Bir sual: Niçin Nâzım
Hikmet? Ve cevabı
B
u hafta M E Y D A N , b ir m evzuda çokm e ktu p , sa yısız te le fo n a ld ı. Tele fo n d a geçen şu k o n u şm a , d e n e b ilir k i bize s ö y le n e n le rin h e p sin i to p a rlıy o rd u
— A lo , ben E m in e ! B ir o ku yu cu n u zu m . — B u y ru n h a n ım e fe n d i!
— Ö n ü m ü zd e k i h a fta da n itib a re n N â zım H ik m e t'e d a ir b ir se ri yazı y a yın lıya ca - ğ ın ız ı hab er v e riy o rs u n u z . B u na d a ir benim de d iy e c e k le rim var.
— B u y ru n e fe n d im , d in liy o ru z .
— Ö n ce hem o k u y u c u n u z, hem de oku- tu c u n u z o ld u ğ u m u sö y liy e y im . D o s tla rım d a n ü çü n ü daha geçen hafta, size abone o lm aya z o rla d ım .
— Ö m rü n ü z e bereket h an ım e fendi... — S iz in de! Am a siz beni ş im d i m ü şk ü l d u ru m d a b ıra k ıy o rs u n u z .
— N iç in ?
— A ç ık sö yliyeceğim : M E Y D A N önce Y ö n 'e , y a n i basında yaygın hâle gelen so l f i k ir le r e k a rş ı çık a ca k b ir gazete s a n ıld ı Pek ö y le d e ğ ild i, am a h iç değilse m odaya uym ak hevesin de de g ö rü n m ü y o rd u . Gazete o la ra k p e şin h ü k ü m le rd e n uzak d u rd u ğ u n u s ö y lü y o rd u . Y a z a rla rı a ra sın d a sağa da, sola da m e n su p o la n la r v a rd ı. S izi s ık ıy o r m u y u m ?
— Ne dem ek h a n ım e fe n d i, lü tfe n ikaz e d iy o rs u n u z. R ica e d e riz devam bu yru n !
Evet b a şla n g ıçta ö y le s a n ılm ış tı, s o n ra b ir ta ra f tu tm a d ığ ı a n la ş ıld ı, ama yavaş ya vaş sola k a yd ığ ı f a r k e d ilir g ib i o lu y o rd u ?
— N ereden e fe n d im ?
— M eselâ S a n a tla r ve K ita p la r s a y fa la rı n ız d a k i y a zıla rd a n . S o n ra Şevket Süreyya g i b i e s ki b ir so lcu ya sü tu n la rın ız d a ver v e ri ş in iz d e n ...
— H a n ım e fe n d i, a ffe d e rs in iz soracağız: siz bu ta ra fla rd a n b ir in e m ü te m a y il m is in iz ?
— H a y ır d e ğ ilim . N iç in so rd u n u z? D iğer b ir ka n a tta n gelen te n k itle ri, m ü saad en izle size de d u y u rm a k için ! A ç ık ç a s o l cu o ld u k la r ın ı sö y lıy e n le r b iz i, sağa k a ym ış o lm a k la m uaheze e d iy o rla r.
— D e lille ri va r m ı?
— P ro f. Zeyyat H a tib o ğ lu 'n u ıı ik tis a tla E m in B a y ra k d a ro ğ lu 'n u n tü rk ç e m iz le ilg ili y a z ıla rın ı, hattâ bu g ib i ta ra fla rla h iç ilg is i o l m ayan y a z ıla rın a rağm en Sam ed A ğa o ğ lu 'n u n y a z a rla rım ız ara sın da b u lu n u şu n u , d e lil o la ra k öne s ü rü y o rla r
B a k ın hele!
