YERLİ SUCUKLARIMIZ tJZERİNDE ARAŞTIRMALAR
oç. Dr. M. KAROSOY
.öNSOZ
Besin Kontrolu Müt. Mebrure SİNA
Hayvanlardan elde edilen et ürünlerinin içerisinde. en mühimlerin-en biri de sucuIdarelır.
Sucuklar şu bakımdan insan sa~lılPiçin büyük de~er taşır: Bir mad-e dmad-e yüzmad-ey gmad-enişlmad-edikçmad-e mikrop ürmad-emmad-e faaliymad-eti orantılı olarak ço~alır. ynı zamanda sucuklann kurutulması, bozulmalan bakımından çok ö-emlidir. Atalanmızdan kalan kurutma metodlan, çok esaslı bir durwr.ı österriıektedir. Fakat memleketimize giren garp metodları, bizde ha.-alı olarak tatbik edilmektedir. Dig-ertaraftan kıyrİıa haline gelen et, bir
ok hileleri sinesinde toplayabilir. Yukanda kısaca önemli noktalan be-irtti~iz memleket sucuklanmız üzerinde araştırmalar yaparak gıda
ontrolu bakımından durumlannı meydana koymak istedik. LİTERATtJR BİLGİ
OMURTAG,C. (1): «Et mamullerinin anaIizleri için Amerika Bir-eşik Devletlerinin et muayene divizyonu tarafından kullanılan muayene etodlan ile orijini yabancı olan memleketimiz et mamullerinde rutu-et, protein, ilave edilmiş su, tu, ya~, nitritin kantitatif tayinleri ve nit-.t, ya~s~zkuru süt veya süt tozu, nebati nişasta veya hububat unlannın alitatif tayinleri» adlı mesaisinde 50 sosis nümunesinin rutubet,
prote-, ilave edilmiş suprote-, tuzprote-, yag-prote-,nitritprote-, ya~sız kuru süt veya süt tozu ve ebati nişasta veya hububat ununun ta~eri neticelerini bildirmekte-ir.
OMURTAG,C. ve arkadaşlan (2) : «Memleketimiz et mamullerin-en bir kısmıı:ıınkimyevi analizleri» adlı araştırmalannda 21 muhtelif ucuk ile 6 yerli sosis ve salamın rutubet ilave edilmiş su, protein, ya~,
z, kül, hububat unu veya nebati nişasta, nitrit tayinleri yapılmıştır. antitatif tayinlerin neticeleri minimum, optimum ve maximum ola-ak gösterilmiştir. Sucuklarda protein minumum % 8.55, optimum
Yo 23, maximum % 32.55,sosislerde ise minimum % 12.20,optimum
Yo 10.60,maximum % 30.20 olarak tesbit edilmiştir.
Sucuklarda rutubet minimum % 32, optimum % 39.29ve maximum
Yo 52.35dir. SosisIerde ise bu nisbet minimum % 37.90,optimum 0/; 45, aximum % 65.50olarak bulunmuştur.
Sucuklarda ya~ miktan minimum % 18.00,optimum % 28, maxi-um % 37 dir. Sosislerin yag-nisbetleri ise optimum % 10, minimum 301
YERLİ SUCUKLARlMIZ
% 25.25 ve maximum % 40 olarak bulunmuştur. Sosislerde tUz en % 3.35, optimum % 3.70, ve maximum % 5.35 tesbit edilmiştir.
, 'Bu. çalışmada kullanılan sucuk numunelerinde minimum kül o 3.20 optimum % 5.07 ve maximum % 6.30 dur. Sosislerde ise miI1imu % 4.30, optimum % 4.65 ve maximum % 5.10 olarak bulunmuştur.
Nebati nisasta veya hububat unu; sucuklarda minimum % 2.8, o timum % 5.4 ve maximum %.12 dir. Sosislerde bu nisbetler minim % 2.50, optimum % 4.20, ve maximum % 7.50 olarak tesbit edilmiştir.
ONUK, S. (3) : «Ankara ma~azalanndan tedarik edilmiş sucuk n munelerinin terkipleri ye bunlar pakkındahüküm» adlı mesaisinde s cukların çok defa pastırma artıklanndan çıkan etlerle, iç ya~lannın k ı:ıştırılması sonucu imal edildiklerini, terkiplerinin bir yandan mod fiye etmiş oldu~ histolojik metodlarla, di~er yandan da ya~mikta bakımından bütirometrik metodla iyi yapılabilece~i, % 40 dan fazl , ya~ ihtiva eden sucuklann çok ya~lı sucuklara ait kısma girece~n
yenmeye elverişli olup olmadı~ı hakkındaki hükümde, mikroskobik m ayene ile yardımcı olarak (Eberth) miyan kullanılmakla hükmün ta viye edilece~ini bildirmektedir. Yapmış oldu~u 68 numunenin haric histolojik, bakteriyel ve (Eberth) miyarları sonucunda vermiş oldu hü~üm, 68 numuneden 37 sinin yenilemiyece~ini, histoloji~ muayen lerde 21 numunede, nebati hücrelerin küf miCelleri gibi mikroorgani maların görüldü~ü daha birçok numunelerde tendo ve fasiy'anın' b lundu~unu bildirmek,tedir. Ayrıca, 31 nümunenin22'sinde bütirometr ile' yağ tayininde % 40.22 - 64.31 arasında ya~ tesbit etti~ine, soxhel metod ile) ya~ tayininde ise 17 nümuneden 16'sında ya~ miktannı
. I,;'
% 40.11 - 66.60 arasında bulundu~a işaret etmektedir. MATERYAL VE METOD
Ankara piyasasından 24.9.1957 tarihinden 24.10.1957 tarihine' kad aşa~da adları yazılı firmalannsucuklarından etiketli birer kang alınarak derhal muayenelere başlanmıştır. Çalışmalanmız çift numun ile yapılmıştır.
