DESTİNASYON BAZINDA MARKA DENKLİGİ VE DOGU KARADENİZ YAYLALARININ EKO TURİZM AÇISINDAN MARKA DENKLİGİNE İLİSKİN BİR UYGULAMA

202  Download (0)

Tam metin

(1)

T.C.

GAZİ ÜNİVERSİTESİ

EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

TURİZM İŞLETMECELİĞİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI

DESTİNASYON BAZINDA MARKA DENKLİĞİ

VE

DOĞU KARADENİZ YAYLALARININ EKO TURİZM AÇISINDAN

MARKA DENKLİĞİNE İLİŞKİN BİR UYGULAMA

YÜKSEK LİSANS TEZİ

Hazırlayan

ELİF ÇOLAK

Ankara

Haziran, 2010

(2)

GAZİ ÜNİVERSİTESİ

EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

TURİZM İŞLETMECELİĞİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI

DESTİNASYON BAZINDA MARKA DENKLİĞİ

VE

DOĞU KARADENİZ YAYLALARININ EKO TURİZM AÇISINDAN

MARKA DENKLİĞİNE İLİŞKİN BİR UYGULAMA

YÜKSEK LİSANS TEZİ

Elif ÇOLAK

Danışman: Yrd. Doç. Dr. Serdar TARAKÇIOĞLU

Ankara

(3)

Elif ÇOLAK’ın “Destinasyon Bazında Marka Denkliği ve Doğu Karadeniz Yaylalarının Eko Turizm Açısından Marka Denkliğine İlişkin Bir Uygulama” başlıklı tezi 15.06.2010 tarihinde, jürimiz tarafından Turizm İşletmeciliği Eğitimi Anabilim Dalında Yüksek Lisans Tezi olarak kabul edilmiştir.

Adı Soyadı İmza

Başkan : Prof.Dr. İzzet GÜMÜŞ ... Üye (Tez Danışmanı) : Yrd.Doç.Dr. Serdar TARAKÇIOĞLU ... Üye : Yrd.Doç.Dr. Ahmet TAYFUN ...

(4)

i

DESTİNASYON BAZINDA MARKA DENKLİĞİ VE

DOĞU KARADENİZ YAYLALARININ EKO TURİZM AÇISINDAN MARKA DENKLİĞİNE İLİŞKİN BİR UYGULAMA

ÖNSÖZ

Ülkemizin özellikle Doğu Karadeniz Bölgesi’nde ki yaylalarında hızla gelişen eko turizmin algılanan marka denkliklerini ortaya koyarak eksikliklerin neler olduğu belirlenmiştir. Eko turizmin gelişimine katkıda bulunabilmek amacıyla hazırladığım tezimde, önemli katkılarını ve hoş görüsünü esirgemeyen başta danışmanım sayın Yrd.Doç.Dr. Serdar TARAKÇIOĞLU, Sayın Doç.Dr. İsmail KIZILIRMAK, sayın Okutman Serkan ACİNÖROĞLU’na ve aileme teşekkür ederim. Ayrıca tezime destek veren tüm hocalarıma, arkadaşlarıma ve dostlarıma, ayrıca alan araştırmasına katılan tüm katılımcılara teşekkür ederim.

(5)

ii ÖZET

DESTİNASYON BAZINDA MARKA DENKLİĞİ

VE DOĞU KARADENİZ YAYLALARININ EKO TURİZM AÇISINDAN MARKA DENKLİĞİNE İLİŞKİN BİR UYGULAMA

ÇOLAK, Elif

Yüksek Lisans, Turizm İşletmeciliği Eğitimi Bilim Dalı Tez Danışmanı: Yrd.Doç.Dr. Serdar TARAKÇIOĞLU

Haziran – 2010, 185sayfa

Bu araştırmanın amacı, eko turistlerin Doğu Karadeniz sahil şeridindeki yaylaların marka denklik algılamasını ölçmektir. Bu araştırmada David Aaker’in marka denkliği modelinin unsurları destinasyon markalarına uyarlanmıştır. Bu unsurlar; destinasyon markası çağrışımları, destinasyon markası farkındalığı, destinasyon markası algılanan kalitesi ve destinasyon markası sadakatidir. Destinasyon markası unsurlarının farklı boyutlarıyla yaylaların eko turizm açısından algılanan denklikleri ortaya konmuştur.

Araştırmanın ana kütlesi 2009 yaz sezonunda Doğu Karadeniz’de bulunan altı yaylayı ziyaret eden eko turistlerdir. Sözü geçen altı yayla; Artvin – Hopa – Kafkasör Yaylası ve Turizm Merkezi, Rize – Çamlıhemşin – Ayder Yaylası ve Turizm Merkezi, Gümüşhane – Torul – Zigana Yaylası ve Turizm Merkezi, Giresun – Bulancak – Bektaş Yaylası ve Turizm Merkezi ve Ordu – Aybastı – Perşembe Yaylası ve Turizm Merkezidir. Bu ana kütleden kolayda örneklem seçimine göre 540 turist seçilmiştir. Her yaylada 90 anket yapılmış ve toplamda 385 anket istatistiksel analize dahil edilmiştir. Anket formları şenlik dönemlerinde her yaylada dört gün boyunca otellerde, restoranlarda, halk pazarlarında, piknik alanlarında, yürüyüş parkurlarında, eğlence için oluşturulan meydanlarda ve kamp yerlerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri SPSS 17.0 for windows paket programında değerlendirilmiştir. Araştırmada tanımlayıcı istatistikten yararlanılmış ve verilerin frekans dağılımı incelenmiştir. Araştırmanın sonuç bölümünde altı yaylanın frekans tablolarından yararlanarak algılanan marka denklikleri karşılaştırılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre; turistlerin daha önce gördükleri ve en çok beğendikleri yayla ile bir sonraki seyahatlerinde en çok görmek isteyecekleri yayla Ayder Yaylası çıkmıştır. Yaylalar en çok doğal güzellikleri ile hatırlanırken, farkındalık düzeyleri Kafkasör Yaylası ve Ayder Yaylası hariç yeterli değildir. Yaylaların algılanan kalitesi ulaşım, yöresel ürünlerin ve yöresel mimarinin yeterli düzeyde sunulmadığı ile ilgili bulgular elde edilmiştir. Katılımcıların sadakat düzeyi yüksek çıkmıştır ancak özellikle Bektaş Yaylası ve Perşembe Yaylası’nda sıkıntılar mevcuttur.

Anahtar kelimeler: Turizm, Eko turizm, Marka, Marka denkliği, Doğu Karadeniz Yaylaları.

(6)

iii ABSTRACT

BRAND EQUIVALENCE IN THE BASIS OF DESTINATIONS: AN APPLICATION IN THE HIGHLANDS OF EASTERN BLACK SEA REGION CONCERNING BRAND

EQUIVALENCE OF ECO TOURISM ÇOLAK, Elif

Master of Arts, Education of Tourism Management Major Program Thesis Supervisor: Assistant Prof. Dr. Serdar TARAKÇIOĞLU

June – 2010, pp.185

The aim of this research is to survey the brand equivalence perception of eco-tourists about the highlands in sea coast of Eastern Black Sea region. In this research the elements of David Aaker’s brand equivalence model were adapted to destination brands. These elements are destination brand connotation, destination brand awareness, perceived quality of destination brand and destination brand loyalty. Different dimensions of destination brand elements are surveyed according to the perceived equivalence in terms of eco-tourism of the highlands.

The main mass of the research is eco-tourists that visited the six highlands of Eastern Black Sea Region in 2009 summer. These six highlands are; Artvin – Hopa – Kafkasör Highland and Tourism Center, Rize – Çamlıhemşin – Ayder Highland and Tourism Center, Gümüşhane – Torul – Zigana Platea and Tourism Center, Giresun – Bulancak – Bektaş Highland and Tourism Center and Ordu – Aybastı – Perşembe Highland and Tourism Center. 540 tourists were selected from this main mass according to easy sample selection method. 90 surveys were made in each highland and 385 surveys were used in statistical analysis. The surveys were made in hotels, restaurants, public bazaars, picnic places, walking paths, entertainment squares and camping places in festival periods of each highland during 4 days. The data of the research was evaluated in SPSS 17.0 windows programme. In research descriptive statistics was used and the frequency distribution of the data was examined. In conclusion part of the research the perceived brand equivalence of six highlands was compared by using the frequency tables. According to the findings obtained from the research; Ayder Highland is the highland that the tourists have seen before and want to see again and like most. While the highlands are remembered by their natural beauty most, the awareness level is not enough except Kafkasör and Ayder Highlands. The findings were obtained about lack of transportation, local products and local architecture. The level of loyalty of the participants is high but there are some problems in especially Bektaş and Perşembe Highlands.

Key words: tourism, eco tourism, brand, brand equivalence, The Highlands of Eastern Black Sea Region.

(7)

iv İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ……….………...…..i ÖZET………...ii ABSTRACT………....……….iii İÇİNDEKİLER……….………...………iv TABLOLAR LİSTESİ………...……..…...ix

ŞEKİLLER LİSTESİ ……….…...xii

GRAFİKLER LİSTESİ ……….xiii

KISALTMALAR LİSTESİ………xiv 1.GİRİŞ ………... 1 1.1. Problemin Tanımı……… 1 1.2. Araştırmanın Amacı ………..………. 5 1.3. Araştırmanın Önemi………...………. 6 1.4. Araştırmanın Sınırlılıkları ………...………... 6 1.5. Araştırmanın Varsayımları………... 6 1.6. Tanımlar/Terimler………... 8 1.6.1. Turizm………... 8 1.6.2. Ekoturizm………... 8 1.6.3. Marka………... 8 1.6.4. Marka denkliği………... 8

1.7. Araştırmanın Uygulama Alanı Olan Doğu Karadeniz Bölgesi Yayla Turizm Merkezlerine Genel Bir Bakış………. 8

1.7.1. Artvin Merkez – Kafkasör Yaylası ve Turizm Merkezi……….9

1.7.2. Rize – Çamlıhemşin- Ayder Yaylası ve Turizm Merkezi……….10

1.7.3. Gümüşhane Torul – Zigana Yaylası ve Turizm Merkezi ………....10

1.7.4. Trabzon – Akçaabat – Karadağ Yaylası ve Turizm Merkezi…………....10

(8)

v

1.7.6. Ordu – Aybastı – Perşembe Yaylası ve Turizm Merkezi …………. 11

2. KAVRAMSAL ÇERÇEVE -I- ……….. 13

2.1. Eko Turizm Kavramı……….. 13

2.2. Eko Turizmin Gelişimi………17

2.3. Eko Turizmin Önemi……….. 18

2.4. Eko Turizmin Özellikleri……… 19

2.5. Eko Turizmin Uygulama Prensipleri……….. 20

2.6. Eko Turizmin Etkileri………. 21

2.6.1. Eko Turizmin Ekonomik Etkileri……….. 21

2.6.2. Eko Turizmin Çevresel Etkileri………..………... 23

2.6.3. Eko Turizmin Kültürel Etkileri……… 24

2.6.4. Eko Turizmin Yerel Halkla İlişkisi……… 25

2.6.5. Eko Turizmin Sürdürülebilir Turizmle İlişkisi……….. 26

2.6.6. Eko Turizmin Taşıma Kapasitesi İle İlişkisi………. 33

2.6.6.1. Taşıma Kapasitesi Türleri……….. 34

2.6.7. Eko Turizmin Diğer Turizm Türleri İle İlişkisi………. 37

2.7. Eko Turizmin Yapısı………. 39

2.7.1. Eko Turizm Endüstrisi……….. 39

2.7.2. Tur Operatörleri ve Seyahat Acenteleri……… 39

2.7.3. Eko Konaklama Tesisleri……….. 41

2.7.4. Ulusal ve Yerel Yönetimler……….. 42

2.7.5. Sivil Toplum Örgütleri……….. 46

2.7.6. Uluslar Arası Kuruluşlar……….. 48

2.8. Eko Turizm Pazarı……… 49

2.8.1. Eko Turizm Arzı ve Pazarı……….. 49

2.9. Eko Turistler……… 52

2.10. Eko Turizm Kapsamında Yer Alan Faaliyet Türleri……….. 54

2.10.1. Akarsu Turizmi (Rafting)……….. 54

2.10.2. Kuş Gözlemciliği (Ortinoloji)………. 55

2.10.2.1. Kuş Kategorileri ve Kriterleri………. 57

2.10.2.2. Önemli Kuş Alanları (ÖKA) Projesi……… 59

2.10.3. Mağara Turizmi……….. 60

(9)

vi

2.10.3.2. Ekipmanlı Amatör Ziyaretçilerin Rehber Eşliğinde Ziyaret

Edebilecekleri Mağaralar……… 62

2.10.3.3. Ekipmanlı Profesyonel Ziyaretçilerin Girebileceği Mağaralar…... 62

2.10.4. Bisiklet Turları……… 62

2.10.5. Doğa Yürüyüşü (Trekking)………. 63

2.10.6. Atlı Doğa Yürüyüşü……… 64

2.10.7. Dağcılık……….. 64

2.10.8. Agro Turizmi……….. 66

2.10.9. Bitki İnceleme (Botanik) Turizmi……….. 67

2.10.10. Av Turizmi……… 67

2.10.11. Yön – Hedef Bulma (Orieteering)……… 67

2.10.12. Yamaç Paraşütü (Parapente)……… 69

2.10.13. Termal Turizmi……… 69

2.10.14. Tatil Çiftlikleri……….. 70

2.10.15. Yayla Turizmi……….. 70

3. KAVRAMSAL ÇERÇEVE -II- ……… 76

3.1. Marka Kavramı……….. 76

3.2. Markanın Tarihsel Gelişimi……… 76

3.3. Markanın Sağladığı Faydalar………. 79

3.3.1. Markanın Tüketicilere Sağladığı Faydalar……….79

3.3.2. Markanın Üreticilere Sağladığı Faydalar………... 79

3.3.3. Markanın Topluma Sağladığı Faydalar………. 80

3.4. Marka Denkliği Kavramı……… 80

3.4.1. Marka Denkliği Unsurları……….. 82

3.4.1.1. Marka Farkındalığı……… 82

3.4.1.2. Marka Çağrışımı……… 86

3.4.1.3. Marka Sadakati………. 88

3.4.1.3.1. Marka Sadakati Modelleri………... 91

3.4.1.4. Algılanan Kalite………. 94

3.5. Destinasyon Markası ………. 95

3.5.1. Marka Denkliği Açısından Destinasyon Markası Kavramı ……….. 100

3.5.1.1. Destinasyon Markası Farkındalığı ……… 101

(10)

vii

3.5.1.3. Destinasyon Markasının Algılanan Kalitesi ………. 104

3.5.1.4. Destinasyon Markası Sadakati ………. 106

3.5.1.5. Destinasyon Markası Varlıkları ……… 106

4. YÖNTEM ……….. 108

4.1. Araştırmanın Modeli ……….. 108

4.2. Araştırma Evreni Ve Örneklem ……….. 110

4.3. Verilerin Analizi ……….. 111

5. BULGULAR VE YORUM ……… 112

5.1. Tüm Yaylalarda Demografik Özellikler ………. 112

5.2. Kafkasör Yaylası’nın Frekans Tabloları ……….. 124

5.2.1. Kafkasör Yaylası İçin Destinasyon Markası Çağrışımları……….. 126

5.2.2. Kafkasör Yaylası İçin Destinasyon Markası Farkındalığı ……….. 127

5.2.3. Kafkasör Yaylası İçin Destinasyon Markasının Algılanan Kalitesi ….. 128

5.2.4. Kafkasör Yaylası İçin Destinasyon Markası Sadakati ……… 128

5.3. Ayder Yaylası’nın Frekans Tabloları ……….. 129

5.3.1. Ayder Yaylası İçin Destinasyon Markası Çağrışımları ………. 131

5.3.2. Ayder Yaylası İçin Destinasyon Markası Farkındalığı ……….. 132

5.3.3. Ayder Yaylası İçin Destinasyon Markasının Algılanan Kalitesi ……… 133

5.3.4. Ayder Yaylası İçin Destinasyon Markası Sadakati ………. 133

5.4. Zigana Yaylası’nın Frekans Tabloları ………. 134

5.4.1. Zigana Yaylası İçin Destinasyon Markası Çağrışımları ………. 136

5.4.2. Zigana Yaylası İçin Destinasyon Markası Farkındalığı ………. 137

5.4.3. Zigana Yaylası İçin Destinasyon Markasının Algılanan Kalitesi …….. 137

5.4.4. Zigana Yaylası İçin Destinasyon Markası Sadakati ……….. 138

5.5. Karadağ Yaylası’nın Frekans Tabloları ……….. 138

5.5.1. Karadağ Yaylası İçin Destinasyon Markası Çağrışımları ……….. 140

5.5.2. Karadağ Yaylası İçin Destinasyon Markası Farkındalığı ……….. 141

5.5.3. Karadağ Yaylası İçin Destinasyon Markasının Algılanan Kalitesi …… 142

5.5.4. Karadağ Yaylası İçin Destinasyon Markası Sadakati ………. 142

5.6. Bektaş Yaylası’nın Frekans Tabloları ………. 143

5.6.1. Bektaş Yaylası İçin Destinasyon Markası Çağrışımları ………. 144

(11)

viii

5.6.3. Bektaş Yaylası İçin Destinasyon Markasının Algılanan Kalitesi ……. 146

5.6.4. Bektaş Yaylası İçin Destinasyon Markası Sadakati ……… 147

5.7. Perşembe Yaylası’nın Frekans Tabloları ………. 147

5.7.1. Perşembe Yaylası İçin Destinasyon Markası Çağrışımları ………. 149

5.7.2. Perşembe Yaylası İçin Destinasyon Markası Farkındalığı ………. 150

5.7.3. Perşembe Yaylası İçin Destinasyon Markasının Algılanan Kalitesi ….. 151

5.7.4. Perşembe Yaylası İçin Destinasyon Markası Sadakati ……….. 151

5.8. Bulgular ve Yorumlar……….. 152

5.9. Çözüm Önerileri ……….. 157

KAYNAKÇA ……… .168

(12)

ix

TABLOLAR LİSTESİ

Tablo No TABLOLAR LİSTESİ Sayfa

1. Eko Turizm Olgusunun Sektörel Yapı Bakış Açısıyla Tanımlanması…… 15

2. Kitle Turizmi ve Ekolojik Turizmin Genel Karakteristiklerinin Karşılaştırılması ………. 38

3. Ekolojik Turizmin Mimari Karakteristikleri ………. 41

4. Ekolojik Turizmin Turist Profili ………. 53

5. Kuş Gözlemciliğinde Genel Bilgiler ……….. 56

6. Ülkemizde bulunan Yayla Turizm Merkezleri ……….. 75

7. Marka Çağrışımlarının ve Kent Markası Çağrışımlarının Unsurları ……. 104

8. Katılımcıların Cinsiyet Dağılımı ……… 112

9. Katılımcıların Yaş Dağılımı……… 113

10. Katılımcıların Medeni Hali ……… 114

11. Katılımcıların Öğrenim Durumu ……… 114

12. Katılımcıların Mesleki Durumu ………. 115

13. Katılımcıların Gelir Düzeyi ……… 116

14. Katılımcıların Seyahat Etme Sıklığı ……….. 117

15. Katılımcıların Seyahate Çıkma Amacı ……….. 118

16. Katılımcıların Seyahate Katılma Türü ……… 119

17. Katılımcıların Seyehate Katılma Şekli ……….. 119

18. Katılımcıların Seyahat Süresi ………. 120

19. Katılımcıların Konaklama Şekli ………. 121

20. Katılımcıların Pansiyon Durumu ………. 121

21. Katılımcıların Doğu Karadeniz’de Eko Tur İçin Tercih Ettikleri Yaylalar 122 22. Katılımcıların Doğu Karadeniz’de Eko Tur İçin Seçtikleri Yaylanın Tercih Nedeni ……… 123

23. Kafkasör Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla ……. 124

24. Kafkasör Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yaylanın Tercih Nedeni ………. 125

25. Kafkasör Yaylası’ndan Sonra Gidilmek İstenen Yayla ………. 125

26. Kafkasör Yaylası’ndan Sonra Gidilmek İstenen Yaylanın Tercih Nedeni.. 126

(13)

x

28. Kafkasör Yaylası’nın Çağrıştırdığı Renk ……….. 127

29. Kafkasör Yaylası’nın Çağrıştırdığı Cinsiyet ………. 127

30. Kafkasör Yaylası’nın Destinasyon Markası Farkındalığı ………. 128

31. Kafkasör Yaylasının Destinasyon Markasının Algılanan Kalitesi………. 128

32. Kafkasör Yaylası Destinasyon Markası Sadakati ………. 129

33. Ayder Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla ………. 129

34. Ayder Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yaylanın Tercih Nedeni ……… 130

35. Ayder Yaylası’ndan Sonra Gidilmek İstenen Yayla ……….. 130

36. Ayder Yaylası’ndan Sonra Gidilmek İstenen Yaylanın Tercih Nedeni …. 131 37. Ayder Yaylası’nın Çağrıştırdığı Anlam ………. 131