— Y o o , b iz o k u y u c u la rım ız ın bü tün ş i kâyet, te n k id ve d ile k le r in i aynı eh e m m iyetle gözön ünde tutm ağa ç a lış ıy o ru z . T u tu m u m u zu n so n u n da a n la şıla ca ğ ın a ve hattâ benim senece ğin e in a n d ığ ım ız iç in ye'se k a p ılm ıy o ru z . Y o k sa hem İsa'yı, hem M u s a 'y ı k ü s tü rm iy e lim d i ye ro ta y ı b ir istik a m e te ba ğ la m a k g e re k ird i Ş im d i de b iz s iz i s ık m ış o lm a y a lım ?
— H iç değil! B u N â zım H ik m e t y a z ıla n yü zünden b ir ba yta r do stu m , ben a r tık M E Y - D A N 'ı a lm ıy a ca ğ ım , d e d i... Ben daha ço k s i zin h esabın ıza telaş e ttim . S ö yle yin , beni de d o k ü m a n te ed in k i, m ü d a fa a n ızı daha rahat ya p a b ile y im !
— Sağolun h a n ım e fe n d i! D e rd im iz şu: Sam et beyin a d ın ı gö ren ler, siz pro-dem ok ra ts ın ız , d iy o rla r N ih a t E r im 'in b ir y a zısı
çı-k ıy o r, haa h a lçı-k ç ısın ız, h ü çı-k m ü n ü b a s ıy o rla r, M a d an o ğlu ih tilâ lc i, Şevket Süreyya solcu. Yah ya K e m a l g e rici, Te ktaş Ağaoğlu ile O n a t K u tla r ile r ic i, Zeyyat H a tib o ğ lu k a p ita lis t, V â lâ N u re d d in beyin N â zım H ik m e t'e d a ir ya z ıs ı k o m ü n is t o ld u ğ u m u zu n söylen m e si iç in yeter sebep s a y ıla b iliy o r ..,
— Y a n i T ü rk iy e h ü k ü m verm ekte acela ed iyo r, b ir gazetenin de ta ra fs ız olabileceğin« in a n m a k ta g ü çlü k ç e k iy o r de m ek is tiy o rs u nuz. V a lla h i h a k lıs ın ız ! A m a s iz gene de ba na, n iç in N â zım H ik m e t'e d a ir b ir se ri yazı n e ş re ttiğ in izi b ir a n la tın ! A n la tın k i ben d« eşim e d o stu m a sö y liy e y im !
Ar
M E Y D A N oku yu cu su m u h te rem h a n ım efen diye sa b rı ve a lâ ka sı iç in te şe k k ü r e ttik ve a n la ttık . Bu b ir telefon k o n u şm a sı o la ra k k a la b ilir d i, şayet aynı m ah iyette ik a z ia r v* m e k tu p la rla k a rş ıla ş m a s a y d ık . O na a n la ttık ia rım ız ı ş im d i bü tü n M E Y D A N o k u y u c u la rı iç in , bu sebeple te k ra rlıy o ru z .
★
E
vet, b iz bu haftadan itib a re n V â lâ Nu re d d in ( V â N û ) nun h a zırla m a k ta o ld u ğ u «Bu dü n yadan N â zım geçti* a d lı h â tıra la r k ita b ın d a n bazı se çm e le ri neş re b a ş lıy o ru z. Seçilecek p a rça la r, evet o k u y u cu m e k tu p la rın d a « a zılı b ir k o m ü n is t şa ir» ,« m em le ke tin de n ka çm a k ve Rus menfaatle» ine âlet o lm a k la vatan h a in liğ i sâb it o lm u ş b ir eski T ü rk vatan d aşı» diye v a s ıfla n d ırıla n N â zım H ik n ıe t'in ş iir i ve şa h siye tiyle ilg ili o la c a k tır 8 u n u neden y a p ıy o ru z?
