4 EKİM 19G3... ...
DÜŞÜNENLERİN DÜŞÜNCELERİ
Türkiyede en sefil şey:
T
Ü R KİY E'DE e n «efil şey n e d ir d e ni ls e hiç ç e k i n m e d e n k i t a p t ı r d e ni le b ili r. Bu d u ru r a bu g ü n o l m u ş de ğildir . O ld um o la s ı y a bö yle dir . T a n z i m a t ç ı l a r k i t a p , l a n n ı p a ra a l m a d a n b a sa n bi ri n i b u l u r l a r s a ş ü k r e d e r l e r d i . E d e b i y a t - ı - c e - d ld e e il er . S e r v e t - i - f ü n u n c u l a r , h e ce c i, l e r b ir ta b a k p iy a z a b ü t ü n b i r p iy e ı v er ir l er d i. G ö z n u r u ve f i k i r e me ği ö d e nm e si t e r e k e n bir m e t a o l a r a k k a b u l e d i l me zd i. 194« d a n be ri b ir te li f h a k l a r ı k a n u n u n a s a h ip b u l u n u y o r s a k d a o r t a d a te li f h a k k ı d e n e b i le c e k b ir m a d d i d e ğ e r h e ın e n h e m e n yo k. D a h a g e ç e n l e r d e M i ll e tl e ra ra s ı ç a p ’a v a r m ı ş b i r y a z a r ı m ı z ı n b ü y ü k ' h a c i m l i b ir r o m a n ı n a biııblr n a z l a n m a ile y e d i y ü ı li r a ve ri ld iğ in i gü z ü m le g ü r d ü m . T e k ti ık d e olsa k i t a p ç ı l ı k t a n ze ng in o l m u ş a d a m l a r va r. Y ü z y ıl d a n beri de s e n g i n ol ma sa bile k i t a p ç ı l ı k t a n ra h a t g e ç i n m iş bir ç o k in s a n l a r o lm u ş tu r. A m a sad ec e k a l e m i İle z en gi n olm a k şöyle d u l s u n , o r t a ha lli «e viyede y a ş a , m ı ş bi r te k y a z a r ı m ı z y o k t u r . Yine b u y a k ı n l a r d a tâ b li n e a l t m ı ş b in lira k a z a n d ı r m ı ş , b ir b ü y ü k ve ü n l ü esere, o d a ta ks i tle , ü ç b in li r a ve ril diğ ini y i n e gö z üm le g ö r d ü m . B u d u r u m u n t ü r l ü f e c a a tl e ri a r a s ı n d a b ir ta ne si çok Önemli ve çok v a h i m d i r . Yazı ve k i t a p s ef al e t o b j e l e r i o l d u k l a r ı İçin y a t a r y a de v le t h i z m e t i n e g ir m e y e ya d a h e r h a n g i bir m ü e s s e s e n in b u y r u ğ u n a b a ğ la n m a ğ a m e c b u r d u r . Bu d e m e k t i r kİ, T ü r k i y e ’d e t a m m â n â s ly le k ü r y a z a r y o k t u r ve o l m a m ı ş t ı r da... B u e k m e k b a s k ı s ı n a b a şk a ve d a h a v a h i m b a s k ı l a r d a e k l e n e r e k f i k i r h ü r r i y e t i b ü s b ü t ü n k ö s t e k l e n m e k t e d i r . C e v d e t P a ş a ve M a h m u t E s a t E fe n d i gibi çid deıı d e r i n bilgili ş ah s iy e tle r a s ıl s ö y le m e k i s te d ik le r i şe y i s öy le y e - m e d e n b u d ü n y a d a n g ö ç m ü şl er d ir . Ç ü a k t t e s e r l e r i n i n s a t ı r l a r ı a r a s ı n d a n a n l ı y o r u z kİ, b u ik i a d a m ts lâ m ly e t te g e r ç e k b i r f i k i r h a r e k e t i u y a n d ı r a b i l e c e k va o n u a s ı l «Afiyetine g ö re mft.Yazarı :
Ord. Prof. Dr.
n û l a n ü ı r a b l l e c e k k u v v e t t e a d a m l a r d ı . H e r lk i ı l en g e n i , ç a p l a İ t t i h a d a t a r a f , t a r o l d u k l a r ı ve b u n u y a p a c a k bilgiye t a b i p o l d u k l a r ı h a l d e m e m l e k e t i İl e r le te c e k b ir t e k İç ti h a t o r t a y a k o y m a d a n ö m ü r l e r i n i t a m a m l a m ı ş l a r d ı r . K i t a b ı n v e y a z a r ı n s ef ale ti h a k k ı n d a k a l ı n ciitl t d r a m l a r ya zı la bi li r. M e m l e k e t e b ir i fizi k, ö t e k i t ı p » t h a - e ı n d a pa lıa b iç il m e z e s e r l e r v e r m l , o l a n Ri y a zi y e c i S a li h Z e k i v o P a r a z i- to lo g İsmail H a k k ı r a h m e t l i l e r k ı p k ı z ıl s ef al e t İçinde ö l m ü ş le rd ir , t ' n l v e r . aile h o c a l ı ğ ı n a k a d a r , y a n i İlmin z lr . v e si n e k a d a r u l a ş m ı , a d a m l a r ı m ı z da p a r a g e t i r i r m e s l e k l e r e m e n s u p d e ğ il le rs e s e f a le t iç in d e ö l m ü ş l e r ve dalıa f e n a s ı d i y e c e k l e r i n i b i r t ü r l ü d i y e m e m iş le r d ir . E n k ı y m e t l i eseri v e rm iş o la n hoca h e r h a n g i b i r s eb ep le y e r i n d e n a y r ı l ı r s a b a s t ı r d ı ğ ı k i t a p l a r o k k a m a lı o lm a ğ a m a h k û m d u r . Ç ü n k ü Ü ni ve rs it e ta le b e s i ö ğ r e n m e k t e n z iy a de s ı n ı f g e ç m e y e m e r a k l ı d ı r . Es e rl e ri b etti v e d a r b i r z ü m r e y e h i t a b e d e n l e r i b i r t a r a f a b ı r a k a l ı m , f a k a t M a h m u t S a d ı k gibi, A h m e t M i t h a t , H ü s e y i n R a h m i gibi k i t a p l a r ı y ü z - b i n l e r c e n ü s h a b a s ı l m ı ş a d a m l a r da r e f a h y ü z ü g ö r m e m iş le r d ir . G e rç i m a r i f e t ilt if a t a t â b i d i r v e k İ . t a b a o la n m lll t il tif at da t ü y l e r ü r p e r te c e k k a d a r a z d ı r . B â b ı â l i ’d e n g e-Sadi Irmak
çLnlz, g ö re c e k s in iz y a z ı n k i t a p s a t ı l ma z, ç ü n k ü h a l k p l â j d a d ı r . B a y r a m d a k i t a p «a tılmaz , ç ü n k ü h a l k ı n ba şka İşl eri v a r d ı r . K ı ş ı n s a tı lm a z , h « v a s o ğ u k t u r . Y olda y ü r ü n ü r k e n k it a p o k u n m a z . T r e n d e , t r a m v a y d a k it a p o k u n m a z , to p l u l u k t a o k u n m a z . İyi a m a bu m il le t n e z a m a n o k u r ? O tu z m il y o n in s a n a g ü n d e l i k g a ze te le ri m iz in b a s k ı s ay ıs ı b i r m il y o n u b u l m u y o r . Bu g a z e te le rd e d e a n c a k , s p o r v e s k a n d a l h a b e r le r i o k u n u y o r . Biz b u h a li m iz le m e d e n îl eş e m e y iz . H e r ş e y d e n ö n ce o k u r b ir m il le t o l m a ğ a m e c b u r u z . D e n e c e k ki, İlk ö ğ r e t i m i u m u m i l e ş t i r m e k iç in yliz s e n e d i r ç a b a lı y o r u z . D o ğ ru a m a , P r u s y a ' d a 19. a s r ı n b a ş ın d a d â h i l e r y e t i ş i r k e n ve A l m a n Milleti G ö te ve Ş il le r 'l n e s e rl e ri n i k a p ı ş ı r k e n ilk ö ğ r e ti m m e c b u r i deği ldi . D ern ek ki, ilk ö ğ re ti m i m e c b u r i k ı l m a k o k u r b ir m il le t o l m a ğ a kâfi değil. S a n a y il e ş m e , z ir a a t t e m od e rn le ş in «Kitap!
g a y r e tl e r i g ö r ü l ü r k e n h iç olm a z sa o n . l a r k a d a r g e r ç e k b ir k ü l t ü r k a l k ı n m a s ı n a m u h t a c ı z . K i t a b ı s e f a le tt e n k u r t a r ı p aziz b ir h a le g e t i r m e d i k ç e m e d e n i bir t o p l u l u k o l a m a y ı z . K a l k ı n m a m ı z sa d e c e m a d d i olu r. Esefle te sb i t e t m e k g e r e k i r ki , s in e m a ve s p o r ü c r a k ö ş el e ri m iz d e k i t a p o k u y a n ç e v r e l e r i d e o k u m a z h a l e ge ti rm iş ti r . B âz ı u z a k k a s a b a l a r ı m ı z d a k a b a l a r ı m ı z s a m a n ı n d a e v l e r d e t o p l a n ı p İ s t a n b u l ’d a n g e ti ri lm iş b i r k i t a b ı n m u ş . t e r e k e n o k u n d u ğ u ve g e c e le ri n böyle g e çi ril di ğ i o lu r d u . B u s a y e d e İ s t a n b u l ' d a n çok u z a k k a s a b a l a r d a C ev d e t P a ş a gibi k l â s i k l e r y a n ı n d a me sel â re s im li k i t a b ı n t a m bir k o l e k s i y o n u n a r a s t l a m a k da m ü m k ü n d ü . N i h a y e t A t a t ü r k bu s a h a d a d a çok b ü y ü k bir a d ı m a t m ı ş t ı . K u r d u r d u ğ u beş bin H a l k e v i ve h a l k o d a s ı n ı n m u t l a k a bir k ü t ü p h a n e s i ' v e y a hiç değilse b ir k i t a p d o la b ı b u l u n u r d u . H o y r a t b i r p o . li t i k a b u gü z el im mü e ss e se le r! 1952 d e yo k etm iş ti. O bo ş lu k hâ lâ k e n d i n i h i s s e t t i r m e k t e d i r . K a p a n a n H a lk e v i n in y e r i n i k a h v e l e r , m e y h a n e l e r ve oy u» s a lo n l a r ı a l m ı ş t ı r . 1956 d a r a h m e t l i H aşatı Alî b ir n e ş r i y a t ko n g re s i t o p l a m ı ş t ı . Biz de bu t o p l a n t ı y a k a t ı l m ı ş t ı k . D ev let ve özel te şe bb üs or ta k la ş « b i r y a y ı n ş ir k e ti k u r a c a k l a r , e n üc r» k ö ş e l e r e k a d a r k i l a p ba y i’i s o k u l a c a k t ı . Haşa n A H hu güzel p ro je y i g e r ç e k l e ş l i r e m e d e n çek ildi. A r k a s ı n , d a n g e le n le r de bu işe el s ü rm e d il e r. Ç ü n k ü h a lk k it a b a ge lm e se hile, k i t a b ı h a lk a g ö t ü r m e k z a r u r i idi. B oy l e r e b ü y ü k k it le y e k it a p t a t t ı r ı l a c a k , tı . B u n u b a ş a ra b ll s e y d ik h e r ki ta p b e ş bin n ü s h a b a s ıl a b il i r ve bol e ser v e r m e k için b ir e n g e l k a lm a z d ı. O k u r y a z a r s a y ı s ı n ı n a r t m a s ı o k u y a n b ir m il le t o lm a y a ye tm e z. F ik ir a l a n ı n d a İle rl em e m iz in g e r ç e k ölçiisii k i t a p b a s k ı s ı n d a g ö rü lü r . B u n u n y a n ı n d a y a z a r - k it a p ç ı m ü n a s e b e t l e r i n i d e y e n i ö lç ü le rl e n i z a m l a n ı a k ve y a z a r ı s ö m ü r ü l m e k t e n k u r t a r m a k l â z ı m dır .Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
