Atatürk'ün müzik devriminde bir öncü Ferhunde Erkin'in anıları

J

TURHAN SELÇUK

NİTELİKLERİ, SlMlFURl ^ANT/LAR-f,

40SVAL D

u

R

u

MLAR

i

Df^İRTÎAMA,

ENİNDE )ON

u

NDA HEP)i PE BİRER RA-

P lN î’l • Bm Al iPAN BAKARAN DE&ER

İtSlPlR-İNCE

cav

İD

a

M HAMIM Ad/R

BAVYOR-P

m

POdRM)t<,,,

Yoksa, b a n a m i öyl£ ¿itiyoRDa.

HAYIR HAYIR-

lav

İDAN HANIM

PAS^AVPl, DERİŞİKTİ...

40HRA... AHşi DÜŞÜN,

BESLEME TOMBuL HAYF-K,.

KlHKlHKlHİ D

m

TÜRLÜ-

4EŞİTLİ DİŞİLER. İ3ÎR FİLM

ŞEKİPİ İİİBİ U-ÖZiERİMİH

ONÜNPE DtLİP-Dİ BELİR

^ Di ı R-AYGoLDm.

ULAK, NE ÛLKYÛ/K SAKA BE

PRENS?

NİHAYET BİR KİjfERŞİN.

KÖPEKEİÂİHı BİL, ¿İZMEPtN

7 \ ^ a - 'Y A ^ 'A ^ Z A & r n 7 c s i M i ■ e u i y i s i ^ u b4r a o yA L A - ( :< - A A J ( P /A r L - iM f ^ l < 5 0 - j z e T L e / M 5 A ^ <;— y s

40 yıllık eşi Batı dünyasında

konser veren ilk Türk kadını

Ferhunde Remzi Arnavutköy Kız Koleji­ nin parlak bir öğrencisi, sömester tatilinde Ankara'ya bir konser vermeye gidince Gazi ile karşılaşıyor, müzik devriminin öncülerinden biri olmaya yöneliyor.

Ferhunde Erkin, kırk yıl sahnede kalmasına, sayısız konserler vermesine, alkışlara, parlak eleştirilere karşın gölgede kalmayı seven bir sanatçımız. Ağaran saçlarında, derin çizgilerin­ de bir tarih konuşuyor, müzikseI bir tarih...

F erh u n de E rk in ’in

15 yaşında verdiği

k on sere

M ustafa K em a l de g eld i

q

Konserden sonra kardeşi ile birlikte Çankaya Köşkü’ne

çağrılan Farhunde Erkin’i masasının yanına oturan

Atatürk, yanındaki ’re. “Efendiler, herkes her şey

olabilir, ama sanatçı olamaz, ayağa kalkın” dedi

leri, konserleri, notaiarı, coşku­ ları, korkulan birbirine kanşmış, yılları birlikte yaşamışlar, mü­ ziği birlikte yaşamışlar. Biri dünyamızdan ayrıldı on yıl önce, ama bu on yılda ölümsüz­ lüğünü k a n ıtla d ı du rm ada n , konçertolan, senfoniettalanyla uluslararası boyutlarda bir Türk besteci olarak coşkusunu,

dirili-S

ni en güzel biçimde koruyor. teki de bu ölümsüzlüğü hisset­ menin mutluluğuyla yaşıyor.

Devlet Konser Salonu'nda haf­ talık konserleri izleyenler, genç üniversiteliler arasmda kaç kişi onu tanır acaba? Salonda hep aynı yerde oturur, kapının y a ­ nında en kenar koltukta, kimi zaman yalnız, kimi zaman kızıy­ la. Kimileri yamna gelir, say­ gıyla selâmlar, çoğu “ H ocam ” diye seslenir ona. Yetmiş yılı çoktan geride bırakmış, ama gözleri pırıl pırıl, gülüşü hâlâ çok taze Saçları iyice ağarmış, çizgilerinde Yunan heykellerin­ den b ir esin ti v a r, b a b a sı Giritliymiş, bir yandan adalı, bir- yandan Çerkez, bu incelik, bu rahatlık başka türlü bir arada olamazdı doğrusu.

Y ı l l a r c a ö n c e

b ir k o n s e r d e

Yıllarca önce Ulvi Cemal Erkin’in ölüm yıldönümünde, Devlet Konser Salonu’nda unu­ tulmaz bir gece yaşadı AnkaralI müzikseverler. Değerli kemancı Sunş Kan, Erkin’in keman kon­ çertosunu çaldı. Konser sona erin­ ce birçok baş Ferhunde Erkin’e çevrildi. Bu güzel olayı onunla paylaştılar. Değerli bestecinin kırk yıllık eşini saygıyla selâmla­ dılar. Am a Ferhunde Erkin’e başka bir selâm gerek.

Nasıl bir selâm derseniz, Ferhunde Erkin’i Atatürk’ten bir uzantı olarak,Klasik Batı M ü­ ziğini öğrenmek için Avrupa'ya giden ilk Türk kızı olarak, Batı dünyasmda konser ve-en ilk Türk kadını olarak, büyük müzik ustalarının konçertolarını Türki­ ye'de ilk kez çalan piyanist ola­ rak selâmlamak gerekir. On beş yaşında bir kızken kardeşi N ec­ det Remzi ile birlikte Ankara’da bir konser verdiği zaman o kon­ seri izleyenler arasında Gazi M ustafa Kemal de var.

« E f e n d il e r , h e r k e s

h e r ş e y o l a b i l i r

a m a s a n a t ç ı

o l a m a z »

Konserden sonra iki kardeş Çankaya K öşkü’ne çağrılıyorlar. Alt salonda bir masa, çevresinde Recep Peker, yaver Resuhi Bey, Kılıç Ali ve başkaları. Mustafa Kemal iki kardeşi yamna oturtu­ yor ve de şöyle diyor masadaki­ lere:

— Efendiler, herkes her şey olabilir ama sanatçı olamaz, aya­ ğa kalkın...

Atatürk’ün gençlik çağında dinlediği tek sesli alaturka mü­ zikten hoşlandığım masadakiler biliyordu, ama Türk ulusunu çok sesli müziğe lâyık gördüğü, bu konuda devrim yapmaya kararlı olduğu kesin hissedildi o gece, îk i kardeşe. Batı müziğini seç­ melerinden gurur ve mutluluk duyduğunu söylüyordu.

Ferhunde Remzi, Arnavutköy Kız Koleji’nde okuyor o zaman, kardeşi Necdet Remzi de Robert K olej’de. Cumhuriyetin ilk yılla­ rı, Ankara’da konser salonu yok henüz, iki kardeş U lu s'ta, Park Sineması’nda konser veriyorlar.

G a z i : « T ü rk

k ı z l a r ı n ı n a l n ı

a ç ı k o lu r »

O dönemde kâkül modası var saçlarda. Galiba Amerikan film yıldızı Colinne M oore’dan esinle­ nen b ir m od a. Ferhunde Remzi'nin gür siyah saçları alnı­ nı iyice örtüyor, gözleri bile gö­ rünmüyor. Mustafa Kemal’in gözü o uzun kâküle takılıyor. Şöyle diyor:

— Alnını niçin kapatıyorsun, Türk kızlarının alnı açık olur.

Genç kız kâkülünü tarıyor, alnını açıyor bir anda. İki gün sonra Ankara’dan İstanbul’a dö­ n ü yorlar. A r n a v u tk ö y K o le ­ jin d ek i arkadaşları Ferhunde’ - nir, saç değişikliğine şaşırıp so­ ruyorlar:

— Kâkülüne ne oldu? — Gazi, Türk kızlarının alnı açık olur, dedi.

Ertesi sabah Arnavutköy Kız K olejinin Türk öğrencileri kâ­ küllerini taramış, alınlarmı aç­ mış iniyorlar kahvaltıya.