M E Y D A N , m e m le ke tim izd e var o lan , giz li veya â ş ik â r b ir ib ir iy le ç a tış m a k ta , ç a rp ış m a kta b u lu n a n b ü tü n f ik ir ve te m a y ü lle rin gün ışığ ın a ç ık m a s ın d a n ya n a d ır. Lâzım sa k a vg a la rın önce ve sadece f ik ir p lâ n ın d a y a p ılm a s ı ge re ktiğ in e, fa y d a lı ta v rın bu o ld u ğ u na in a n ır. B ir f ik r i toptan yo k farzetm en in . ya da başka b ir fik r e tek ve değişm ez h a k ik a t o la ra k s a rılm a n ın , b izd e s a ğ c ıla rın da so lcu la rın da hu y e d in d iğ i g ib i, k e n d ile rin d e n f a r k lı d ü şü n e n le ri dü şm an b ilm e n in , y ir m in c i a sır da hâlâ m a zu r sa y ıla b ile c e k b ir tu tu m o ld u ğ u kan a a tin d e d e ğ ild ir M E Y D A N s ü tu n la rın ın m evcut bü tün fik ir le r e a çık tu tu lu ş u n u n sebe b i b u d u r. Ş u radan veya bu rad an , te n k id le r, te h d itle r k a d a r t e k lifle r ve d âvetle r de g e le b i lir . Am a güzel o lan , d o ğ ru ve fa y d a lı olduğuna in a n ıla n yo ld a y ü rü y e b ilm e k tir.
N â zın ı H ik m e t m a rk s is t ve k o m ü n is t b i (in m e kte d ir. B u f ik ir le r , bu siste m le r T ü rk iye - de kanun d ış ıd ır . E n dişe ler, N â zım H ik m e t de yin ce , sözü geçenin önce p o litik te rc ih le rin in ve h a y a tın ın sonunda, T ü rk iy e 'n in aslâ ta sv ip etm ed iğ i b ir harekete tevessül e tm iş o lm a s ı n ın h a tıra gelm esinden d o ğ m a k ta d ır. Ne var k i N âzım H ik m e t b ir f ik ir le b ir hareketten iba ret d e ğ ild ir. Daha m ü h im i, iste r k a b u l ister re d d e d ilsin , iste r se vin ils in , iste r d e rtle n ils in bugün T ü rk iy e 'd e N â zım H ik m e t d iy e b ir m e se len in m evcut o lu şu d u r. Y a ln ız bu gün dem ek de h a tâ ... Ç o k seneler var k i bu is im , o k u r ya z a rla rım ız ara sın da b ir alâ ka m evzu udur.
N â zım H ik m e t'ın se sin i yü k se ltm e si ya sak e d ile li hem en de çeyrek a sır o ld u Evet k e n d is i h a p se d ild i, evet k ita p la rı.v ş iirle r i
neş-re d ile m e d i, am a gene de y a z d ık la rı b ilin iy o r du . Ş iir le r i k u la k ta n k u lağ a sö y le n iy o r, m e k tu p la rd a n h â fıza la ra , h a fız a la rd a n d e fte rle r* ve d e fte rle rd e n d iğ e r d e fte rle re ... m e kte p le r de yeni yetişe n ç o c u k la rın d e fte rle rin e a k ta r ı lıy o rd u . Bu sesin iş itilm e s i z a r a rlı id iyse , ya p ıla n la r on u dah a t e s ir li k ılm a k ta n g a y rı b ir işe, h a y ır y a ra m a d ı. A k sin e , in sa n N â zım H ik m e t'! h iç g ö rm e m iş le r nezdin de ş a ir efsân»- leşm iş, b ü tü n k u s u r ve h a tâ la rd a n m ünezzeh b ir v e lî h a lin e g e tirilm iş ti.
