to be insignificant, tha: of partUrition type was sig· ntficant on day 45th (P<O.05). very signifieanl on days 60th , 75th. 90th and 105th (p<O.Ol) and extremely sig. nlflcant at parturition and on day 30th (P<O.OO1). Days 90th (p<O.OI) and 105th. on which influence of sexual period was found to be efficent, had on Imporlant effect In favour of male lambs. Effect of mother's age was found to be sig-nificant (P<0.05) on days 75th and 90th

Key words: Morkaraman. Akkaraman. Awassl. Growth. Survival Abilitiy

Ozet: Bu ara~lIrma Morkaraman. Akkaraman ve Ivesi kuzulaflntn buyume ve ya~ama gOcu ezelilkierinin ara~tlrtlmasl amaclyla yapllml~lIr. Ara~tlrmada 30 ba~ Morkaraman. 32 ba~ Akkaraman ve 41 bai Ivesi erkek ve di~i kuzu kul· lanllml~tlr. Morkaraman, Akkaraman ve ivesl kuzularda slraslyla ortalama degum a91rll91 3.71. 4.47 ve 4.03 kg: sutten keslm aglrtlgl (105. gOn) 24.12.26.68 ve 22.56 kg: dogumdan itibaren 501 kesimine kadar gOnlOk canh agtrltk artl~1 194.38.211.52 ve 176.48 9 ve sOt keslmlne kadarki donemde ya~ama gUcu % 87. %

88

ve %

88

olmUlitur. B0· yUmenln butGn donemlennde genotlpln etkisl onemsiz bulunurken. dogum tlpmln etkisi dogum va 45.gun onemll (p<0.05): 60. 75, 90 ve 105.g0nlerde I;ok onemli (p<0.01) ve 3O.gunde ise yOksek dOzeyde onemJi (P<O.OOI); Cln· siyetln etklli oldugu 9O.90n (P<O.OI) ve 105.g0n erkek kuzular lehinde onemli (p<O.OOI) bir etklye sahlp oldugu sap· tanml~tlf. Ana ya~mln 75 ve 9O.gGndeki etkiSI onemli (P<0.05) bulunm~lur.

Anahtar Kellmeler: Morkaraman. Akkaraman. Ivas •• Buyume, Yaliama Gucu Giri~

TOrkiye. koyun varllgl baklmmdan dOnya

01·

keleri arasrnda onemli bir yere sahiplir. Bu koyun populasyonunun

%

98

gibi bOyOk bir bOlGmG yer1i koyun Irklanndan meydana gelmektedir (Ak· -;aprnar.1996). TOrkiye'de yeti~lirilen koyun po· pulasyonlannrn bOyOk bir klsml bOtgelerin bes-lenme. banndlrma ve yeli~tirme durumuna bagll olarak degi~en dO~Gk venmh, eok verim yonlG Irk-lardan olu~maktadlr (Akcaprnar 1994, GOnlO 1996).

Koyunculugun karll bir faaliyet kolu haline gel· mesi iCin genotip ile birlikte ce~itli cevresel ~arttarrn da geli~tiriJmesi de onem ta~lmaklad'r. Her iki hu· susta da yapllacak geli~lirme eall~malart yeni i~ ve faahyet alanlan da ortaya elkaracak ve Olke eko· nemlSine geni~ kazanlmlar saglayacakltr (Ak· caplnar 1996, Ya/ern 1990).

T,mhl .29.()l).J999. @;orh:lnolbcy@lIolm:ul.com VClcnncr Fakililesi. 7.oolcknl Al1atJilUll Dall EJ..A.Z1G. 'mcpc Om ... er~iIC~1. Vc\cnncr Fa~ilhc,1. AFYON

BuyOme lie meydana gelen hacim ve agtrhk ar-tl~rnrn zigottan doguma kadar dO~Ok. dogumdan cinset olgunluga kadar yGksek oldugu. daha soma lekrar dO~meye ba~ladlgl ve ergin eaga ula~rnca belli bir seviyede kaldlgl (Johnston 1983). geli~me slrasrnrn ilk once sinir dokusu. kemikler ve Ie or· ganlann. en son olarak da yag dokusunun geli~tigi bildirilmektedir (ErtOrk ve Ozen 1975. Hammond 1952. Johnston 1983)

BOyOme genotiple birlikte ce~illi cevresel lak· tbrlerin etkisi altlOda ~ekiUenir. Dogum oncesi (int-rauterin) bOyOme, dogum a91rll9rnl ortaya koyar ve Irk. cinsiyel. dogum tipi. ananrn ya~l. ana ve baba can II agtrhgl. ananrn baklm ve beslenmesi. bu· lundugu cevre He dogum ylll ve mevsimi gibi fak· torlerden etkilenmektedir (Akcspmar 1981. Ak -capmar 1994).

(2)

OZBEY. AKCAN

DoQum aOll1101 uzenne geno

t

lp (Akcapmar

1 994,

Altmel ve ark.

I

99

4 .

A

ydoQan

1 985); cinsiye

t

(Akmaz

va Ak9apmar 1990,

Bulmu~

ve Demir

1

99 1,

Boztepe

1994

,

Odaba~loOlu

ve ar1<.1995): degum

lip!

(Akean

ve ark. 1988. Akcapmar ve Kadak

1 982, Boztepe

1994, egan va ark

.

1994); ananln

ya~1

(Akcapmar

1974

.

Boztepe

1 994, Evrim ve ark.

1 992); ananm

eanll

a~lrhQI

(Hulet

ve ark.

1

962 ,

azsoy

1 983)

,

degum

mevslmi (Hulet ve ark

.

1 984, Sonmez ve Klzday

1972)

,

ve doQum ylllnin

(Boztepe

1 994, Evrim ve

ark

.

1992, Ozean 1974) elklll

olduOu;

501 emma

do-nemmde bOyOme hlzLna yme genollp (Akcapmar

1974, Akl(apmar

1 994); elnSLYet

(Akcaplnar

ve Kadak

1982, Akmaz va Akcapmar

1 990)

;

do{Jum

t

lp

i

(Ak

· I(apmar

va Kadak

1 982, Athnel ve ark.

1 994, Evrim ve

ark.

1 992); doQum

a~lnlgl

(Akt;:aplnar

1

99

4 , Ozean

1974)

;

dogum mevsimi (Ak9apmar

1 974, AIMel ve

ark.

1 994), dogum yd

l

(Akcan ve ark.

1 988, Akt;:apmar

ve Kadak

,

982); besle

n

me

~kli

(Akean ve ark.1988,

Akcapmar

1 994) ve anamn

ya~mm

(Akmaz

ve

A

k-I(aplnar

1990, AIMel ve ark

.

1994) elki

l

i

oldu~u

ya

-pllan

ara~tlrmalar

ile lesbil

edllml~ILr.

Ya~ama

gOcO. hayvanlarda belli donemlerde

o

ll(ulen blf de!)er

olup.

ya~ayanlann

doQanlara

oranl

olarak

yani canh degup belli

ya~lara

kadar havana

kalabllme yeteneQi

olarak

lanlmlan"

(Akcapmar

1994

,

Ozean 1974. Tekin

1 991)

.

Ya~ama

gucu:

degum

aOHh{jl, degum IIPi,

clnslyel

glbl lakl6r1enn

elkisl

altmdadlt

(Ak9apmar

ve Kadak 1982

,

Ak-/(apmar

va ark

.

I984

,

Anlurk va ark.1987,

Oda-ba~loglu

ve ark.1995,Sanean ve ark.1984).

Morkaraman

.

Saklz x Morkaraman

(Fl

)

ve KI

-vlrelk

x Morkaraman (Fl) melezi kuzulann

(Ozbey

1997).

ortalama

dogum aglrllklan 3

.

25, 3.25 ve 3.26

kg. sulten

keslm agltllgl

(1

05.g0n)

17.71,

1 7.71 ve

17.69 kg. 105. gune kadar

ya~ama

gOcO

%

60.0,

%

76.0 ve

%

71.4 olarak

bulunmu~lur.

Akkaraman ve Saklz x Akkaraman (F

l

)

melezl

kuzulann

(Esen

1997). dogum aOlrllklan 3.73 ve

3.78 kg,

sullen

kes

i

m a{jlrllklan 20

.

23 ve 19.03 kg,

105 .gu

ne kadar

ya~ama

guell

%

68.96 ve

%

78 .

57 olarak

bulmu~tur.

Ivesl

va OS! Fnz x Ivesi (F1) melezl kuzularm

(

Kul 1998). degum a91nlklan 4

.

15 ve

4.46 kg

,

sOtten

kesim aglfhgl

15 .

39 ve 18

.3

1 kg

ve

1 05.gune

kadar

ya~ma

gueO

%

82 .6

1 ve

%

86.96 olarak

lesbl!

edllmi~lir.

Aydogan (1985

).

Karayaka, lie de France x Ka·

rayaka

(Fl) ve

Saklz x Karayaka

(Fl)

melezi

ku-zularda

sirasilla doQum

aglnlOml 3

.

14 ,3

.75 ve 3.30

kg

. ,

sOlten

keslm aOtrllOmt

(105.

gOn)

1

7.81 ,

20 .

9 ve

19 .

65 kg

.•

105 .

gune kadar

gunlOk canll

aglrllk

ka-zane

lnl

140, 156 ve 156 g.

ol

arak

bLldlrml~tir.

58 Morkaraman

Irkl

kuzulann

(Akl(apmar ve

ark. 1984); lek· erkek,

tek-di~i,

ik

i

z-erkek ve

iktz·

di~ilerde

SlfaSI ire

ortalama

doQum a{}lrhklan 4

.

87 ,

4.44 ,

3.93 ve 3.66 kg

.

ve

o

rtalama 105

.

gOn

aOlr·

hklan 29

.

8 .

26 .

2 ,

25 .6

ve 22

.

4 kg

.

olarak

b

ll·

dirmi~lerdir.

Konya

Mennosu

kuzu

l

arda

(Yak;:m

ve

ark

.

1 972)

.

degum ve

sClllen

kesim aOlrilklan lek

er-keklerde 4.69 ve 28

.

9 kg

.

lek

di~ilerde

4 .

47 ve 26

.

8 kg,

ikiz

erkeklerde 4

.

04 ve 23

.

2 kg,

iklz

di~ilerde

3.81 ve 21.9 kg

olarak

bulunmu~tur.

DaOll1( va RamlLl( kuzularln

(

Demir 1989

)

.

doOum aglfllklan

3,49

ve 4.38 kg

.

60. ve

120.gunlere kadar

ya~ama

gUl(len

%

95 .

7 ve

~.;,

95.3,

%

95 .

1 ve

%

93.9 olarak

saptanmt~llf.

Dogu Friz x Klwclk melezlannden

(S6nmez

ve

ark

.

1 975); tek·erkak va

lek-di~i

kuzu gruplan

il(in

or-lalama dogum aOtrhklan

SlfaSI

ite 3

.

9 ve 3.8 kg.,

or·

lalama 60. gOn

ag'rll~ml

18.4 ve 17.9 kg. olarak tes

· bit

elml~lerdlf.

Akkaraman, Hampshire D

o

wn x Akkaraman

(Fl)

ve Corridale x Akkaraman

(

Fl) kuzulannda

(Odaba~loOlu

ve ark

.

1995)

;

ortalama

dogum aOIt

-hklan SltaSI

lie 3.17, 3.61

ve

3.63 kg

.

sulten keslm

aOtrilOI

(90.

gun) 20

.

50 ,

24 .

41 ve 19

.

62 kg

.

ve 90.

gOne kadarki gunlOk

canll

a~lrllk art'~1

193 .

231 ve

178 gr

:

30 ,

60 ve

90. gOnlere kadar

ya~arna

gucu

belirtilen genollplerde SlraSt i

l

e

0/0

100 . %

100 ve

%

80 otarak

lesbil

elml~lerdtr.

Karacabey Merin

os

u

kuzulannda

(

Bozlepe

1994), doOum aglrllOI 4

.

07 kg

,

sulten

keslme kadar

ya~ama

gueO

%

94 olarak

bulunmu~tur.

KlvlrClk kuzulannln

(Evrim ve

ark.1992).

lek-erkek.

lek-di~l,

ikiz-erkek

ve

Ikiz·di~i

kuzu

grup-lannda

orlalama

dogum aOlrilklan 3

.

92, 3

.

63 ,

3.40 ve 3

.

13 kg, 10S

.

gunlOkleki (sOtten kesme) aglrlLklan

22.72 .

1

9.40.

1

9 .

92 ve

17 .

90 kg olarak be

-Iirlenmi~ttr.Tek dogmu~

ve

iklz

dogmu~

kuzufann

105.g0ne kadar

ya~ama

gu<;:len

%

95.5 ve

%

90 .

1 olarak

belirlenml;;lir

.

Hampsh

i

re Down x Klvltclk melezi kuzulann

(Bulmu~

ve Demit 1995)

;

orlalama

doQum aOlrllOI

.

erkeklerde 4

.5

kg

di~ilerde

4 .

4 kg

. ol

arak

ve

F1

erkek

kuzulartn

90. gOn

orlalarna

aO

lrilOI

22.2 kg

olarak

bildirml~lerdlr.

Mennos

,

Linco

l

n x

(lincoln

x Mennos)

,

A

lman

Slyah

Ba~h

E!l(i x

(Alman Styah

Ba~h

Etl(l x Men

nos),

Hampshire D

o

wn x

(Hamshire

Down x Merin

os).

Alman Slyah

Ba~h

Etl(

i

x

(Alman

Slyah

Ba~h

Etl(! x

Akkaraman), Hamshire Down x

(Hamshire

Down x

Akkaraman)

,

Alman Siyah

Ba~1L

Et<;:i x

(Alman

Siyah

(3)

i\lurk:lrllnmn. Akk;lranmn \t I\tsi Koyuniarnllll ...

Down x Ivesi) Gl maiezi

kuzulann

(Tekln

1994)

;

Sl-raslyla

d~um

a{Jlrllklan

4.5 .

4.4 .4.7.4.9.

4.2,4.9.

4.6 ve

4 .6

kg.

s(itten kesim a{Jlrllklan 23.8, 24.8.

27.5,26.2.24.8,27.4,26.6 'Ie 26.7 kg

,

bliyUm9 hlzl

201.9,212.7,244.3,225.6.296.5.235.6.224.9 ve

230.1 glgun olarak

lesblt

edLlmi~tJr.

Saklz x Karayaka G

l

'Ie lie de France

x

Ka-rayaka GI melezlennin

(

AnlOrk

'Ie ark.1987);

ya-~ama

gUiflerini

45 ,

75 ve

105 .

gOnlerde Sirasl He

SG1'Ierde

%

95.2. 94.2 va 94.2. IFG

1 'Ierde

%

97.2. %

95.2 va

%

95.8 olarak

b'ldirilmi~llr.

M

orkaraman

va Kangal-Akkaraman kuzulann

bO-yUma va

ya~ma

gOlflennin

kar~illa~lInldl{J1 ~h~da

(Ak~plnar

ve

Kadak

1982);

'

do{Jum ve

105 .

gun

or-talama canh a{Jlhklan Morkaraman

kuzulann

er-keklerinde 3.90

ve

24.7 kg

.

di~ilerde

4 .

1 va 26.4

kg.Akkaraman arkeklerde

4 .0

va 30.9

kg.di~ilerde

lSe

3.5 va 25.9

kg

;

y~ma

gOcGnG

45 .

75,

1 05. va

180 .

gunde Slrasl lie Morkaraman kuzularda

%

100 , 96.9,

93.8 va 87.5;

Akkaraman

kuzularda

%

84 .

1 , 79.5

,

n.3

va 75.0 olarak 1esbi1

edilmi~tir.

Menn

os

x

Morkaraman

(

Fl)

melezJerinde

(Ozsoy

1983)

;

60 ..

90 ..

120 .

'Ie

180 .

gOnde

ya~ma

g09leri sirasl

ile

%

93.7,

%

92.2,

%

90.4 'Ie

%

89.2. sal Morkararnan kuzularda aynl SLra ile

%

95.2,

%

94.2. %

9

1 .8

'Ie

%

89.9 'Ie sal Merinos kuzularda ise

% 85.5, %

81.9,

%

78.2 'Ie

%

73.8 oorak

bildinni~lir.

Ivesl

kuzulanmn

(S6nmez

ve Klzllay

1 972).

cLnsryele

gOre

dOzenlenmi~

do{Jum aglrllklan 'Ie

sijlten kesim a{JLhklan erkeklerde

4 .085

ve

21.201kg.

di~ilerde

3.775 ve

19 .027

kg, sCrtten

ke-slme kadar

ya~ama

9Ulflerini Saklz'larda

%

96.27,

KLVlfcLk'larda

%

98.6

1 .

ivesi

'le

rde

%

97.7

1 ve

Ode-mi~

kuzulannda

%

94.49 olarak

bildinni~lerdir.

Bu

ara~llfma

M

orka

raman,

Ak

karaman va

ivesi kuzularda buyume va

ya~ama

gQcu

kar-~lIa~ILmah

olara

k

ara~tlnlmasl

amaclyla

yapllml~ILr.

Materyal

'Ie

Metol

Materyal:

Bu

ara~tlrma

1 995 yllinda F.O.

Egi-11m

Ara~llrma

va Uygulama C;:ilth{Ji'nde

yO-njlulmO~lur. Ara~llrmada

30

ba~

Morkaraman

.

32

ba~

Akkaraman

'Ie

4 I

Ives

i

erkek ve

di~j

kuzu

kullanllml~llr.

Yem materyah

olarak

kuru

yonca, kalileli

kuru

~ylr

olu

'Ie kuzu-buza{J1 bUyOtme yemi

kullanllml~llr.

Metod:

Do{Jumu

izleyen

10 gun boyunca

ku-zulann analar!

ile

birllkle kalmalan

saglanml~

ve

daha sonra kuzular sO

li

en kesmeye kadar geceleri

analar! ile birhkle

bulundurulmu~tur.

Ancak

og:le

vakil sa{Jlmdan sonra lekrar blf sure analan ile

bir-likte

kalml~lardlr.

Kuzulara

1 5 gunluklen

i

l

iba

ren

ilk

blClm kuru yonca lie kuzu-buzaQI buyulme yemi

venlmeye

ba~lanml~llr.

Temiz

su ve

blok yatama tuzlarl

agillarda

bu-lundurulmu~lur.

Kuzulara

kesil

yem

60 gunh..i{Je

kadar kuzu

ba~lna

50 g. 60 gunlukle sui kasimi

ara-sinda gunde 100

g. mlklannda

verilml~llr.

Kuzular 60

gunlOklen sonra

1~lelme

IClndekl

laze

otlann

oldu{Ju

alanlarda ilk gOn

1 saal sure lie

ba~lamp,

mUleaklp

gunler guode 15 daklka artlr1larak

oIIaUlml~tlr.

K

uzularda

ya~ama

gucunu tespil elmek 1C1n;

30., 60

..

90 .

ve

1 05. gOnde (sunen kesimde)

ya-~ayan

erkek ve

di~i

kuzular

sayllml~

ve bu saYllan

kuzulann canh do{Jan kuzu saYISlna bOlOnup

1 00 He

Carplml sonucu He

ya~ma

gucu

hesaplanml~hr.

Verilenn

Elda EdHmesl

:

Kuzular

dO{Jumu

mu·

tea

kip mOmkun

oldu{Ju

kadar

analannl emmeden

ilk 6

-

1 0 saat ,cinde

10 g'a duyarh

lerazi

ile

lar

-tllml~lar

'Ie plastlk kupe Lie

numaralandlnlml~lardlr.

Kuzularln canh aQlfllklan

doQumdan

Illbaren

15 gO

nd

e

bir

50 g'a hassas

t

erazi ile

lartllarak tesbit

edilmi~tir.

Bu kaYltlarla

kuzulann

1 5 ..

30 .,

45 ..

60 .•

75 .•

90. va

105 .

gun

a{Jlfllk degerleri

In-lerpolasyonla duzelJilerek

bulunmu~lur

Verilenn

Degerlendirilmesi

:

SuI emme

dO-nemlnde genotip, cmslyat. dogum

lip!,

ana

ya~1

ve

d~um

a{Jlrll{J1 gibi buyOmeye elki eden

lakt

6r1e

r En

KOcak Kare

ler

Melodu (Least Squares Melhod

)

(Har-wey

1 960)

ile

incelenmi~lir.

Bu melod ile.

6k;:ulebllir

cevre

fakiOrlerin

in

elkHennln

bu

lunmaslnda

ilk

ad

lm

ola

rak

,

maleryali temS

l1

edecak blr model

secilmi~

'Ie

bu modele gOre

Least

Squares denklBm slstemi

ku

-rulmu~lur.

Buna g05re kuzularln

d~um

a{Ju11{JL lein;

YiJklm

=

U+ai + bj + ck + dl + ai/kim

(

I)

,

15.30.45 .60,75.90

'Ie

1 05. gun canh aglr1lklan ICln;

Yijklm", U+ai+bJ+ck+dl+lzIJkl+e

IJklm (

II

).

Y

'"

Herhangi

blf

kuzunun

incelenen

do-nemdaki eanh aglrl

l

{Jml.

U

=

Bekl

enen ortalamanm hesaplanmasmda

kul-lanl

l

an de{Jeri ().I=U+lz)

a

i

=

Kuzunun

ana

ya~mln

elkisi

(i=

1 .

2, 3; 2, 3

ve 4 +

ya~h

analar)

bJ

=

Ganollpin elklSlnl U=

I

,

2 yani

Mor

· karaman

,

Akkaraman va ivesi

)

ck = Cinsiyelin elkisini

(k_

1 ,2;

erkek ve

dl~i)

dl

=

D~um

Ilpmln etkisinl (1=

1 .

2 ;

lek ve

ikiz)

f

=

Kuzunun

incelene

n

d6nemdekl eanh

agLr-h{Jlnln do{lum a{JIr1I{Jlna kLsmi regresyonu

z'"

Kuz

unun

do{Jum a{JIr1I{Jlni

e.:

Hala tenmml gOslermekledlf.

incelenen laklor\er arasmda bir

Interakstyonun

(4)

n"

Iplanndaki elki paylan

loplam

l

0 kabul

editm~ljr.

.

(ai

_

bj ::

ck

z

dt :: 0)

Kuzutarda

bOyUme

ile

ilgiti gruplar arasl

farklar

\'

aryans AnaHzj

Melodu

ite

farklann

Onem

konlrolU

1';;0)

Duncan

Tash

ile

Incelenmi~lir (Ouzgune~

1 983).

Bulgular

Kuz

ulann

sui emme d6nemmdeki

bOyume

6z

elhklerini belirlel'Tlek

i~in

do{lum a{jlrll{jl.

15 ,

30,

45 ,

60,75,90 ve

1 05. gun eanh a{jlrllklan

ele

ahn·

ml~llr.

Kuzulann

~e~ilh

dOnemlerdeki

canh

a{w'

hklanna elki eden bazl

faklOrlerin elkl

paylan

Tablo

l

'

de; kuzulann

¥e~ltIi

dOnemlerdeki

duzeltilmi~

canh

a{jlrllk ortalamalan

Tablo

2'de;

duzeltilmi~

de{jelere gOre hesaplanan gunluk canh

a{Jl

rllk

ar-tl~lari

da Tablo 3'de; kuzulann

¥e~itli

dOnemlerdeki

canh

a{Jlrllklanna elki eden

laklOrlere

ail

varyans

analizi

Tabl

o

4 'de

ve

kuzulann

sOllen

kesime

(1 05. gOne) kadar

ya~ama

gOcO

de{Jerleri Tabl

o

5'de

verilmi~tir.

Kuzulann buyume Ozellikleri uzerinde

ana-nm

ya~I,

do{Jum

Ilpi

ve cinsiyet gibi etkileri

01-~Olebllir

¥evresel laktOrler uzerinde

durulmu~

ve

bu laklorlerden herblrinin kuzu aglrllklanndaki

elkl paylan degerleri

incelendl{ji

nde

,

do{lum lipi

buyumenm dogum,

1 5 ve 45 gunluk

d6nemlerde

(P<0.05);

60. 75, 90 ve

105 gunluk d6nemlerde

(P<O.O

l

)

ve 30 gunlOk d6nemde (P<O.OOl) du·

zeylennde

Onemh;

cinslyelln 9O

.

g0n (P<O.OI) ve

105 .

gun aglllklannda (P<O.OOl)

6nemli

oldu{ju

saptanml~hr.

Ana

ya~IOIn

75 ve 9O.gun buyOme

d6nemlennde

elkisi (P

<

0.05) 6nemh bu·

lunmu~lur

(Tablo

1 ).

Kuzulann

dOzeltllmi~

ortalama canh aQlrllklan

lie

ilgih venier ince

l

endi{Jinde

Morkaraman.

Ak-karaman ve ivasl kuzulannda do{lum a{Jlfhklan Sl'

rasl ite 3

.

759, 3.569 ve 3

.

940 kg,

sullen

kesim

aglfh{J1 24.420, 24.257 va 24.3

1

9 kg

olarak

bu-lunmu~lur.Bu

degerlerde

6nemli

bir

lark g6

·

rOlmemi~llr.

Aynca

~evre'

faklOrlerine gore dO

-zeltilmi~

olan

canh aglrhk ortalamalan baklmlndan

erkekler

di~ilere

30.gun (P<O

.

OI) ile

90. ve

10S.gOn

(

P<O

OS) 6nemh OSIOnlukler gOslerirken;

lek do{Janlar

ikiz

do!)anlara do{Iumda

(

P<O

.O

I

)

ve

diger d6nemlerde

(P<0.05) Onemli

uslunlOk sag·

laml~1ar

ve 50, 75.ve

10 5.g0nlerde

ya~la(

araSI

larklar

6nemh (P<0.05)

olmu~lur

(Tablo 2).

Kuzulann

dOzellllml$

canh

aglrllk

0(

-la1amalarrna gOre gOnluk eanll a{Jlrhk artl$1 her

u~

genOllple 9O·10S.gun arasl donemde en yOksek

degen

gosle(ml~

va Morkaraman'1arda 230.47 g.

Akk

araman'tarda

235.40 9 va

ivesl

'

lerde

ise

254.73 9

olarak

lesbll

edllml~IIr.Genolip1er

araSI

gOrDlen farkllhk sadece

15·30.gun

arasl d6nemde

60 O

nemli

(P<0.05) bulunmu$tur.Erkekler dl$ilere

15

· 30, 3O·45

.

gun arasl (P<O.Ol) ve 75·90.gun arasl d6·

nemde

onemli

(P<0.05)

OstGnlUkler

gas·

lerirken,lekler .kiz doOan kuzutara

15--3O

.gun

araSI

(

P<0.05)

ve 60·75 ve 75·90

.

g0n arasl d6nemde

(

P<O

.

OI)

Onemli

ustunlukler saOlaml$lardlf

.

15·

30.

75

· 90 ve 9O·105

.

gun arasl

(P<0.05)

ve 45

·

60 ve

60·7S.gun araSI (p<0.01) d6nemlerde ya$lar arasl

larkllhklar

onemli

bulunmU$lur. OGzeltilml$ canh

aOlrllk

ortalamalarma

gOre bOyume hlzl degerlen

Morkaraman

'l

arda

196 .77 glgun.

Akkaraman

'

!ada

197 .

03 glgun ve ivesi'lerde

i

se

194.08 glgun olarak

lesbll

edjlml~tir.

BGyume

hlZI degen bak.mmdan

geno

l

lp gruplan arasl

Onemli

bir lark

bulunmam'~llr (TabiD 3).

SUyumenin

degi~lk

dOnemlenne all variyans

ana-hzi sonlJ({lan

Tablo.4'de

venlml$ ve etkileri

incelenen

bUIOn

lakt6r1erin

ve genotipin genel varyasyon

kfinde

bOyiJrnenin 10m donemlerinde yuksek dGzeyde

onemh

(P < 0.001) bulunurken:

cins'Yehn

dogum (P<O.OS) ve

bUyOmenin di{1er dOnemlennde (P<O.ool); do{Ium h·

plnln GO

.

gOode 6nemsiz ve 15

.

gun

(P<0.05)

ile

di(jer

~Onemlerde

(P<O.OO

l

)

6nemli:

ana

ya~lnln

iss 3O

.

gun

(

P<0

.05)

ve

75.gunierde

anemli

(

P

<

0 .

00

1 )

oIdugu

lesbil

edilmi~ll(.

Kuzularda ya$8ma

gucu lie Ilgill

degel1er

Tablo.S'de VenllTU$llf

.

Buna g6re 30, GO. 90

ve

10S

.gune

kadar

oIan

ya~ama

gUyleri

Mor

· karaman

'

larda SlraSI

ile

%

100 ,

93 ,

87 ve

87 ,

Akkaraman

'

Iarda

%

97,91

,

88 ve 88 ve

ivesj'lerde

ise aynl slra

lie

%

100. 93. 68 ve 88

olarak

leWll edi1·

mi$tir

.

Ya$8ma gOcO de{lerlen baklmmdan erkekler di·

$ilarden, lek do{lanlar

ikiz

d~n

kuzulardan daha

yOksek de(jerlere sahip

olduQu

lesb

lt

edilml$tlr

.

Tartl$ma ve

Sonu~

Su

¥ah~mada

do{Ium aQlrll(j1 ve

sO

tten

keslm

a(jlrll{J1 degerlari

Morkaraman

'larda

slfaslyla

,

3.759 va 24.420 kg: Akkaraman'larda 3

.

569 ve 24.257 kg

;

Ivesi'lerde

3.940 ve 24.3

1 9 kg (Tablo 2)

ola

rak

bu·

lunan deQerler;

M

orkaraman'larm

(Ak~plnar

ve

ark.

1 984) ve

Konya

Mer

inosu'nun

(Yal~ln

ve

ark

.

1972

)

lek el1<ek va di$ilenn

.

Aamh¥

'

lann

(Demir

1989

).

Karacabey Merinos

'

lann

(Bozlepe

1994

).

Ham

shire Down

x K,wclk

(

Fl)

erkek

ve

di~i

me-lezlennin

(Bulmu$ ve Oemlr 1995)

.

Morkaraman

dl'

~ilenn

(Ak(fapmar

ve Kadak

1982

)

ve

banzer

~a·

lI$madaki

(lekin

1994

)

lum genollplere 811

do{Jum

aQlrllQI degerlennden

du~uk:

Akkaran:'8n ve Saklz x

Akkaraman (Fl) malezl

(Esen

1997)

.

lie de France x

Karayaka

(F

l

)

melezl (Aydo{lan

1985)

,

Ivesl ve Osl

Friz (Fl) kuzulann

(Kul

1998), Morkaraman

(Ak-¥aplnar ve ark

.

l984

)

ve Konya

Man

nosu (Yak;1n

ve

al1<.1972) ikiz

erkek

ve

dl~llerin, Oagh~

kuzulann

(Demir

1 989). Oogu Fnz x Klvlelk

(Fl)

melezi

(5)

(SOn

-Tablo.1. Kuzulann C;e~llh DOOemlerdekl Canl! Agn1dtlanna etki Eden BaZI Faktonenn Etki Paytan (kg)

l~

incelenen

Dogu

m

IS

.

G

U

n

30.GOn 4S.Gun

6O

.

G

O

n

75.GUn OO,GQn 105.Gun

Ii

FaktMenn

n Aglt n Aglr. n A§lf. n Aglr. n Aglr. n A{JIf.

n

Aglf n A~jIr_

I~

~

•

U Degen (1)

103

3.756

103

5.707

1

02

9.181

••

11.164

_'5

14853

.2

16.190 89

25

2

33

8.

26.113

•

3

• "

Genollp

-•

b 1:

Mooolraman

30

0 .

003

30

·

0 .

072

30

0.140

29

0 .

034

28

0 .

043

28 .

067

26

0.234

26

0.088

-

-b2: Akkaraman 32 -0.187 32 -0.105

31

-0.058

31

0 .

033

29

0 .

005

28 .

045

28

-0.003

28

-0.075 ~.

b3

:

IveS!

4

1

0.184 41 0.177

41

-0.082

3.

-0.067

38 ·0

.

048

36

0.112

35

-0.231

35

-0.018 _~

•

;r,

• "

ClrlS,yet

I

i

cl.Erkek

46

-0.010

46 -0052

45

1.101

45

0.107

44

0.127

4

2

0.287

40

0 .

635

40

0.576 c2: dj~

57

0 .

010

57

0.010

57

·1.101

54

-0.107

5

1

-0.127 50 -0.287

49

-0.635

49

-0.576 Dogum

Tip,

m dL Tek

4

9

·0445

4

9

-0.348

48

·

0 .

569

47

-0.474

45

-0.668

44

9·587

42

-0.538

4

2

-0.578 d2: Ikiz

54

0.445

54

0.348 52 0.569 52 0474 50

0 .

668

48

-0.587 47 0.538

47

0.578 Ana Ya~1 al,2Ya~1I

24

-0.053

24

0.070

24

0.251

23

0.015

23

0.217

22

-0.577 21 -1.000

2

1

-0.930

a2

:

3Yallil

30

0.020

30

0.009

30 0040

29

0.085

28

0 .

905

27

0.590

26

0.599

26

0 .

539

a3; 4Ya~1I

49

0.033

49

-0.079

48

-0.291

47

-0.100

4

·1.122

43

-0.013 42 0.401

42

0.391 Dog AgAegres.(2) 1.116

1

669

1 .

988

2.297 2.691 3.088 3.512 8eklenen Orl. (~) 3.756

6 .

563

8.835 11.953 14.721 17.728 20.729 24.332

(I): ~ degen beklenen orlalamanln hesaplanmaslnda kullamlan degerdlr (U=IJ+dmz). (2): Incelenen dOnemdeki canll agullgm kuzunun doQum a~whQlna klsmi regresyonu (dmz).

.

P<O.05 ... P<O.OI

...

P<OQOl

(6)

<JZIlEY. AKCAN

Tablo 2

<;e~itli

D6nemlerdeki

degi~ik

Fakl6r1ere

Gore

Duzeltilmi~

K

uzu Canll Aglrllk Ortalamalan (kg)

incelenen FaklOrler

Do~um

IS

.Gun

3Q,Gun

4S.Gun

60.GOn

7S.Gun

9S.GOn

1 05.Gun

x

Genohp

Morkaraman

3.759

6.491

8.975

11 .987

14.764

17 .795

20.963

24.420 Akkaraman

3.569

6.458

8 .777

11.986

14.726

17.773

20.726

24.257 ivesi

3.940

6.740

8.753

11.886

14 .673

17.616

20.498

24.319 Cinsiyel

.

· Erkek

3.746

6.511

9.954

12 .060

14.848

18.015

21.382

24.908

DI~I

3.766

6.615

7.734

11 .846

14.594

17.441

20.094

23.756 Dogum Tipi

.

·

Tek

3.311

6.215

8.266

11.479

14.058

18 .3

15

20.191

23.754 iklz

4.201

6.911

9.404

12.427

15.384

17 .

141

21.267

24.910 Ana

Ya~1

.

·

2

Ya~1I

3.708

6.633

9.086

11.968

14 .938

a

17.151 a

20.829 23.402 a

3

Ya~h

3.776

6.572

8.875

12 .038

15.626 a

18.3

1 8b

21.328 24.871 b

4

Ya~h

3.789

6.484

8.544

11.853

13.598 b

17.71Sab

21 .

140 24.723 b

.

, (P<0.05)

••

,

(P<O.01)

a, b. ab

:

Aynl sulunda larkh harlleri

la~lyan

gruplar arasl larklar onemlidir (P<0.05).

mez

v~

ark.1975)

lek

erkek ve

di~ilerin,

Hamshire

Down x

Akkaraman

ve Corriedale x

Akkaraman

(Fl) melezlerin

(Odaba~loglu

ve ark.

1 995) lek erkek

ve

di{>i ile ikiz erkek kuzulann. Kangal-

Ak

karaman

(Akyapmar

ve

Kadak

1982)

erkek ve

di~ilerin

ve

ivesi

(SOnmez

ve

Klzllay 1972)

erkek ve

dl~ilerin

dogum

aglrtl~1

degerlerine benzerlik gostermi{> ve

Morkaraman, Saklz x

Morkaraman

(

Fl)

ve

Klvlrclk

x

Morkaraman (Fl)

Melez

i

(Ozbey

1 997) kuzulann.

Saklz x Karayaka (Fl) melezi

(

Aydogan

1985),

Ak-karaman (Odaba{>loglu

ve

ark.1995)

ve Klvlrclk

(Evrim ve

ark.

1 992)

ikiz

di{>i

kuzulann

dogum aglrtlgl

degerlerinden yuksek

olarak

lesbil

edilmi~tir.

Her Oy genolipln sulten kesim a91rh91 degerteri;

Morkaraman, Saklz x Morkaraman (Fl) ve

Klvlrclk x

M

orkaraman

(Fl)

Melezi

(Ozbey

1 997) kuzulann,

Akkaraman

ve

SaklzxAkkaraman (Fl) melezlerin

(Esen

1 997), Karayaka. Ilede Francex Karayaka

(Fl) ve SaklZ

x Karayaka

(Fl)

Melez

i (Aydogan

1985)

kuzulann,

Dogu

Frizx

KIVlrclk

(Fl)

MeJezi

(Sonme

z

ve ark.1975)

lek

erkek ve

di~ilerin.

iv

esi ve

Ost Friz x Ivesi (F

l

) kuzulann (Kul

1998

),

Ak-karaman ve Corriedale x AkAk-karaman (Fl) melezi

(Odaba{>loglu

ve ark.

1 995) kuzulann. KlvlrClk (Evrim

ve

ark.1992) ikiz erkek ve di{>ilerin ve Ivesi (Sonmez

ve

Klzllay 1972)

kuzulann

sulten

kesim

aglrtlgl

de-gerlerinden yuksek;

Morkaraman

(Akyapmar ve

ark

.