Ferhunde Remzi kolejden önce Gedikpaşa Amerikan okulunda okumuş. İnönü'nün cumhurbaş­ kanlığı döneminde özel doktorla­ rından Zeki Hakkı Pamir’in eşi Suzan Pamir de o okulda o za­ man. Arnavutköy Kız Kole­ jin d ek i arkadaşları arasmda da Nermin Menemencioğlu var. Cumhuriyetin ilk yıllarında uzun süre Anadolu Ajansı müdürlüğü yapan Muvaffak B ey’in kızı, eski Londra elçimiz Turgut Mene- mencioğlu’nun kardeşi. Nermin Hanım kolejde Ferhunde Remzi ile birlikte dört el piyano çalıyor, müzikten hoşlanıyor, ama okul­ dan sonra edebiyat sevgisi ağır basıyor. Bu sevgi hâlâ sürüyor. Şimdi Londra’da oturuyor Ner­ min Streater, Türk ozanlarının şiirlerinden bir antoloji yayınla­ dı. Ayrıca dayısı Namık Kemal ile ilgili bir araştırması var.

D iğ e r s ın ı f

a r k a d a ş l a r ı

Kolejdeki bir başka sınıf arka­ daşı da Perihan Çambei. Sonra

Bir kurmay subayı olan Remzi G irit büyük kızıyla oğlunun müzik öğrenmesine çok önem veriyor. Anneleri Nazmiye Hanım da teşvikleriyle destekliyor kocasını. Remzi Girit, eşi Ferhunde, Necdet ve Müçteba'dan oluşan beşgen bir

Ç

A R Ş IY A alış-verişe gitti­ğim zaman ya da evde iş » görürken kalbim çarpar birden, soluğum kesilir, koşar r a d y o y u açarım. B a k arım Ulvi’den bir şey çalıyor. Onun sesi, müziği beni çağırır san­ k i...”

Radyonun düğmesini çevi­ rirken b ö y le söy lü y ord u Ferhunde Erkin.

Değerli bestecimiz Ulvi Cemal Erkin’i yitireli on yıl oluyor ama bu kalp çarpıntıları, bu müziksel çağrılar sürüyor. Kolay mı, kırk yıl birlikte yaşamışlar bu müzik dünyasmda . Geceleri gündüz-AA'â.\\c o Ç & ğ \ a \ r h i\ d l-Ş o p i d - a r z . < d \r e r z - b i r a t - a - b a b i r i c i t i n e ¿ i n c X r( e --m ı ? ^ £ 0 9 V e .d c 2 e |

Y

a z

-

a r a s ı o b a y d ı .

& T T Û S U

A YH A N BAŞOÖLU

Bazı ürünlerimi:

olumlu gelişme

ve bugünden

perakende satr

Selpak Mendil

Selpak Mentollü

Selpak Temizlik

Selpak Temizlik

Selpak Peçete <-

Selpak Peçete £

Selpak Peçete 2

Solo Peçete 30,5

Solo Peçete 30,5

Silen Peçete 30,£

Silen Peçete 30,£

Selpak Tuvalet K

Selpak Tuvalet K

Solo Tuvalet Kağ

Silen Tuvalet Kaç

Solo Havlu

Orkid Kadın Bağı

Fem Hijyenik Kac

Selpak Çocuk Bc

ip e k kagı

BANKA

A

2 . A Ş A M A

3 ANA E3ÖLI

TIP VE BE

BENZERİ DA

1 B N lsa n ’dan

Bu ilk devrec Fazla bilgi içir

UNK

ÜNİVERSİT

GÜÇ

Merkez: Unkapı Merkez Telefonla

tıp öğrenimi yapan, kanser araş­ tırmalarıyla uğraşan Profesör Doktor Çambei. Yıllar sonra iki okul arkadaşı bir hasta —doktor olarak karşılaşıyorlar. Doktor Çambei,kanserekarşı çok duyar­ lı, en küçük kuşkuyla parçalar alıyor, laboratuvara yolluyor. Ferhunde Erkin’in göğsündeki bir şişlik üzerine büyük özen, hatta telâşla kollan sıvıyor. Ulvi Cemal Erkin üzüntüden m ahvo­ luyor. Sonunda alman parça Amerika’ya gidiyor ve güzel ha­ ber g e liy o r ç o k g eçm eden . Korkulacak bir şey yok. Ulvi Ce­ mal çocuklar gibi ellerini çırpı­ yor.

Arnavutköy Kız K oleji’ndeki bir başka arkadaşı da Vedide Baha Pars. Sonradan İzmir L i­ sesi Müdürü olan bir eğitimci. Erken ölümüyle eğitimciler ara­ sında büyük boşluk bırakan bir aydın kadın. Bir trafik kazasın­ da öldü Vedide Baha Pars. Ankara’nın müzik yaşamında önemli yeri olan Cenap A n t’m ilk eşi Sevda A nt ile birlikte y ü ­ rürken bir otom obil çarptı. Ce­ nap Ant ve eşi Ses ve Tel D em eği’nin kurucularından. K a­ vaklıdere’deki evleri güzel kon­ serlere sahne oldu uzun yıllar. Şimdi o derneğin yerinde Cenap Ant ve Sevda Ant Müzik Vakfı var....______________________ ____

Y A R I N :

Ç A M L I C A ’D A

Ş E H Z A D E

A B D Ü L M E C İT L E

M Ü Z İ K

Y A P I Y O R L A R D I

32 KISIM TEKMİLİ BİRDEN

AMA TOPAKLANAMADIM.

v/*

5

ici

KAFAMI DALCrALANRiRMI^Tl...

"

üzüntüyü

BiMfc

yalamaya

B

ak

! „

DİYE PİtyİHÜP KAFAMI KA

l

D

i

RD

i

M,

u z u m u z u n M L u D u M .

^

önra

"

dünya

dönüyö

R

dönüyor

,

a tl

/

k a

,

RIHLA DöNÜyOR DûNuyöfi,

yALNlZOûM-Mp/EN 13ANA DENSİN, DERLİYORUM 5EV(

j

Î-

İİM YEN NEKPEYİN?,, İARK/ilNı 5ÖYÜMEK

İVEDİM,

B

û

I

j

M

IMOAN ACAİp

HlKılTiLAR 6|fcr/;Bifl>EM

/ >

j

\

İMYAULAR Ğ-îöi KONt4

K

SÖYLEYE-^

\

MİYELtCrî Mi

/

/

\ l

\

ANIM5ADIM

AYAK uiTMNE KALKMA

ğ

-A LALRT(M (RAHA

DOARuSU DÖRT AYAK Ü$TÜN£ KALKMACA

¿•AVRET fTTÎM, YALLA

n i

YORD

u

M ...

" İNSANLAR İÇTİKLERİNDE İKİ AYAKiARi ÜzE.

RİNDE NA5lLPu|^yûRLAR?,,Dİyei)üSuNîi(M,

NECDET

VE M M Íi¡n¡¡n¡S^

FERHUNDE I m m « m l

REMZİ

KARDEŞLER

l ^ K

H

| 3

ÇAMLICA'DA

ŞEHZADE MECİT'LE BİRLİKTE

M ÜZİK YAPARLARDI

Ferhunde ■ Remzi, I öğrencilik ■ yıllarında I neşeli, I muzip bir kız, mizahtan ] çok hoşlanıyor, \ babasına da takılıyor özlemle...

• İki kardeş ilk konserlerini

17 nisan 1921'de Galatasaray

Sultanisinde veriyorlar.

Necdet Remzi keman çalıyor

kardeşi de piyanoda eşlik

ediyor ona...

K

EM AN CI Necdet ve Fer­ hunde Remzi kardeşlerin müzik sevgisi babadan kaynaklanıyor. Remzi bey Girit­ li, dayısının yanında büyüyor, asker okulunu bitiriyor, kurmay oluyor. Müziğe büyük sevgisi var. Kemençe, ut, kanun çalıyor. Ama çocuklarının Klâsik Batı Müziği öğrenmelerim istiyor. Ferhunde piyano, Necdet keman derslerine çok küçük yaşta başlı­ yorlar. Baba çok sert, sevgisini belli etmeyen soydan, çocukları­ nı öpmek, okşamak bile yok. Bu­ gün kızı soruyor subay babasma.

—Yakında bir yolculuk var mı babacağım?

—Y ok, neden bu soru? —Yola çıkarken bizi öpersiniz

ğuyla birlikte Bevazıd-Kalamış arasında mekik dokuması uzun sürmüyor. Kemancı Berger Be­ yazıd’a taşınıyor çok geçmeden. Necdet Hemzi’yi bir harika çocuk olarak görüyor Macar öğretmen. Ferhunde Remzi’ nin yetenekleri­ ni de çok beğeniyor.

— Kırk günde güzel bir konse­ re hazırlayacağım sizi, diyor.

Çalışmaya koyuluyorlar. Kırk gün sonra keman edebiyatının en güç parçalarıyla İstanbulluların karşısına çıkıyor iki kardeşe Necdet Remzi keman çalıyor, kardeşi de piyanoda eşlik edi­ yor ona. _

17 nisan 1921 yılında veri­ liyor bu konser. Galatasaray Sultanisi salonunda. Başta şeh­ zade Mecit efendi, Osmanlı paşa­ ları, İstanbul’un karma sosyete­ si ilgiyle izliyorlar iki kardeşi. O zaman yayınlanan Ümit dergi­ sinde Tarık M üm taz’ m bu kon­ serle ilgili bir yazısı var. Dergi eski harflerle, solgun sayfaların­ da çok hoş bir resim, altında bir yazı, “ İki sanatkâr Türk yav­ rusu” . Yazınm başlığı da “ İki Türk kardeşin müsameresi” . Y a­ zar bu müzik olayından ötürü babayı kutluyor uzun uzun. K on­ serden önce söylentiler, engel­ lemeler de olmuş, iki çocuğun Galatasaray salonunda konser vermesini eleştirmişler galiba. Tarık Mümtaz “ Mini mini de­ haları” uzun uzun överek eleş­ tirileri yapanlara veryansın edi­ yor...

İlk k o n s e r

Ş e h z a d e M e c it 'ie

o d a m ü z iğ i

Ferhunde Erkin kaim bir dosya çıkarıyor dolaptan. Dosya gazete küpurleriyle dolu. Ümit dergisinden kesilen yazı da bun­ lar arasında.

—Ben saklamışım, evlendik­ ten sonra Ulvi düzenledi bunla­ rı, diyor.

O yazılar, bir yanı eski harf­ lerle Türkçe, öbür yanı Fransızca konser davetiyeleri, İstanbul’da Union Francaise'de verilen kon­ serlerle ilgili yazılar, Berlin’de bir konserden sonra bir Ermeni gazetesinde yayınlanan övgü d o­ lu bir yazı, bir gün yazılacak müzik tarihine ne güzel ışık tutabilir.

Ferhunde Erkin Ermenice g a­ zeteyi de bir güzel okuyor.

— Kolejdeyken E™1611* arka­ daşlarım çoktu, onlarla Erme­ nice konuşurdum, diyor güle­ rek .

Arnavutköy’den Çamlıca te­ pesine yöneliyor anılar. Ferhun­ de Erkin’in babası şehzade M e­ cit efendinin yaveri o zaman. Yaz aylarında yaver de Bağlarbaşı’na taşınıyor, kemancı Berger de. Berger genç şehzadeye de ders veriyor.

— A ra sıra Ç a m iıca ’ daki köşke gider, Mecit efendiyle birlikte çalardık. Dürrüşehvar sultan, Faruk efendi de katılırdı bu müzik çalışmalarına.

Mecit efendi müziğe, resme meraklı bir şehzade, Berger’den ders alıyor, Çamlıca’daki köşkü bir müzik merkezine dönüşüyor giderek, yaverinin çocuklarıyla

Ferhunde Erkin, müzik dünyasının ustalarından Cassado He. Cassodo'ya eşlik e ttiği konseri sevgiyle anımsıyor hâlâ...

Sert bir baba, üstelik müzik­ sever de olunca çocukların piya- yano ya da keman çalışmaları kaçınılmaz, ö n ce Anesti Efendi adlı bir öğretmenden ders alıyor­ lar. Sonra madam Sadık’dan, Türkle evli İsviçreli bir müzik öğretmeni. Sonra Hege piyano öğretiyor Ferhunde Remzi’ ye. Hege İstanbul’da ünlü bir piyano öğretmeni o zaman. Remzi Gi- rit’in (Giritli olduğu için orduda böyle tanınıyor) Mazhar Bey adlı bir subay arkadaşı yeni bir öğretmenden sözediyor bir g ü n .

— İstanbul’a bir Macar ke­ mancı geldi, profesör Kari Ber­ ger, çocuklar ondan ders alsın, çok iyi bir sanatçı.

Macar kemancı İstanbul'un tatlı su sosyetesinde, Osmanlı paşalarının evlerinde başka bir rüzgâr estiriyor, ö n ce Kalamış’ - da oturuyor. Remzi Girit’in bir subay arkadaşının evinde konuk. İlk karşılaşmada öğretmen de öğrenciler de birbirlerini çok etkiliyorlar. Beyazıd ile Kalamış arasında yoğun bir trafik başlı­ yor.

Ç e r k e z g ü z e li

M is li c i h a n H a n ım ..

A Y H A N

ZET: Ontar isimli garip bir yabancı, Moldavya Karpatlarında bir vadide yaşayan halkı sihirli davulu ve göğsünde asıTTgöz şeklin­ de bir taşla İpnotize ederek buyruğu altına almış ye esrarlı bir şato inşa ettirmiştir. İradesini, buyruğu altınaaldığı bu insanlara karanlık cinayetler işletm ekte ve esrarlı emeline âlet etmektedir. Malkoçoğlu ve Ejder, u n ta rın izindedir. Malkoçoğlu, bir pa­ nayırı talan eden Ontar’ın adamlarını tepeler ve bir kızı ellerinden kurtarır. Halk şimdi Ontar'ın öfkesi ve intikamından

korkmak-ĞM-anKa;ut

S e ç ti.

^ --- .

y*

f isn£,¿?/\ ^ — -S M

¿ İ B ' c - f e ş i7 ( V m e r d i v e n e

s -r -1 -

t-R ldile

r-“ Annemle birlikte tramvaylar vapurlar değiştirerek derse gi­ derdik Kalamış’a” , diyor Fer­ hunde Erkin. “ Annem genç bir kadın. Dönüşte karanlık basınca korkar, durakta emir eri beklerdi bizi. Yahni kapan sokağındaki evimize koşa koşa gelirdik.”

Ferhunde Remzi’ nin annesi Nazmiye hanım, onun da masal­ sı bir yaşamı var. Annesi M islici­ han, adından da belli bir Çerkez güzeli. Habeş Kralı Bargaş’m sarayında yaşarken kral ölüyor, geride kalanlara epeyce bir miras bırakıyor. Bargaş sarayından ayrılan bir grup M ekke’ye geli­ yorlar. Çerkez güzeli Mislicihan o aralık M ekke’de bulunan Şerif beyin gözüne çarpıyor. Evlenip İstanbul’a geliyorlar. Şerif bey Uşaklı, kızı Nazmiye küçük yaşta evlendikten sonra çerkez eşini damadıyla birlikte bırakı­ yor, uzun süre İstanbul’dan ayrılıyor. Nazmiye on dört ya­ şında, damat genç kurmay Rem­ zi Girit. Yahni Kapan S ok a ğ ın ­ daki evde oturuyorlar. Bir gün Şerif bey çıkıp geliyor ama eşinin kapısı açılmıyor. Mislicihan'm Çerkez damarı tutmuş, yıllarca eşini damat yanında bırakan kocasını affetmemiş.

Nazmiye hanımın iki çocu-A S M N çocu-A ¿ S çocu-A N i M e r í -t a ş v t a^i a^

a m a

'T S V L . ^ /V N İS -lM I

-

TA-|

t?l(SıM Gi&l

geN m

1 p A iA £ \M \ q ^ x r &

MALKOÇOĞLU

Sayfa

7 * *

9

oda müziği yapıyorlar. Ancak uzun sürmüyor bu müzik to p ­ lantıları. İstanbul’da daha önem­ li olaylar yaşanıyor artık. Kur­ tuluş Savaşı yaşamyor, koşul­ lar değişiyor. Beyazıd’daki e v ­ den bu savaşa katılan yok, yaver baba çocuklarıyla İstanbul’da kalıyor, ama Anadolu’daki geliş­ meleri de ilgiyle izliyor.

R e f e t P a ş a

g e l i y o r •••

—O yılların belleğimdeki en güzel olayı Refet Paşa’nm Beya- zıd’daki evimize gelmesiydi, di­ yor, Ferhunde Erkin. İstan­ bul'da yer yerinden oynuyor, Refet Paşa (Bele) bekleniyordu. Babam paşanın yakın arkadaşı olduğunu, eve çağıracağını söy ­ leyince kulaklarımıza inanama­ dık. Çok heyecanlandık. Sokak birbirine girdi. Bayraklar, marş­ lar... KurtuluşSavaşı'mn başarılı komutanını evimizde görmek bize büyük mutluluk verdi.

-

YARIN:---Leipzig'e gidip

KlâsikBatı Müziği

öğrenimi yapan

ilk Türk kızı

f

TURHAN SELÇUK

ORTALIKTA POLANMAÖA BA>LAÎ>lM. î>ORT AYA­

ĞIM O L M A M A K A R C IN , 5AMİ>AL d l'ß i SALLA-

N iy O fcu M . VAY C A N İN A / ME K f Y iF iı Î5MİŞ î?Lf?

J

i

'

I

NELER OLuYûAKı ktfcPE

CAVi'pAN ?!,„ HlfylZLAR,

uAURSu z l aA M / SAjTlLAR.

E^lM İZl. NEREpE BW

HaMEri<ÂRLAR?

+ Leibzig bir müzik

merkezi idi

o zamanlar.

Ferhunde

Remzi'nin piyano

He bütünleşmesi

Profesör

VVeinreich ile

başlıyor.

Usta-çırak ilişkisi

güzel bir dostluk

içinde gelişiyor.

Genç Türk kızının

usta parmaklarını

gevşetiyor

Prof. VVeinreich

Ferhunde Remzi

ve kardeşi

1928'de müzik

Bir Türk kızının Berlin'de konser vermesi, o yıllarda çok önemli bir olay kuşkusuz. Ferhunde'nin Türk elçiliğinde verdiği konser büyük ilg i görüyor. Kendisi, bu tür olayları anlatmaktan biç hoş­ lanmıyor, ayrıntılara girm iyor konuşurken, hatta konuyu değişti­ riyor.

öğrenimi için Leibzig'e gittiler

F

e r h u n d e Remzi Ar-navutköy Kız K oleji’ni b itir d iğ i zam an y o lu , yöntemi çoktan çizilmişti. Remzi Girİt’ in Harp Akademisindeki bir Alman dostu, Von Klevik, Almanların Alexander von Hum­ boldt Stiftung bursundan söz- ediyor, çocukların bu burstan yararlanmasını öneriyor. Alman­ y a’ya yazılıyor, burslar sağ­ lanıyor. İki kardeş yola düşü­ yorlar. Yıl 1928. Babalan Sa- nkam ış’ta görevli. Anneleri u- ğurluyor onlan. Sirkeci G an ’nda gözyaşlan içinde bir anne b ı­ rakarak Leibzig’ e yöneliyorlar. İstanbul’ dan, aile çevresinden ayrılmak, gurbet ellere gitmek kolay değil. Am a aynlık hüs­ nünü aşan duygular da var. Bu tren onlan bir müzik akademi­ sine götürüyor. Ankara’da ver­ dikleri konserden sonra Çan­

kaya’da Mustafa Kemal'in sof­ rasında yapılan konuşmalar çın­ lıyor kulaklarında. Bir Batı ül­ kesinde müzik öğrenimi yaparak Türkiye’ye dönecekler, öğ ren e­ cekler ve öğretecekler.

Uzun bir tren yolculuğu, sonra Leibzig. İstasyona yakın bir otelde geçiriyorlar geceyi.

G ö s t e r

A lm c m c a 'n ı

Sabah erkenden müzik aka­ demisine. Ferhunde Remzi ko­ lejde Almanca da okumuş, kar­ deşi çok rahat yürüyor yanında.

— Haydi bakalım göster Al- mancanı, diyor.

Değerli sanatçı Leibzig’de ilk günü anımsayarak tatlı tatlı g ü ­ lüyor.

—Kolejde Schiller’in “ Hand- schuhe-Eldiven” şiirini ezbere biliyordum. Almanca sözlüğüm ou şiirin kapsamı kadar. Yolda rastladıklarıma akademinin y o ­ lunu soruyorum. “ Geradeaus” diyorlar. Eldiven şiirinde bu söz yok, anlamını bilmiyor, sağa, sola diye Necdet’i oyalıyorum. Sonunda akademiye vardık.

Alman çayı çabuk öğrendim. Bir gün akademi yöneticisini Amerikalılarla İngilizce konu­ şurken görünce, epey içerledim. Benimle neden İngilizce konuş­ madığım sordum. “ O zaman sen

bu kadar iyi Almanca konuşa mazdm” dedi.

P o s t a k ı r k g ü n d e

g e l i y o r , t a s a l a r

d u y u lu y o r ..,

Aimancayı öğreniyor, Leib­ zig’deki yaşamında güçlük çek­ miyor ama postadan mektup beklemek çok güç geliyor genç kıza.

—Annem bizi uğurladıktan sonra Sarıkamış’a babamın ya­ nma gitti. Mektuplar kırk günde geliyordu. Ben de gözlerim yol­ da, üzülüyor, bir kara haberi bile kırk günde alacağız, sonra ne yapacağız, diye tasalanıyordum.

Leibzig bir müzik merkezi o zam an. M üzik ak adem isin de dünyanın her köşesinden gelen öğrenciler, sanatçılar var. Furt­ w än gler, F isch er G ie se k in g , Backhaus da bunlar arasında. M ax Pawer, Davison, Bassel- mann da Gewandthaus’da ders veriyorlar.

G e r g i n p a r m a k l a r

n a s ı l g e v ş i y o r ?

Ferhunde Erkin'in piyano ile bütünleşmesi Leibzig’de profesör Weinreich ile başlıyor. Alman profesör genç Türk öğrencisine büyük ilgi duyuyor. Usta-çırak ilişkisi güzel bir dostluk içinde çok olumlu biçimde gelişiyor. Weinreich bu Türk kızım ilk kez dinleyince şöyle diyor:

—Çok iyi, çok müzikal ama çok gergin...

Ferhunde Erkin’ in gözleri par­ lıyor o günleri anımsarken.

—Weinreich olağanüstü bir öğretmendi. Gergin parmakları­ mı gevşetti. Modern tekniği öğretti bana.

Gergin parmaklşr nasıl gev­ şiyor derseniz, Ferhunde Erkin Yeşiltepe’deki evinin salonunda bir köşeyi baştan başa kapsayan kuyruklu piyanonun başında, kocasının “ Küçük Çoban” adlı yapıtım çalarak anlatıyor.

— Ağırlık metodu bu. N ota­ nın gereğini veriyorum. Parmak, el, kol, dirsek, omuz, vücut, ama vurmadan, derinlemesine, sesin tabam oluşuyor. Ben de kon- servatuvarda yıllarca bu metodu

öğrettim çocuklara.

Leibzig’de iki buçuk yıl kalı­ yor, piyanist ve kemancı kardeş, Necdet Remzi Gewandthaus or­ kestrasında da çalıyor, yakın kentlerde öğretmenlerin düzen­ lediği konserlerde iki kardeş birlikte çalıyorlar, bir de Ber­ lin’deki Türk elçiliğinde bir kon­ ser.

— Berlin Büyükelçimiz Ke- malettin Sami Paşa’ydı o zaman. Konsere Berlin'deki Türk kolo­ nisi ve kordiplomatik geldi.

Bir Türk kızının Berlin’de

konser vermesi o yıllarda çok önemli bir olay kuşkusuz. K on­ ser büyük ilgi görüyor. Yaban­ cılar genç Türkiye Cumhuriye- ti’nin bir temsilcisini selâmlıyor­ lar, bu genç kızda. Ferhunde Erkin bu tür olayları anlat­ maktan hiç hoşlanmıyor, aynn- tıtora girmiyor konuşurken, hat­ ta konuyu değştiriyor.

D o k u z u n c u

S e n f o n i'y i

d i n l e r k e n

b a y ı l ı y o r

— Leibzig’de başımdan geçen bir olay yaşam boyu sürdü. Konserlerde kapının yanında ve en kenarda oturmam bu olaya dayanır.

Bir bayılma olayı bu. Ferhun­ de Erkin anlatıyor:

— Kardeşim ile birlikte ilk kez bir konser galasına gidecektik. Beethoven'in dokuzuncu senfo­ nisini dinleyeceğiz. Uzun etek giydim ilk kez, saçlarımı yaptım, süslendim. Bir galaya gideceğim için çok heyecanlıyım. Kardeşi­ min nişanlısı da var. Am a yan- yana üç yer bulamadık. Ben yanlız oturdum. Birden bir korku girdi içime. Ya bayılırsam diye düşündüm. Bir kaç kez arkaya döndüm, kardeşimin oturduğu yere baktım. Almanya’ da kon­ serler çok saygıyla dinlenir. B e­ nim kıpırdan!şundan yanlında­ kiler rahatsız oldu sanırım. Bunu farkedince daha çok korkmaya başladım. Senfoni çalarken bir­ den her şey karardı, ötesini anımsamıyorum. Gözümü açtı­ ğım zaman baktım, yanımda oturan Alman’ın kucağındayım. Biraz önce bana sinirlenen adam ilgiyle soruyor.

—Şimdi iyileştiniz herhalde, size başka bir yardımım olabilir mi?..

—Teşekkür ettim, bir taksiye bindim, eve geldim.

Göz kararmasıyla başlayan bu baygınlık hâlâ sürüyor. D ok­ torlar gerçek nedenini bulamı­ yorlar. Galiba kortizon tedavi­ siyle önlemeyi düşünmüşler ama ilâcın yan etkilerini göze alama­ dığı için, birkaç yılda birden karardığa dalıyor Ferhunde Er­ kin,

Bu karanlık Kemancı Berger’- in karşısında başlamış ilk kez, İstanbul’da Beyazıd’daki evde. Berger sert bir öğretmen.

YARIN:---KEMANCI

BERGER'İN AŞKI

MALKOÇOĞLU

_ŞATOSU

esmtz

A Y H A N BAŞOGLUı

ÖZET: Ontar isimli garip bir yabancı, Moldavya Karpatlarında bîr vadide yaşayan halkı sihirli davulu ve e k '

r vadide yaşayan halkı sihirli davulu ve göğsOnde asılı göz şeklin-

r şato inşa ettirmiştir. İradesini, buyruğu altına aldığı bu insanlara

dır. Malkoçoğlu ve Ejder, u n ta rın izindedir.'Malkoçoğlu, bir pa-de bir taşla ipnotize epa-derek buyruğu altına almış ve esrarlı bir ş

karanlık cinayetler İşletmekte ve esrarlı emeline âlet etmektedir . . . . nayırı talan eden Ontar'ın adamlarını tepeler ve bir kızı ellerinden kurtarır. Halk şimdi Ontar'ın öfkesi ve intikamından korkmak­ tadır...

'in

M illiyet

kü çü k ila n la r ı

b üyük iş le r b a ş a r ır

M illiy e t

'e bir telefon kafidir

J

TURHAN SELÇUK I

irORKMA ¿AR

jci

M. ûrEL ARAM­

DAN ! HATTA ¿-fiME. BuRADA DUA.

Ferhunde Remzi ilk kez kemancı

Berger azarladığı gün bayıldı

Ferhunde Remzi, hiç çarşaf giym iyor ama, çarşaflı bir fotoğraf çektirmekten geri kalmıyor. Leipzig 'deki arkadaşlarına yolluyor bu fotoğrafı...

hc'Aif %.

m ."'

f i

3? >

* it,

■

V

«

•KEM AN CI BERGER

GENÇ ÖĞRENCİYİ

BAYILTMIŞTI AMA

PİYANO SEVGİSİNİ

ÇALIŞMAYI

AŞILAMIŞTI.

FERHUNDE HANIM

MACAR ÖĞRETMENİ

HEP SAYGIYLA ANDI

• MACAR BERGER

BÜYÜKADA'DA

DİLLERE DESTAN

BİR AŞK YAŞADI

ALİYE BERGER İLE.

BERGER ÖLÜNCE

ALİYE HANIM'IN

CANINA

KIYMASINDAN

KORKTU HERKES

•BÜ YÜ KA D A 'D A

YAŞLI KUŞAKLARIN

KULAKLARINDA

HALA MACAR

KEMANCININ BACH

SONATLARI ÇINLAR

MEHTAPLI GECELERDE

M ALK

0

Ç

06

LII

ŞATOSU

A Y H A N BAŞOĞLU«

aarlD bir yabancı, Moldavya Karpatlannda bir vadide yaşayan halkı sihirli davulu ve göğsünde asılı göz şeklin­ de bir tasla ionot^e ederek buyruğu altına almış « e s r a r l ı bir şato inşa ettirmiştir. İradesini, buyruğu altınaaldığı bu İnsanlara teranlıkcîrtayetler* ^ f m e k t e veesrarlı emeline âlet etm ektedir Malkoçoğlu ve Ejder, u m a rın izınded rM a lk o ç o ğ lu bir pa­ nayırı talan eden Ontadın adamlarını tepeler ve bir kızt ellerinden kurtarır. Halk şimdi Ontadın öfkesi ve İntikamından korkmak-ÖZET: Ontar İsimli „

de bir taşla ipnotize

K

EM ANCI Berger öğren­ cilerine karşı çok acıma­ sız. Çalışmayanı affet­ miyor. Ferhunde Remzi’yi de sorguya çekiyor bir gün. Genç öğrenci notaları çalıyor ama Berger beğenmiyor.

— Ferhunde Hanım çalış­ mamışsınız, diye bağırıyor.

Suçlanmak, azarlanmak ağır geliyor. Genç kız sessizce Ber- ger’ e bakıyor.

— Gözleri çok öfkeliydi, g i­ derek karanlık bir kuyu gibi derinleşiyordu. Birden gözüm karardı, düştüm ...

Kemancı Berger genç öğren­ ciyi bayıltmış ama, piyano sev­ gisini, çalışmayı da aşılamış. Macar öğretmeni hâlâ saygıyla anıyor.

— Çalışmamı derinleştirdi­ ğim zaman elimdeki yapıtı daha çok severim, çalışma alışkanlı­ ğım da Berger ile başlıyor,diyor.

Kemancı B e.ger in müzik y a­ şamımızda ayn bir yeri var. işgal altındaki İstanbul’a geldiği za­ man birçok kişiye ders vermiş, iki Türk çocuğunun ilk kez konser vermesini sağlamış, mü­ zik dalında çok kişiye emek ver­ miş bir sanatçı Kari Berger. Onca çalgıcı yamnda bir de ressam kazandırıyor sanat dün­ yamıza. A liye Berger.

Şakir Paşa’nın güzel kızı ile Macar ressam arasında dillere destan bir aşk var. Büyükada’da çamlar arasında bir aşk yuvası çamlar kadar yeşil, diri bir res­ samın atölyesi oldu sonra. B e r ­ ger’ ini yitiren A liye Hanım, ner- deyse kemanlar arasında kaybol­ du. Durmadan keman gravürleri yaptı. O gravürleri seyredenler sevginin yaratıcı gücünü de sap­ tadılar Berger’ in kemanlarında. Bir süre sonra İstanbul’da dü­ zenlenen bir resim yarışmasında bu sevgi başka bir boyuta vardı. Uluslararası bir seçici kurul Aliye Berger’e birincilik ödülü verdi.

Ö n c e F ü r e y a

H a n ı m ' a d e r s

v e r i y o r

Şakir Paşa ailesinden bir dip­ lomat, Dışişleri Siyasal ilişkiler Müsteşar Yardımcısı Büyükelçi Erdem Emer teyzesi Aliye Şakir ile Macar kemancının aşkım bü­ yük saygıyla anlatıyor.

— Berger’den, önce Füreya ablam keman dersi aldı.

Füreya ablam dediği seramik sanatçımız Füreya Koray.

— Bir aralık da Aliye tey­ zeme ders verdi, diye devam ediyor Erdem Em er. Aliye teyze o zaman tanrıçalar kadar güzel, Berger de müthiş yakışıklıydı. Çok geçmeden aralarında büyük bir aşk başladı. Çocukluğumun en güzel anısıdır bu. Teyzemin Berger ile gizlice buluştuğunu hissettim. Aynanın karşısında saatlerce süslenir, daha güzelleş­ mek isterdi âdeta.

Mülkiye’ye giderken Erdem Em er de ders almış Berger'den. Eleştirilerini, uyarılarım saygıy­ la anımsıyor. Ama asıl annesinin

UN PROFESSEUR

DE FRANÇAIS

Un Professeur d ’origine Français étant préférable est cherché pour donner une heure de leçons privées cha- guejour.

Le salaire est satisfaisant et les applications seront con­ fidentielles.

Téléphones:

67 74 46 - 6774 47 67 7 0 5 1 — 67 43 50_____

Berger ile çakşmalarını vurgu­ luyor. A yşe Hanım güzel piyano çalar, kemancı Berger’e konser­ lerinde eşlik edermiş, Berger İstanbul’a yerleşiyor ama, sık sık yurt dışına gidiyor. O kon­ serlerin çalışmalarını da birlikte yapıyorlar.

Keman edebiyatımızın ünlü kişilerinden biri olan Macar ke­ mancının din değiştirerek Müslü­ man olduğunu, Ömer Baki adım aldığını yaşlı kuşaklar bilir. Ömer Baki Berger, Büyükada’da Şakir Paşa ailesinin aile mezar­ lığında yatıyor.

M e h t a p t a

B a c h ç a l a r d ı

— Hırtınyan Köşkü’nün bah­ çesindeki küçük bölümünü tu t­ tukları zaman Büyükadalılar bu evin uğursuzluğundan söz etti, ama onlar aldırmadılar. Berger enişte o evi çok sever, mehtaplı gecelerde denize karşı Bach ça­ lardı saatlerce...

Hırtınyan Köşkü gerçekten uğursuz ya da kemancı Berger’ - in hasta kalbi sevdiği kadının aşkına dayanamıyor. Bir son­ bahar akşamı bir kriz geçirerek kemancı Berger dünyamızdan ayrılıyor. A liye Berger deliye dönüyor. Adamn bütün yase­ minlerini topluyor, sevdiği erke­ ğe bembeyaz bir yorgan yapıyor. Ölümü, içine sindiremiyor, uyku­

suz gecelerde hayal gibi dolaşı­ yor ada yollarında.

— Teyzemin canına kıyma­ sından korkar, sabaha kadar nö­ bet tutardık, diyor Erdem Er- ner. Bir gece uyuyuvermişim, birden gözlerimi açtım, bir suçlu­ luk duygusuyla teyzemin ellerine sarıldım.” “ Korkma bir şey yap­ mayacağım” dedi...

Hristo tepeleri daha nice sev­ dalara, tutkulara sahne oldu şimdiye kadar. A m a Büyükada’ - mn yaşlı kuşaklan mehtaplı gecelerde hâlâ Bach’m sonatla­ rını duyduklarını anlatırlar. Y a­ seminlerin baygın kokusunda da yaseminler kadar güzel bir kadı­ nın ıstırabını hissettiklerinden söz ederler.

Ferhunde Erkin, Şakir Paşa’- nın güzel kızıyla Macar keman­ emin aşkını uzaktan, ilgiyle, say­ gıyla izliyor. Ama Leibzig’dey- ken ona âşık olan delikanlılara yüz vermemiş hiç, hele evlenmeyi asla düşünmemiş. Alman arka­ daşlarına biraz içerliyor galiba. Bu Türk kızının karşısına geçip sorarlarmış durmadan:

— Çarşafın nerde, başörtünü nerde bıraktın?..

— Ben hiç çarşaf giymedim. İstanbul’ da doğdum, yabancı okullarda yetiştim, çevremde de çarşaf giyen yoktu, derdim ama inanmazlar, yeniden sorarlardı.

Mizah yanı da çok tatlı. Kalkıp fotoğraflarla dolu bir zarf çıkarıyor dolaptan. Bir fotoğıaf buluyor. Çarşaflı bir genç kadın.

— Leibzig’ den İstanbul’ a döndüğüm zaman babam E r­ zurum’da görevliydi. Daha d o ğ ­ rusu Sarıkamış’ta. Annem E r ­ zurum'da bir çarşaf almış. Onu giydim, Arnavutköy’de bu fo­ toğrafı çektirdim. Almanya’ daki arkadaşlarıma yolladım.

— İşte yine çarşafa döndüm, diye yazdım.

Oysa, Türkiye'de kızlar başka bir yaşama dönmüştü artık. Çarşaf bir yana kız-erkek karma okullarda okuyorlardı.

r-YARIN:---İNÖNÜ İKİ KARDEŞİ

ANKARA'YA

ÇAĞIRIYOR

S a y f a

~7

_{29 M A R T 1982}

32 K IS IM T E K M İL İ B İR D E N

CİMSELER VüK [

tfHEP-PE llip-PEM

t t í í L W . . / E M İ M MÍIÍM KEPAMİ 0 ŞARLANMIŞ

-um...

T \ İ

leape

P£U?

amam

İİÎ

m

! İ

ste

öurapa

ÍU ÎTE Í3AK HAN1H, $

m

k

VufcuYuSE 8A|<|

dOiLEFLİ FELFECRÎ ûlVuVOA.

¿rt4Í>Ufc-í>M MU 0M ¡I S

ö

V

m

yûMV^

’— AY! KOR

KWTUYOWUN ÖENİKEfLAMİ. ¡Ferhunde ve Ulvi Cemal Erkin— [Kırk yıllık bir evliliğe böyle başlıyorlar. Ankara Nikâh Salonu'nda sade bir törenle...

Erkin ç ifti, kızları Sevin ve içten ile Selanik

Caddesi'ndeki evde, Baki Süha

Ediboğlu ile bir söyleşide. Ancak, çalışmaktan, evde çocuklarla oturmaya, dostlarla söyleşiye vakit kalmıyor.

Başbakan İnönü

g m

^

^ ^

iki kardeşi

^

w ^ j w

Ankara'ya^

^ ^ m A nkİM~MusıkTWuWliWMek tebl'nin parlak yıfflz ia ri^fâ ^n < â z T r

¡çtprfi

Akses, Necdet Atak, Ferhunde Erkin, Cevat Memduh Aitar,

Ul\

lO ld > *~ ıı Cemal Erkin... Bir konser öncesinde...

Yıl 193ü.

Zeki Bey'in odasındaki rastlantı

Ferhunde Remzi'nin soyadının

Erkin'e dönüşmesiyle sonuçlandı

Ferhunde ve Ulvi Cemal Erkin— Kırk yıllık bir evliliğe böyle başlı­ yorlar. Ankara Nikâh Salonu’nda sade bir törenle...

MALKOÇOĞLU

A Y H A N BAŞOĞLLU

Ş A T O S U

_____ Karan lı bunlardan biriı tutsakl

# Musiki Muallim M ektebi

Müdürü’nün odasında Ulvi Cemal

Erkin’le karşılaştığı an Ferhunde

Remzi, «Onunla ne güzel

dansedilin) diye düşünüyor

Y

IL 1931, piyanist Ferhun­ de Remzi ve kemancı kar­ deşi Necdet Remzi Anka­ ra’ya bir konsere geliyorlar. B a­ baları Genelkurmay’da görevli, Hamamönü’nde bir odalı bir ev ­ de oturuyorlar. îk i kardeş Leib- zig dönüşü kolejde müzik öğret­ menliği için öneri alıyorlar ama Başbakan İnönü buna karşı çıkı­ yor.

— Ankara’da kaim, diyor. M usiki M u a llim m ek tebin d e öğretmenlik yapın.

Sonra b a b a la rın a d ö n ü y o r İnönü.

— Elbet burada çalacaklar, diyor. Kolej için mi yetiştirdin?

İki kardeş Cebeci yolunu tutu­ yor, Musiki Muallim mektebi müdürü Zeki B ey’le görüşmeye gidiyorlar doğruca. 1931 yılında Ankara’da birkaç dil bilen, Leib- zig gibi bir müzik merkezinde öğrenim yapan bir genç kadın için şaşırtıcı bir olay ama Zekî Bey şaşırmıyor.

— Yalnız değilsiniz, diyor, zile basıyor. Ekrem ile Ulvi’yi çağırın, diyor hademeye. Biraz sonra iki genç adam giriyor oda­ ya.

Giriş o giriş.

