Camilerimiz Ansiklopedisi 6

T T — S

f

AYASPAŞA CAMİİ_____________

İstanbul’da, Taksim bucağının ayni adı taşıyan (Ayaspaşa) semtindedir. Eski Park Otel’in hemen arkasında Selimehatun ve Ağaçırağı sokaklarının ke­ siştiği noktadadır. Camiin yo­ kuşa gelen kısmı üç, diğer cep­ hesi ise iki katlıdır. Üç katlı

Ayaspaşo camii...

cephesinin en alt katında imam ve müezzin meşrutası bulun­ maktadır. Duvarları tuğla örme olup üzeri aşı kırmızı renge bo­ yanmıştır. Pencereleri yuvar­ lak kemerlidir. Minaresi tek şerefli olup o da tuğladan örül­ müştür. Bu camiin hangi tarih­ te kimin tarafından yaptırıldığı bilinememektedir. Bu camiin eski «Kadı Mescidi» veya «Se­ lime Hatun Camii» olduğu yo­ lunda iddialar vardır. Ancak bunların ikisi de kesinlik kaza­ nabilmiş değildir. Selime Ha- tun'un, Kaptan-ı Deryâ Kılıç Ali Paşa’nın eşi olduğu ve bir de­ niz yolculuğu sırasında vefat ederek yolda bir adaya gömül­ müş olduğu söylenir. Ancak Kı­ lıç Ali Paşa’nın eşinin adına bir cami yaptırtmış olduğuna dair bir kayıt da mevcut değildir.

AYŞEKADIN CAMİİ____________

Edirne’dedir. İstanbul yolunun Edirne girişinde sol yandadır. Çelebi Sultan Mehmed'in kızı Ayşe Hatun tarafından 1469 yı­ lında yaptırılmıştır. Bu nedenle Ayşekadın Camii adıyla anılır. Bulunduğu semte de adını ver­ miştir. Tek kubbeli ve tek mi­ nareli güzel bir camidir. Kare plân üzerine bina olunmuştur. Yanında ahşap bir de müşte­ milâtı bulunmaktadır. Edirne' nin cemaati en kalabalık olan camileri arasındadır. Bahçesi­ nin etrafı zarif demir parmak­ lıklarla çevrili bulunmaktadır.

AZAPKAPI SOKOLLU CAMİİ

İstanbul’un Azapkapı semtin­ de, Haliç’in hemen kıyısında- dır. Vezîr-i Azam Sokollu Meh- med Paşa tarafından 1577 yılın­ da yaptırılm ıştır. Mimarı ünlü mimar Sinan olup bu eserinden «Sultan camilerine adil rûşen bir camidir» diye bahsetmekte­ dir. Dört köşe bir plân üzerine bina olunan camiin mihrabı dı­ şarı doğru bir çıkıntı teşkil et­ mektedir. Orta kubbesinin et­ rafında sekiz adet yarım kub­ benin yeraldığı görülür. Bu ya­ rım kubbeler ayni sayıda pilpâ- ye üzerine oturmuş bulunmak­ tadır.

Camiin iç tezyinatında mermer işçiliği önemli bir yer işgal et­ mektedir. Mihrabı, minberi ve kürsüsü Türk mermer işçiliği sanatının nefis örnekleri ara­ sındadır. Ayrıca camiin duvar­ ları da Türk çinicilik sanatının en güzel örnekleriyle süslüdür. Tek minareli olup minaresi ca­ miin sol yanındadır.

Yeri deniz sathı olduğundan, fevkâni olarak inşa edilmiştir. İç ve dış avluları yoktur. Son cemaat yerine iki yandan mer­ divenle çıkılmaktadır. Sütun­ larla duvarlar arasında husule gelen yan sofalar birer revak halinde fevkâni bir kat teşkil etmektedir.

Uzun yıllar pek bakımsız ve

ha-Fotoğrafta Beylerbeyi camii görülü­ yor...

rap bir halde kalan, hattâ bir ara bîmekân takımına barınak dahi olan Azapkapı Sokollu Ca­ mii, son yıllarda esaslı bir ona­ nandan geçirilmiş ve eski şek­ line tamamen sadık kalınmak suretiyle yeniden eski güzel­ liğine kavuşturularak ibadete açılmıştır.