1984) ve Konya Merinosu (Yalym ve ark.1972)

lek erkeklenn ve Kangal-Akkaraman (Akyaplnar

ve

Kadak

1982)

erkek kuzulann sullen

kesim

aglrhO'I

degerlennden dO{>Ok bulunurken:Morkaraman

(Ak-62

yapmar ve ark.1984) ve

Konya

Merinosu

(Ya~m

ve

ark.1972)

lek

di{>i ve ikiz erkek ve

di~ilerin,

Hemsh

lre

Down x Akkaraman

(F

l

)

melezi

(Odaba{>loglu

ve

ark.

1 995) kuzulann,

Klv

lrClk

(Evrim ve ark

.

1992

)

lek

erkeklerin. Hemshire Down

x

Klwclk

(Ft)

melezlerin

(Bulmu{> ve

Demir 1995

),

M

orkaraman

erkek ve

di-~ller

ve Kangal-Akkaraman di{>iJerin

(Akcspmar

ve

Kadak

1982)

.

ivesi (S6nmez ve Klzllay

1972

)

er-keklerin ve (Tekln

1 994),daki yall{>madaki tOm ge

-nOlip gruplanna ait selllen kesim aO'lrtlgl degerterine

benzer degerler gostermi{>lir.

Her

09 genotip gruplan i9in gunluk

canll

aglrllk

artl{>1 i9in lesbil edilen

de~erreri:

Karayaka, ire de

France x

Karayaka

(Fl) ve Saklz x Karayaka

(F1)

melezi (Aydogan 1985). Ivesi ve OSI Friz x Ost Fnz

(Fl) kuzulann

(Kul

1998) ve Akkaraman ve Cor

-riedale x Akkaraman

(Fl)

melezi

(Odaba~loglu

ve

ark.

1 995) kuzulann gOnluk

canli

aglrllk

artl~1

de-{jerlerinden yuksek bulunurken, Hemshire Downx

Akkaraman

(F

l)

melezi

(Odaba~loglu

ve LHk.1995)

kuzularm

ve

(Tekin

1991

)

literatOrdeki

tUm ge·

notiplere ail gOnlOk

canll

aglilk

anl~1

de{jerlerine

benzerlik

g6slermi~hr.

Ya~ama

gOcO

baklmlndan; 30..

60.,

90,

ve

105.gunlerde bulunan degerler: Morkaraman. Saklz

x Morkaraman

(Fl) ve KlvlrClk

x

Morkaraman

(

Fl)

Melezi

(Ozbey

1997)

kuzulann. Akkaraman ve Saklz

x Akkaraman (Fl) melezlerin

(Esen

1997).

Kangal-Akkaraman

(Akyapmar ve

Kadak 1982)

kuzulann ve

Merinos

(Ozsoy

1983

)

kuzulann ya{>ama gClcu

de-gerlerinden yOksek buJunurken; ilede Francex Ka

(7)

Tnblo.3: Duzeltllnll~ ennll Ag1l'llklara Gore Kuzulardn Gunluk Cllnll AWrhk Artl~lan (grl.

~

,

i

"

c

elenen Fakto

-

I

e

r

0 -

15 Gun

1 5-3

0 Gun

3 0·45 Gun

4 5-

60 Gun

60-75 Gun

75 -

90 Gun

Arasl Ar~, Arasl

Arasl

Ara

s

)

Aru

S

)

G

e

notip

• Morkarama

n

182.13

16

5.

60 a

200.80

185.13

202 .

07

2

1

1.20 Akkaram

a

n

192.60

154.60 a

213.93

182.67

203.

1

3

196 .

87 ive

s

i

186.67

134.20

b

208.87

185 .80

196 .20

I

1 92,

1

3 C

in

s

iy

e

t

••

• Erkck

1

84.33

229.53

140.40

185 .8

7

211.13

224.47 Di

,!

i

1 89,93

74.60

274.13

1

83.2

0

189 .

80

176 .87

DogumTipi

• ••

••

Tek

193 .

60

136.73

21

4 .20

1

71.93

283.80

125 ,

06

0> w

ikiz

Ana

Ya~1

2

Ya~h

I-

180.67

166 .

20

201.53

197 .13

117 .

13

r

275 .

07 _

• ••

• •

•

195 .33

149 .27

a

1

92 .

13

198.00 a

1

47.53 a

245.20

11

3 Ya~h

4

Ya~h

1

86.40

137.17 a

210,87

239.20 b

1

79.47 b

200.67 b

L

17967

149,50

b

220.60 I

116.33 ab

274.47

ab

228.33 ab

I

.'

:

(1'<0.05)

..

:

(

1'

<6.01)

a. h

,

nb :

Ay

m

su

Lund

n

f

ar

kh

h::

u

· n

c

ri

ta~)yan

gruplar

aras) farklnr

oneml

id

ir

(

P

<0.051.

1 90-10

5 Gun

Aras)

2

3

0 .

47

235.40

254.73

2

35 .

07

244 .

1

3

237.53

~

242 .

82

•

171.53 a

236.20

b

238.8

7

b , , ~

e

"

~

•

3

•

?

>

_~

l'i

• ~

=

~

-o !!:.

'"

.~

=

~

,

3

=

(8)

IlIum.'1: ",uzUI .. nn _e1111 1.J(J"',!nlJ"T(leKI .... l1nll II ITlIIUanna r:.'KI I'.ocen rau.onere fill varivans l\naliU

1

VariYllns J)ogum IS.Gun lO.Gun 45.Glin 60.(;Un

Kli na . I

_S.

_{D K.D}

_F

_S.

_{D K}

_.

_D

_F

_S.

_D

_K

_.

_D

_F

_S.

_{D K}

_.

_D

"

S.O

K.D

F

Genel ]00 0.39 . 100 0.78 100 186 . 97 3.13 , ₉₃ ₄_.55 .

lliitiin

..

••

• •

••

i"aktorlcr 6 2.17 1221 6 5.93 13.75 6 19.32 34.98 6 31.30 32.48 6 35.78 18.17

Direkt Etkilcr

I

• •

••

•

• I

GcnOLip 2 3.23 18.1812 9.98 23.15 2 34.04 61.63 2 47.74 49.53 2 48.25 24.50

• • •

••

•

• ••

~

I

CinliiyCL I 0.76 4.30 I 8.48 19.67 1 21.62 39.15 1 57.12 59.26 I 61.23 3L10

••

•

Dogum

Tie;

1 495 27.90 I _2'" 5.79 I 14.68 26.58 I 22.93 23.79 1 46.51 23.62

I

•

Ana Y~I 2 0.32

'

~7

2.70_ ~2 15 3.89 2 096 099 2 0.36 0.18 . lIata

..

0.79 - 65 0.43 . 65 0.55 62 0.96

"

1.97 .

•

SOl.konusu fllktorun elkisi (jnemhdlr (P<0.05) .

••

Sol.konullu raktonin etklsi )uksek duzeyde onemlidir <P<O.OIJ.

75.Giin 90.Giin

S,

D

K

.

D

F

S,D

K

.

n

F 90 6.17 . 87 10,05

••

• •

6 5<1.34 29.92 6 64.79 15.85

..

••

275.72 36.19 2 58.11 14.21

•

I 94.25 51.90 1148.41 36.31

• •

••

I 75.68 41.68 1 71.31 17.45

• •

2 65.72 39.16 ~ 8.18 200 56 1.82 , ₅₆ ₄_"" . l05.G(in

s.

u

K

.

D

"

87 11.85

• •

I

'

92.04 24.31

••

2 105.30 27.81

••

1 156.80 41.42

••

1 135.84 35.88 0," 2 2.92 56 3.79

2 "

m

-<

>

"

\?

z

(9)

i\lorkaramulI, Akkar:lnmn Ie ileloi Kn~'UIII:mnm",

.

>

'

< o E <

,

C

c,

I

: c::

~

'"

0!

':;:2

~O! ~1lrg!: ~

?

'

:;:

~

... 8

~

gj:£ :;; :;; gj:£ o

J

gj

;1;;;

:;nil

::::;;

~

•

>-o

,

00 6~-~.NOM~N~~~o~m~o C'>- _ _ _ _ M _ _ _ _ N_N _ _ MQ'l

r-

:

~~ 0 0

•

~ _E

~

'0

•

"

..

0

,

"

0 0 c

• _•

_2:

0

•

~ 0 100 00

_"

~ 0 ~

:;

<

rayaka (G1) ve Saklz x Karayaka (G1) melezi (An-10rk ve ark. 1987) kuzulann, Morkaraman

(Ak-~apmar ve Kadak 1982) kuzularm, Saklz, Klvlrclk, ivesi ve Odemi!? (Sonmez ve Klzllay 1972)

ku-zulann, Karacabey Mennosu (Bozlepe 1994) ve lek

erkek ve di!?i Klvlrclk (Evnm ve ark. 1992) kuzularm ya!?ama gOcu degerlerin den du~uk bulunmu~ ve Morkaraman ve Mennos

x

Morkaraman (Fl) melezi kuzulann (Ozsoy 1983), ivesl ve Osl Friz (Fl) ku-zulann (Kul 1998), Dagltr;: ve Ramltr;: (Demir 1989)

kuzulann, Klvlrclk (Evrim ve ark.1992) ikiz erkek ve

di~ilerin ve Akkaraman, Hemshire Down

x

Ak-karaman (F1) ve Corriedale

x

Akkaraman (F1) me· tezi (Odaba~loglu ve ark.1995) kuzulann ya~ama

gOcO degerlerine benzerlik lesbil edilmi~lir.

Kuzulann bOyOme ozellikleri uzerinde d~um lipi, cinsiyel ve ananm ya~1 gibi etkileri blryOlebilir r;:evresel laktof1erden herbirinin kuzu aglrllklanndaki etki paylan Ir;:in lesbij edilen degerlerden d~um lipinin

bu-yOmenin dogum, 15,45 gOnlOk dbnemlerde (Po::: 0.05), 60,75,90 ve 105 gunluk dbnemlerde (p<0.01) ve

30

gunlOk donemde (P<O.OOI) dOzeylerinde bnemli

bu-lunmasl (Ak~pll18r ve Kadak

1 982,

Allmel ve ark

1994, Evrim ve ark.1992) lileralOrlerdeki sonur;:larla:

cinsiyelin 90. gOn (PdlOl) ve 105.g0n (P<O.OOI) aglr-IIklannda Onemli tesbit edilmesi (Akryaplnar ve Kadak 1982, Akmaz ve Ak~plnar 1990) r;:a.1t~malardaki

so-nur;:larla ve ana ya~mm 75 ve

90.

gOn bUyOme

dO-nemlerinde elkisinin 6nemli (P<O.OS) bulunmasl

(Akmaz ve Akyaplnar 1990, AIUnel ve ark. 1994) ara~

tlrmalardaki sonuylarla benzerlik gOslermi~lir.

Sonucr olarak, van enlansif !?8rtlarda yeli~tirilen

Morkaraman, Akkaramah ve Ivesi kuzulan bOy11me d6neminde birbir1eriyle ka~l~tlflldlglnda, Ak-karaman'larm diger iki genotip gruptan,

Mor-karaman'lann ise ivesi'lerden daha yOksek bir

bu-yume hlzlna sahip oldugu g6rOlmu~tOr. Her

Uy

genohp grubuda yan enlanslf ~artlarda yelerll blr

ya-~ama gOcune sahip olduklan saplanml~tlr. Yapllacak

melezleme ve seleksiyon ~11~malannda bOyOme ozelhklerine aglrllk verilmesi gerektigini ve kuzu

aglr-hklannm OIyOtebilen r;:evre faktorleri yonOnden

stan-dartJa~llrIlmaslyta yapllacak Islah ~h~malarlfllfl

el-kinli~inin ar1l1nlabilece~ini Orlaya koymaktadlr. Kaynaklar

Akcan, A., Aydo{Jan, M .. 6zbeyaz, C,' ye!ln, 0" Qmar, K.

(1988), Antalya BoZlepe lnekhanesinde Yell~tllilen Saklz

SUrUsunde BaZI Verim OzellikJerinin Incelenmesi

Dogs Turk

Vet. ve

Hay.

Derg., 12,2,9-112.

A~apmar. H. (1974). lie de France x Turk Merinosu Me-leziemesl fie Kall!eli Keslm Kuzulan Elde Elmek Imkanlan.

Lalahan Zoot. Ara~. Ens! YaYlnlan : 37.

Akyapmar,

H.

(1981). Oa9l1<;, Akkaraman ve Klvll"Clk Ku-zuiannln Entansif Beside 8CryUme, BeSI Performansl ve

(10)

Kar-OZIlE''!. AKCA~

kas 6zelllklennl1 Ka~I~mlmasl. DOl;. Tell. AU. Veferiner F ak. Ankara.

~mar, H., Aydin,

I..

!<adak R., (1984).

Morkataman

Ko-yur'Vannln Erzunm'da 6zel Sir I~etmede Kuzu ve SUI. Ve-nmlen. A.U.Vet Fak06rg., 31,1,114-127.

A~mar, H., Kadak, R. (1982). Bazl FaktOrierin Ak·

karaman

va

Morkaraman'larda Gebelik Suresi ve Dogum

Agll1191 (Jzenne Etkileri. Ankara. Oniv. Vet. Fak. O6rg .. 29, 3-4,392-400

~Inar,

H

.,

Kadak,

R. (1982). Morkaraman ve KaogaI--Akkkaraman Ktm.&anmn BOyOme ve Y.,-na Kabiliyel:1 Oze-node KarJI~lnnah ~Irmalar. F.O. Vet. Fak.

Derg.,

7,

1-2,203-212.

~Inar, H. (1994).

Koyun

Yet~lInCiigI. I. Baskl Mecisan Yayln

ScrisI

,

No

:

8,1-90.

~Inar. H. (1996). TOOOye K~

GeIecegi

Hak·

Ionda G6~. TOri< Vetenner HeIomligi Derg., 8, 2, 15-17.

Akmaz, A., Ak~lnar, H. (1990). KO¥ Katlml Oncesinde

va

Gebelig.n Son D6neminde Farkh DOzeyde Beslemenin Konya Mennosu Koyuriannda

00

VenT'IIn8

va

KuzlMarda

BUyUme va

Y~ GCIc:U1e Etkilen.

Dogs.

Tr.

J

.

Vet.

Anm

50., 14,301·319

Mlnel, A., Evrim, M., DeIgOzOglu, F.. Ozean, M., GOne~, H. (1994). KlVlfClk.. Saklz

va

Aknan &yah ~I Koyun Irklan Araslnda Yaptlaeak

Melezleme

Yoluyia 001

va

E1 Venm

Ozelilklenf"Wl GeI~: I. KlVlfClk KoyunIarda D6I Verimi. Saloz x KMfClk (F1) Ktm.&arda Y~ GUct1 va

BOy(me

OZeliklen. Hayvanclhk Aril{>.

0619

.,

4, I,

29-33.

Arllurl<, E., AkCaPlnar, H., AycloQan, M. (1987). Karayaka

Koyun Irklnln Molezleme ile Islahl. Dogs Turk Vet. ve Hay.

Derg., 11,1, 1-6.

AydOgan, M. (1985). Karayaka, lie de France Ie Karayaka

(FI) SakJz

x

Karayaka (F!) KuzlAanmn

BGyome

,

Basi Per-formansl

va

Karkas

Ozellildennlfl Ka~llil{>Ilnlmasl. A

O

.

Vet. Fa!<..

0019

.

, 32

,

I. 111-130.

~,

S

.,

Demir.

H

.

(1995). Hampstwe

Oo¥.n

x

KlVlfClk Melezlemest Yoluyta Kalite~ Kesm KuzUan Ekje Edimest

Imkanlan Ozennde A~lnnalar

t.

Ismn

Dok1ora Tezinden

Ozollcn~lr.1

O

.

Vel. Fak.

0619

.

21,1.

Boztepe.S.(1994) Karacabey Merinoslaflnda Bazl

00

Verim OzellikJeri.U:;evre FaktOrlerinin EtklSi Hayvanclhk A~tlrma Derg.,4,2,73-n.

Demrr

.

H. (1989). Da9l~

va

Raml~ Koy\rIlannln Onemli

Venm Ozellilderi

YOnUnden

Ka~lla$tm~maJan,

1 .

BUyUme,

Y~ma GUCii

va

Canll Aglnlk Istanbul Univ. Vet. Fak. Derg .. 15, 1,23-38.

Di..Iz~, C., KesiCi, T., GurbUz, F. (1983). lsta!JStj(

Me-todan·1 A

O

.

Ziraat Fak. Yaymlatl No: 861

Erturit. MM., Ozeo, N. (1975). C;d!1ik Hayvanlannda

BU-yuma

va

Beslemenn BCryUme Ozenne Etlolen. Akdorllz Onv. Ztraat Fak. Yaytnlarl, 3, 3, 2Q3..211.

Esen, F.(1997) Akkaraman ve Saklz

x

Akkaraman (FI)

Me-lezi Kuzularcia Venm Ozellikleri. Doktora Tezl. F.tJ.Saghk

Bi-~mlen Ens, Elazlg.

Evrwn,

M

.,

Demif",

H

.,

~Inar,

H

.

(1992). KlVlfClk

Koyun

Ir-klntn Yan·Entansd K~1ardaki Verrn PerlolTll8rlS1. I. Ku-zularda BuyOma

va

Ya~ GOcU. Istanbul Onv. Vet Fak. Derg, 17,2, '·12.

GUM:!, A (1996). HayvansaJ Orebmde K~n Veri.

TUrk Vet Hal<..

Derg

.

8.2, 1(}.13

66

Hammond, J. (1952). Form AnImals Second EdilKln. E6Nard

Arnold and

Co

.,

london.

Hulet, C.v.,

Blackwell

,

RL, Ercanbrack, SK (1962). Effects 01 Feed and length of flushing Penod on latTt:l Production In Range Ewes.

J

.

Anim. Sci., 21,3,505-510.

Hulot, C.v., EfCanbrack, S.K., Knighl A. D. (1964). De·

velopment

Of

The Playbay Breed Of Sheep Journal 01 Ant

-mal ScIence. 58.1.15-24

Johnston, R G. (1983). IntrOOuctton to

Sheep

Farmng. Wi l-liam Cairns Sons and

Co

.

lid. 8 Grafton Street. London WtX

3lA

Kul, S. (1998).1vesI

va

Cst Fnz

x lvesr

(FI) KuzlAarda Venm Ozellilden Dok1ora Tezi. F.lI. Sagllk EWIrTien Ens. EIavg

~t09Iu, F., OZlOtk. Y., ArsJan. M (1995). Akkannan,

Hampshire Down x Akkaraman (FI), Comedale x Akkaraman (Ft) Kuzularda Yil{>8ma GUcu ve BOyUme Ozelliklerinln Ar~· IInlmasl. YOzuncu YII Onv. Saghk Bihmlen Derg .. 2,98-105 egan, M., DeIig6zoglu, F., Yavuz, H M. ~Inar. H .. Ak

-gundUz, V., Yelik, I. (1994). Karacabey Mennosu KoylXllarda ToI"kJmIama Mevsmive Srlat

0ncesr

Far1<l1 Di..Izeycie Bas·

lemenrn DOIverimtne

va

Kuzu Dogum Aglrllglna Elkilen Hay All. Derg., 4,2, 85-89.

Ozbey, C. (1997). Mofkaraman, SakJz Ie MotKaraman (FI) ve

KrvrlClk x Morbraman (F1) Meiell Kuzularda Veom Oz e!--Wden. Doktora Tezi. F.O. Saghk

Biu"Tien

Ens EJa.ztg

6zcan

,

H. (1974). Koyu-tIann Yil{>I, CaIlII Ag.rhgl, SUI Venmr

iIe !.<uzulann DoQum Aglrllgl

va

G~ Araslndaki Ili¢Ier. A. U. ElazlQ Vet. Fak. Derg .. 1.1. 3-32.

Ozsoy, M. K. (1983). Merinos

va

Morkaraman Irklarr he

Bun-lann Melezlomin DOl Verm. Kuzu Y~ma GUcU, BOyOme

Ozelikleri

va

Itk Klrklm Kinl Yapagl Venmi Baklmlndan Kar

-~I~tlfllmasl VII. Bihm Kongresi Vet. ve Hay. A~. Grubu Teb-l.gIen., 39t-40t

SarlCatl, ~., Ltschka, R., SOnmez, R. vI:!

Assmuth.

R. (1987).

Kuzu Eb Uretmlnde Kalite

va

Kantlle Uzemde Aril{>tJnnaIar

Ega

Onv

.

Ziraat Fa!<.. Derg., 24,3,47Q-4n.

St.nmez

,

R., Klzrlay, E. (1972). E. O. Zlraat FakiJIest

Me-nemoo UyguIama

C;iftfiQinde Yetl$tlrilen

lvesr

,

KIVIfCIk.. Saklz

va

6dem~ Koyunlannln Venmle IIglll Ozelilkloo Uzennde M~ kayeseli SIr Ar~ttrrna. Ega Oniv Zitaat Fak.

0619

9,1.3-51 sOnmez, R., ~, AG .. Klzllay, E. (1975). Oogu Fnz x KI' vlrclk Melezlennde Venm Ozeliklen tJzennde Brr Aril{>tlrma Ega Oniv. Zlr. Fak. Yay. 285.

TcIon, M.E. (1991). TOrk Mennosu ve uncoln

x

Tuk Mennosu (FI) Melazl Kuzulann BCryUme,

Besi

ve Karkas Ozeliklennln Kallllil{>llnirnasi. Doktora Teli. A U. Saghk

BiIrnIen

EnstJtUsU

,

Konya.

Tekr1

,

M.E., (1994). Mennos, Akkaraman ve

!vest

Yerli Koyun

Irldannln Bazl Ely! Ir1<Iar fie McIozlenmestnden Eide Edilen Melez (GI) Kuzulann Sut Emme OOnerTlindekt BUyUmelen.

Vet.B~ Derg., 10,1-2,143·147

Yaleln, B.C., MuftuoQlu, ~., Yurt~u, B. (1972). Konya

Me-nnoslannda Onemli Verim 6zctliklennln Seleksryonla G o-I~trnlme Imkanlan.

1.

~i 6zelhkler Baklmlncian Perlormans Soviycleri A. O. Vel. Fak. Derg., 19,1·2,227·255.

Ya~ln, B.

C

.

(1990). Koyun Ye~trricili§i. Koyun

va

Kelfl

Has-lahldan Y~riciIi9.

TUMVET

YaYlnclhk

HIZITleUen

Yaytnl No:

2. Tekrlogafik. Malbaasl., 378-422.

HaJWey, W. R. (1960) Least Squares Analysis 01 Data WIth Anequal Subslaes Numbers. Agn:::. Research SeMce Ars.