Ulvi Cemal incecik, romantik çizgili, duygulu bir genç adam. Ferhunde Hanım görür görmez hayal kuruyor.

— Onunla ne güzel dansedilir kimbüir, diye düşünüyor.

A m a ç o k d a n setm iy orla r. Hafta sonlarında Hüseyingazi dağları eteklerinde geziler yapı­ yorlar. Necil Kâzım, Ahmet A d ­ nan da beraber. Ara sıra sinema­ ya gidiyorlar. Bir yıl geçiyor böyle. Ferhunde Hamm, Cebe­ ci’de öğretmen Muhtar B ey’in evinde kiracı. Mahmut Esat da yakın komşusu. Hüseyingazi dağlarının mor eteklerindeki pik­ nikler süredursun albay Remzi Girit D anca'da bir göreve atanı­ yor 1932 yılında. Bu olay Ferhunde ve Ulvi Cemal arasın­ daki güzel arkadaşlığın evliliğe dönüşmesini hızlandırıyor gali­ ba. Söz kesiliyor. Albay Remzi görevine gidiyor. Annesi nikâhı bekliyor. Sade bir törenle evleni­ yorlar. Aynı akşam annesini de uğurluyorlar D anca’ya. Selanik Caddesi’nde bir evde ortak ya­

şam başlıyor.

S a n a t ç ı n ı n y a ş a m ı

o z a m a n d a

k o l a y d e ğ i ld i

Selanik Caddesi’nden sözeder- ken tatlı bir hüzün kaplıyor y ü ­ zünü.

— Sanatçıların yaşamı o za­ man da kolaydeğildi,diyor. Ulvi ile ben yetmiş beşer lira maaş alıyoruz. Benim maaşımın altmış lirasını kiraya veriyoruz. Geri kalanı elektrik, su, yol parası, adam parası. TJlvi’nin aylığıyla da geçinmeye çalışıyoruz. Güç bir yaşam elbet, geçim zorluğu içindeyiz.

Ulvi Cemal Erkin’in ağabeyi Feridun Cemal Erkin de A nka­ ra’da o zaman. Dışişleri Bakanlı­ ğında iyi bir görevi var. Eşi M u ­ kaddes Erkin Ankara sosyetesi­ nin hoş kadınlarından biri. Son­ radan dışişleri bakam da olan Feridun Cemal Erkin müzikse­ ver bir diplomat, güzel eşi de şan dersleri alıyor. Ara sıra da evinde m ü zik sel top la n tıla r düzenliyor, şan konserleri veri­ yor. Ama amatörce bir çalışma bu. Erkin’lerin annesi de Anka­ ra’da, diplomat oğlunun eşiyle birlikte piyanist gelinini de ça y ­ lara götürüyor.

— O çaylarda rastladığım ki­ şiler benden kızlarına da piyano öğretmemi İstediler. Devleti y ö ­ netenlerin kızlarına piyano dersi vermeye başladım. Dar bütçemiz biraz genişledi. Çocuklara bakı­ cı, eve adam tuttuk.

Ferhunde Erkin’den piyano öğrenenler arasında İnönü’nün kızı, Kemal Gedeleç’in kızı da var. özden Toker hâlâ “ hocam” diye sesleniyor Ferhunde Erkin’ - e. Haftada bir iki kez, özel bir arabayla Pembe K öşk’e gidilmiş genç piyano öğretmeni.

Selanik Caddesi’ndeki evde güç ama mutlu geçiyor günler. Sabahları erkenden Cebeci’ye okula gidiyorlar, öğleden sonra özel dersler, geceleri dost toplan­ tıları. Necil Kâzım Akses, Halil Bediî Yönetken, Cevat Memduh Aitar ile buluşuyor, yemek y i­ yor, müzik söyleşileri yapıyorlar. Kimi geceler Haşan  li Yücel de geliyor Selanik sokağındaki eve.

mim

ÇETİN ALTAN

Bangladeş'te Dedikoduya

Verilen Ölüm Cezası

Ü

ÇÜNCÜ Dünya eziktir, açılıdır, geri kalmıştır, İnsan olarak Üçüncü Dünya’yı hor görmeye kimsenin hakkı yoktur... Hepsi tamam, hepsi doğru­ dur da, bazı Üçüncü Dünya toplumlarının aşırı derecede sadık ve mazoşist olduğu da doğrudur.

Bangladeş’te son darbeden sonra İlk alı­ nan kararlardan biri ne biliyor musunuz? Dedikodu yapanların hemen ölüm cezası­ na çarptırılması...

Buradaki "dedikodu”, “İktidarın aleyhin­ de söylenti uyduranlar falan” anlamına da geliyor ama,böyle bir suçun açıkseçik ta­ nımlaması kolay yapılamayacağı İçin, ö- lüm cezasının kimlere nasıl uygulanacağı­ nı kestirmenin de olanağı yok...

★ ★ ★

S

İMDİ veba salgını gibi bir ihbar sal­ gını başlayacaktır Bangladeş’te. Ev sahibine kızan kiracı, kayınbirade­ rinden gıcık alan enişte, ustasına diş bile­ yen çırak, el altından sinsi sinsi İmzasız mektuplar yazarak:

— Efendim flşmanca söylenti uyduru­ yor, sözde büyüklerimiz İşsizliği önlemek İçin, İşsizleri gemilere bindirerek,deniz or­ tasında hepsini batırıp yok edeceklermiş, bir yurt sever olarak durumu size bildiriyo­ rum türünden, cehennem tezgâhı kurmaya kalkacaklardır.

Bre kim uyduruyor bu namussuz yalanı? İhbarcı kimden öç almak İstiyorsa... Salla sırtla getir adamı karşına: — Ulan sen İşsizleri toplayıp gemilerle denizde hepsini batırıp yok edeceğimiz söylentilerini yaymaya utanmıyor musun?

Adam da başlayacak yalvar yakar olma­ ya:

— İki gözüm önüme aksın efendim, ben böyle bir şey uydurmadım...

İnsanın böyle bir suçlama önünde, söy­ lenti uydurmadığını kanıtlayarak kendini savunması olanağı yok gibidir. Olsa olsa: — Bu söylentiyi uydurduğumu kim duy­ muş, diye soracaktır.

Kazara biri çıkıp da:

— Ben duydum, dedi mİ, haydi ipe...

* ★ ★

E

FENDİM falanca da büyüklerimi­

zin, herkesin evi tarlası, nesi varsa, kendi mülkiyetlerine geçireceğini uyduruyor...

Yine getir fıkaranın birini:

— Ulan namussuz, herkesin evini, tarla­ sını kendi mülkiyetimize geçireceğimiz ya­ lanını yaymaya utanmıyor musun? diye başla sıkıştırmaya adamı...

— Kur’an-ı Kerlm’e el basayım, iki gö­ züm önüme aksın, tez günde çocuklarımın ölüsünü öpeyim böyle bir şey uydurma­ dım. Ne olur kıymayın bana...

Acaba söylemiş midir,söylememiş midir? Dudakları korkuaan pek titriyordu. Söyle­ memiş olsa o kadar korkmazdı. Üstelik de başkalarına gözdağı olur... Haydi ipe...

★ ★ ★

E

FENDİM feşmekân diyor kİ on seki­

zine basmış kızlann hepsi muaye­ neden geçirilecek ve bâkire çıkma­ yanlar parça parça kesilip köpeklere yedl- rilecek.

Şimdi durum biraz değişik. Bu söy­ lentiyi yayanı cezalandırmalı mı, cezalan- dırmamalı mı?

Cezalandırırsak, kızların bâkire çıkma­ masına gözyumacağımız anlamına gelebi­ lir. Bu da pek sofu olan halk üstünde iyi etki yapmaz. Hatta belki bu söylenti puan bile kazandırmıştır bize... Boşver bu İhba­ ra kulak asmayalım.

E

FENDİM festekiz efendi dedikodu

yapıyor. Sözde istihareye yatmış da düşünde on İki sıçanın kırk fiil yedi­ ğini görmüş. Bu düşün bir yorumuna göre filler eski yöneticileri, bir yorumuna göre de filler yeni yöneticileri slmgeliyormuş. Bu yorumlar bana biraz çarpık geldi, İhbar etmeyi boynumun borcu saydım.

★ ★ ★

B

UNLARA benzer yarım milyon ihbar olsa, ayıkla pirincin taşını. Ortalığı kimsenin karıştırmaya kalkmaması için dedikoducuların ölüm cezasına çarptı­ rılacağı kararını almak kolaydır da, İhbar­ ların sayısı milyonu aşmaya başlayınca kararın uygulamasını sürdürmek kolay de­ ğildir.

Çünkü bu kez de başka türlü dedikodu­ lar çıkacaktır.

— Haberin var mı, Sevab-ül-Rahman efendi niye asılmış?

— Niye asılmış? t

— Allah zalimlerden yana değildir, dedi­ ği için asılmış...

— Yapma yahu... — Vallahi öyle...

— Peki ama Hutbet-ül-Muharrem efendi de, bunun tam tersini söylediği için asıl­ mıştı.

— Nasıl tam tersini söylediği için? — Sözde Allah zalimlerden yana oldu, demiş de ondan asılmış...

— Kardeşim Hutbet-ül-Muharrem efendi onu, kendisine düşen mirası kendisine vermeyen büyük ağabeyiyle karısı İçin söylerdi. Siyasetle falan ilgilenmezdi kİ

o ...

— Ya Sohbet-ül-Cemaleddln neden asıldı? Tıraş olurken berbere “Dikkat et İyi berbersin ama usturan iyi kesmiyor” dediği için asıldı. O sırada bilmem kim radyoda konuşuyormuş. Oysa Sohbet-ül-Cemaled- dln’in tıraş olduğu berberde radyo bile

yokmuş. *

★ ★

D

EDİKODU yapmaya, ölüm cezası vermeye kalktın mı, disiplini sağlam tutayım derken akla hayale gelme­ yecek başka türlü bir hukuk karışıklığının da fitili yakılmış olur. Zaten Üçüncü Dünya toplumlarından birçoğunun başına gelen dertlerin önemli bir nedeni de hukuk biri- kim sizliğldlr...

★ ★ ★

B

İR arkadaş bir arkadaşa:

— Seni gidi seni, yine kiminley- mişsln dün akşam, diye takılıyor­ du...

— Oğlum bırak böyle sözleri dedim. Bi­ rinin tepesi atar seni bir Bangladeş’e gönde­ rir, anlarsın o zaman dedikodu yapmanın ne demek olduğunu...

Bir toplumda uygarlık düzeyi ne kadar düşükse, belânın da boyu o kadar büyük oluyor.

Nihat Ali Üçüncü ile birlikte, p o­ ker oynuyorlar. Haşan  li Yücel ile Ulvi Cemal’in dostluğu Pa­ ris'ten. Ulvi Cemal Galatasaray Lisesi’ni bitirince, Millî Eğitim Bakanlığı’mn açtığı bir sınavı kazamyor, Paris’e gidiyor. H a­ şan AU Yücel de öğrenci m üfet­ tişi Paris’de. Genç müfettiş ile Paris konservatuvarının Türk öğrencisi kimi geceler buluşur, konuşurlarmış, kimi zaman da poker oynarlarmış, Ankara’ya dönüşte o dostluk sürüyor.

Ç a n k a y a ' d a p o k e r

o y n u y o r l a r

Belki de Çankaya’da, Mustafa Kemal’ de yorgunluğunu gider­ mek amacıyla kimi akşamlar p o­ ker oynadığı için, poker Anka­ ra’da salgın bir oyun o dönem. Ferhunde Erkin şöyle diyor: — Çankaya K öşkü’ne çağrıl­ dığımız gecelerden birinde Gazi bizi de poker masasına oturttu. Maaşımı yeni almıştım. Hepsini birden kaybedince aklım başım ­ dan gitti. Yanlındakiler üzülme- memi, biraz sonra harman yapı­ lacağım söylediler. Gerçekten de herkes zararını çıkardı sonunda. Evimizdeki poker partileri de uzun sürmedi, öylesine dar bir bütçenin dengesini bozmayı Ulvi göze almadı hiçbir zaman.

Erkin’lerin iki kızı var, Sevin ve İçten. Kızlarım çok seviyor­ lar. Hafif bir hastalık bile büyük üzüntülere yol açıyor, özellikle Ulvi Cemal, çocuklarının hasta­ lanm asına hiç d a y a n a m ıy o r. Ferhunde Erkin kocasını üzün­ tülerden korumak için bu tür olayları yalnız göğüslemeye çalı­ şıyor.

ö n c e Selânik sok a ğ ın d a k i evin, sonra Atatürk Bulvarı’nda Zafer Apartmanı’ndaki dairenin

KÜÇÜK KARDEŞLER!..

Sizin de bir derginiz olacak

Y A K I N D A . . .

en büyük oyuncağı piyano, g öz­ lerini piyanoyla açıyorlar. Piya­ noyla uyuyor, piyanoyla uyanı­ yorlar. Baba ninniler besteliyor küçük kızlarına. Evde müzikden, konserden başka söz edilmiyor. Konser akşamlan da başka so ­ nullar yaşamyor Erkin ailesinde. Piyanist anne çocuklan bıraka­ cak birini bulmak zorunda. Kız­ larını güvenilir ellerde hisset­ mezse gönül rahatlığıyla gidemi­ yor konsere.

Ferhunde Erkin kızlanmn müzikle uğraşmasını düşünmü­ yor hiçbir zaman. İçtenlikle açıklıyor duygularım.

— Yaşamımda her şey biraz yarım gibi gelir bana. Müzikle uğraşırken çocuklarımla istedi­ ğim kadar ilgilenemedim. Ço- cuklanmla ilgilenince başka şey­ leri ikinci plana ittim. Bu neden­ le kızlarım için başka bir yaşam özledim belki. Evlenmelerini, iyi

bir eş, bir anne olmalarını iste­ dim her şeyden çok...

Sonra da ekliyor:

— İki kızımın da müzikle ilgisi hâlâ sürer, özellikle İçten’in müziğe büyük eğilimi vardır, ç o ­ cukken bir de küçük parça beste­ lerdi. Onun söylediği bir parçayı Ulvi notaya aldı, Vedat Nedim Tör “ küçük besteci” diye bir y a­ zıyla yayınladı o besteyi, Doğan Kardeş dergisinde...

r - YARIN:---ı

Musiki Muallim

Mektebi

konservatuvara

dönüşüyor

ÇOK İYİ İNGİLİZCE VEYA ALMANCA

LİSANLARINA VAKIF

M A K İN A Y E

ELEKTRİK

M Ü H EN D İSLERİ

ARANIYOR

İngilizce veya Almancaya bihakkın vakıf, tecrübeli, enerjik, ticarî nosyonu olan, Ankara’da veya İstanbul’da devamlı vazife görecek makina ve elektrik mühendisleri aranmaktadır. Fazla lisan bilenler tercih edilecektir. Müracaatlar gizli tutu­ lacaktır.

Müracaat: Mehmet Kavala Müesseseleri Tel: 49 83 48 veya 49 83 47

İlancılık: 9201

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İSLETME FAKÜLTESİ

ÜRETİM YÖNETİMİ ENSTİTÜSÜ ÜRETİM

PLANLAMA VE KONTROLÜ SEMİNERİ

(5 NİSAN - 9 NİSAN 1982)

Seminer, mamul ve hizmet üretici işletmelerdeki çeşitli planlama sorunları ve çözüm yöntemleri ile ilgili eğitim gereksinmesini karşılamak amacıyla hazırlanmıştır.

Seminer, işletmelerin üretim planlama ve kontrolü, imalat programlama, iş hazırlama, endüstri mühendisliği v.b . depart­ manlarında görevli konu ile ilgili elemanlara açıktır. Programda, uygulama alanı en fazla olan üretim programlama ve kontrol teknikleri, örnek problemlerle işlenecektir.

Seminer, E TA P İSTANBUL (Tepebaşı) Oteli’nde, saat 9.30 - 16.30 arasında, toplam 30 saat olarak gerçekleştirilecek­ tir. Son başvuru tarihi 2 nisan cuma günüdür.

Ayrıntılı bilgi ve kayıt için;

A .U . işletme Fakültesi Üretim Yönetim Enstitüsü, Beyazıt - İSTANBUL.

Telefon: 20 89 43 ve 20 85 00 (10 hat) 60, 74, 35.