Osmanlı tarihinin en büyük Ve­ zirlerinden biri olan Sokollu Mehmet Paşa’nın İstanbul'da Mimar Sinan’a yaptırttığı iki güzel camiin olması yüzünden burası ayırdedilebilmek için Azapkapı Sokollu Camii adıyla anılmaktadır. Cami ayni za­ manda Atatürk Köprüsü’nün A- zapkapı'ya bağlandığı noktada bulunmaktadır ve köprü yolu cami zemininin hayli üzerinden geçmektedir.

BABÜSSUR CAMİİ_____________

Mardin il merkezindedir. Ken­ tin en merkezi bir yerinde bu­ lunmakta olup Mardin’in en es­ ki, en güzel camilerinden biri­ dir. Onbeşinci yüzyıl yapısı ol­ duğu bilinmektedir.

BAKIRKÖY ÇARŞI CAMİİ

İstanbul’un Bakırköy ilçesinde- dir. Çarşının içinde, Hüsreviye sokağında bulunan camii 1601 yılında Şaban Ağa adında ha­ yırsever bir kimsenin

İstanbul’un Azapkapı semtinde Haliç’in hemen kıyısında yer alan ve Sokollu Mehmet Paşa tarafından yaptırılan Azapkapı camii...

ğı bilinmektedir. Zamanla ha­ rap bir hal alan cami 1875 yı­ lında Sultan Abdülaziz tarafın­ dan yeniden yaptırılmıştır. Bi­ na dikdörtgen plân üzerine o- lup fevkâni bir yapıdır. Avlusu taş döşelidir, ortasında bir şa­ dırvan ile bir de kuyu bulun­ maktadır. Son cemaat yerinden ahşap bir merdivenle asma ka­ ta çıkılır. Camiin altında büyük bir mahzen vardır. Camiin he­ men yanında bir de çeşme bu­ lunmaktadır. Çeşme de 1875 yılında yapılmıştır.

BÂLÂ CAMİİ

İstanbul’da, Silivrikapı semtin- dedir. İstanbul’un fethi sırasın­ da büyük hizmetleri geçen Top- çubaşı Süleyman Ağa tarafın­ dan 1463 yılında yaptırılmıştır. Çevresinde, oldukça geniş bir alana yayılmış manzumesi de bulunmaktadır. Bu mansume türbe, meşrutahane, çeşme, sebil, muvakkithane, mektep gibi parçaları kapsamaktadır. Çeşitli tarihlerde onarım gören cami bugünkü şeklini geçtiği­ miz yüzyılda almıştır. Sultan Aziz devrinde camiin yanına bir Nakşı dergâhı kurulmuş, daha sonra Sazikâr Kalfa adın­ da saraylı bir hayırsever kadın tarafından cami onarılmıştır. 1892 yılında bir deprem sonu­ cu harab olan binayı bu kez A- dile Sultan yeniletmiş ve ge­ nişletmiştir. Daha sonra Sultan Abdülmecid'in dördüncü kadı­ nı Perestu Kadın tarafından ca­ mie dört odalı bir müştemilât ile sebil, çeşme ve

muvakkit-İstanbul'un Bakırköy ilçesinde çarşı içinde bulunan Bakırköy Çarşı Camii 1601 yılında Şabanağa adında hayırsever bir kimse tarafından yaptırılmış daha sonra Sultan Abdülaziz tarafından yeniden onarılmıştır.

hane ve abdest muslukları ek­ lenmiştir. Camiin Bâlâ Süley­ man Ağa tarafından yaptırıldı­ ğında ahşap çatılı ve üzeri ki­ remit örtülü bir yapı olduğu bi­ linmektedir. Daha sonra yapı­ lan onarımlarla mabet üzeri kurşun kaplı kubbeli ve yirmi- beş pencereli yapı haline geti­ rilm iştir. Sekiz köşeli bir plân üzerine inşa olunmuş bulunan camiin türbe girişiyle birleş­ miş olan dış giriş mahalli dik­ dörtgen şeklindedir. Camiin kubbesindeki pencereler hiza­ sında dar bir gezinti yeri bu­ lunmaktadır. Bâlâ camiinin ol­ dukça geniş haziresinde devrin bir çok ünlü kişilerinin gömülü oldukları görülmektedir.

BALİBEY CAMİİ

Antalya il merkezindedir. Yu- karıpazar mahallesinin Demir­ ciler Çarşısı mevkiindedir. Os­ manlI mimarisinin karakteris­ tik özellikerini taşıyan küçük fakat güzel bir yapıya sahiptir. Antalya il merkezinin en güzel ve en ünlü camilerinden biri o- larak tanınmaktadır.

BALTALİMANI CAMİİ

İstanbul’da, Boğaziçi'ndeki Bal- talimanı deresinin kıy ısında­ dır. Onyedinci yüzyılm sonla­ rında Paşmakçı Şücaeddin ta­ rafından inşa ettirilmiştir. Ca­ mi zamanla harap hale geldi­ ğinden 1826 yılında Zahire Na­ zırı Arif Ali Efendi tarafından yeniden yaptırılmıştır. Bu yeni­ den yaptırılışı sırasında camiin esaslı değişikliklere uğradığı

İstanbul’un Bayezid semtinde 2. Sultan Beyazıt tarafından 1506 yılında yaptırılan Beyazıt camii...

Beyazıt camii şadırvanı...

anlaşılmaktadır. Dikdörtgen

plân üzerine bina olunmuş ca­ mie bahçeden girilmekte olup giriş kapısının hemen yanında müezzin mahfeli bulunmakta­ dır. Camiin içi, onbeş pencere­

sinden giren ışıkla aydınlan­ madadır. Camiin bânisi Paş- makçı Şücaeddin, mihrabı ö- nünde medfun bulunmaktadır. Baltalimam camimin tek şere- feli bir minaresi vardır.

İstanbul'da Baltalimam camii...

BAYEZİD CAMİİ________________

İstanbul’da, adını verdiği semt­ tedir. II. Sultan Bayezid tarafın­ dan yaptırılmış olup İstanbul’ un en güzel camilerinden biri­

dir. İnşaasına 1501 yılında baş­ lanmış, 1506 yılında tamamla­ narak ibadete açılmıştır. İstan- bulun en eski selâtin camii ol­ mak özelliğini taşır. İstanbul’­ da ilk selâtin cami, Fatih

İstanbul’un Bebek semtinde denizin hemen kıyısında bulunan Bebek camii.

tan Mehmed tarafından yaptırı­ lan Fatih Camii’dir. Ancak bu camiin bir deprem sonucu yı­ kılmasıyla onsekizinci yüzyılda yerine bugünkü camiin yaptı­ rılmış olması karşısında bu ö- zelliğini yitirmiş bulunmakta­ dır.

Bayezid Camimin mimarının kim olduğu kesinlikle belli de­ ğildir. Bu konuda eski ve yeni tarihçiler arasında çok uzun yıllardanberi sürüp giden an­

laşmazlık halledilememiştir.

«Hadikat ul Cevami» camiinin mimarı olarak Hayreddin Ağa’- yı gösterirken, «Netaiyül Vu­ kuat» bu camiinin mimarının Kemaleddin Ağa olduğunu yaz­ maktadır. Yüzlerce yıl öncesin­ den başlayan bu anlaşmazlık son devir tarihçilerine kadar gelip dayanmış; bu konuda ün­ lü tarihçilerimizden Abdurrah­ man Şeref Bey ile Ahmet Refik Bey arasında uzun münakaşa­ lar sürüp gitmiştir.

Evliya Çelebi'nin de yazdığı yaygın bir rivayete göre; II. Sultan Bayezid adına bir ca­ miin inşaasına karar verdiğin­ de, yer olarak İstanbul’un ü- çüncü tepesinin bulunduğu ma­ halli seçmiş ve camiin plânla­ rım hazırlaması görevini de Sermimar-ı Hassa'ya vermişti. Padişah ile Mimarbaşı camiin yapılacağı alanı gezerlerken Mimarbaşı bir ara, mihrabın nereye konulması gerektiğini sorunca Padişah, ayağına bas­ masını emretmişti. Mimarbaşı bu emir karşısında hayli şaşı­ rıp tereddüt göstermiş ve II. Bayezid’in İsrarı karşısında ve­ rilen emri yerine getirmiştir. O anda Kâbe’yi karşısında gören Mimarbaşı büyük bir heyecana kapılarak hünkârın ayaklarına kapanmıştır. II. Sultan Bayezid hemen orada iki rekât salât ha­ ceti kılıp camiin hayırla ikmali için dua etmiştir.

Bayezid Camii, kare bir plân üzerine bina edilmiş olup kub­ besi dört pilpâye ile iki kalın direk üzerine oturtulmuştur. Camiin mihrap ve kapı tarafla­ rında birer yarım kubbe ile her iki yanında birbirine paralel dört küçük kubbe yeralmak- tadır. Camiin ön tarafında revaklı bir avlu vardır. Bu avlu­ ya üç ayrı yönden, Selçuklu üs­ lûbunda yapılmış üç görkemli kapıdan girilmektedir. Revak­ lar, 6’sı granit, 4'ü yeşim ve 10'u eskiyeşil olmak üzere 24 sütun üzerine oturtulmuş 24 minik kubbeden oluşmaktadır.

20

Avlunun ortasında pek güzel bir şadırvan yeralmaktadır. Camiin cümle kapısı üzerinde ünlü hattat Şeyh Hamdullah’ın eseri olan nefis bir kitabe yer almaktadır. Ayrıca camiin mih­ rabı yakınında ve sağ köşede bir sıra sütun üzerine oturtul­ muş Hünkâr Mahfili de mer­ mer işçiliğinin şaheserlerin­ den sayılmaktadır.

Bayezid Camii yapımından

sonra çeşitli değişikliklere uğ­ ramıştır. Bu arada kubbe altına yeni üstüvaneler eklendiği gi­ bi, bir şerefeli tek minaresinin karşısına ayni tipte bir ikinci minare yaptırılmıştır. Bu ikinci minarenin geçtiğimiz yüzyılın başlarında ilâve olunduğu bi­

linmektedir.

Bayezid Camii ile birlikte fetvâ için bir imaret, bir medrese, bir de tabhane yaptırılmıştı. Bu a- rada camiin içinde ve hemen bitişiğinde II. Sultan Bayezid için de bir türbe inşa olunmuş­ tur. Bu görkemli mâbedin bani­ si bu türbede medfun bulun­ maktadır.

Camiin büyük ve pek güzel ö- lan avlusunda eski Ramazan aylarında açılan sergiler de İs­ tanbul’un yaşantısına ayrı bir renk kattığı gibi camie de ayrı bir özellik verirdi. Bu sergiler­ de teşbih, ağızlık, çubuk, öd a- ğacı, amber, misk, kâfuru ve nargilenin yanısıra giyim eşya­ sı ve çeşitli baharatın da satıl­ dığı bilinmektedir.

BAYEZİDPAŞA CAMİİ_________

Amasya il merkezindedir. A- masya'nın en eski ve en güzel camilerinden biri olarak göste rilmektedir. 1414 yılında inşa edilmiştir. Camiin ön kısmında beş gözlü bir revak yeralmak- tadır. Kare plân üzerine bina o- lunan camiin cephesi mermer kaplamadır. Ayrıca minber ve mihrabı da birer sanat eseri o- larak kabul edilmektedir.

BEBEK CAMİİ _________________

İstanbul’un Bebek semtinde ve Boğaz kıyısında denizin hemen yanındadır. Bu camiin yerinde 1725 yılında Sadrazam Nevşe­ hirli Damat İbrahim Paşa tara­ fından yaptırılmış bir camiin bulunduğu, ancak zamanla pek harap hale gelen bu camiin içinde bulunduğumuz yüzyılın başında Evkaf Nâzırı bulunan Mustafa Hayri Efendi tarafın­ dan yıktırılarak yerine bugün­ kü camiin inşa olunduğu bilin­ mektedir. Bebek camii, yüzyılı­ mızın en büyük mimarlarından biri kabul edilen Mimar Kema­ leddin Bey’in eseridir. Yapımı­ na 1910 yılında başlanmış olup 1913 yılında ibadete açılmıştır. Yüksek bir kasnak ve dört du­ var üzerine oturtulmuş yüksek­ çe bir kubbesi vardır. Kubbeyi çevreleyen kasnakta 16 pence­ resi vardır. Ayrıca camiin du­ varlarında, çeşitli cephelere bakan oniki pencere bulunmak­ tadır. Bebek camii minyatür bir biblo güzelliği arzetmektedir. Camiin mermer mihrabı da ba­ şarılı bir taşçılık eseridir. Vaiz kürsüsü ve minberi ise ahşap- olarak yapılmış bir de kadınlar mahfili bulunmaktadır. Met­ hali, son cemaat yerinin he­ men sağında olan minaresi tek şerefelidir. Şerefe, stalaktikli- dir. Ayrıca camiin iç duvarları da çeşitli levhalarla süslü bu­ lunmaktadır.

Bebek Camii, camiler beldesi İstanbul’da, yüzyılımızın en gü­ zel cami örneklerinden birini teşkil etmesi bakımından da ayrı bir önem ve değeri haiz bulunmaktadır. Mimar Kema­ leddin Bey, usta sanatını bu ca­ mide olanca güzelliği ile gös­ termiş bulunmaktadır.

Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi