Eski eserler

T A R İ H İ B A H İ S L E R

I I I I = I I I I I I I I I I I I I I I I f T l I I I I I I I I I I I I I I I ! I I I I I I I I I I I I I I I I I I I H I I I I I l l l l l l I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I =1 1 1 !

eski

eserler

B ü t ü n d ü n y a d a ( T u r i z m ) y e n i b i r s a n a y i h a l i n e gel­ m iş b u l u n m a k t a ­ d ır. D e v l e t l e r b u s a n a y id e n â za m i is t i i a d e e d e b i l m e k

r

Y a za n :

l

Halûk Y . Şehsuvaroğlu

1

i

B u a r a d a Kruu- ç e ş m e d e k i E n v e r P a ş a k ö ş k ü n e i- zafe e d i l e n t a r i h î vasfı da gör-: d ü m . O s m a n l ı o r­ ç a r e le r i n i a r a ­ m a k t a ve k e n d i ü l k e l e r i n i n gü zel l i k l e r i n i , t a r i h ve s a n a t z e n g i n l i k ­ l e r i n i p r o p a g a n d a e t m e k t e d i r l e r . Ş ü p h e y o k ki b u s a h a d a d ü n y a ­ n ı n en t a l i h li m e m l e k e t i T ü r k iy e - dir. A s ır l a r c a b i r b i r i n d e n b ü y ü k m e d e n i y e t l e r e b e ş i k li k e t m i ş b u l u n a n güzel A n a d o l u d a t a b i a t i y l e t a ­ rih b ü t ü n c ö m e r t l i k l e r i y l e yanya- na g e l m i ş t i r . î k t i s a d e n g e r i k a lm ı ş b u l u n a n T ü r k i y e , y e n i b i r k a l k ı n m a p l â n ı i le y a ş a m a s e v iy es in i y ü k s e l t m e k ç a b a s ı iç in d e d ir . ' ö y l e ü m i t e d iy o r u z k i b u p lân , g e n iş ö lç ü d e t u r iz m s a n a y ii n e de y e r a y ır m ı ş ve b u s a n a y iin b a ş lıc a d a y a n a k l a r ı n d a n b i r i o lan eski e- s t r l e r k o n u s u n u ö n e m l e e le a lm ı ş ­ t ır . A s ı r l a r d a n b e r i esk i e s e r l e r m e v ­ z u u , l â y ı k o l d u ğ u ş e k ild e işl en e- m e m i ş v e z e n g in b i r m e m l e k e t i n t a r i h h â z i n e l e r i k o l a y l ı k l a y a b a n ­ cı m e m l e k e t l e r e a k t a r ı l ı p g itm iş ­ tir. G e ç e n l e r d e A l m a n y a d a n ge le n b i r a h b a b ı m , A n a d o l u d a n s ö k ü l ü p o r a d a k u r u l a n B e r g a m a ş e h r i hak- k ı n d a k i i n t i h a l a r ı n ı t e e s s ü r l e an­ l a t ı y o r d u . A l m a n l a r o v a k i t l e r b i r (irade-i s e n i y y e ) i le koca b i r me­ d e n iy e t i y e r in d e n s ö k ü p g ö t ü r m ü ş ­ l e r d i . H a m d ı Be y, M ü z e l e r M ü d ü r l ü ­ ğ ü n e g e ld i k t e n s o n r a T û r k i y e n i n a r k e o l o j i k s e r v e t l e r i ü z e r i n d e gös­ t e r d i ğ i tit i z l i k ve b u s a h a d a k i fe­ yizli ç a l ı ş m a l a r ı b u g ü n d e h a y r a n ­ lığ ım ız ı ve ş ü k r a n l a r ı m ı z ı b u b ü ­ y ü k isim ü z e r i n d e t o p l a m a k t a d ı r . C u m h u r i y e t d e v r in d e . b i