B ir gün T ü rk iy e h a tâ sın ı a n layacak ş â i rin ü ze rin e kapanan h apishane k a p ıs ın ı b ir u m u m î e fk â r h a re k e ti h a lin d e açacak, am a N â zım , ilk fırs a tta m e m le ke tin d e n k a ça ra k k e n d in e de, ş iirin e de k ö tü lü k le rin en bü yü ğü n ü e tm iş o la c a k tı
B
u h âdiseyi b ir ö lü m se ssizliğ i ve ar d ın d a n ş a irin ö lü m ü ta k ip e tti B ir kaç sene daha geçti. B ir f ir a r i, b ir k o m ü n is t bu k a d a r zam an da b ile ko la y ca u n u tu la b ilir d i. A m a N â zım b u n la rd a n ib a re t değil d i ve ş iir i yaşam akta devam ed ecekti. Devam eden b ir şey daha v a rd ı: Y a s a k ! Gene z a ra rlı o- lu y o r, zira g e rçe k le ri b u ğ u la m a k ta n , in s a n la rı y a n ıltm a k ta n ga yrı b ir işe y a ra m ıy o rd u . Ş im d i N â zım , vatan to p ra k la rı d ış ın d a ölm eğe m ah k û m e d ilm iş , ya n i gadre u ğ ra m ış b ir b ü yü k şa ir o la ra k , gene k u la k ta n kulağa, d e fte rd e n de ftere a k ta rıla n ş iir le r iy le ve b ir yandan da e fs â n e le ştirile n hayat h ikâ y e s iy le daha genç n e s ille re ik ra m e d ilm e k te d ir. Y a s a k, on u b ir b a y ra k h a lin e g e tirm e k iste ye n le rin işin e ya rıy o r. Y a s a k, N â z ım 'd a n T ü rk iy e 'n in k o rk m akta o lu şu y la , g e ric i b ir to p lu lu k k a lm a k ta d ire n iş iy le izah e d iliy o rBu gün T ü rk iy e 'd e b ir N â zım H ik m e t m eselesi var dem ek, h a y ır y a n lış b ir teşh is d e ğ il. Y a n lış o lan , bu is im e tra fın d a ö rü le n es ra r p e rd e sin i m u hafazaya y a rd ım c ı o lm a k tır. T ü rk iy e 'n in su a ltın d a tu tu la n m e se le le rin i gün ışığ ın a ç ık a rın c a y ık ıla c a ğ ın ı san m ak yan lış t ır . Şu su a li a çık ç a so rm a k ta n k a ç ın m a k , y a n lış la rın en b ü yü ğü d ü r: — K im d ir bu N â zım H ik m e t? - t M E Y D A N s u a li ve sözü geçenin en e s ki ve y a k ın a rk a d a ş ın ın bu hususta d iy e c e k le rin i, işte bu d ü şü n ce le rle o rtaya k o y u y o r. V â lâ N u re d d in , N â zım H ik m e t'in ç o c u k lu k ve genç lik a rk a d a ş ı... Evet, onu se m p a tiyle h a t ır lı y o r, f ik ir le r i b ir yana, ş iir in i se viyor, beğeni yor, ama in san o la ra k a n la tırk e n re a lis t k a l m ayı da b iliy o r. M E Y D A N 'd a b ir y a k ın ın ın k a le m iy le a ç ıla n m evzu, le h in d e ve aleyh ind« d ü şü n e n le rin y a z ıla rıy le devam e d e ce k tir. Sağ c ıla rd a n , bu se ri an on s e d ilir e d ilm e z heyecan la n ıp s in irle n m e m e le rin i, so lc u la rd a n ise se v in m e k te fa zla acele e tm e m e le rin i, ge lecekte k i y a n ılm a la rı ö n le m e b a k ım ın d a n ric a ede riz . M E Y D A N 'ın hedefi- bu ta ra flı d ü ş ü n ce le r den b ir in i ya da d iğ e rin i ne üzm ek, ne de se v in d ir m e k tir . M E Y D A N , m eseleler g ib i in s a n la rın da gerçek y ü z le riy le gün ışığ ın a ç ık m a sın d a ve sadece bu tu tu m d a fayda o ld u ğ u n a ve T ü rk iy e 'n in şa h ıs la rd a n ve fik irle r d e n k o r ka cak de vreyi ge ride b ıra k tığ ın a in a n m a k ta d ır.
MEYDAN
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