38. Ayder Yaylası’nın Çağrıştırdığı Renk ……… 132

39. Ayder Yaylası’nın Çağrıştırdığı Cinsiyet ……….. 132

40. Ayder Yaylası’nın Destinasyon Markası Farkındalığı ……….. 132

41. Ayder Yaylası’nın Destinasyon Markasının Algılanan Kalitesi ………… 133

42. Ayder Yaylası Destinasyon Markası Sadakati ……….. 133

43. Zigana Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla ……….. 134

44. Zigana Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yaylanın Tercih Nedeni ………. 134

45. Zigana Yaylası’ndan Sonra Gidilmek İstenen Yayla ………. 135

46. Zigana Yaylası’ndan Sonra Gidilmek İstenen Yaylanın Tercih Nedeni … 135 47. Zigana Yaylası’nın Çağrıştırdığı Anlam ……… 136

48. Zigana Yaylası’nın Çağrıştırdığı Renk ………. 136

49. Zigana Yaylası’nın Çağrıştırdığı Cinsiyet ……….. 136

50. Zigana Yaylası’nın Destinasyon Markası Farkındalığı ……….. 137

51. Zigana Yaylası’nın Destinasyon Markasının Algılanan Kalitesi ……….. 137

52. Zigana Yaylası Destinasyon Markası Sadakati ………. 138

53. Karadağ Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla …….. 138

54. Karadağ Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yaylanın Tercih Nedeni ………. 139

55. Karadağ Yaylası’ndan Sonra Gidilmek İstenen Yayla ……….. 139

56. Karadağ Yaylası’ndan Sonra Gidilmek İstenen Yaylanın Tercih Nedeni .. 140

57. Karadağ Yaylası’nın Çağrıştırdığı Anlam ……….. 140

(14)

xi

59. Karadağ Yaylası’nın Çağrıştırdığı Cinsiyet ……… 141

60. Karadağ Yaylası’nın Destinasyon Markası Farkındalığı ……… 141

61. Karadağ Yaylası’nın Destinasyon Markasının Algılanan Kalitesi ……… 142

62. Karadağ Yaylası Destinasyon Markası Sadakati ……… 142

63. Bektaş Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla ……….. 143

64. Bektaş Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yaylanın Tercih Nedeni ………. 143

65. Bektaş Yaylası’ndan Sonra Gidilmek İstenen Yayla ………. 144

66. Bektaş Yaylası’ndan Sonra Gidilmek İstenen Yaylanın Tercih Nedeni … 145 67. Bektaş Yaylası’nın Çağrıştırdığı Anlam ………. 145

68. Bektaş Yaylası’nın Çağrıştırdığı Renk ……….. 145

69. Bektaş Yaylası’nın Çağrıştırdığı Cinsiyet ……….. 145

70. Bektaş Yaylası’nın Destinasyon Markası Farkındalığı ……….. 146

71. Bektaş Yaylası’nın Destinasyon Markasının Algılanan Kalitesi ………… 146

72. Bektaş Yaylası Destinasyon Markası Sadakati ……….. 147

73. Perşembe Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla ……. 147

74. Perşembe Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yaylanın Tercih Nedeni ………. 148

75. Perşembe Yaylası’ndan Sonra Gidilmek İstenen Yayla ………. 148

76. Perşembe Yaylası’ndan Sonra Gidilmek İstenen Yaylanın Tercih Nedeni. 149 77. Perşembe Yaylası’nın Çağrıştırdığı Anlam ……… 149

78. Perşembe Yaylası’nın Çağrıştırdığı Renk ……….. 150

79. Perşembe Yaylası’nın Çağrıştırdığı Cinsiyet ………. 150

80. Perşembe Yaylası’nın Destinasyon Markası Farkındalığı ………. 150

81. Perşembe Yaylası’nın Destinasyon Markasının Algılanan Kalitesi ……. 151

(15)

xii

ŞEKİLLER LİSTESİ

Şekil No ŞEKİLLER LİSTESİ Sayfa

1. Farkındalık Pramidi ……….. 85

2. Marka Çağrışımlarının Değer Yaratma Yolları ……… 87

3. Destinasyon Marka Denkliği ……… 101

4. Destinasyon Markası Farkındalığı ……… 102

5. Destinasyon Markası Çağrışımları ………... 103

(16)

xiii

GRAFİKLER LİSTESİ

Grafik No GRAFİKLER LİSTESİ Sayfa

1. Katılımcıların Cinsiyet Dağılımı ……… 112

2. Katılımcıların Yaş Dağılımı……… 113

3. Katılımcıların Medeni Hali ………. 114

4. Katılımcıların Öğrenim Durumu ……… 115

5. Katılımcıların Mesleki Durumu ………. 116

6. Katılımcıların Gelir Düzeyi ……… 117

7. Katılımcıların Seyahat Etme Sıklığı ……….. 117

8. Katılımcıların Seyahate Çıkma Amacı……… 118

9. Katılımcıların Seyahate Katılma Türü ……… 119

10. Katılımcıların Seyehate Katılma Şekli ……….. 120

11. Katılımcıların Seyahat Süresi ………. 120

12. Katılımcıların Konaklama Şekli ………. 121

13. Katılımcıların Pansiyon Durumu ……… 122

14. Katılımcıların Doğu Karadeniz’de Eko Tur İçin Tercih Ettikleri Yaylalar. 123 15. Katılımcıların Doğu Karadeniz’de Eko Tur İçin Seçtikleri Yaylanın Tercih Nedeni ………. 124

(17)

xiv

KISALTMALAR LİSTESİ KISALTMA

BMÖ Birleşmiş Milletler Örgütü

ÇED Çevresel Etki Değerlemesi

DTÖ Dünya Turizm Örgütü TTİM Trabzon Turizm İl Müdürlüğü s. Sayfa ss. Sayfa Sayısı S. Sayı T. Tarih

ÖKA Önemli Kuş Alanları

UN United Nations (Birleşmiş Milletler)

UNEP United Nations Envronment Programme (Birleşmiş

Milletler Çevre Programı)

UNESCO United Nations Educational, Scientific and Cultural

Organization (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Organizasyonu)

UNDP United Nations Development Programme (Birleşmiş

Milletler Kalkınma Programı)

CSD Commission on Sustainable Development (Sürdürülebilir

Kalkınma Konseyi)

KRUETKA National Eco – Agricultural Co – Operative Network of Costa Rica (Kosta Rika Ulusal Eko Tarım Kooperatifi Ağı)

DDF World Wide Fund for Nature (Dünya Doğa Fonu)

TIES The International Ecotourism Society (Uluslar arası Eko

Turizm Topluluğu)

EBA Endemic Bird Area (Endemik Kuş Alanı)

SA Secondary Area (İkincil Alan)

T.M. Turizm Merkezi

vd. Ve Diğerleri

WTO World Tourism Organisation (Dünya Turizm Örgütü)

(18)

1. GİRİŞ

1.1. Problemin Tanımı

Turizm alanında yüksek lisans tezi olarak hazırladığım bu araştırmanın konusunu seçerken, konunun kendi çalışma alanımla ilgili olması, yaşadığım bölgedeki çalışmalara ve projelere katkı sağlaması, güncel ve üzerinde çok çalışılmamış bir konu olması ve ulaşılabilir düzeyde uygun bir zamanda bitirilmesine dikkat edilmiştir.

Turizm endüstrisi hızla büyümekte ve gelişen olanaklarla birlikte çok daha ulaşılır bir hale gelmektedir. Diğer taraftan tüm dünyada genel eğilimin bir sonucu olarak ortaya çıkan bölgesel bütünleşme hareketleriyle turizm belli bölgelerde daha yoğun bir hale gelmektedir.

Ülkemiz ekonomisinde önemli bir paya sahip olan turizm, tatil turizmi üzerine yoğunlaşmıştır. Türkiye’nin dünya turizm endüstrisinden aldığı payın arttırılması turizmin çeşitlendirilmesine, zamansal ve mekânsal yığılmanın önüne geçilmesine bağlıdır. Turizm endüstrisinin sürdürülebilirliğinin de sağlanması için alternatif turizm ürünleri her geçen gün önem kazanmaktadır. Endüstrileşmiş yaşamın zorluğu ve yarattığı stres, insanlarda daha fazla doğa ile baş başa kalma ihtiyacı doğurmakta bu sebeple alternatif turizm türleri içinde eko turizm her geçen gün gelişimini arttırmaktadır. Bölgesel refah ve kalkınma ile doğal alanların korunması ve geliştirilmesini prensip edinen eko turizm kavramı da artan bir değer kazanmaktadır.

Diğer taraftan yoğun rekabet ortamında mevcut destinasyonların marka oluşturma programlarıyla marka denkliklerinin arttırılması son yol yıllarda üzerinde durulması gereken diğer bir konudur. Çünkü marka denkliği ile bir destinasyonun markasız bir destinasyona göre tüketici algılamasında değerini arttırmak mümkündür.

(19)

Literatürde eko turizm kavramıyla ilgili birçok araştırma mevcuttur. Söz konusu araştırmalarda henüz yeni sayılabilecek bu kavramın tanımının, özelliklerinin ve prensiplerinin oluşturulmasına çalışılmıştır.

Dünya Turizm Örgütü eko turizmi, doğal bölgelere yapılan çevreyi korumayı ve yöre halkının refahını artırmayı amaçlayan sorumlu bir seyahat olarak tanımlamaktadır (Yılmaz ve Karahan, Erişim Tarihi Temmuz 2009).

Tanımdan anlaşıldığı üzere kavram oldukça karmaşıktır ve ağırlıklı olarak sosyal sorumluluk ve çevre bilinci ile sürdürülebilirlik kavramını ön plana çıkarmaktadır.

Eko turizm faaliyetlerinin gerçekleştirilmesinde uyulması gereken ilkeler Uluslararası Eko Turizm Topluluğu tarafından şu şekilde sıralanmıştır;

• Doğal ve kültürel etkileri minimum düzeye indirmek. • Çevresel ve kültürel bilinç ve saygı oluşturmak.

• Hem ziyaretçiler hem de ev sahibi toplum için olumlu deneyimler sağlamak. • Korumaya yönelik doğrudan finansal yararlar sağlamak.

• Finansal fayda sağlama yoluyla yerel halkı güçlendirmek.

• Ev sahibi ülkenin politik, çevresel ve sosyal ortamına duyarlılığını artırmak. • Uluslar arası insan haklarını iş anlaşmalarını desteklemek

<http://www.ecotourism.org/webmodules/webarticlesnet/templates/eco_tem plate.aspx?articleid=95&zoneid=2> (2009, Temmuz 13).

Eko turizmin genel özelliklerini sıralayan Dünya Turizm Örgütü (DTÖ) bu özelliklere dayanarak eko turizmin üç temel özelliğini de sıralamıştır:

• Eko turizm faaliyetinde turistin temel motivasyon unsuru, doğayı anlama ve inceleme ile birlikte aynı zamanda bu alanlarda hakim olan geleneksel kültürü de incelemeye ve anlamaya çalışmadır.

• Eko turizm eğitime ve yoruma dayalı bir özellik içerir.

• Eko turizm turları yalnızca o bölgede faaliyet gösteren küçük yerel işletmeler tarafından küçük gruplara yönelik olarak organize edilmez.

(20)

Değişen büyüklükte yabancı tur operatörleri de küçük gruplara yönelik olarak eko turizm turları düzenleyebilmektedir.

• Eko turizm, doğal ve kültürel çevre üzerindeki negatif etkileri en aza indirir. • Doğal alanların korunmasını destekler.

• Eko turizm, koruma amacıyla doğal alanların yönetiminde, ev sahibi topluma, organizasyonlara ve yetkililere ekonomik fayda sağlar.

• Yöre halkı için alternatif iş ve gelir olanakları yaratır.

• Hem yöre halkı hem de turistlerde doğal ve kültürel varlıkların korunması yönündeki bilinci arttırır <http://www.ecotourism.org.omt/ecotourism 2002.htm> (2009, Temmuz 12).

Literatürde marka kavramının farklı bir çok unsuru üzerinde önemli çalışmalar bulunmaktadır. Marka denkliği kavramı da bu boyutlardan bir tanesini oluşturmaktadır. Son yapılan çalışmalarda marka denkliği kavramı özelleştirilerek işletme bazında denklik oluşturulması konusu irdelenmiştir. Yine kent markaları konunun araştırılan en son unsurudur. Çalışmamızda yapılan bu araştırmaların devamı olarak konu; destinasyon bazında eko turizm temelli olarak incelenmiştir.

Marka denkliği kavramı bir markanın bir ürüne bağışladığı eklenmiş değer olarak tanımlanmaktadır (Nandan, 2005: 264).

Marka denkliği kavramının üç duyarlılık noktası mevcuttur. Bunlar:

1.Markanın parasal değeri: Markanın finansal olarak değerini açıklar.

2.Markanın gücü: Marka sadakati, markanın kendisine olan sadık müşterileri ile açıklanır.

3.Markanın tanılanması: Geleneksel olarak marka imajı kavramıyla açıklanır (Karanfil, 2008: 69).

Marka denkliğinin beş temel unsuru vardır:

Marka Farkındalığı; bir kişinin belirli bir marka hakkında sahip olduğu aktif veya pasif bilgidir (Temellioğlu, 2006: 15).

(21)

Marka Çağrışımları; hafızada markayla ilişkilendirilen ve anlam ifade eden bilgilerdir (Keller,1993: 4).

Marka Sadakati; müşterinin sadece içinde bulunduğu zaman diliminde değil, gelecek dönemlerde de belirli bir markayı satın almasıdır (Çilingir, 2006: 24).

Algılanan Kalite; tüketiciler için satın alma nedeni oluşturan ve markanın rakip markalardan farklılaşmasını sağlayan değerdir (Avcılar, 2008: 14).

Diğer Marka Varlıkları; markaya ait patent, tescil vb. yasal değerleri ifade etmektedir (Marangoz, 2007: 90).

Destinasyon kavram olarak yerel ölçüde sunulan mal, hizmet ve tatil tecrübelerinin bileşimi olarak ifade edilmektedir (Gürbüz, 2005: 77).

Destinasyon markalaştırmanın amacı, destinasyona gelen yada gelmesi istenen turist yada ziyaretçilerle destinasyon arasında duygusal bir bağın kurulmasını sağlamaktır (Yavuz, 2007: 13).

Doğal ve kültürel zenginliği, farklı kültürleri, inançları ve tarih zenginliğini barındıran ülkemiz eko turizm anlamında büyük bir potansiyele sahiptir.

Doğu Karadeniz bölgesi eskiden beri göç veren bölgelerden biridir. Bölgenin arazi yapısı bir çok kısıtlamaya neden olmakta dolaysıyla ekonomik yapı tek bir ürüne bağlı kalmaktadır.

Son yıllarda Doğu Karadeniz’de gelişme ve kalkınma talepleri yükselmeye başlamıştır. Ticaret imkânları artmış ve turizm potansiyelinin farklı karakteristikleri desteklenmeye ve gelişmeye başlamıştır.

Müşteri odaklı marka denkliği ve marka denkliği içersinde yer alan marka farkındalığı, marka imajı ve algılanan marka kalitesi unsurları destinasyon bazında

(22)

tüketicilerin marka denkliğine yönelik seçimleri üzerinde önemli etkilere sahip olabilmektedir.

Marka denkliği unsurlarının tüketicilerin marka denkliğine yönelik seçimlerini nasıl etkilediği, bir destinasyonun tercih edilmesi açısından önemlidir.

Bu çalışmanın temel amacı; tüketicilerin destinasyon bazında marka denkliğine yönelik davranışsal farklılıklarının belirlenmesidir.

Bu açıklamalardan sonra, Türkiye turizminin gelişim projeksiyonlarında da yer alan Doğu Karadeniz sahil şeridindeki yaylaların sahip olduğu eko turizm potansiyeli içinde öne çıkan destinasyonların fonksiyonlarını ortaya koymak için yapılacak araştırmalar çalışmamızın temel unsurları olmuştur. Çünkü konu ile ilgili çalışmaların turistik çekim merkezi odağında yetersiz olması bir problemin varlığını ortaya çıkarmaktadır.

1.2. Araştırmanın Amacı

Bu araştırmanın amacı turistlerin mevcut turizm potansiyeli yüksek ve düşük destinasyonların marka denkliğine yönelik tutumlarının farklı olduğunu ortaya koymaktır.

Bu amaç sayesinde Doğu Karadeniz yaylalarının eko turizm potansiyelinin tüketicilerin marka denkliğine yönelik tutum farklılıklarını ne derece etkilediği belirlenecektir.

Buna ek olarak araştırmanın alt amaçları bulunmaktadır. Bunlar sırasıyla şu şekildedir;

• Eko turizm kavramının anlaşılması ve uygulanması.

• Doğu Karadeniz yaylalarının eko turizm potansiyellerinin belirlenmesi. • Marka denkliği kavramının anlaşılması ve uygulanması.

(23)

• Marka denkliği unsurlarına yönelik tüketici değerlendirmelerinin belirlenmesi.

1.3. Araştırmanın Önemi

Her bilimsel çalışmada olduğu gibi bu çalışmada da ekonomik ve sosyal kalkınmaya destek ve bilimsel yazına katkı sağlamak amaçlanmaktadır. Bu amaçla gittikçe önemi artan marka denkliği kavramının eko turizm açısından ciddi potansiyele sahip Doğu Karadeniz yaylaları incelenerek bu yaylaların eko turizm açısında markalaşmış destinasyonlar olduğunu ortaya koyulmaya çalışılmıştır.

Turizm endüstrisinin beklenen projeksiyonları sürdürülebilir bölgesel kalkınmayı desteklemesidir. Bu nedenle Doğu Karadeniz yaylalarının eko turizm potansiyelleri ve destinasyon çekicilikleri araştırmanın verileri arasına konulacaktır.

Destinasyonlar arasında farklılık olduğu kadar benzerliklerde bulunurken bir destinasyonun tercih edilmesinde ve mevcut turizm potansiyeli unsurlarının kıyaslaması yapılmaktadır. Bu araştırmada mevcut turizm çeşidi, potansiyelleri tercih nedeni olarak kabul edilecek ve bir destinasyonun markalaşmasında ve marka denkliği algılamasında bu potansiyelin etkili olduğunu kabul etmek mümkün olmuştur.

1.4. Araştırmanın Sınırlılıkları

Bu araştırmanın ana kitlesi Doğu Karadeniz kıyı şeridindeki yaylalara gelen eko turistler oluşturmaktadır.

Örneklemenin uygulama döneminde farklı destinasyonlarda deneklerin eşit sayıda ve farklı bölgelerden, farklı yaş gruplarından olmalarına özen gösterilmiştir.

Araştırmada ekonomiklik ve zaman kısıtı yönünden anket formu kullanılmıştır.

1.5. Araştırmanın Varsayımları

Dünya Turizm Örgütü’ne göre turizmde en hızlı büyüyen sektör doğa turizmi ve onun bir alt dalı olan eko-turizmdir. Sektör, yılda %10-15 arasında gelişme

(24)

göstermektedir. Dünya’da ki gelişmeler eko turizmi oldukça kabul gören aktiviteler arasına itmiştir. Bu durumun en önemli göstergesi 2002 yılının Birleşmiş Milletler tarafından eko turizm yılı ilan edilmesidir.

Dünyadaki hızlı gelişmeler geleneksel destinasyonlardan uzaklaşıldığını ve turist profilinin de değiştiğini göstermektedir. Çağdaş turistin marka bilinci yüksek ancak marka sadakati düşüktür.

Bu araştırmanın amacı; tüketicilerin destinasyon bazında marka denkliğine yönelik davranışsal farklılıklarının belirlenmesidir.

Müşteri odaklı marka denkliği ve marka denkliği içersinde yer alan marka farkındalığı, marka imajı ve algılanan marka kalitesi unsurları destinasyon bazında tüketicilerin marka denkliğine yönelik seçimleri üzerinde önemli etkilere sahip olabilmektedir.

Marka denkliği unsurlarının tüketicilerin marka denkliğine yönelik seçimlerini nasıl etkilediği bir destinasyonun tercih edilmesi açısından önemlidir.

Yapılan bilimsel yazın taramasında destinasyon bazında marka denkliği konusunda yeterli veriye rastlanmamıştır. Oysa bir çok satın alma kararını etkileyen bu durumun açıklanması destinasyon pazarlanmasında, talebin artmasında etkili olabilir.

Turistlerin davranışsal farklılıklarından yola çıkarak marka denkliklerini ortaya koyabilen destinasyonlar, turistlerin beklentilerine cevap verebilecek sürdürülebilir özellikte bir hizmet sunabilirler. Araştırma sonunda Doğu Karadeniz yaylalarının eko turizm açısından marka denkliğinin unsurlarına ait önemli veriler elde edilmiştir. Ayrıca tüketicilerin marka denkliğini, algılama farklılıkları ortaya koyulmuştur. Bunun dışında Doğu Karadeniz yaylalarındaki eko turizm potansiyelinin ve bu potansiyelin destinasyon tercihlerine etkisi ortaya koyulmaya çalışılmasıdır. Çalışmanın Doğu Karadeniz yaylaları ve diğer destinasyonlar için planlama ve strateji geliştirmede yararlı olması umulmaktadır.

(25)

1.6. Tanımlar / Terimler

1.6.1. Turizm

Turizm, gittikçe artan hava değişimi ve dinlenme gereksinimleri, doğa ve sanatla beslenen göz alıcı güzellikleri tanıma isteğine; doğanın insanlara mutluluk verdiği inancına dayanan ve özellikle ticaret ve sanayinin gelişmesi ve ulaşım araçlarının kusursuz hale gelmelerinin bir sonucu olarak ulusların ve toplulukların birbirlerine daha çok yaklaşmasına olanak veren modern çağa özgü bir olaydır (Kozak ve Diğerleri, 2008: 1).

1.6.2. Eko Turizm

Eko turizm, çevreyi koruyan ve yerel halkı refahını gözeten, doğal alanlara karşı duyarlı seyahattir (Kahraman ve Türkay, 2006: 37).

1.6.3. Marka

Marka, bir satıcı yada satıcılar grubunun ürünlerini yada hizmetlerini tanımlamaya ve rakiplerinden ayırmaya yarayan isim, sembol, terim, işaret, desen veya bunların kombinasyonudur (Karacan, 2008: 6).

1.6.4. Marka denkliği

Marka denkliği, markanın kullanım memnuniyetinin, algılanan yüksek kaliteli değerin ve deneyim sonucunda markaya olan sadakat hissinin neden olduğu yeniden satın almadır (Temellioğlu, 2006: 12-13).

1.7. Araştırmanın Uygulama Alanı Olan Doğu Karadeniz Bölgesi Yayla Turizm

Merkezlerine Genel Bir Bakış

Doğu Karadeniz, Anadolu’nun kuzeyinde yer alan ve sahile paralel, Soğanlı, Zigana, Canik Dağları ile çizilen bir hat boyunca Anadolu’dan ayrılan bir bölgedir. Bölgedeki çok özel topografik durum nedeni ile, kimi zaman sahilden 100 km içerilere

(26)

girilebilmekte, kimi zamanda bu hat 30 km civarlarında kesilebilmektedir. Bu nedenle, güney kıyılarımızda yoğun bir şekilde kendini gösteren kıyı turizmi, Doğu Karadeniz Bölgesi için pek uygun olmayacaktır. Ancak, bölgenin ender rastlanan doğası, yeşili ve kendine özgü kültürü, gerek iç, gerekse dış turizm açısından son derece etkileyici ve değerlendirilmesi gerekli bir boyuttur (Atay, 1992: 99).

Yaylaları ve kırsal kesimde bozulmadan kalmış mimari örnekleri, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden günümüze kadar gelen tarihi eserleri, yüzyıllardır yöre özelliklerini kaybetmeden kalmış ve el değmemiş bakir doğası, çok çeşitli bitki örtüsüne sahip olması, ormanları, krater gölleri, ırmakları, dereleri, dağ ve doğa yürüyüşleri, rafting, kış sporları, avcılık ve olta balıkçılığı, çim kayağı, şifalı suları, yayla şenlikleri ve el sanatları gibi zenginliklere bölge halkının konukseverliği ve sıcaklığı da eklenince, Doğu Karadeniz Bölgesi, turizm ürününün cazibe unsurları yönü ile oldukça zengin özeliklere sahiptir (Çakıcı ve Kızılırmak, 2004: 20).

1.7.1. Artvin Merkez – Kafkasör Yaylası ve Turizm Merkezi

İl merkezine 8 km uzaklıkta, belediye sınırları içerisinde ormanlık bir alan olup dinlenmeye, av ve spor yapma elverişli bir ortama sahip ilginç manzaraları olan güzel bir mesire yeridir. Yaylanın denizden yüksekliği 1560 metredir. İl merkezine yakın olması nedeniyle turizm sezonunda düzenli belediye otobüs seferleriyle ulaşım sağlanmaktadır. Yaylada alt yapı sorunları büyük ölçüde halledilmiştir. Ayrıca yaylada konaklama ve günlük ihtiyaçları karşılamak mümkündür (Kızılırmak, 2006: 51-52).

Her yıl temmuz ayının son haftasın düzenlenen ve üç gün süren boğa güreşleri şenlikleri yaylanın simgesi durumundadır. Boğalar boyun kalınlığına göre sınıflandırılıp güreştirilmektedir. Boğaların herhangi bir zarar görmemesi için belirli kurallar uygulanmaktadır. Güreş sırasında güçsüz düşen boğa arenadan çekilir böylece, Kafkasör Boğa Güreşleri kendi kuralları içerisinde bir spor ve şenlik ortamına dönüştürülür (Artvin Valiliği, 2003: 24). Yaylada Cıskara, Yalnızhasan ve acısu şifalı suları bulunmaktadır <http://www.kultur.gov.tr/TR/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433 CFF679A66406202CCB04338D9B9D04F8E3F> (2009, Ekim 8).

(27)

1.7.2. Rize – Çamlıhemşin- Ayder Yaylası ve Turizm Merkezi

Rize’nin Çamlıhemşin ilçesinin 19 km güney doğusundadır. 1350 metre yüksekliktedir. Her türlü alt yapı hizmeti tamamlanmış yayla kasaba görünümündedir. Her türlü konaklama için bir çok otel ve pansiyon bulunur. Yaylaya yaz kış dolmuşlar ile gidilebilir. Zengin flora ve faunasının yanı sıra kaplıcasıyla ünlenmiştir. 50 derece sıcaklıktaki kaplıca suyu romatizma, kadın hastalıkları ve mide hastalıklarına şifa olmaktadır (Kızılırmak, 2006: 49). Kaçkar dağları tırmanış güzergahında bulunan yayla çevresinde dağ keçisi, vaşak, ayı ve kurt gibi yaban hayvanları yaşadıkları doğal ortamda izlenebilmektedir. Yayla ve çevresinde; doğa fotoğrafçılığı, kuş gözlemciliği, dağ bisikleti, doğa yürüyüşü, akarsu sporları, yamaç paraşütü, bitki inceleme, av turizmi, yön hedef bulma (orienterring), helikopterli kayak sporu (heliski) gibi birçok turistik faaliyet gerçekleştirilebilir (Yegen, 2007: 157-180).

1.7.3. Gümüşhane Torul – Zigana Yaylası ve Turizm Merkezi

Yurdumuzun en uzun tüneli olan Zigana Tüneli’ne (1850m) 3 km, il merkezine 50 km mesafededir. Eski Tarihi Çin – Trabzon İpek Yolunun da merkezden geçmesi, şüphesiz tarihi bağlamda merkezin birçok uygarlığa da beşiklik etmesi, bir çok kervanın yüzyıllarca buradan geçmiş olması, tüm zamanların ve doğanın eşsiz güzelliklerini de bağrında barındırması Zigana Turizm Merkezinin cazibesini ve önemini arttırmaktadır. 1991 yılında Turizm Bakanlığınca; Turizm Merkezi ilan edilmiştir <http://www.salyazı.com/sayfa_model.asp?nedir=sayfa&id=66> (2009, Eylül 3). Zigana Yaylasında kayak, çimkayağı, dağcılık, kampçılık, izcilik, kros, yürüyüş, yamaç paraşütü, mağara turizmi, foto safari ve diğer sporları potansiyeli yüksektir (Özyaba, 2001: 144).

1.7.4. Trabzon – Akçaabat – Karadağ Yaylası ve Turizm Merkezi

Akçaabat ilçe merkezinin güney-güney batısında yaklaşık 1880 rakımından yer alan Karadağ Yaylası’na sahil yolundan Düzköy yönüne 12 km asfalt ve daha sonrada 28 km toprak yolla ulaşılmaktadır (TTİM, 1995: 40).

(28)

5 Mart 1990 tarih ve 20452 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile Turizm Merkezi ilan edilmiştir. Yaylada Ayeser Suyu diye bilinen ve yöre halkı tarafından şifalı olduğuna inanılan bir de kaynak bulunmaktadır. Ormanları, çiçekli çayırları, el sanatları, hayvansal ürünleri, doğal yaban hayatı ve henüz tahrip olmamış mahalli yapıları ile yayla turizmi için önemli potansiyel alanlardan birini teşkil eden Karadağ Yaylası, daha düşük rakımlı Hıdırnebi Yaylası ile birlikte bazı özel fonksiyonlar yüklenerek konaklama amaçlı geliştirilebilir. Yaylada konaklama dışında kazandırılabilecek bir başka turizm çeşidi klimatizm olabilir. Turizm alanına öncelikli yapılması gereken yolların düzenlenmesidir (Mor, 2006: 132).

1.7.5. Giresun – Bulancak – Bektaş Yaylası ve Turizm Merkezi

Giresun merkezden Evrenköy, Erimez, Yauzkemal üzerinden yaklaşık 56 km uzaklıkta bulunan Bektaş Turizm Merkezi çevresindeki Kulakkaya Yaylası, Melikli Obası Yaylası, Kurttepe mevkii ve Alçakbel Orman İçi Piknik Alanı ile birlikte bir bütün teşkil eder (Gökçe, 2006: 31). 2200 m yükseklikte bulunmaktadır (TTİM, 1997: 75). Bektaş Yaylası’nda yetersiz olmakla birlikte, 72 yataklı bir otel, üç adet dağ evi bir restaurant bulunmaktadır (Can, 1998: 70).

1.7.6. Ordu – Aybastı – Perşembe Yaylası ve Turizm Merkezi

Yayla 20.09.1991 tarihinde Bakanlar Kurulu kararı ile turizm merkezi ilan edilmiştir. Aybastı ilçesinden 18 km asfalt yolla ulaşım sağlanmaktadır. Perşembe Yaylası önemli bir panayır yeridir. Yayla insan sağlığı için son derece cazip suyu ve havasıyla özellikle çevre yerleşmelerden çok sayıda ziyaretçi ağırlar. Karga Tepesi önemli manzara noktalarında biridir. Tepenin eteği ve akarsuların oluşturduğu menderesler, Karadeniz Bölgesinde az görülen örneklerdendir (Kızılırmak, 2006: 31-32). Ayrıca Karda Tepesinin eteğindeki göl, yaylaya eşsiz bir güzellik katmaktadır.

Yayla ayrıca Başbakanlık Özel Koruma Kurumu Başkanlığı’nca ‘Özel Koruma Alanı’ ilan edilmiştir. Perşembe Yaylasının altyapı hizmetleri kısmen tamamlanmıştır. Temel ihtiyaç malzemeleri yaylada karşılanabildiği gibi, konaklama için yayladaki mevcut pansiyonlardan ve Aybastı İlçesinin pansiyonlarından yararlanılabilir

(29)

<http://www.kultur.gov.tr/TR/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFF679A66406202C CB049235F373EA5ECF4> ( 2009, Ekim 8).

Günümüzde eko turizme olan talep gittikçe artmaktadır. Bu taleplerin karşılandığı alalar ise çoğunlukla doğal alanladır. Eko turizm kapsamında yukarıda sıralanan faaliyetler haricinde daha pek çok çeşitli turizm faaliyeti gerçekleşmektedir. Bunlara örnek olarak yaban hayatı gözlemleme, olağan üstü doğa olaylarını inceleme, sualtı dalış, bungee jumping, balon turizmi, olta balıkçılığı, foto safari, buharlı lokomatif turizmi, karayolu seyahati turizmi (over land tourism) verilebilir. Görüldüğü gibi eko turizmin geliştirilmesi planlanan yerin potansiyeline göre, doğaya zarar vermeden birçok alternatif turizm faaliyeti geliştirilmektedir.

(30)

2. KAVRAMSAL ÇERÇEVE -I-

2.1. EKO TURİZMİN TANIMI

Her geçen gün adından daha fazla bahsedilmeye başlanan eko turizm oldukça yeni bir kavramdır. Uluslar arası anlaşmalar ve toplantılarda, ulusal ve bölgesel birçok çalışmada üzerinde durulan bu kavram; doğa turizmi, yeşil turizm, sorumlu turizm, kırsal turizm, bilinçli turizm, yumuşak turizm gibi birçok isimle anılmakta ve sürdürülebilir turizm ve alternatif turizm olguları içerisine yerleştirilmektedir.

Açık adıyla ekolojik turizm olan bu çeşit, doğal kalmış ekolojik yapısı bozulmamış yerlere yapılan turları içermektedir ve doğal bölgelere yapılan, doğal çevreyi korumayı, doğa çevre ile etkileşim içerisinde yaşayarak kendine has bir kültür yaratmış olan yöre insanını ve kültürünü tanımaya amaçlayan sorumlu bir seyahat olarak tarif edilmektedir (Erkut, 2005: 50).

Eko turizm kavramının orijini kesin olarak bilinmemektedir, fakat Hetzel ilk kullananlardan biri olarak kabul edilir ve eko turizmi dört temel ilke ile tanımlamıştır: (Erdoğan ve Erdoğan, 2005: 58)

• Çevresel etkileri en aza indirmek. • Ev sahibi kültüre saygı duymak.

• Yerel topluma faydaları maksimuma çıkarmak. • Turist tatminini maksimuma çıkarmak.

Hetzel’den sonra eko turizme ilişkin kabul gören ilk tanımlama 1987 yılında Cebellos ve Lacsurain tarafından yapılmıştır. Buna göre eko turizm; bilinmeyen kültürel değerlerin bulunduğu alanlara, nispeten bozulmamış ve kirletilmemiş, çalışmanın

(31)

amacına yönelik, beğenilen manzara ve el değmemiş alanlar yada hayvanların yaşadığı yerlere yapılan seyahattir (Aydemir ve Özyaba, 1997: 15).

Eko turizm kavramının çeşitli kaynaklarda farklı tanımlarına rastlamak mümkündür. Yapılan tanımlar gitgide bu yeni kavramın ayrıntılarını içermektedir. Örneğin; eko turizm konusunda çalışan ve bu konuda uzman Elizabeth Boo’nun tanımı şu şekildedir:

Eko turizm doğayı korumayı ve sürdürülebilir turizmi geliştiren doğaya dayalı turizmdir, bunu parklar, koruma alanları ve çevredeki topluluklar için para toplayarak turistler ve yerel halk için çevresel eğitim programları oluşturarak yapar (Erkut, 2005: 53).

Eko turizme dair kapsamlı ve ilginç yaklaşımlardan biri de Wallace ve Pierce’a aittir. Yazarlar eko turizmi öğrenme, eğlenme yada gönüllü çalışmalarda bulunma amacıyla nispeten doğallığı korunmuş alanlara yapılan seyahat olarak tanımlamış ve bu seyahat alanının florasını, faunasını, jeolojik yapısını, eko sistemini hatta alanın civarında yaşayan insanların ihtiyaçlarını, kültürlerini ve alanla ilişkilerini de kapsar demişlerdir (Yalçınalp, 2005: 20).

Kutay ise; eko turizm, sosyo-ekonomik bir yapı içinde biyolojik kaynaklara dayalı turizmin bir parçası olarak planlanan doğal alanlarda, gelişmenin bir modeli gibi görünmektedir, demektedir (Özyaba, 2001: 16).

Tanımlardan da anlaşıldığı üzere kavram oldukça karmaşık hale gelmiş ağırlıklı olarak sosyal sorumluluk ve çevre bilinci ile sürdürülebilirlik kavramları ön plana çıkmaya başlamıştır. Bu bağlamda Uluslar arası Eko Turizm Topluluğu ( The International Ecotourism Society ) eko turizmi şu şekilde tanımlamaktadır:

Eko turizm çevreyi koruyan ve yerel halkın refahını gözeten, doğal alanlara karşı duyarlı seyahattir (Kahraman ve Türkay, 2006: 37).

Yine Uluslar arası Doğal Kaynakları Koruma Birliği’nin Korunmuş Alanlar ve Milli Parklar Komisyonu eko turizmi; doğal kaynakları korumaya özendiren, ziyaretçi

(32)

etkilerini en aza indiren ve yerel nüfusun sosyo-ekonomik ilişkilerinin yararlı bir şekilde harekete geçmesini sağlayan, doğayı anlamak ve hoşça vakit geçirmek için diğerlerine nazaran bozulmamış doğal alanlara ziyaret ve çevresel olarak sorumlu seyahat, olarak tanımlamıştır (Yılmaz, 2008: 56).

Dünya Turizm Örgütü ise eko turizmi, doğal bölgelere yapılan çevreyi korumayı ve yöre halkının refahını artırmayı amaçlayan sorumlu bir seyahat olarak tanımlamaktadır (Yılmaz ve Karahan, Erişim tarihi Temmuz 2009).

Tablo 1: Eko Turizm Olgusunun Sektörel Yapı Bakış Açısıyla Tanımlanması

Alt Sektör Tanımlayıcı

Doğaya Dayalı Turizm

Sürdürülebilir Turizm Koruma-Yaşatmaya Dayalı Turizm

Çevre Bilincine Dayalı Turizm

Turizm Endüstrisinin Durumu

Üretim-eylem Uygulama-yönetim Gelir-satın alma Tutum, davranış (bireysel turistler

için), eğitim, kültür (hizmet personeli için) Yaygın Kullanılan Alternatif İsimler

[Eko turizm] Doğa turizmi, yeşil turizm

Ekolojik

sürdürülebilir turizm, çevre bilinçli turizm

[Birlikler, Firmalar] [Eko turizm] Ayrılabilen Karakteristikler Doğal çevredeki hedeflenen eylemin unsurları konumu Çevresel etkilerin azaltılması ve çevresel yönetim performansının artırılmasına yönelik alınan kararlar Çevre koruma birliklerine ya da aktivitelerine gelir bağışlamak ya da eylem biçiminde katkıda bulunmak

Doğaya karsı olan tutumda etkilerin minimize edilmesine yönelik davranış (bireysel turistler için), değişen tutum ya da davranışlara yönelik olarak müşterinin eğitilmesi Çevresel Sorunlar . Korunacak değerler üzerindeki etkileri: Ekolojik taşıma kapasitesi a. Hava ve su kirliliğine yönelik yeşil ev olgusunun enerji verimi, b. Doğada emilebilen ve geri dönüşümlü maddelerin kullanımı, atık suların uzaklaştırılmasına dayalı kaynak kullanımı Korumaya yönelik bulgu: a. Başlangıçta, koruma kuruluşuna ödeme, b. Gidilen yerde koruma kuruluşuna ödeme, c. Gidilen yerdeki yöre ekonomisine yapılan yardımlar

a. Korunacak değerler üzerindeki etkileri: Ekolojik tasıma kapasitesi. b. Ferdi davranışın turizm ve diğer durumlarla olan bağlantısı

Etkilendirilmiş Alt Sektör

Yazlık sahipleri, safari ve tur operatörleri

Yazlık sahipleri, hava yolları, otobüs firmaları, otel zincirleri, tur operatörleri

Özel eko turizm firmaları, kazanç amacı olmayan

organizasyonlar

Özel eko turizm firmaları, kazanç amacı olmayan organizasyonlar, bireysel turistler

(33)

Ölçü ve Yoğunluk Orta ölçek, hızlı büyüme Endüstrinin büyük bölümü durağan ölçüde Küçük alt sektör küçük gelişme

Henüz küçük alt sektör ancak hızlı büyüme

Endüstri Unsuru Hedef pazar Eylemler- Yönetim Satın alma, kazanç Eğitimsel programlar Birlik Eylemlerinin Etkileri a. Yeşil Pazar b. Araziye giriş c. Gelirin etkileri: Rekreasyonel basarı ve rekreasyonel taşıma kapasitesi a. Müşteri beklentileri b. Enerji koruma c. Atık yönetimi d. Sağlık ve güvenlik hizmetlerinin etkileşimi a. Birlik yapısı, hissedarların üstünlük hakkı

b. Değer pazarı satış aracı olarak koruma değerleri

c. Hedef bölgede sunulan iş imkanı

a. Müşteri beklentileri b. Müşteri ilişkileri c. Değer pazarı d. Eğitim programları Çevresel Birliğin Yönetim Araçları Grup kültürü, liderlerin deneyimleriyle belirlenen müşteri davranışı a. Müşteri eğitimi b. Çevre ve enerji hesaplarının kontrolü c.Teknoloji gelişimi a. Pazar stratejileri b.Gelir ve istihdam politikaları Grup kültürü, ya da paket turdaki hareketlilik, eğitim programları ve rehberler ile belirlenen müşteri davranışı

Politika Tercihleri a. Turistlerin eğitimi b. Çevrenin getirdiği zorluk c. Sayısal sınırlandırma d. Uygulamanın endüstri kuralları a Çevresel yasalar b. Enerji fiyatları c. Endüstri kuralları a. Başlangıç bölgesi: gerek duyulmamış b. Hedef bölgesi ücretler ve vergiler, yerel anlamda gelir ve istihdama yönelik hizmetler, yabancı toprak sahipliliğinde sınırlama a. Açıklayıcı ve yönlendirici işaretler b. Uçuş sırasında yapılan gösterimler

c. İzin süreci için zorunlu eğitim programları d. Tercihe bağlı açıklamalar

Danışma Zorunlulukları

Yılın belli zamanlarında özel ekosistemlerde, bilinen insan sayısına yönelik olarak gerçeklesen aktivitelerin etkilerinin niceliksel ölçümü a. Barınmaya yönelik eylemlerin ve ana seyahatlerin gerçek etkileri b. Etkilerin azaltılmasına yönelik potansiyel c. Etkiyi azaltmanın maliyeti d.Müşteri beklentileri ve esneklik e. Gelir teminleri Bireysel operatörlerden alınan toplam ve oransal gelir yardımları b.Alt sektörün büyüklüğü c. Hedef bölgedeki ülkeden direkt yada indirekt gelen finansal akışlar

d. Koruma üzerindeki gerçek etkiler

a. Farklı eğitim programları ve turistler ile farklı davranışları içeren etkilerin niceliksel ölçümü

(34)

2.2. EKO TURİZMİN GELİŞİMİ

Yirminci yüzyılın başlarında ulusların refahını artırmada en önemli gösterge milli gelirin arttırılması, yani ekonomik büyüme olmuştur. Ancak, geçen yüzyıl boyunca küresel bazda yaşanan çevre kirliliği sorunları ekonomik büyümenin bir gelişme-refah ölçütü olarak kullanılmasında bir takım eksiklikler olduğu ve bu haliyle ekonomik büyümenin sürdürülemez olduğunu göstermiştir (Selimoğlu, 2004: 1).

Eko turizm; doğaya dayalı rekreasyon faaliyetlerinin çevre üzerindeki etkilerinin her geçen gün artması ile birlikte kitle turizminin de geleneksel şekillerine bir tepki olarak ortaya çıkmıştır. Kitle turizminden farklı olarak bu turizm türü, bugünkü ve geçmişten günümüze uzanan kültürel değerlerin bulunduğu yerlere yapılan seyahatlerin yanı sıra nispeten bakir, doğallığını kaybetmemiş ve kirlenmemiş yerlere özellikle doğayı yabanıl bitkileri ve hayvanları gözlemleme-inceleme amacıyla yapılan seyahatlerdir (Erkut, 2005: 60).

Aslında, batı toplumlarında vahşi doğaya yönelik seyahatler oldukça eski ve çabuk benimsenmiş bir aktivitedir. Başlangıcı, 1872 yılında Amerika’da Yellowstone Park, 1879 yılında Avusturalya’da Royal Park ve 1885 yılında Kanada’da Banff Park ve Niyagara Şelalesi gibi doğal alanların devlet tarafından “Milli Park” olarak korumasına ve rekreasyon amacıyla tahsis edilmesine kadar dayanmaktadır. Bu ilk girişimler bir trendin de başlangıcı olmuştur. Artık, dünya çapında binlerce korunmuş alanın olduğu söylenebilir (Yılmaz, 2008: 86).

Günümüzde ise, planlı olarak gerçekleştirildiğinde özellikle gelişmekte olan ülkelerin ekonomilerine sağladığı katkıların anlaşılmasıyla turizm endüstirsinin önemli bir bölümü haline gelmiştir. Bu durumun en önemli göstergesi ise; 2002 yılının Birleşmiş Milletler tarafından “Uluslararası Eko Turizm Yılı” olarak ilan edilmesi gösterilebilir.

(35)

2.3. EKO TURİZMİN ÖNEMİ

Eko turizm alternatif bir turizm ürünü olarak yerel halkın kalkınması ve hassas doğal alanların korunması için umut verici bir yaklaşım olarak gösterilmektedir. Ancak unutulmamalıdır ki eko turizm gibi alternatif turizm türlerinin ortaya çıkışı turizm endüstrisindeki sürekliliğin sağlanması için mevcut turizm kaynaklarının varlığının devamına ve gelişmesine bağlı olduğunun fark edilmesiyle gerçekleşmiştir. Yani bahsedilen çevreci söylemlerin dışında turizm endüstrisinin gelişmesi için kırsal ve doğal alanlara yayılma ve bu alanların birer turizm ürünü olarak pazarlanması durumu söz konusudur. Burada önemli nokta, eko turizmin varlığının doğanın ve doğayı kullanacak insanların varlığına bağlı olduğudur. Ancak doğayı kullanacak olanlar sadece eğitilmiş bilinçli turistler değil, bu turistlere turistik ürünleri sunacak arz sahipleridir. Kaldı ki eko turizm olayına katılan tüm turistleri eğitimli ve bilinçli olmasını beklemek de mümkün değildir. Bu bağlamda eko turizm faaliyetlerinde ki öncelikli durum, arz sahiplerinin bilinçlendirilmesi ve alternatif turizm ürününün mutlaka prensipler doğrultusunda gerçekleştirilmesidir.

Eko turizm faaliyetlerinin gerçekleştirilmesinde uyulması gereken ilkeler Uluslararası Eko Turizm Topluluğu tarafından şu şekilde sıralanmıştır:

• Doğal ve kültürel etkileri minimum düzeye indirmek. • Çevresel ve kültürel bilinç ve saygı oluşturmak.

• Hem ziyaretçiler hem de ev sahibi toplum için olumlu deneyimler sağlamak. • Korumaya yönelik doğrudan finansal yararlar sağlamak.

• Finansal fayda sağlama yoluyla yerel halkı güçlendirmek.

• Ev sahibi ülkenin politik, çevresel ve sosyal ortamına duyarlılığını arttırmak • Uluslar arası insan haklarını iş anlaşmalarını desteklemek.

<http://www.ecotourism.org/webmodules/webarticlesnet/templates/eco_tem plate.aspx?articleid=95&zoneid=2> (2009, Temmuz 13).

(36)

2.4. EKO TURİZMİN ÖZELLİKLERİ

Eko turizmin genel özelliklerini sıralayan Dünya Turizm Örgütü (DTÖ) bu özelliklere dayanarak eko turizmin üç temel özelliğini de sıralamıştır. Öncelikle genel özellikler şu şekilde sıralanmıştır:

• Eko turizm faaliyetinde turistin temel motivasyon unsuru, doğayı anlama ve inceleme ile birlikte aynı zamanda bu alanlarda hakim olan geleneksel kültürü de incelemeye ve anlamaya çalışmadır.

• Eko turizm eğitime ve yoruma dayalı bir özellik içerir.

• Eko turizm turları yalnızca o bölgede faaliyet gösteren küçük yerel işletmeler tarafından küçük gruplara yönelik olarak organize edilmez. Değişen büyüklükte yabancı tur operatörleri de küçük gruplara yönelik olarak eko turizm turları düzenleyebilmektedir.

• Eko turizm, doğal ve kültürel çevre üzerindeki negatif etkileri en aza indirir. • Doğal alanların korunmasını destekler.

• Eko turizm, koruma amacıyla doğal alanların yönetiminde, ev sahibi topluma, organizasyonlara ve yetkililere ekonomik fayda sağlar.

• Yöre halkı için alternatif iş ve gelir olanakları yaratır.

• Hem yöre halkı hem de turistlerde doğal ve kültürel varlıkların korunması yönündeki bilinci arttırır <http://www.ecotourism.org.omt/ecotourism 2002.htm> (2009, Temmuz 12).

Belirtilen bu özelliklerden ve daha önce yapılan tanımlamalardan sonra ortaya çıkan üç temel özellik ise şunlardır:

• Doğal ve kültürel çekicilik,

• Çevresel eğitime ve öğrenmeye dayalı deneyimlerin kazanılması,

(37)

2.5. EKO TURİZMİN UYGULAMA PRENSİPLERİ

Eko turizmin tanımlarından da anlaşıldığı üzere, eko turizm de diğer turizm çeşitleri gibi bilmeye, anlamaya ve çevreye duyulan merak neticesinde gidip görme, yaşama, deneyim kazanma mantığına dayanmaktadır. Ancak burada eko turizmin diğer turizm çeşitlerinden ayıran fark, eko turizmin doğal alanlarda gerçekleşiyor olmasıdır. Buradan hareketle eko turizm kavramı irdelenirken yapılan tüm faaliyetlerin doğanın sürdürülebilirliği bağlamında gerçekleşmesi gerekliliği vurgulanmıştır. Doğal yaşamı bozmadan ve değiştirmeden kullanmak söz konusu olamayacaktır. Çünkü bir turizm olayının varlığından bahsetmek öncelikle bir talep sahipliğinin varlığından bahsetmek demektir. Bu talep sahiplerinin turizm olayına katılmaları için ihtiyaçlarının karşılanması gereklidir. Bu ihtiyaçlarını karşılanması ise doğal çevrenin değişmesi anlamına gelir. Yine doğal çevre ve bu doğal çevre unsurları ile bir iletişim söz konusudur. İletişim beraberinde etkileşimi getireceğinden var olan gerçek zamanla bozulacaktır. Bu duruma örnek olarak doğal yaşama ait tüm ürünlerin zamanla emtialaşması gösterilebilir. Diğer taraftan eko turizmin gelişmesi için doğal yaşamın ve yerel halkın minimum zararı ve bu zararı karşılayabilecek faydanın yaratılması, bu turizm ürününün mutlak prensipler doğrultusunda gerçekleşmesiyle sağlanabilir.

Eko turizmin uygulama prensipleri aşağıda sıralanmıştır:

• Turizmin doğal ve geleneksel çevreye verdiği tahribatın en alt düzeye indirilmesi,

• Turistlere ve yerel halka doğanın ve geleneksel sosyo - kültürel çevrenin korunmasına yönelik eğitim verilmesi,

• Turizmin yerel halkın ihtiyaçlarını karşılayan, yerel yönetim ve halkla işbirliği içinde gelişen sorumlu bir ticaret olarak özendirilmesinin sağlanması,

• Koruma kapsamındaki (doğal, geleneksel ve sosyo - kültürel) alanların yönetimi için kaynak ayrılması,

• Turizmin negatif etkisini an alt düzeye indirilmesi amacıyla sosyo-kültürel ve doğal çevreye yönelik uzun vadeli takip ve değerlendirme programlarının desteklenmesi,

(38)

• Turizmin yerel halkın geçimine katkıda bulunmasını sağlayacak şekilde geliştirilmesinin temini,

• Turizmin gelişiminin yörenin sosyal ve çevresel kapasitesini arttıracak şekilde gelişmesinin temini,

• Çevreye uyumlu, doğal ve geleneksel sosyo-kültürel yaşamla iç içe geçen, yöresel bitki örtüsünü ve yaban hayatını koruyan turizm alt yapı yatırımlarının gerçekleştirilmesidir <www.tod_tr.org> (2009, Temmuz 12).

2.6. EKO TURİZMİN ETKİLERİ

2.6.1. Eko Turizmin Ekonomik Etkileri

Genellikle yerel halkın ekonomik faydalarını maksimuma çıkarma ve ülke ekonomisine katkı bakımından, eko turizmde ki “eko” ön ekinin “ekoloji” kadar “ekonomiye” de karşılık geldiği ifade edilir (Erdoğan ve Erdoğan, 2005: 70). Ancak yerel halk, ihtiyaçları karşılayacak kadar hizmetleri sunan konumda değildir. Eko turizm faaliyetleri dışarıdan gelen büyük şirketler tarafından gerçekleştirilmekte ve yerel halkta bu büyük şirketlerde çalışan birey konumundadır. Öncelikli bakıldığında yatırım sahibi yerel halk olmasa da bölge için bir istihdam kaynağı gibi düşünülmektedir.