lh a s s a A t a t ü r k ’ü n b ü y ü k i ş a r e t i ile h a k i­ k a t e n geçm iş z a m a n l a r a v e eski T ü r k m e d e n i y e t l e r i n e ışık t u t a n k a z ı l a r y a p ı l m ı ş ve d ü n y a i li m çev r e l e r i n i n ilg isi b i r de fa d a h a A n a ­ d o lu ü z e r i n e t o p la n m ış tı . F a k a t ne o z a m a n l a r , n e de d a h a s o n r a l a r ı b i r eski e s e r l e r , m ü z e l e r k a n u n u y a p ı l a m a m ı ş v e b ö y le c e t a r i h î e- s e r l e r i m i z esaslı b i r k o r u n m a d a n m a h r u m k a lm ı ş t ır . M e d e n i y e t l e r e b e ş i k li k e d en A- n a d o l u d a b i r çok m ü z e l e r i m i z b ir dep o h a l i n d e d i r . H a t t â İ s t a n b u l m ü z e l e r i de H a m d ı B e y in U m u m M ü d ü r l ü ğ ü z a m a n ı n d a k i p a r l a k l ı ­ ğını ve b e y n e l m i l e l h ü v i y e t i n i çok t a n k a y b e t m i ş t i r . K a z ı l a r d a ç ık a n e s e r l e r d e n m ü ­ h im b i r kısm ı bazı s i m s a r l a r ı n e- lin e g e ç m e k t e ve gizli y o l l a r d a n y a b a n c ı m e m l e k e t l e r e t a ş ı n m a k t a ­ dır. B u k o n u l a r z a m a l f za’iTmff'^le a- l ın m ış . f a k a t t ü r l ü d ü ş ü n c e l e r l e b i r n e ti c e y e b a ğ l a n a m a m ı ş t ı r . B u n u n l a b e r a b e r m es ele, a y d ın ­ ları, m e m l e k e t s e v e r l e r i p e k y a ­ k ı n d a n a l â k a d a r e t m e k t e ve bu d e r d in ü z er in e d a im a p a r m a k ba­ s ı l m a k t a d ı r . G e ç e n l e r d e a ld ı ğ ı m b i r m e k t u p da b u k o n u y a acı b i r ş e k i ld e t e ­ m as e d i y o r d u . M e k t u p t a , y a z ı l a r ı m a a i t b i r b a ş la n g ı ç ta n s o n r a a y n e n şö y le de­ n i l m e k t e d i r (S iz e b u l u n d u ğ u m k ö y d e n Ç a n a k k a l e n i n G e y i k li n a ­ h iy es i D a l y a n k ö y ü n d e n b a h s e d e ­ ceğim. B u r a d a T r u v a i le m u a s ı r b i r ş e h i r s a r a y l a r ı , s u r l a r ı , k e m e r ­ leri, m o z a y i k l e r i , göz yaş ı t a ş l a r ı v e s a ir e i le m e m l e k e t i n a y d ı n l a r ı n ­ d a n a l â k a b e k l i y o r . F a k a t n e d e v ­ let b a b a , n e de ş a h ı s l a r o r a lı değil . B u r a d a ç o b a n l a r h e r g ü n k â h t a r i h önces i b i r m o z a y i k . b i r göz­ yaşı taş ı, e li a y ağ ı k ı r ı k b i r h e y ­ k e lc ik , k â h k e h r i b a r , y a k u t y ü z ü k ta ş la r ı gibi t a r i h i m i z e h a z in e o l a ­ c ak c i s i m l e r b u l u r l a r . B u r a d a k azı y a p m a k d a s e r b e s t ­ tir. h e r k e s i n e v in d e t o p r a k t a n ç ık ­ m ış l â h i t l e r , k ö ş e t a ş l a n m e v c u t ­ tu r . A ra sı ra t u h a f ism i o la n b i r a n ­ tik a c ı u ğ r a r , k ö y l ü n ü n e li n d e he v a r s a u c u z f i y a t l a a l ı r g id er, a m a b u n l a r ı t o p l a r da n e r e y e g ö t ü r ü r , b u m e ç h u l d ü r . ) M e k t u p t a b e l i r t i l e n acı h a k i k a t k i m s e n i n m e ç h u l ü d e ğ ild ir . E sk i e s e r l e r i n s o r u m l u s u o l a n l a r d a m e v z u a t ı n k if a y e ts iz liğ i y ü z ü n d e n b i r şey y a p a m a m a k t a d ı r l a r . • H e r h a l d e T ü r k i y e y e n i k a l k ı n ­ m a hızı için d e eski e s e r l e r i de ko­ r u y a c a k t e d b i r l e r a l a c a k t ı r . T u r iz m s a n a y ii n i y a ş a t m a k , y a ­ b a n c ı l a r ı n geniş ö lç ü d e a lâ k a s ın ı m e m l e k e t i m i z ü z e r i n e t o p l a m a n ı n b a şlıc a ş a r t l a r ı n d a n b ir i de b u d u r . Ü m i t e d e l i m v e b e k li y e ii m . E sk i e s e r l e r k o n u s u n a d o k u n m u ş iken, b i r d e bazı a i l e l e r d e m e v c u t t a r i h î m e n k u l e ş y a d a n b a h s e t m e k y e r i n d e o l u r . B u n l a r d a n b a z ı l a r ı k ı y m e t b i l m e z l i k y ü z ü n d e n , b a zı­ l a r ı da z a r u r e t s e b e b iy l e e l l e r i n ­ d e k i k ı y m e t l i p a r ç a l a n s a t m a k t a ­ d ı r l a r . B ö y l e c e f e r m a n l a r , y a z m a k i t a p l a r , i ş l e m e le r , g ü m ü ş l e r , es­ ki t a h t a o y m a l a r , h a lı l a r , y a z ı l a r y a ln ı z s a h i p l e r i n i n e li n d e n değil, f a k a t m e m l e k e t t e n de çık ıp g i tm e k t e d ir . B i lh a s s a z a m a n z a m a n y a p ı ­ la n b ü y ü k m e z a t l a r d a eski T ü r k a i l e le r in i n son k a l a n e ş y a l a r ı da ç a r ş ı y a i n t i k a l e t m e k t e d i r . G e ç e n l e r d e b i r s a b a h g a ze te s in ­ de E n v e r P a ş a y a ait k ı y m e t l i h â ­ t ı r a l a r ı n m e z a t e d ild iğ in i v e bu m e z a t t a M ü z e le r İ d a r e s i n i n b u l u n ­ m a d ı ğ ı m b i ld i r e n b i r h a b e r o k u ­ d u m . d u l a r ı B a ş k u m a n d a n V e k ili, İ t t i ­ h a t v e T e r a k k i r i c a li i l e b e r a b e r b i r çok t a r i h î k a r a r l a r ı b u k ö ş k t e a lm ış , b u b a k ı m d a n k ö ş k ü n t a r i ­ h im iz d e b ü y ü k b i r y e r i v a r m ı ş ( ! ) . B ilin d iğ i gibi E n v e r P a ş a , N a c i ­ ye S u l t a n l a e v li idi. S u l t a n ı n Ku- r u ç e ş m e d e b ü y ü k ve t a r i h î b i r y a ­ lısı v a r d ı. B u y a lı n ı n ü s t k a t ı n d a ve İ s t a n b u l c ih e t in d e E n v e r P a ş a ­ n ın zen g in b i r k ü t ü p h a n e s i b u l u ­ n u y o r d u . E sk i T ü r k e s e r l e r in e , enin y a t ü r l e r e m e r a k l ı o la n P a ş a , k ü ­ t ü p h a n e s i n i i n c e b i r ş e v k l e