KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI YAYINLARI: 680
^latÜKî^ibfl^tuar
Prof. Dr. İnci E N G İN Ü N
KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI YAYINLARI: 680
HALİDE EDİB ADIYAR
Prof. Dr. İnci ENGİNÜN
Kapak Düzeni: Saim ONAN
O n a y : 10.7.1986 gü n v e 928.1-2730 sayı. B ir in c i b a sk ı, K a s ım 1986.
B a sk ı s a y ıs ı: 20.000 S e v in ç M a tb a a s ı - A N K A R A
O N S O Z
1882’d.e doğan ve 1964 yılında ölen Halide Edib Adıvar, önde gelen romancılarımızdan olduğu kadar yep yeni bir şahsiyet olarak da dikkati çekmiştir. Bugün ça lışma hayatında ve kanun karşısında kadın-erkek eşit tir. Fakat bu noktaya gelininceye kadar tasavvur edil mesi bile güç zorluklarla karşılaşılmıştır. Son yüzyılda bu konuda alınan mesafeyi göz önünde tutmadan Halide Edib’in yerini anlamak da güç olur.
O, İstanbul'un işgalinden sonra eşi Dr. Adnan Adı- var ile birlikte Anadolu’ya geçerek Mustafa Kemal Pa şanın yanında vatan hizmetine koşmuştur. M illî müca dele yıllarında yaptıkları, cephe cephe dolaşması ve ya şanan güç günleri en canlı cepheleriyle yazılarına aktar ması ve bütün dünyaya duyurması, Halide Edib’i asrı mızın en dikkate değer kadınlarından biri haline getir miştir.
Müstesna bir dönemi yaşamış ve kalemiyle tespit etmiş olan Halide Edib’in faaliyetlerini saygı ile anmak genç nesiller için bir borçtur. Hele, günümüzde, her sahada kendilerini kabul ettirmiş kadınlar, ilk örnekle rinin Halide Edib olduğunu hatırlamalıdırlar.
Halide Edib hakkında doçentlik tezi olarak hazırla mış olduğum H ALİD E ED ÎB A D IV A R 'IN E S E R LE R İN DE DOĞU VE B A TI M E S E L E S İ (I.Ü . Edebiyat
tesi yayınları, 1978) adlı incelememde, Halide Edib hak kında yapılmış olan daha önceki çalışmaları da içine alan geniş bir bibliyografyayı, yazarın kendi eserlerinin bibliyografyası ile birlikte vermiştim. Daha sonra da Ha lide Edib konusunda bazı incelemeler yaptım. Bundan dolayıdır ki bu kitapta başvurduğum birinci kaynak ken di kitabım oldu. Dipnotlarında başvurduğum bu kitap dışındaki diğer bazı kaynaklar da zikredildiğinden kita bın sonuna ayrı bir bibliyografya vermeye lüzum hisset medim. Sadece Halide Edib'in kitap olarak çıkmış eser lerinin ilk basımlarını ( tefrika ve kitap olarak) ver mekle yetindim.
İn ci E N G İN Ü N
HALİDE EDİB ADIVAR
1882’de doğan ve 1964’te (9 Ocak) ölen Halide Edib Adıvar, II. Meşrutiyet sonrasının en canlı şahsiyetlerin den biridir. M or Salkımlı Ev adı altında yayımlanmış olan hâtıralarında ilk çocukluk günlerinden başlayarak Birinci Dünya Savaşı sonuna kadar başından geçenleri anlatmış olan- Halide Edib’in yazar olarak adına, ilk defa 1897'de rastlanır. John Abbot’tan yaptığı Mâder adlı çeviri dolayısıyla Ahmet Midhat Efendinin dikka tini çekmiş olan Halide Edib, ayrıca bir de nişan ile tal tif edilmiştir. Fakat onun asıl şöhreti 1908 yılında T anin gazetesinde yayımlanan yazılarıyla başlar.
Halide Edib’in çocukluğu ve yetişme yılları impara torluğun yıkılış sancılarının yoğun olduğu yıllarda geç miştir. Annesini küçük yaşta kaybetmiş olan Halide Edib, babasının birkaç kere evlenmesi dolayısıyla iki ev ara sında kalmıştır. Biri babasının alafranga evi, diğeri de haminne dediği anneannesinin alaturka, âdeta impara torluğun küçük bir örneği olan evi. Bu ikinci ev, baba sının ayrıldığı veya gözünden düşen kadınların da bir sı ğmağıdır. Halide Edib bu kalabalık evde, terkedilmenin ıstırabını yaşayan kadınları da yakından görmüş ve ta nımıştır. Belki de ömrü boyunca çok kadmla evlenmeye (poligam i) karşı cephe almasında bu çocukluk intibala- nnm tesiri vardır.
5