Doğal kaynakların kontrolsüz bir şekilde tüketilmesi uzun dönemde bölge halkının fakirleşmesi anlamına gelmektedir. Uzun dönemde onların çeşitli faaliyetlerle yaşamlarının sürdürdükleri doğaları bozulmuş, sahip oldukları kültürel varlıkları (kıyafet, yemek, halk oyunu gibi..) emtialaşmış olacaktır ve kendi bölgelerinde kalifiye olmayan eleman olarak çalışıyor olmaları sonucunu doğuracaktır. Destinasyon geçerliliğini yitirdiğinde yani doyuma ulaştığında ise bölge halkı başladığı noktadan daha geride olacaktır. Bu sebeple eko turizm, tanımlarında ve ilkelerinde değinildiği şekilde gerçekleşmesi durumunda “eko” ön ekinin ekonomik boyutunun yerel bölge halkına bir katkısı olacaktır.

Bu şartlarda eko turizm dolaylı ve doğrudan ekonomik etkileri ile olumsuz ekonomik etkilerinin belirlenmesi önem taşımaktadır.

(39)

Eko turizmin doğrudan ekonomik etkiler şunlardır:

• Gelir yaratır ve iş olanakları sağlar.

• Kırsal alanlar için ekonomik fırsatlar yaratır. Özellikle pek fazla gelişme göstermemiş kırsal bölgelerde eko turizmin yaratacağı yatırımlar ve iş olanakları yöre halkı için önem taşır (Weaver, 2001: 114).

Eko turizmin dolaylı ekonomik etkileri ise şunlardır:

• Gelir yaratma ve iş olanakları sağlama yoluyla çarpan etkisi yaratır (işletmenin diğer sektörlerden mal ve hizmet satın alması, aynı zamanda eko turizmden elde edilen gelirin çalışanlar tarafından mal ve hizmet satın almak üzere kullanılması).

• Kitle turizmini harekete geçirir.

• Gelirin yine eko turizme yönelik ekolojik alanların korunmasında kullanılması için politik ve finansal destek sağlar (Lindberger ve Diğerleri, 1996: 547).

• Kültür ve tarih turizmi gibi turizm türlerini destekler (Weaver, 2001: 114).

Son olarak eko turizmin olumsuz ekonomik etkilerini sıralamak gerekirse:

• Yörede fiyatların artmasına neden olur (Kaynaklarım işletmeler tarafından aşırı tüketilmesi, arazi satışları gibi etkenler bölgedeki fiyatların artmasına neden olmaktadır. Aynı zamanda kırsal alanda çok miktarda enerji tüketimi yaratarak zaman zaman kesintilere neden olur).

• Vergi kaçakçılığı, yabancı girişimci ve yöre halkından olmayan çalışan (yöre halkından olmayan uzman personellerin varlığı) vb. istenmeyen durumlar ortaya çıkabilir.

• Yaban hayatı korunurken, yabani hayat tarafından yöredeki diğer ürünlere zarar verilebilir (Yılmaz, 2008: 78-79).

Şekil

Tablo 1: Eko Turizm Olgusunun Sektörel Yapı Bakış Açısıyla Tanımlanması

Tablo 1:

Eko Turizm Olgusunun Sektörel Yapı Bakış Açısıyla Tanımlanması p.32
Tablo 2: Kitle Turizmi ve Ekolojik Turizmin Genel Karakteristiklerinin  Karşılaştırılması

Tablo 2:

Kitle Turizmi ve Ekolojik Turizmin Genel Karakteristiklerinin Karşılaştırılması p.55
Tablo 3: Ekolojik Turizmin Mimari Karakteristikleri

Tablo 3:

Ekolojik Turizmin Mimari Karakteristikleri p.58
Tablo 7: Marka Çağrışımlarının ve Destinasyon Markası Çağrışımlarının   Unsurları

Tablo 7:

Marka Çağrışımlarının ve Destinasyon Markası Çağrışımlarının Unsurları p.121
Tablo 8: Katılımcıların Cinsiyet Dağılımı

Tablo 8:

Katılımcıların Cinsiyet Dağılımı p.129
Tablo 9: Katılımcıların Yaş Dağılımı  N  %  15-20  54  14,0  21-30  103  26,8  31-40  99  25,7  41-50  84  21,8  51-60  37  9,6  61-70+  8  2,1  Toplam  385  100

Tablo 9:

Katılımcıların Yaş Dağılımı N % 15-20 54 14,0 21-30 103 26,8 31-40 99 25,7 41-50 84 21,8 51-60 37 9,6 61-70+ 8 2,1 Toplam 385 100 p.130
Tablo 10: Katılımcıların Medeni Hali  N  %  Evli  216  56,1  Bekar  140  36,4  Eşinden Ayrılmış  19  4,9  Eşini Kaybetmiş  10  2,6  Toplam  385  100

Tablo 10:

Katılımcıların Medeni Hali N % Evli 216 56,1 Bekar 140 36,4 Eşinden Ayrılmış 19 4,9 Eşini Kaybetmiş 10 2,6 Toplam 385 100 p.131
Tablo 16: Katılımcıların Seyahate Katılma Türü  N  %  Geçerli Yüzde  Uluslararası  41  10,6  10,7  Ulusal  134  34,8  34,9  Bölgesel  209  54,3  54,4  Toplam  384  99,7  100  Kayıp veri  1  0,3  Toplam  385  100

Tablo 16:

Katılımcıların Seyahate Katılma Türü N % Geçerli Yüzde Uluslararası 41 10,6 10,7 Ulusal 134 34,8 34,9 Bölgesel 209 54,3 54,4 Toplam 384 99,7 100 Kayıp veri 1 0,3 Toplam 385 100 p.136
Grafik 9: Katılımcıların Seyahate Katılma Türü

Grafik 9:

Katılımcıların Seyahate Katılma Türü p.136
Tablo 18: Katılımcıların Seyahat Süresi

Tablo 18:

Katılımcıların Seyahat Süresi p.137
Grafik 12: Katılımcıların Konaklama Şekli

Grafik 12:

Katılımcıların Konaklama Şekli p.138
Grafik 14: Katılımcıların Doğu Karadeniz’de Eko Tur İçin Tercih Ettikleri  Yaylalar

Grafik 14:

Katılımcıların Doğu Karadeniz’de Eko Tur İçin Tercih Ettikleri Yaylalar p.140
Grafik 15: Katılımcıların Doğu Karadeniz’de Eko Tur İçin Seçtikleri Yaylanın  Tercih Nedeni

Grafik 15:

Katılımcıların Doğu Karadeniz’de Eko Tur İçin Seçtikleri Yaylanın Tercih Nedeni p.141
Tablo 23: Kafkasör Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla

Tablo 23:

Kafkasör Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla p.141
Tablo 30: Kafkasör Yaylası’nın Destinasyon Markası Farkındalığı

Tablo 30:

Kafkasör Yaylası’nın Destinasyon Markası Farkındalığı p.145
Tablo 33: Ayder Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla

Tablo 33:

Ayder Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla p.146
Tablo 32: Kafkasör Yaylası Destinasyon Markası Sadakati

Tablo 32:

Kafkasör Yaylası Destinasyon Markası Sadakati p.146
Tablo 37: Ayder Yaylası’nın Çağrıştırdığı Anlam

Tablo 37:

Ayder Yaylası’nın Çağrıştırdığı Anlam p.148
Tablo 38: Ayder Yaylası’nın Çağrıştırdığı Renk  N  %  Mavi  4  6,1  Yeşil  52  78,8  Beyaz  10  15,2  Toplam  66  100

Tablo 38:

Ayder Yaylası’nın Çağrıştırdığı Renk N % Mavi 4 6,1 Yeşil 52 78,8 Beyaz 10 15,2 Toplam 66 100 p.149
Tablo 43: Zigana Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla

Tablo 43:

Zigana Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla p.151
Tablo 46: Zigana Yaylası’ndan Sonra Gidilmek İstenen Yaylanın Tercih  Nedeni  N  %  Doğal Güzellik  37  57,8  Festival Şenlik  1  1,6  Geleneksel Yaşam  4  6,3  Trekking  2  3,1  Dinlenme  5  7,8  Merak  13  20,3  Doğa Gözlemciliği  2  3,1  Toplam  64  100

Tablo 46:

Zigana Yaylası’ndan Sonra Gidilmek İstenen Yaylanın Tercih Nedeni N % Doğal Güzellik 37 57,8 Festival Şenlik 1 1,6 Geleneksel Yaşam 4 6,3 Trekking 2 3,1 Dinlenme 5 7,8 Merak 13 20,3 Doğa Gözlemciliği 2 3,1 Toplam 64 100 p.152
Tablo 50: Zigana Yaylası’nın Destinasyon Markası Farkındalığı

Tablo 50:

Zigana Yaylası’nın Destinasyon Markası Farkındalığı p.154
Tablo 53: Karadağ Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla

Tablo 53:

Karadağ Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla p.155
Tablo 60: Karadağ Yaylası’nın Destinasyon Markası Farkındalığı

Tablo 60:

Karadağ Yaylası’nın Destinasyon Markası Farkındalığı p.158
Tablo 58: Karadağ Yaylası’nın Çağrıştırdığı Renk  N  %  Mavi  10  16,1  Yeşil  45  72,6  Beyaz  5  8,1  Siyah  1  1,6  Sarı  1  1,6  Toplam  62  100

Tablo 58:

Karadağ Yaylası’nın Çağrıştırdığı Renk N % Mavi 10 16,1 Yeşil 45 72,6 Beyaz 5 8,1 Siyah 1 1,6 Sarı 1 1,6 Toplam 62 100 p.158
Tablo 63: Bektaş Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla

Tablo 63:

Bektaş Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla p.160
Tablo 73: Perşembe Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla

Tablo 73:

Perşembe Yaylası’ndan Önce Gidilen Ve En Çok Beğenilen Yayla p.164
Tablo 72: Bektaş Yaylası’nın Destinasyon Markası Sadakati

Tablo 72:

Bektaş Yaylası’nın Destinasyon Markası Sadakati p.164
Tablo 78: Perşembe Yaylası’nın Çağrıştırdığı Renk  N  %  Mavi  10  15,4  Yeşil  47  72,3  Beyaz  2  3,1  Siyah  5  7,7  Kırmızı  1  1,5  Toplam  65  100

Tablo 78:

Perşembe Yaylası’nın Çağrıştırdığı Renk N % Mavi 10 15,4 Yeşil 47 72,3 Beyaz 2 3,1 Siyah 5 7,7 Kırmızı 1 1,5 Toplam 65 100 p.167
Tablo 81: Perşembe Yaylası İçin Destinasyon Markasının Algılanan Kalitesi

Tablo 81:

Perşembe Yaylası İçin Destinasyon Markasının Algılanan Kalitesi p.168

Referanslar

Updating...

Benzer konular :