döşe ­ m iş ti . B irin c i D ü n y a H a r b i n d e b u k ü t ü p h a n e d e E n v e r P a ş a ile M us­ t a f a K e m a l P a ş a a r a s ı n d a m ü h i m ve gizl i b i r g ö r ü ş m e y a p ıl d ı ğ ın ı , N a ciy e S u l t a n d a n ve P a ş a n ı n b i r a ­ d e r i K â m i l B e y d e n d i n le m iş ti m . O s m a n l ı h a n e d a n ı h u d u t h a r i c i ­ ne ç ı k a r ı l d ı k t a n s o n r a b u y a lı d a da b ü y ü k b i r m ü z a y e d e y a p ı l m ı ş S u l t a n a v e E n v e r P a ş a y a a it kıy­ m e t l i e ş y a s a tılm ış tı. Y a l ın ı n k o r u s u n d a E n v e r P a ş a ­ n ın y a p t ı r d ı ğ ı b u g ü n k ü k ö ş k t e b i r kaç p a r ç a e şy a b u l u n m a k t a y d ı Bu e ş y a a r a s ı n d a en k ı y m e t l i ola­ nı b i r I t a l y a n re s s a m ı t a r a f ı n d a n y a p ıl m ış III. S e lim p o r t r e s iy d i . P o r t r e n i n b u son m ü z a y e d e d e sa­ t ılığ a , ç ı k a r ı l m ı ş o l d u ğ u n u z a n n e t ­ m iy o r u m . A y r ı c a k ö ş k t e m a h f u z eşy a a r a s ı n d a E n v e r P a ş a n ı n h a t ı ­ r a tı v e bazı e v r a k ı d a m e v c u t t u r M ü z e le r i d a r e s i n i n m ü z a y e d e y e iştiralç t e m e m i ş o l m a s ı n a g e li n ce, m e v z u a t b u n a m a a l e s e f m ü s a i t de­ ğ ild ir. M üze m e n s u p l a r ı n ı n m ü z a ­ y e d e l e r d e b u iş l e r i n bazı simsar- lari.vle k a r ş ı l a ş m a l a r ı k o l a y b i r iş d e ğ il d i r . O n l a r d e r h a l a r a l a r ı n d a a n l a ş ı r l a r v e i s t e d i k l e r i e ş y a y ı m u h a k k a k e le g e ç ir ir le r . Bazı y a b a n c ı m e m l e k e t l e r d e ise m ü z e m ü d ü r l e r i b ö y le t a r i h î m e ­ z a t l a r a i ş t i r a k e d e r l e r . M ezadın s e y r i n i s ü k û n e t l e t a k i p e d e r l e r , so­ n u n d a m ü z e y e g i r m e s i n i i s t e d i k l e ­ ri eşy a k aç p a r a ile k i m i n ü s t ü n d e k a lm ı ş ise o v a k i t b u e ş y a y ı m ü ­ zeye a l d ı k l a r ı n ı s ö y l e r l e r o z a m a n d i ğ e r a l ı c ı l a r ç e k i l i r ve e şy a son t a k d i r o l u n a n f i y a t l a d e v l e t m ü ­ zes in e g irer. B izd e de e l b e t t e b ö y l e b i r k a n u n ç o k h a y ı r l ı o lu r . Bu k a n u n u i ş l e r h a l e g e t i r m e k için de o s e v i y e y e v e k e m a l e e r i ş m e k l â z ı m d ı r . D â v a h e r b a k ı m d a h ü z e r i n d e du r u i a c a k b i r ö n e m t a ş ı m a k t a d ı r . A- l â k a l ı l a r en y a k ı n z a m a n d a eski e s e r l e r k o n u s u n d a k i k a n u n l a r ı en m ü k e m m e l ş e k i ld e ç ı k a r ı r l a r s a m e m l e k e t e b ü y ü k h i z m e t e tm i ş o Itır)«»».;

Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi