ANADOLU GÜZEL SANATLAR L SES MÜZ K BÖLÜMÜ Ö RENC LER N MÜZ KSEL TME-OKUMA-YAZMA DERS NDE KAR ILA TIKLARI
SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER
Okt. Köksal APAYDINLI Karabük Ü. Safranbolu GSTF. Müzik Bl.
Giri
Müzik e itiminin yeterince etkili ve verimli olabilmesi için çok düzenli, planl ve yöntemli çal lmas gerekmektedir. Bu durum ancak müzik e itimi verebilecek e itim kurumlar yla gerçekle ebilir. Bu e itim kurumlar ndan birisi de Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri (AGSL) Müzik Bölümleridir. 1989-1990 e itim-ö retim y nda dönemin Milli E itim Bakan Avni Akyol’un önderli inde kurulan AGSL Müzik Bölümleri, müzik e itimi alan ndaki eksikliklerin giderilmesi yolunda at lm önemli ad mlardan biridir. lk kez 16 Ekim 1989
nda stanbul Anadolu Güzel Sanatlar Lisesi olarak hizmete aç lan bu okullar n say günümüzde 60’ geçmi tir. Say lar giderek ço alan ve ortaö retim düzeyinde büyük bir bo lu u dolduran Anadolu Güzel Sanatlar Liselerinin ö rencilere erken ya ta müzik e itimine ba lama ans tan mas ve bu do rultuda üniversitelerin ilgili bölümlerine haz rlay bir
itim sunmas mesleki müzik e itimi ad na son derece önemlidir.
AGSL müzik bölümlerinde okutulmakta olan alan derslerinin her birinin bir amac ve belli bir önemi vard r. AGSL ö rencileri bu alan derslerinden Müziksel itme-Okuma-Yazma (M OY) dersini lisedeki ö renim hayatlar boyunca, yani dört y l görmektedirler. MEB n n 2560 say Tebli ler Dergisi’ne göre (2004); M OY dersi alan dersleri içinde haz rl k nda haftada 1 saat, 9. s fta haftada 2 saat, 10. ve 11. s flarda ise haftada 4 saat okutulmaktad r. Ortaö retim kurumlar nda e itim dört y la ç kar nca Talim Terbiye Kurulu’nun 11.08.2006 tarih ve 340 say karar gere i M OY haftal k ders saatleri AGSL alan dersleri içinde 9. s fta 1 saat, 10. s fta 2 saat, 11. ve 12. s flarda ise 4 saat olarak de tirilmi tir. Buna göre M OY dersi, a da belirtilen özelliklerinden dolay alan dersleri içinde önemli ve temel derslerden biridir:
1. Alan derslerinin toplam ders saati içinde en fazla ders saatine sahip olma 2. artl bir ders olma
“M OY dersi müziksel okuma-yazma ve i itmeye yönelik olup; temel müzik, form bilgisi ve çokseslendirmeye ili kin ilk bilgileri de içermesiyle di er alan derslerine gereken alt yap olu turmaktad r” (Özgür, 1996, 198). Dolay yla ö rencilerin bu derste kazand bilgileri di er alan derslerine transfer edebilmeyi ö renmesinden dolay önemli bir i leve sahiptir. Albuz’a göre (1996, 193); “Müziksel itme-Okuma-Yazma dersi uygulamal derslerin (çalg , koro, orkestra, vb.) tümünün, teorik (armoni, kontrpuan, müzik biçimleri vb.) derslerin ise birço unun ön ko uludur. Bu alandaki gecikmi bir ba ar , di er alanlardaki e itimin h kesmekte ve onlar n da ba ar engellemektedir.”
Ara rman n Amac
Bu ara rman n amac , AGSL’de okutulmakta olan M OY derslerinde ö rencilerin kar la klar sorunlar , bilimsel veri toplama teknikleri kullanarak saptamak ve bu sorunlara yönelik çözüm önerileri getirmektir. Böylece M OY derslerinin nitelik ve nicelik aç ndan geli tirilmesine katk da bulunulaca dü ünülmektedir. Buna göre ara rman n problem cümlesi; “AGSL’de okutulmakta olan M OY dersinde Lise 3. s f ö rencilerinin kar la klar sorunlar nelerdir?” eklinde olu turulmu tur. Problem cümlesinin yan tlanmas na yarar sa layaca dü ünülen alt problemler a daki gibidir:
- AGSL Müzik Bölümü’nde (AGSLMB) ö renim gören ö rencilerin M OY dersinde verimli olabilmeleri için gerekli fiziksel ko ullar n sa lanmas ile ilgili ö renci görü leri nelerdir?
- AGSLMB’de okutulmakta olan M OY dersi kapsam nda kullan lan kaynak ve araçlara ula abilmeye ili kin ö renci görü leri nelerdir?
- AGSLMB ö rencilerinin M OY dersinde ya ad klar ö renme güçlüklerine ili kin renci görü leri nelerdir?
Bu ara rman n, yap lacak di er ara rmalar için ön bilgi olu turma, ipuçlar verme ve yeni hedefler gösterme bak ndan yararl olaca umulmaktad r. Ayr ca bu ara rman n AGSL’de okutulmakta olan M OY dersine daha fazla katk da bulunaca ve bu derste kazan lacak ba ar n artt lmas na yarar sa layaca dü ünülmektedir.
Yöntem
Bu ara rma, durum tespitine yönelik tarama modelini esas alan betimsel bir ara rmad r. Ara rman n evrenini 2005-2006 ö retim y nda Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri’nde okumakta olan son s f (Lise 3) ö rencileri olu turmu tur. Ara rman n örneklemini ise; evreni olu turan 53 AGSL aras ndan baz ölçütler göz önünde bulundurularak 15 AGSL olu turmu tur. Bu ölçütler;
- Evrenin en az %25’ini temsil etmesi, - Türkiye’deki 7 co rafi bölgeyi kapsamas ,
- Her co rafi bölgeden en az 2 okul seçilerek, en az dört y ll k e itim-ö retim dönemi geçirmi olmas ,
- Örneklemi olu turan AGSL’deki ö rencilerin lise son s fta okuyor olmas eklindedir.
Yukar daki ölçütlerin tamam na uyularak belirlenen okullar n listesi Tablo 1’de gösterilmi tir.
Tablo 1. Örneklem Da m Tablosu
Lise 3 renci Say Bölge Kur. Tar. Okul Ad f % 1992 Bolu AGSL 19 8 2000 Tokat AGSL 18 8 Karadeniz 2001 Bart n AGSL 10 4
1990 Bursa Zeki Müren AGSL 22 9
Marmara
2002 Tekirda Kadriye Nazif Gölge AGSL 12 5
1990 zmir I lay Sayg n AGSL 22 9
Ege
1999 U ak AGSL 18 8
1995 Isparta AGSL 20 8
Akdeniz
2000 Hatay Antakya Bedii Sabuncu AGSL 11 5 1992 Kayseri Fevziye Memduh Gürgüpo lu AGSL 15 7 ç Anadolu
1998 K ehir AGSL 14 6
1998 Erzurum AGSL 14 6
Do u Anadolu
2001 Bingöl Vali Tamer Ersoy AGSL 9 4
1993 anl urfa AGSL 15 7
G. Do u
Anadolu 1999 Ad yaman AGSL 14 6
- - Toplam 233 100
Tablo 1’de görüldü ü gibi, örneklem olu turulurken her bölgeden 2 okul seçilmi tir. Ancak Karadeniz bölgesinde di er bölgelere göre daha fazla AGSL oldu undan, bir ba ka deyi le Türkiye’de en çok AGSL’nin Karadeniz bölgesinde bulunmas ndan dolay , bu bölgeden 3 AGSL seçilmi tir.
Bu ara rmada gerekli olan veriler, literatür taramas yoluyla ve anket yöntemiyle toplanm r. Literatür taramas yap rken konuyla ilgili tez, makale, bildiri ve resmi belgelerden yararlan lm r. AGSL müzik programlar ile ilgili kaynaklar n taranmas yla toplanan bilgiler, alan uzmanlar n da görü lerine ba vurularak, ara rmac n kendi mesleki deneyimi sonucunda olu an birikimlerle de birle tirilmi , M OY dersinde gerçekle tirilmesi dü ünülen müziksel davran lar saptanm r. Bu davran lar ölçmeye yönelik anket sorular olu turulmu , ard ndan Ankara AGSL’de son s fta okuyan 10 ö renciye ön uygulama yap larak anket geli tirilmi ve son ekli verilmi tir. Son eklini alan anket sorular , MEB onay ile okul müdürlüklerine gönderilmi , okul idaresi arac ile ders ö retmenlerine ula larak cevaplanmas sa lanm ve en k sa sürede tamamlan p ara rmac ya ula lm r. Anket sonucu toplanan veriler, frekans (f) ve yüzde (%) da m tablosu
eklinde say sal verilere dönü türülmü tür. Bulgular ve Yorum
Bu bölümde anket yoluyla elde edilen veriler çözümlenip yorumlanm ve ilgili olduklar alt problemlere ba olarak s ralanm r.
- AGSL Müzik Bölümü’nde (AGSLMB) Ö renim Gören Ö rencilerin M OY Dersinde Verimli Olabilmeleri çin Gerekli Fiziksel Ko ullara li kin Bulgular n De erlendirilmesi
Ara rmada örneklemi olu turan 15 AGSL’nin %47 si kendine ait binas nda hizmet verirken, %53 oran ndaki AGSL’nin ba ka liselerle ayn çat alt nda e itim yapt tespit edilmi tir. Farkl statüdeki okullar n ayn çat alt nda olmas , birçok sorunu da beraberinde getirmektedir. Bunlar n içinde en önemlileri, s flarda sözel ya da say sal e itim gören di er lise rencilerinin AGSL’nin müziksel uygulama e itiminden dolay rahats z olmalar ve bu okullar n ak am saatlerinde kapanmas r. Bilindi i gibi AGSL’lerde e itim, di er liselerden farkl ve birçok alanda bireysel olarak yap lmaktad r. AGSL ö rencilerinin ders saatleri nda kullanabilecekleri yeterli say da çal ma odalar n olmas ve ak am saatlerini de çal arak de erlendirmeleri gerekmektedir. Bu nedenle bu okullar n di er okullardan ayr larak yat olmas bir zorunluluktur. Fiziksel çevredeki ko ullar n önemi göz önüne al nd nda, AGSL’lerin bir an önce müzik e itimine uygun donan mla kendi binalar na kavu malar gerekmektedir.
Ara rma sonucunda ö rencilerin M OY dersini amaçlar do rultusunda çal abilecekleri odalar n yeterlilik durumlar ile ilgili görü leri %33 oran yla “büyük ölçüde” seçene inde yo unla r. Ancak “çok az” ve “hiç” seçeneklerinin toplam n %30 gibi hiç de az msanmayacak bir oran olu turmas , çal ma odalar n yetersizli i bak ndan ö rencilerin istedikleri gibi çal amad klar ve bu durumun ba ar lar na engel oldu u dü üncesini akla getirmektedir. Bu sonuç, mesleki müzik e itimi veren AGSL’lerin müzik e itimine uygun donan ma ve yeterlili e sahip binalara ihtiyac oldu unu bir kez daha vurgulamaktad r.
- AGSLMB’de Okutulmakta Olan M OY Dersi Kapsam nda Kullan lan Kaynak Ve Araçlara li kin Bulgular n De erlendirilmesi
Ara rman n sonuçlar na göre örneklemi olu turan 15 AGSL’de bulunan toplam piyano say , %47 oran nda “10–15 aras ”, yine %47 oran nda “5–10 aras ” ve %6 oran nda “5’ten az” eklindedir. 15’ten fazla piyanosu olan ya da hiç piyanosu olmayan AGSL bulunmamaktad r. Tablo 2’de AGSL’lerde bulunan piyano say lar ayr nt bir ekilde gösterilmi tir.
Tablo 2. Piyano Say lar n AGSL’lere Göre Da Kurulu Tarihi Okul Ad Lise 3 r. Say Piyano Say lar
1990 zmir I lay Sayg n AGSL 22
1990 Bursa Zeki Müren AGSL 22
1992 Kayseri Fevziye Memduh Gürgüpo lu
AGSL 15
1992 Bolu AGSL 19
1993 anl urfa AGSL 15
1995 Isparta AGSL 20 1999 U ak AGSL 18 10–15 aras 1998 Erzurum AGSL 14 1998 K ehir AGSL 14 1999 Ad yaman AGSL 14
2000 Hatay Antakya Bedii Sabuncu AGSL 11
2000 Tokat AGSL 18
2001 Bart n AGSL 10
2002 Tekirda Kadriye Nazif Gölge AGSL 12
5–10 aras
2001 Bingöl Vali Tamer Ersoy AGSL 9 5'ten az
Yukar daki tabloya göre say lar 15 ile 22 aras nda de en lise son s f ö rencilerine di er flardaki ö rencilerin de kullanaca 10-15 aras piyano dü mekte iken; say lar 10 ile 18 aras nda de en lise son s f ö rencilerine yine okuldaki tüm s flar dü ünüldü ünde 5-10 aras piyano dü mektedir. Ö renci say lar ile mevcut piyano say lar kar la ld nda piyanolar n yetersiz say da oldu u görülmekte ve bunun da ö renci ba ar önemli ölçüde olumsuz etkiledi i dü ünülmektedir. Özellikle M OY dersi gibi AGSL’nin temel dersinde rencilerin i itme düzeylerini geli tirebilmeleri için akordlu piyano kullan n art oldu u bilinen bir gerçektir. Ara rmada mesleki müzik e itimi veren AGSL’lerde %80 gibi çok yüksek bir oranda akortsuz piyanolar n bulunmas , bu okullarda okuyan ö rencilerin ne derece zorland klar aç kça gözler önüne sermektedir. Bu durum, bu dersin hedeflerine ula mada bir engel olu turaca sonucunu ortaya ç karmaktad r.
Ara rma sonucunda %87 oran yla “Solfej-Muammer Sun” ve %80 oran yla “Lavignac IA” kitaplar n M OY dersinde kaynak kitap olarak kullan ld ortaya ç km r. %53 oran nda kullan lan “Bona ve Müzik Teorisi” kitab n ise yukar da belirtilen ana kaynaklar n yan nda yard mc kaynak olarak yer ald dü ünülebilir. Tablo 3’te AGSL’de kullan lan kaynaklar ayr nt bir ekilde gösterilmi tir.
Okutulan kaynaklar bak ndan okullar aras nda çok büyük düzey farkl klar görülmektedir. Lise son s f M OY program nda dört diyezli ve dört bemollü majör-minör tonlar yer al rken, birçok okulda son s fta gelinen düzey “Solfej–M. SUN” ve “Lavignac IA” olmaktad r. Ayr ca yukar da ad geçen kitaplar n birço u sadece müziksel okuma kitaplar r. Bu kitaplar her ne kadar belirli bir plan çerçevesinde yaz lsa da M OY dersinin içeri inin tümünü kapsamamaktad r. Ayr ca ara rmada M OY dersinde kullan lan kaynaklardaki okuma parçalar n ö rencilerin ses s rlar na uygunlu u %39 oran yla “k smen” seçene inde yo unla r. Ancak “k smen”, “çok az” ve “hiç” seçeneklerinin toplam n %53 gibi bir oran olu turmas , rencilerin bu parçalar rahat okuyamad klar dü üncesini akla getirmektedir. Bu sonuca göre, okuma parçalar n ço unlukla tiz seslerden olu tu u hat rland nda M OY dersi ö retmenlerinin kulland klar okuma parçalar n ö rencilerin ses na uygun olmad yorumu yap labilir. Lise son s ftaki ö rencilerin ço unlu u, mutasyon dönemini tamamlayarak ki isel ses renklerine ula rlar. Bu durumda alto ya da bas ses rengine sahip ö renciler çok tiz notalardaki okuma parçalar okuyamamaktad r.
AGSL’nin kurulu undan bu yana birçok dersin ö retim program na uygun ders kitaplar haz rlanmas na kar n ö rencilerin M OY dersinde kullanabilecekleri resmi ders kitab n halen yaz lmamas , bu okullardaki ö retmenleri farkl kaynaklara yöneltmi tir. Bu nedenle rencinin bulundu u ya ve ses grubu dikkate al narak yaz lan, M OY dersi ö retim program içeren her s f düzeyinde ders kitaplar na ihtiyaç duyuldu u dü ünülmektedir.
Tablo 3. M OY Dersinde Kullan lan Kaynaklar n AGSL’lere Göre Da
Okul Ad Solfej M. SUN Lavig -nac IA Lavig -nac IIA Bona ve Müz. Teo. OY I OY II Solfej K. Karg n Bolu AGSL x x Tokat AGSL x x Bart n AGSL x x
Bursa Zeki Müren AGSL x x
Tekirda K. Nazif Gölge AGSL x x x x
zmir I lay Sayg n AGSL x x
ak AGSL x x x x
Isparta AGSL x x x x x
Hatay Antakya B. Sabuncu
AGSL x x x
Kayseri F. M. Gürgüpo lu
AGSL x x x
ehir AGSL x x x
Erzurum AGSL x x
Bingöl Vali Tamer Ersoy AGSL x x x
anl urfa AGSL x x x x
Ad yaman AGSL x x x
(M OY dersinde kullan lan kaynaklar; Solfej-Muammer Sun, Lavignac IA-IIA- Albert Lavignac, Bona Ve Müzik Teorisi-Vildan Tabako lu, M OY I-II- Ülkü Özgür-Salih Aydo an, Solfej- Kadir Karg n)
AGSL son s f ö rencilerinin, M OY dersine ili kin bireysel çal abilecekleri bilgisayar destekli müzik programlar n kullan yla ili kin görü leri %54 oran yla “bu tür programlar tan yorum” seçene inde yo unla r. Ayr ca bu sonuca %28 oran yla “bu tür programlar tan yorum ama kullanm yorum” seçene i de eklendi inde, %82 gibi çok büyük bir oranla bu tür bilgisayar programlar n M OY e itiminde hiç kullan lmad görülmektedir. Ara rmada sadece %28 oran ndaki ö rencilerin bu tür bilgisayar programlar tan klar ve kulland klar ortaya ç km r. Günümüzde bilgisayar teknolojisinin hayat n her evresinde etkin bir ekilde rol oynad dü ünüldü ünde “Ear Master Pro 4.0” adl bu ve buna benzer programlar AGSL ö rencilerine avantaj sa layabilir. OY dersi, müzik dilinin gramerini ö reten temel bir derstir. Bu dersin içeri ine ait tek ses duyma-yazma, çift ses duyma-yazma, akor duyma-yazma, ezgi duyma-yazma ve benzeri çal malar tek ba na çal lamayaca için ö renciler ders d nda bu çal malar yapamayacakt r. Çal ma, ba ar getirir, ba ar ise ö renciyi daha çok çal maya sevk eder. Bu nedenle ö rencilerin performanslar daha yüksek düzeylere ç karabilmek için bu tür bilgisayar destekli programlar n tan lmas ve kullan ma özendirilmesi ile hedeflenen ba ar ya katk sa lanaca dü ünülmektedir.
- AGSLMB Ö rencilerinin M OY Dersinde Ya ad klar Ö renme Güçlüklerine li kin Bulgular n De erlendirilmesi
Ara rma sonucunda AGSL ö rencilerinin M OY dersine çal mak için ay rd klar zaman dilimi, %39 gibi yüksek bir oranla “s navlardan önce” seçene inde yo unla r. Mesleki müzik e itiminin temelini olu turan bu derse ö rencilerin yeterli çal ma zaman
ay rmayarak büyük bir oranda sadece s navlardan önce çal mas , ö rencilerin bu derse yeterince çal mad ve ne ekilde çal aca bilmedi ini göstermektedir. Bu durumda ders ö retmenleri, bu dersi çal rken nas l bir yol izlemeleri gerekti ini ö rencilere anlatmal r.
Ara rmada ö rencilerin müziksel okuma (solfej) s ras nda dikkat ettikleri unsurlar önem derecesine göre s ralamalar istendi inde; 1. s rada ses-süre-h z aç ndan do ru okuma, 2. rada ölçü say -usul, ton-makam gibi ögelere dikkat ederek okuma, 3. s rada tonal-makamsal yap lanmaya ve geçkilere dikkat ederek okuma, 4. s rada form bilgisine dikkat ederek okuma seçeneklerini i aretlemi lerdir.
Bir okuma parças çal rken öncelikle ölçü say na veya usulüne bak larak ezginin birim vuru u ve ritmi hakk nda bilgi sahibi olunmal , daha sonra ton veya makamla ilgili donan m çözümlenerek okuma parças n iskeleti olu turulmal r. Tona-makama girme çal mas yapt ktan sonra okuma parças ses-süre-h z aç ndan do ru okunmal , motiflere ve cümlelemelere dikkat edilmelidir. Ezgide tonal ya da makamsal geçkiler varsa daha önce kazanm oldu u bilgilerden yararlanarak bu geçkiler do ru bir ekilde seslendirilmelidir. Oysa ö rencilerin verdi i cevaplarda, ölçü say -usulüne dikkat etmeden ve tona-makama girme çal mas yapmadan, okuma parças ses-süre-h z aç ndan okuma I. derecede önemli görülmektedir. Yeterli ön haz rl k yap lmadan okuma parças seslendirmenin, hata yapmaya ve zaman kayb na neden olaca , bu nedenle parçay okumadan önce donan hakk nda bilgi sahibi olunmas gerekti i dü ünülmektedir.
Müziksel okuma (solfej) çal rken ö rencilerin kulland klar yöntemler Tablo 4’te ayr nt bir ekilde gösterilmi tir.
Tablo 4. Müziksel Okuma Çal rken Kullan lan Yöntemlere li kin Ö renci Görü leri
Yöntemler f %
Okuma parças çal madan önce çalg mla ba tan sona bir kez
çald ktan sonra parçay okumaya ba lar m 71 31 Okuma parças n ilk notas çalg mdan ses ald ktan sonra
parçay okumaya ba lar m 50 21
Çalg mdan önce la sesi al p, kendi sesimle okuma parças n
tonu-makam ile ilgili çal ma yapt ktan sonra parçay okurum 54 23
Okuma parças hem çalar m, hem okurum 58 25
Ba ka -
-Toplam 233 100
Tablo 4’e göre ö rencilerin müziksel okumada kulland klar yöntemler %31 oran yla “okuma parças çal maya ba lamadan önce çalg mla ba tan sona bir kez çald ktan sonra parçay okumaya ba lar m” seçene inde yo unla r. Bu durumun ö renciyi, okuma parças duyarak ö renmeye yönlendirece i dü ünülmektedir. Yine seçeneklere bak ld nda %25 oran ndaki ö renci grubu, parçay hem çal p hem okuyarak çal belirtmektedir. Bu durumda ö renci kazanm oldu u davran lar müziksel okumada kullanamaz. Ö rencilerin %77’si gibi çok önemli bir oran , okuma parçalar na nas l çal lmas gerekti ini bilememektedir. Sadece %23’ü çalg ndan la sesi alarak, ba ka hiçbir yard m olmaks n kendi sesiyle parçan n tonu veya makam yla ilgili ön haz rl k yapt ktan sonra parçalar okumaktad r. Do ru okuma al kanl n ilk derslerden itibaren ö renciye kazand lmaya çal lmas n ve bunun öneminin srarla vurgulanmas n gerekti i dü ünülmektedir.
Müzik alan derslerinde de ifrenin oldukça geni bir kullan m alan vard r ve M OY dersinde kazan lan davran lar n ölçülmesinde en önemli göstergelerden biridir. Bu nedenle ülkemizde ve birçok ülkede müzik becerisini ölçen s navlarda de ifre önemli bir yer tutmaktad r. Ancak ara rma bulgular na göre de ifre çal malar nda ö rencilerin kendilerini yeterli görmeleri %47 oran nda “k smen” seçene inde yo unla r. Lise son s f ö rencilerinin seviyeleri dü ünüldü ünde, de ifre yeterlili inin “tamamen” ve “büyük ölçüde” seçeneklerinin toplam yla %32 gibi dü ük bir oran olu turmaktad r. Bu da Tablo 4’te belirtildi i gibi, rencilerin %77’sinin okuma parçalar na nas l çal lmas gerekti ini bilememesinden kaynaklanmaktad r.
Müzikalitenin ki iden ki iye de en ve do tan gelen bir yetenek olmas na kar n h z ve gürlük terimleri, form bilgisi, çokseslilik ve benzeri bilgilerin ö retilmesi ve sistemli bir ekilde uygulanmas ile geli tirilebilece i; müziksel okuma çal malar n müzikalitenin geli imi için uygun ortamlar oldu u ve ö rencilerin kazanacaklar davran lar di er alan derslerine de (ana çalg , piyano, koro, orkestra) yans taca dü ünülmektedir. Ancak ara rma sonucunda ö rencilerin müziksel okumada müzikaliteyi uygulamalar na ili kin görü leri %34 oran yla “k smen” seçene inde yo unla r. Ayr ca “k smen”, “çok az” ve “hiç” seçeneklerinin toplam n %72 gibi çok yüksek bir oran olu turmas , ö rencilerin müzikaliteyi tam olarak uygulamad göstermektedir. Bu ise, müziksel okuma s ras nda
rencilerin okuma parçalar tam olarak yorumlamad klar dü ündürmektedir.
OY dersi; müziksel okuma-yazma, temel müzik bilgileri, form bilgisi, çokseslilik, müziksel yaratma ve benzeri birçok alan kapsamaktad r. Tüm konular n ö retimi ve birbirleri ile ili kilendirilmeleri birçok güçlü ü beraberinde getirmektedir. Ara rman n sonucunda rencilerin okuma parçalar n form analizini yaparken kendilerini yeterli bulu düzeylerinin %41 oran yla “k smen” seçene inde yo unla ortaya ç km r. Bu durum, “k smen”, “çok az” ve “hiç” seçeneklerinin toplam da dü ünüldü ünde, %70 oran ndaki AGSL son s f
rencilerinin form bilgisi konusunda yeterli bilgiye sahip olmad dü ündürmektedir. Ara rmada müziksel okuma s nav nda ba ar z olan ö rencilerden ba ar zl k nedenlerini önem derecesine göre s ralamalar istenmi ve ilk üç s ra u ekilde olu turulmu tur:
1. Dikkat eksikli inden dolay konsantre olamama 2. Okuma parças aral k dü ünerek okumama 3. Okuma parças n tonuna-makam na girememe
Dikkat eksikli i asl nda ö rencinin ne yapaca bilmemesinden kaynaklanmaktad r. Bir okuma parças okumadan önce neler yapmas gerekti ini bilmeyen ö rencinin her eyi birlikte dü ünmesi ve ba ar z olma korkusu, dikkatini vermesini engellemektedir. Bunun nda okuma parças gerekti inde aral k dü ünerek okumama, ö rencilerin aral k bilgisini nas l ve nerede kullanaca tam olarak bilmedi inin göstergesi olarak kabul edilebilir. Daha önce Tablo 4’te de inildi i gibi ö rencilerin önemli bir bölümü okuma parçalar çal rken ya ilk önce çalg lar yla ba tan sona çalmakta, ya da hem çal p hem okumaktad r. Bu tür çal ma al kanl n ö rencilerin ço unda aral k kavram n ve ton-makam duygusunun peki mesini engelledi i yorumu yap labilir. Yukar da de inilen noktalar, müziksel okuma
navlar ndaki ba ar zl n önemli nedenleri olarak görülebilir.
Ara rmada müziksel yazma s nav nda ba ar z olan ö rencilerden ba ar zl k nedenlerini önem derecesine göre s ralamalar da istenmi tir. Buna göre; “ezginin ses aral klar belirleyememe” I. derecede, “ezginin tonunu-makam bulamama” II. derecede, “ezginin ölçü say -usulünü belirleyememe” III. derecede ve “ezginin ritimlerini belirleyememe” IV. derecede önemli görülmektedir. Bu sonuca göre ilk iki s ray “ezginin ses aral klar belirleyememe” ve “ezginin tonunu-makam bulamama” seçeneklerinin alm olmas , lise 3.
f düzeyine göre oldukça dü ündürücüdür. Ayr ca “ezginin ölçü say -usulünü belirleyememe” ve “ezginin ritimlerini belirleyememe” seçeneklerinin son iki s ray payla malar , ö rencilerin kendine güvensizli inden, heyecan ndan kaynakland eklinde yorumlanabilir. Güvensizli in alt nda yeterli bilgi donan na sahip olmaman n bulundu u dü ünülmektedir.
Bu ara rmada ö rencilere aç k uçlu 1 soru yöneltilmi ve Tablo 5’te belirtilmi tir. Bu soruyu 233 ö renciden 182’si yan tlam r.
Tablo 5. Ö rencilerin Etkili Bir M OY Dersine li kin Görü Ve Önerileri rencilerin Önerileri f %
1 OY için ayr lan ders saatleri artt lmal r 82 45 2 flardaki ve çal ma odalar ndaki piyanolar akordlu olmal r 40 22 3 Üniversite yetenek s nav na yönelik çal malar yap lmal r 34 19
4 Kadrolu M OY ö retmeni olmal r 33 18
5 f, ö renci düzeyine göre ikiye bölünmelidir 30 16
6 Fiziki artlar iyile tirilmelidir 28 15
7 OY dersi günün son saatlerinde olmamal r 20 11 8 Ders s ras nda s fta sessizlik sa lanmal r 17 9 9 lenen konularla ilgili yeteri kadar tekrar yap lmal r 8 4
Tablo 5’te görüldü ü gibi ö rencilerin büyük ço unlu u M OY için ayr lan ders saatlerinin artt lmas görü ündedir. Halen uygulanmakta olan ö retim program nda M OY dersi için ayr lan süre lise son s f için haftada 4 saattir ve tüm alan dersleri içinde en yüksek ders saatine sahiptir. Bunun yeterli bir say oldu u dü ünülmektedir. Ancak haz rl k ve birinci fta yeterli ders saatinin olmamas n ve yeterli e itim al nmamas n ö renciyi bu dü ünceye yöneltti i dü ünülmektedir. Ayr ca s fta sessizli in sa lanmas ve bu dersin günün son saatlerinde olmamas n ö rencilerin önerileri aras nda bulunmas da bu dersten
rencilerin yeteri kadar yararlanamad göstermektedir.
flardaki ve çal ma odalar ndaki piyanolar n akortlu olmas ve derslerde üniversite yetenek s nav na yönelik çal malar n yap lmas da a rl kl olarak ö rencilerin beklentileri aras ndad r. Ayr ca ö rencilerin okullar ndaki fiziki artlar n iyile tirilmesini de istedikleri görülmektedir.
Ayr ca ö renciler, AGSL’lerde kadrolu M OY ö retmenlerinin olmas gerekti ini belirtmi lerdir. Ders ba ar n artt lmas için s flar n ö renci düzeyine göre ikiye bölünmesi ve i lenen konular n yeteri kadar tekrar n yap lmas gerekti i de ö rencilerin önerileri aras ndad r.
Sonuçlar
Ara rmada elde edilen bulgular do rultusunda a daki sonuçlara ula lm r:
%53 oran ndaki AGSL, geçici binalarda, di er tür liselerle birlikte e itimini sürdürmektedir. rencilerin %58’i çal ma odalar n büyük oranda yetersiz oldu unu belirtmi tir.
rencilerin %80’i okullar ndaki piyanolar n akordsuz oldu unu belirtmi lerdir.
OY dersinde %87 oran yla “Solfej- Muammer Sun” ve %80 oran yla “Lavignac IA” kitaplar kaynak olarak kullan lmaktad r. Bunun yan nda %20 oran ndaki AGSL’lerde “Lavignac IIA” kitab n kullan lmas , okullar aras nda e itim aç ndan önemli düzeyde farkl klar oldu u sonucunu ortaya ç karm r. AGSL’lerde okutulmakta olan birçok dersin retim program na uygun ders kitaplar haz rlanmas na kar n M OY dersinin ö retim
program na uygun kitaplar henüz haz rlanmam r. Bu da her s f seviyesine uygun kitaplar n yaz lmas gerekti i sonucunu bir kez daha gündeme getirmektedir.
retilen konular n kal olmas yla, kullan lan araç-gerecin niteli i ve çe itlili i birbiriyle do ru orant r. Ö rencilerin %54’ünün, M OY dersine bireysel çal abilecekleri bilgisayar programlar tan mad klar tespit edilmi tir.
AGSL ö rencilerinin %39 oranla M OY dersine sadece s navlardan önce çal tespit edilmi tir.
OY dersi ö retmenlerinin kulland klar okuma parçalar n %53 oran yla ö rencilerin ses na uygun olmad tespit edilmi tir.
AGSL ö rencilerinin okuma parçalar hiçbir ön haz rl k yapmadan sadece ses-süre-h z aç ndan okumaya çal klar ve okuma s ras nda form bilgisine dikkat etmedikleri tespit edilmi tir. Ayr ca AGSL son s f ö rencilerinin %70 gibi yüksek bir oranla form bilgisi konusunda yeterli bilgiye sahip olmad saptanm r.
rencilerin de ifre çal malar nda kendilerini %32 oranda yeterli bulduklar saptanm r. Müziksel okumada ö rencilerin en çok kulland klar yöntemler, parçay çal madan önce çalg lar yla ba tan sona çalmalar (%31), okuma parças hem çal p hem de okumalar r (%25). Bu durum, ö rencinin aral k dü ünmeden, tona girme çal mas yapmadan ve edindi i bilgileri kullanmadan de ifre yapt dü ündürmektedir.
AGSL son s f ö rencilerinin %72’sinin müziksel okumada müzikaliteye gereken önemi vermedikleri tespit edilmi tir.
AGSL son s f ö rencilerinin ezgideki ses aral klar belirleyememeleri ve ezginin tonunu-makam bulamamalar , müziksel yazma s nav ndaki ba ar zl k nedenlerinde ilk iki s ray alm r. Bu da ö rencilerin müziksel yazma çal malar nda aral k bilgisinden yararlanmada yetersiz oldu unu ve bu derse düzenli çal mad klar sonucunu ortaya ç karm r. Ayr ca
rencilerde ton ve makam konusunda eksikliklerin oldu u da ortaya ç km r. Öneriler
Ara rman n sonuçlar do rultusunda M OY dersindeki ba ar artt rmaya yönelik geli tirilen öneriler unlard r:
AGSL’lerin müzik e itiminin amac na uygun donan ml binalarda e itim görmesi sa lanmal ya da var olan binalar n fiziki ko ullar müzik e itimine uygun hale getirilmelidir.
rencilerin çal abilmesi için bu okullarda yeterli say da piyano bulundurulmal ve bu piyanolar n düzenli olarak bak m, onar m ve akordunun yap lmas sa lanmal r. Bilindi i gibi piyano ve di er çalg lar n bak m ve onar sadece AGSL’lerde de il birçok kurum ve kurulu larda sorun olmaktad r. Üniversitelerin ilgili birimlerinde çalg bak m ve onar mla ilgili ana bilim dallar n aç lmas ile yeterli eleman yeti ece i dü ünülmektedir. Bu elemanlara, gereksinim do rultusunda çe itli kadrolar n verilmesi ile bu soruna kal bir çözüm sa lanabilir.
rencilerin ses geni li i göz önüne al narak M OY dersi ö retim program na uygun her s f düzeyindeki ders kitaplar , en k sa zamanda ö renci ve ö retmen kitab olarak ayr ayr haz rlanmal r.
rencilerin müziksel i itme ve yazmas geli tirecek bilgisayar programlar ö rencilere tan lmal r. Ö retmenlere, M OY dersine ait yeni yöntem ve teknikler hakk nda bilgi sahibi olmalar ve bu tür bilgisayar programlar kullanabilmeleri için hizmet içi e itim kurslar verilmelidir.
OY dersi, birçok dersin temelini olu turdu undan haz rl k s nda ve lise 1. s fta yo un olarak i lenmeli, bu nedenle de ders saatleri artt lmal r. Ayr ca ders ö retmenleri, ilk
ldan itibaren ö rencileri çal ma yöntemleri konusunda bilgilendirmelidir.
Alan nda yeterli düzeyde bilgi birikimine ve dersin temel çalg olan piyanoyu iyi derecede kullanabilme yetisine sahip M OY ö retmenlerinin seçimine özen gösterilmelidir. AGSL’ye retmen seçiminde, üniversitelerin müzik e itimi bölümlerinden olu an akademik bir kurul görev almal r.
Di er alan derslerindeki konular, her s n seviyesi do rultusunda M OY konular na paralel olacak biçimde haz rlanmal r.
AGSL’lerdeki ö renci kapasitesinin artmas için bu okullara daha fazla ö rencinin ba vurmas sa lanmal r. Bunun için de ilkö retim okullar ndaki ö rencilere ve müzik retmenlerine AGSL’lerin e itimini tan tacak bro ürler haz rlanarak da lmal , yetenekli rencilerin ba vuru say lar n artt lmas na çal lmal r. AGSL’ye s navla ö renci al rken bu okullar n e itimini gerçekten ba arabilecek düzeyde ö rencilerin seçilmesine özen gösterilmelidir.
Tüm bu önerilerin amac , AGSL’lerdeki eksiklikleri ö renci gözüyle bakarak irdelemek ve var olan sorunlara kal çözümler üretmektir. Baz durumlar ö rencilerin bizzat ya ad klar
nt lardan ö renilebilir. Sönmez (2004) öyle demektedir: “Benim gerçek ö retmenlerim, rencilerimdir”.
Kaynaklar
Albuz, A. (1996, Kas m). AGSL Müzik Bölümlerinde Uygulanan Müziksel itme Okuma Dersinin Önemi, çeri i ve Sorunlar . I. Ulusal Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri Müzik Bölümleri Sempozyumunda sunulmu bildiri. Uluda Üniversitesi, Bursa.
Aydo an, S. ve Özgür, Ü. (1999). Müziksel itme Okuma. Ankara: Sözkesen Matbaas . Özgür, Ü. (1996, Kas m). AGSL Müzik Bölümlerinde Okutulmakta Olan Müziksel itme-Okuma-Yazma Dersinin çeri i, Sorunlar ve Çözümüne li kin Ders Ö retmenlerinin Görü leri. I. Ulusal Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri Müzik Bölümleri Sempozyumunda sunulmu bildiri. Uluda Üniversitesi, Bursa.
Sönmez, V. (2004). Program Geli tirmede Ö retmen El Kitab (11. Bask ). Ankara: An Yay nc k.
T.C. Milli E itim Bakanl Orta Ö retim Genel Müdürlü ü. (1999). Anadolu Güzel Sanatlar Lisesi Yönetmeli i. Ankara: MEB Yay nevi.
T.C. Milli E itim Bakanl . (2004). Tebli ler Dergisi. May s, say : 2560, s. 368.
Uçan, A. (1995). AGSL Müzik Bölümleri Modelinin Yap , Niteli i, Kapsam ve Dayand Temeller. AGSL Müzik Bölümleri Semineri Bildirisi. Bursa: Uluda Üniversitesi.
