Türk sinemasında göç olayı

Marmara lletigim Dergisi, Say:4, Ekim 199

TURK SINEMASINDA DI$ GOq OLAYI

Arg.G0rv.

Dr. giikran

ESEN

Marmara

Universitesi

Itetigim Fakiittesi

AVRUPA'YA

I$EI

GOQUNUN

NEDENLERI

II.

Diinya Savaqr sonrasrnda Avmpa iilkelerinde gdriilen

biiyiik

eko-nomik geligmeler, iqgiicii agrgr ortaya qftardr.

ozeilikle

niteliksiz iqlerde

ga-luacah

insan gereksinimi baqladr.

Iqsizlilin

btiytik

boyutlarda

oldufu

geri

kalmrq iilkeler, bu agr$r karqrlamak

igin

"bulunmaz nimet"

idi.

Bu nedenle,

Avrupa ulkeleri, tiqiincii diinya iilhelerine

galrr

yaparak, onlarla anla$malar

imzaladrlar.

Iqgiicii aErlr

biiyiik

olan Avrupa iillielerinden Almanya ile Tiirkiye de

boyle

bir

anlaqma yaptr. 30

Ekim

l96l

tarihli "Ttirk-Alman

lggi Miibadele Antlagmasr", Almanya'ya

dolru biiyiik

bir

iqgi

aknr

ba$lattr.(t)

Ttrkiye'de

195O'lerden baqlayarali, gittikge hzlanan

bir

ivmeyle,

bir

"ig

gOq" olayr yaganryordu zaten.

Tanmdalii

modernleEmenin topra$rn

bti-yiik

giftginin

elinde toplanmasma

yol

agmasr(2), miras hukukunun

kiigtik

toprak sahiplerinin elindeki topra$r iyice kiigiiltrnesi, izlenen ekonomik

poli-tikanur toplumu tiiketime dzendirmesi, ticaretin ve tanm drgr

etkinliklerin

canlanmasr, kent kogullannrn kOye oranla iyilegmesi gibi nedenler, hrzh

bir

kentlegmeyi baElatrnrqtr. _{Bu hrzh kentlegmenin hrzrna ayak uyduramayan} ye-tersiz sanayilegme,

bir

gok sorunun yanrsra, igsizlik sorununu da do[urdu.

Tam bu srralara denk gelen,

Tiirk-Alman

lqgi MUbadele Antlagmasr,

koyden _{kopan, kentte i$ bulamayan kdyli.i igin}

_bir

_{umut kaprsr oldu.}

196

I'den

baglayarak,

binlerce, ytizbinlerce, giderek milyonlarca

Ttirk

iggi ve

k6yltsii,

"ekmek parasr" igin, hig bilmedikleri

bir

diinyaya,

Av-rupa'ya

dolru

yola gil<trlar.

Onceleri. gahqrp para kazantp,

biriktirdikleri

parayla yurda dbnmek amacryla giden iqEiler. zamanla oralara yerleqtiler. istemelerine ralmen

d0-niiqti diiqiinemez duruma geldiler.

"Focus dergisinin son saysnda yaytmlanan sayrsal verilere g6rc'

g0-giin baqladr,lr 1961 yrhnda, Federal Almanya'da topu topu 6

bitt

500 Ti.irk

y*ttuEr

yaqamalitaydr. Bu sayr 1973',te7 L2bine,1983'te

I

milyon 440 bine

yiikseldi.

1983, aynr zamanda Federal Almanya'da ekonomik bunaltmrn u9

verdi$i ve

saylan

artan yabancllann 'azaltrlmasr onlemleri'nin uygulandt$t yrl. O yrl. federal

hiikiimet. gdntillii

olarali dbnenlere, normal krdem

tazmi-natlannn

yanrsrra aile ba|rna

l0

bin

500. aynca her gocuk baErna da 1500

mark'doniigii

ozendirme

primi' odeyecelini

agrliladr. Almanya koqullanna

gore oldukga gekici olan bu oneriyi kabullenenlerin saylsr 250 bini bile

bul-madr. Geri kalan I

milyon

250 bin

Tiirkiyeli, biz

burada kalaca$rz'dediler. Kaldrlar ve arttrlar. Tiirkiye'den evlenip eqini oraya aldu:tarak, 16 yaqmt

dol-durmamrq gocuklannr getirterek, siyasal srlmma bagvurusu yaparah, kaqak gelerek, bugiin resmen I milyon 855 bine, Gottingen universitesi\rce yaptlan

bir

araqtrrmaya g0reyse, 2

milyon

320 bine ulagtilar."(3)

Awupa

iilkeleri

yabzurct

igi

ga$rrken,

gelen "konuk

i;gileri".

iqgiicii agilrlanm kapatrp

belli bir

siife

gal{trdfttan,

ekonomiyi rayrna oturttulitan

sonra geri gondereceklerini diigiinerek

galrdrlar.

olayrn

ula;aca$r

toplum-sal boyutu

dii;iinemedilcr.

Gelenler insandr. maliine pargasr de-[il.

olayrn,

hem gelenler, hem de ga$rranlar agrundan. toplumsal riskler ta$masr da ka-Ernilmazdt.

Qa$ran

tillieler.

gelen igqileri, genellikle. kendi yurttaqlannrn gahq-mali istemekdikleri, k0tti koqullu ve zor iqlerde kullanacalilardt. Gelenlerin

golu

da bu iqlere uygun,

elitim

diizeyi dtigiik ve niteliksiz

igEiledi.

Durum bdyle olunca, zaten

kiiltiir,

dil. din ve

rk

bakrmrndan ayn toplumlardan gelen bu insanlar arasrndalii uyumsuzluk, uqulum daha da biiyiiyordu. Kendi

iillie-lerindeki

bilyiik

kentleri bile gOrmeden geldikleri. hig tanrrnadililan. bu

iilke

kentleri, gogmcn iggileri qoka

ulrath.

lgine

girdikleri

toplum tarafindan

kii-giik

gdriili.ip, horlanmalan, bunaltmm boyutlannt daha da

biiyiitt0.

Zaman iEinde, bu

illi

gok atlatrldr. Toplumlar arastnda kaynaqma ve yakrnlaEmalar, ortak de-liqiklikler gdriildu. Ama bu, hiEbir zaman yeterli

dii-zeye ulagmadr. Olaya balugtalii fark, hig

bir

zaman ortadan kallimadt.

say-slnda en iist srayr olugturdutrilan _{Almanya'da. uyumsuzluk daha da goze}

bah-cl.

l$QI TURKLERIN

psIKoLoJlK

vE

EKoNoMlx

nunuuu:

Almanya'dalii ilggi

Tiilklerin

yaqadrlilan sorunlan, u-lradrklan

halisrz-hklarr, duyduklan

psikolojik ezikligi. Alman

gazete*i-yazar

Giinter

Wall-ralT "En

_{Alttaldler" adh}

kirabrnda anlarfl.

Bu

kitabr

yazabilmek igin,

Tiirk

iqgi krhgura giren WallralT, yaEadrgr

olaylan

gizli

kamerayla da belgeledi.

Yazann kitabrnrn Onsciziinde agrkladrlr,

Tiirk

iEgilerine

iligkin

duygulan

ilgi

gekici.

WallrafT:

"Yurtlarurdan _{kopanlmrq olmalanrun yamsra. irggiiglerini} sattrklan. saghklannr

yitirdikleri

bir iilke

toplumunun,

onlan

dqlamasrnut

eziklilini

kimse onlar gibi duyamaz."(4)

diye

yaztyor.

Duisburg kentinde. 1983 yrhnda, 400

Tiirk

genci iizerincle yaprlan

araltrrma da. bunlann Vo48'inin Alman arkadaElannrn bulunmadr$mr,

yal-nvca Tiirklerle

gortiqtuklerini ortaya koydu. Almanlarca drElandrklan igin. yalnrz

Tiirk

dernek

ve

gruplanna

iiye olduklan

anlaqrldr. Vo32'si

politik.

7ol8'i

dinsel. Vo3T'si spor ve

kiiltiir

demekleri iiyesi idiler.(S)

Genel olarak, Almanya'da gahqan gogrnen

Ttirk

iggilerinin egitim

dii-zeyleri gok diiqiik. Onlann gocuklan da pek okuma olanalr bulamryor. "Bu-giin, Almanya'da yaklagilr 360 bin T0rk Ogrenci var. Bunlann gok

biiyiik

go-!unlu!u.

ilkogetirn

kurumlannda. Lise ve daha iistii

elitim

kurumlama ula-gabilenlerin sayrsr. bilden 22 bine

iniyor.

l2

bin 960 da yiiksekokul

olrencisi

var.

Tiirliiyeli

genglerin btiyiik. _Eok

biiyiik

bir gogunlugu illiokuldan soma

bir

meslek

elitimi

gOriiyor ve gahqmaya baqhyor. Ancali dtiqiik

elitim

diizeyi yiiziinden 'geleceli olan meslekler'de grahhk egitimi gOrmek pekgok

Tiirki-yeli

geng igin olanalisrz."(6)

"Ucret dtizeyleri ballmrndan

Tiirkiyeli

gOgmenler. Almanlann epey gerisinde. Ailenin ortalama

aylili

geliri Alrnanlarda 4580 markr bulurken. bu

bizimkilerdc'3650

martta kahyor. Buna kargrlrli dayamkh tiiketim mallan pazannda'bizimkiler' Almanlar'dan gok daha

iyi

birer miigteri. Ome$in,

Al-man ailelerin sadece 7o57.8'inin evinde

miizik

seti var. Bu oran Tiirklerde ise Vol 1.6

Yideo

Kamera

dalrtrmr

da

oyle:

Almanlarda 7o36.1

Tiirklerde

ise 7o81.5 Almanlann ve Almanyalun en hassas konusu olan otomobilde durum daha da garprcl.

Alman ailelerinin

sadece Vo1.6'stnn

otomobili

Mercedes.

Tiirkiyeli

gogmen ailelerde Mercedes sahibi olanlann oram, Almanlann iig kat.ll. 9o20.4"(7)

SONLJN

BA$LAMASI:

1983'te Alman ekonomisinde gOriilen bunakmdan sonra yabanct iggi-lere, dzellikle sayrlan

biiytk

olan TiXk iqgilerine karqr

bir

tepki baqladr.

Ba-qrndan

beri

horlanan gOgmen iqEiler, artrk istenmez oldu.

Htikiimetge aknan d6niigii bzendirici Onlemler yamnda, halk da somut

olarak hoqnutsuzlulunu belirten dawamqlar gOstermeye baqladt.

Ozellikle,

1990'h

yrllann

baynda,

Berlin

Duvannrn

yrkiltp

Federal

Almanya

ile

Do[u

Almanya'nm birleqmesi sonucu ortaya grkan ekonomik

sorunlar ve artan iqsizlik, gtigmen iqgilere tepkileri yo$unlaqtrdt.

Alman toplumunda g6riilen,

II.

Diinya Savagrnda

bir

hastalk derece-sinde dorula grkan, savag yenilgisiyle son bulmasma kargrhk toplumda hala kOkii kazrnamayan "rrftgrhk" (Nazizm), yeniden su yiiatine

gfttt'

Gogmen iqgilerin Ulkelerine dOnmelerini sa[lamak igin, qiddet dahil, hertiirlii yola baqvurulmaya baqlandr. Hele hele 1993 yrh, adeta gogmen igqi-lere saldrn yrh

oldu.

Gazete mangetlerinden nazi g0sterileri, nazi

saldrrla-n,"Dazlaklar.,

Tiirk

ailelerin evlerinin atege verilmesi, yalularak Oldiiriilen

gbgmen

Tiirkler,

d6viilen yabancr iqgiler gibi haberler agalr inmez oldu.

1960'larda kargrhkh umutla baglayan "Drq G69 Seriiveni", 1990'larda bOyle, g6ztimsiiz, ya da gOziimil gok giig

bir

aEamaya geldi.

DI$

GOQ

VE

TURK

SINEMASI:

Toplumlan etkileyen olaylardan, o toplumda tiretilen sanat

iiriinleri-nin

de etliilenmesi

dolaldr. Inceledi[imiz

olayda da durum boyle. Baqta edebiyat olmak iizere,

tiim

sanat dallannda drg g090n

izlerini

gdrmek

olas.

Qahgmamzrn

ilk

bOliimiinde, Alman toplumunu da, Ttirk toplumunu da derinden etkileyen 30 yrlhk drg g0g seriivenini Ozetlemeye gahqnk.

Ikinci

bOliimiinde de, sinemarun drS goE olayrna bakrgrm g6rmeye Eal4acafu.

Tiirk

sinemasmrn soruna, sorunu ya;ayan insana ve topluma nasrl

yakla5ttlmt,

onu nasrl ele

aldr[rm

ortaya koymaya

galqacafz.

Tiirk

sinemasmm, yurtdryna iqgi olarak gidig konusunu

_\leyen

ilk

alacalrmrz

filmleri,

TO'li, 80'li ve

90h

yrllarda gekilen drg gog hlmleri olarak

gruplandrraca!rz.

A-70'Ll YTLLARDA qEKILEN Drg

coQ

FILMLERI:

l.DoNu$(1e72):

Ilk

ytinetmenlik denemesini

Tti*an

_{$oray, D0niig}

filmi

ile yaptr.

Baq-roltinii

de

iistlendili

filminde,

Tiirk

sinemasrnda

ilk

kez Almanya olayrnr ele aldr.

Oyktsiinii

de kendisinin yazdr$r filmde,

bir

yandan

kdylii-ala

Eatr$ma-srm

iglerken,

bir

yandan

da

yoksulluk nedeniyle Almanya'ya gidiqi, giden

iqginin iilliesine yabancrlaqmasr, ailenin pargalanmasr konulanm anlattr.

Tiirkdn $oray, geqitli r6portajlarda degindigine gdre,

filmde,

igginin Almanya'daki

iligkilerine,

degiqimine daha gok yer vermek istiyordu. Ya-prmcrnrn

"Bir

TUrkAn _$oray

filmi"

istemesi iizerine,

Tiirkiye'de

kalan egin a$a

ile

sorunlanna

a$nhk

vermek zorunda kaldr.

Yaprmcrmn miidahalesine ve bir

ilk

film

olmasrna ra[men. sinemasal

anlaflm y0n0nden oldulrga

bapnh

bir

film,

Ddniiq.

2.OTOBUS:(1975)

GOsterime

girdili

yillarda yurt

iginde ve yurt drgrnda oldukga s0zii

edilen Otobtls,

igeriliyle

ilgili

olank,

olumlu ve olumsuz birgok eleqtiri aldr.

Tiirkleri kiigiimsedi[ini

savunanlar,

filmin

gergekgi olmadr$rm sOyleyenler, basit ve qematik bulanlar, olay ve kiqilerin abartrldrgrm One siirenler oldugu

gibi;

geliqmig ve az geliqmiq iilkeler arasrndalii geliqkiyi gok baqanh

verdifi,

Do[u-Ba0

toplumlan arasrndalii ugurumu vurguladr$r, yurt drqrna giden iqgi

Tiirklerin

durumlamr biraz abartarak da olsa do!ru bigimde anlattr$r

gOrtigti-nii paylaqanlar da oldu.

Isveg'te ya$ayan yonetmen Tung Okan, Otobiis filminde,

Tiirkiye'nin

geri kalmrg

bir

yoresinden, iq bulma vaadiyle, kagak olarak lsveg'e getirilen dokuz iggiyi ele aldr. Hurda

bir

otobiisle, zorlu

bir

yolcululiran sonra,

Stok-holm'e getirilen bu iggilerin baErndan gegenleri anlattr.

Filmin konusu Ozetle

_$yle:

Stokholm'de genig bir alamn ortasma par-keden otobiistn qof0rii, iqEilerin paralannl ve pasaportlanm alarali onlan ter-keder. Pasaport iqlemlerini

yaptrrp

dOnecek umuduyla, saatlerce, perdeleri

kapal

otobiisiin iginde bekleyen iqgiler, birer birer &gan gilimaya baglarlar.

Geceyursr olmugtur. Kentin rqrlilan gozlerini kamaEtru. Merakla, biraz

br-raz daha derken. otobtisiin bulundu[u alandan iyice uzalilaqiuali, kentin

igin-de kaybolurlar. Kdyiinden bile drgan grkmamrq bu insanlan geliqmiq

bir

top-lumun gilgm geceleri qa;krna gevirir. Seks partileri, homoseksiiller,

yiitiiyen

merdivenler, rqrlih vitrinler. ortalil(ta seviqen giftler. bambaSka bir dUnyanm

gdriinttileridir'. IsveElilerin, bu

ilkel

ve iirkek yabancilara tepkileri de

vahEi-cedir. Dokuz iqginin dokuzunun da bagrna de$iqik olaylar gelir.

Otobiis, simgelerle anlattmt, Eok garprcr gOriintiileri ve konusuna

il-ging yalilagrmryla

etkili

bir

film.

Abartrh gelen anlattm, geri bir toplumdan

ansrzul, gok geliqmig

bir

toplumun igine

diipn

inmntn gagkrnh$rnr ve

yalmz-hlrnr

alitarabilmek agrsrndan yerinde

bir

anlatrm biEimi.

Dl

gogii yagayan iqgilerin, hangi psiko-sosyoldik agamalardan

geEe-rek, nelere gO$iis gererek oralarda kOk salabildiklerini anlamamrz

igin,O!re-tici

bir

film,

Otobiis.

3.

ALMANYA ACI VATAN

(1979')

Yiinetmen

_$erif

Gbren bu

filminde,

Almanya'da gal4ma izni

alabil-mek igin. anla;mah olarali evlenen Mahmut ve Gtildane'nin yaqamlan

aract-hlryla,

Almanya'daki Tiirtr iggi sorunlannt ve de$igme siireglerini anlatmali istedi.

G6ren,

"Bir filmin

snrh

siiresine gok gey srkrqtuabilmek, gereksiz uygulayrmsal gristerilere

giri;mek gibi

aksamalara kargrn. goEmen iggilerin

yeni qevrelerine ayak uydurmalita

li.rrqtlagt*lart giiqliikleri

ve bu

giigliikler

ka;rsmda, go$unlukla kolny yolu segmeleri, geleneksel tOre anlayrgrnrn

dar-madalrn olugunu, bunun yol agh$ sarsllhlan, Ozellikle bir kadrn iEginin

ruh-sal

evrimini

yansrtmasyla"(9)

ilgi

gekici

bir

uriin ortaya koydu.

4.

GUL

HASAN (Le79)

Baganh

bir

tiyatro ve sinema oyuncusu olan Tuncel Kurtiz ybnetti$i

Giil

Hasan filminde. lsveE'e gahqmaya giren dort

Tiirkiin

oyuncu

yaprlacati-lan

vaadiyle kandrrlmalannr

anlat[.

Kurtiz,

film

gevirdiklerini sanan. ucuz iglerde gahgan

Tiirk

iggilerinin beklentilerini. yabancrsr olduklan bu toplumdalii yalnrzhklanm, bir

giildiirti

B-80'LI YTLLARDA QEKILEN

Dr$

coe

FILMLERI:

l.

KARAFAKA:(1980)

Korhaq Yurtseverin Almanya'da gekerek. iig gocuklu

bir

ailenin

Al-manya dykiisunti

anlattrlr

film.

Tiirkiye'de gosterilemedi.

2.KARDE$

KANI:

(1984)

YOnetmen Muammer Ozer, Kardeq Kanr filminde, lsveg'te g0pgi.iliik yapan bir Tiirk'tin, ailesini. tru yabancr tilliede dalrlmaktan kurtaramayr;rnn dykiisiinu anlatmali istedi. Ama, anlatrmr, melodram kahplan drqrna grkama-dt.

3.

CUMARTESI CUMARTESI

:

(1984)

otobiisten

sorua yonetmen Tung okan'ur

ikinci

tilmi

olan cumartesi

Cumartesi negeli

bir film.

Okan bu fitmde.

giinliik

yagam iginde. geliqmiq ve azgeligmiq toplum insanlan arasrndaki diyalogsuzlugu anlath. Bu

filmde.

yllardr

Babh toplum iginde yagayan ve bu toplum iginde yagiunaya olclukga ahqmrg gcigmenler ile batrh insanlann, stiren diyalogsuzluklan var.

4.OLMFZ,AGACT:

(19&1)

Olmez Agacr, Yusuf Kurqenli'nin

ikinci

ve ba;aursz bir

filmi.

Alman-ya'da yaqayan bir

Tij*

ailesi u-acrh$ryla, gdgmen ir;gi sorununa, TiiLrt-Ahnarr

halklan arasrndaki

iligkilere

(olumlu-olumsuz ydnleriyle).

bir

Ttrli-yunan

dostlu[una

delinmek

isteyen KurEenli. ne

yazft ki.

gematik. derinliksiz

bir

tilm

ortrya

koyabildi.

5.

KIRK

METREKARE ALMANYA:

(1986)

Tevfili

Bager. "ulusaldan ewensele ulaqmali" deyiqini bu

filmi

ile

ger-gekleqtirdi.

Krrk

Metrekare Almanya

filminde.

koytinden hiE grkmamrq

bir

Tiirk kdylii

krzrnrn tanmadlgr bir adamla evlendirilerek. Almanya'ya getiril-mesini, buranrn

kdtiiliiklerinden

korumak amacryla kocasr taratindan,

iki

odah evlerine. adeta hapsedilmesini anlath. Bu arada

Tiirk

toplumunda kadr-nm yerini, Almanya'ya giden iggi

Tiirklerin

Alman toplumuna yabaucrftlmr

ve korkulanm

bapnh

bir bigimde verirken. yanrsra insanlar arasrndalii

ileti-gimsizli$i. kadrnrn ve

erkelin

kendi diinyalanndalii ayrr ayn

yalnzhlilannur

korkunglu$unu evrensel

bir

boyutta igledi.

Ozay Fecht ve Yaman Okay'rn oyundaki, Izzet

Akay'm

gOriintii ve rgrktaki, Claus Bantzer'in

miizikteki

baganh gahgmalan, 0zenle yaztlan se-naryo ile birleqince, ortaya hem iEerik hem de sinemasal yonden, tist diizey

bir film

g*tr.

Orada yagayan

Ttirk

y0netmenin, Almanyada benzer sorunlar-la karqrsorunlar-lagmrq

olmas

da,

filme

daha

bir

yaqanmrqhk kattr

bellii

de.

6.

POLlzEl:

(198s)

Ali

Ekber gariban bir

Tiirk

g6pqtisiidiir Berlin'de. Geceleri de bir

ama-tdr

Tiilk

dyafiosunun

temizli[ini

yapmaktadr.

Bir

gece herkes gittikten

soma, kostiimler arasmda

buldulu bir

Alman polis giysisini ahp evine geti-rir. Ertesi giin,

brylurr

keserek ve bir giineq

gfldii[ii

takarak

girdi[i

polis

ktlt-!r

iEinde havah bigimde sokahlarda gezer. Diiftkanlan teftig eder. Kahveha-nelerde Onceden kendisini alaya alan arkadaElanm korkutur. Daha Once

yiiz

bulamadrlr, Alman barmen

kzt

tavlar. En sonunda herkesin g0zii Oniinde,

polislikten

gergek

kimliline

ddner.

Konusunu ozetledi$imiz

filmi.

$erif Gdren gekti,

bagol

oyuncululu-nu Kemal Sunal yaptr. BOyle olunca da,bazr gOqmen sorunlanna gok

hafif

dokunup gegen, Almanya mekanh

bir

"Kemal Sunal"

filmi

gtktt ortaya. 7.

YANLI$

CENNETE

ELVEDA:

(1988)

Tevfik Baqer'in

ikinci

filmi,

Yanhg Cennete Elveda. yine dar

bir

me-kana

hstrnlmig

kadrm ele ahyor. Yine Almanya'da yaqayan bir

Tiirt

kadrnr-m. Ama bu kez kadrn, iizerindeki toplumsal ve ailevi basludan, kapauldtlt bu dar mekanda

kurtuluyor.

GoE

filmleri

iginde ele almamtza rafmen.

film

mekan olarak

Alman-ya seqilmig olmasmm ve Almanlarla

Tiirklerin birlikte

yaga&lilan

bir

hapis-haneyi anlatmasrnrn d4mda,

bir

drq g0g

filmi defil.

c-90'Lr YTLLARDA QEKILEN DI$ GoQ

FILMLERI

:

I.FIKRIMIN

INCN

CUIU

(MERCEDES

MON AMOUR)

Adalet

Afaollu'nun

romamndan sinemaya uyarlanan Mercedes

Mon

Amour'un ydnetmeni Tung Okan. Tung Okan

filmin

gekimine 1987'de baqla-dr. Ancak

filmin bitigi

ve gOsterime giluqr doksanlan buldu. (1993 gOsterim

Fikrimin

Ince

Giilii

romanmrn ve

filminin

kahramanr Bayram,

bir

gu6etgi. Qocuklulu ve genqligi yoksulluk iEinde gegen Bayram'rn, bir

yolu-nu bularali, Almanya'ya iqgi olarak gidigi ve

biriktirdigi

pmalarla

aldrlr,'Sa-nkz'adrnr

taktr$ Mercedes'iyle k6yiine d6nerek hava atmali istemesi,

filmin

en krsa Oykiisii .Tek

kigilik.

gizgisel ve basit gibi gOrtinen konu, neler igermi-yor

ki.

Almanya

olaynrn

psikolojik, ekonomik, sosyolojik

t[m hyutlan

en

ince

aynntilanna

kadar beyazperdeye

altanhyor.

Bunlann

yanrsra.

Tiirk

toplumunun qalkantlh yaprsrnm

Fafile

yansrmasr, gdzler dniine seriliyor.

Ilyas Salman, oyunuyla, tam

bir

"Alamanct".

2.BERLIN

IN nURr,lN

: (1993)

Sinan Qetin, Berlin

In

Berlin

filmiyle, Tiirk

gdgmen iggilerinin

serii-venini giiniimiize kadar getirdi. BugUn Berlin'de yaSayan, uzun

yllar

Once oraya gelmig bir

Tiirk

ailesini tamttr izleyenlere.

Ailenin

yaEh ninesi, tamamen Ulke geleneklerine gOre, deliqmeden ya{amlnl siirdiiriiyor. Anne ve baba ise, Almanya\rrn rahatma ahqmrq,

Tiirti-yeUen de kopamamrg,

iki

toplumun yaqam bigimi arasrnda, ikisinden de

etki-lenmiq olarak yagayrp gidiyorlar. Tiirkiye'de

dolup

belli

bir

yagtan sonra

Al-manya'ya gelen

btiyiik

ve orlanca

olullar.

Bunlar da

iki

arada, bir derede. En

kiigiik o$ul ise, ya Almanya'da do$muq. ya da gok kiigiikken gelmiq. O, daha uyum iginde Alman toplumuyla.

'

Filmdeki olay,

fotolraf

meraklnr

bir

Alman mtihendisin, ailenin

geli-ni

biiyiik

o$ulun eEi Dilber in

fotolrafim

gekmesiyle baghyor. Bunun tartry-masrnr yaparken kaza sonucu

biiyiik olulun

Olmesiyle geligiyor. Vicdan aza-br duyan Alman'rn Dilber'den Oziir dilemek isterken, ortanca ogul tarafindan

<jq almak amacryla kovalanmasr, kagarken de yanhqhkla, yine onlann evine sr[rnmasryla

dorula ulayyor.

Dtigman da olsa eve srlrnan insana dohrnula-mayaca[r, bunun

bir

Ttrk

geleneli

oldulu

nine tarafindan ortaya atilmca, Alman miihendis, evin "zorunlu

konufu"

oluyor.

Filmdeki olaylar fazlacarastlanulam ve geleneklere abartrh bigimde

balhhla

dayanryor. BOyle olunca da

film

gergekgi olmamakla suElamyor.

Bizce,

filmdeki

olaylann abarnh ve rastlanhlara dayah olmasr,

Tiirk

ve Alman toplumlan arasmdalii getqkileri, gergekgi ve

do!ru

olarak

sergile-mesini 0nlemiyor.

Sinan Qetin. yrllarca ig iEe yagasalar bile

Tiirk

ve Alman insarumtr

ge-ligkilerinin

bitmedilini

ortaya koyuyor. Dostlukla diigmanh$tn birbirlerine

gok yakrn bulundu$unu,zaman zaman

bilinilt

ya da di$ednin One

gilrabildi-lini

gOsteriyor. Olayrn giiniimiizde dazlaklara kadar gelen boyutuna da

gyle

bir

dokunup gegiveriyor.

SONUQ:

Tiirk

sinemasr. 7O'lerden buyana

dq

gdg olayrnr ele almalitadn.

Bii-yi.ik Olgiide giincelli$i yakalayarak, sorunlan sergileyerek, kendi anlatrm

ola-naklannrn

elverdili

kadanyla

d4

969

olaynr

yansltmaya

galqmaktadr.

KAYNAKEA

(1) Sema K0ksa| Refah

Toptumunda

Getto ve

Tiirkler,ls.:

T*-nografik matbaacrhk. 1986, s.18.

(2)

Bfz.

Miibeccel

Kray,

"Toplum YapsurdaliiTemel

De!\imlerh

Ta-rihsel Perspektifi, Bugiinkii ve

Yamki

Tiirk Toplum Yaprsr".

Toplumbilim

Yazrlan,

Artli.: Gazi

Un.llr.

ve ldari Bilimler Fak.

yay.,1982.

(3) Aydrn Engin.

"Biitiin

Zamanlann En

Biiytik

Goqii".Cumhuriyet,

14IIa-ziran 1993.

(4) Giinter WallratT. En

Alttakiler,

3.b., _{Qev.: Osman} Okkan.

lsr:

Mil-liyet

yay., 1986. s.9.

(5) Faruk _{$en. "Federal} Almanya'daki

Ttirk

Genglerinin Gelecege Y Onelik

Mesleksel

_{$anslan".lkinci}

KuEak

Tiirklerin

F.Almanya

ve

Tiir-kiye'de

Mesleki Uyumlan.

Der.: Nurhan

Aligayh, Bursa-Uluda!

Universitesi Basrmevi. 1986. s.35.

(6) Aydrn Engin, a.g.y.

(7)

_Aydn

Engin, a.g.y.

(8)

Atilla

Dorsay,

Sinemamzm Umut

Yrllarr,lsthrhlapyay.,

1989, s.128.

(9)

Nijat

Oz0n, Sinema

Uygulayrmr-Sanafi-Tarihi.lst.:

Hil

yay. 1985. s.396.