Hİssi MUAYENE (ORGANOLEPTİK MUAYENE):
SUCUKLARIN DIŞ GÖRÜNÜŞLERİ : Sucuk zarlannın üzerind çillenme, küflenme, dolgulann muntazam olup olmadı~, zaraltmd ha'\ta boşluklarınin bulunup bulunmadı~, kıvamlarının sert veya y muşak oluşu, kesit yüzler~in görünüşü, rengi, lezzeti, kokusu kontr edilmiştir:
FİzİKİ MUAYENELER: Kuvars lambası altında kesitlerin gö . nüşü, masarasyon denemesi.
302
KARASOY - SİNA
KİMYEVİ MUAYENELER: a) Kokuşma denemeleri:
1 -. EBERTH: Muayenede kullanılan numune, çengelli cam çu-buk, tüp, eberth miyannın aynı hararet derecesinde bulunmasına dik. at edilmiştir. Sucuk kınlarak orta kısmından pensle bir parça alınıp çengelli .cama takılarak miyann bulundu~ tüpe ve tüp kenarlarına temas etmiyecek. tarzda indirilip çıkarılarak' meydana gelen beyaz' du-ma:nlar kontrol edildi. Potasyum nitrat bulunan sucuklarda Eberth de-neyi
ı:
azari dikkate alınmamıştır. Ebert miyarının terkibi: L124 HCL den bir kısım+
2 kısım 96'lık alkol+
1 kısım eterdii.2 - KURSUN ASETAT DENEYİ: % 10 nisbetinde hazırlanmıs kurşun asetat ~riğine batırılmış süzgeç kağıdı, 7-8 cm kutrunda ca~ kapların kapa1(larına yerleştirilir. Aynı kabın içine konan numune ile birılkte, 15-30 dakika bırakılır. Kokmuş sucuklardan çıkan kükürtlü hidroj~n buharları kurşun asetatlı kağıtta, esmer renkte kurşun sül. für teşkili ile' belli olur.
b) RUTUBET TAYİNİ : İçerisinde kum ve bageti bulunan
dara-, ,
sı matum kapsüllere, 10 gram madde konarak alkolle kanştınlıp su banyosunda ilk kurutmayı müteakip, ağırlığı sabit kalıncaya kadar' 105 derecede elektrikli kurutma dolabında kurututup, desikatörde so~-tularak hassas terazide tartılmıştır.
c) Yağ TAYİNİ : Soxhelet metoduna göre yapılmıştır. Su mikta-rı tayin olunmuş numuneden lOgram kartuşlar içinde cihaza yerleş-tirilip,eterle 6 saat müddetle ekstraksiyona terk. edilmiştir. Yağların toplandığı' balonun darası alınmıştır. Kartuş içinde. Qulunan numun~. de 'yağ kalıp kalmadığı, saat earİıı ile kontrol edilerek ameliyeye son verilmiştir. Sıcak su banyosunda eseri eteri kısmen uçurularak, yağın toplandığı. balonun ağırlığı sabit kalıncaya kadar kurutma dolabında bırakılarak, desikatörde so~tulup tartılmıştır.
d) PROTEİN TAYİNİ: Kjeldahl metodu ile tayin olunmuştur. 2 gram numune filtre kağıdına yerleştirilerek 500 cc' lik jena Kjeldahl balonuna konmuştur. Bunun üzerine 15-18 gram potasyum sülfat (su-suz), 0.7 gram da cıva oksit lıave edilmiştir. Son olarak da pür kon-santre 25 cc sülfrik asit konarak, balon ağzına ufak bir cam huni yerleştirilip aspes üzerinden hava gazına konmuştur. tık defa hafif olarak karbonize oluncaya kadar 'yakılmıştır. Bilahare balona devri hareketler verilerek ameliyeye, muhteviyat berrak oıUncaya kadar de-vam edilmiştir.
303
•
•
•
YERLİ SUCUKLARIMIZDistilasyon : Titrasyon kabının hazırlanışı: Distilatın toplanaca 500 cc lik erlenmeyere 1/2 normal HCL den 10 cc konur. Bunun . rine sogutucunun borusu ile temas edinceye kadar damıtık su ilav
"~Ool~ur. ;Şir kaç damla methyl orange indikatörü katılır .
.Balonun hazırlanışı: Soguİnuş olan Kjeldahl balonuna 350 cc da mıtık su konur, birkaç parçasünger taşı atılır. HgO in NH3 ile birI şerek Hg (NH4. 804) bileşi~e mani olmak içinNa82 % 10 solüsy nundan 20 cc konur. Daha sonra balon muhtevasını alkalileş~irme için 80 cc 1/2 lik NaOH ilave olunur. Balon kuvvetle çalkanır. Amon yak kaybına meydan vermeden derhal sogutucuya ba~lanır. 30 daki ka distilasyondan sonra NH3 ün çıkıp çıkmadı~ kontrol edilir, NH çıkmıyorsa ameliyeye nihayet verilir.
1.75 (25 - X) He~bı : Formül % Protein
Alınan numune miktan
e) KÜL TAYİNİ : HCL ile muamele edilip damıtık suda yıkan mış, kurutulmuş, exikatörde muhafaza edilmiş numaralı ve daras malum, nikel kapsüllerde 10 gram madde tartılır. Bilahare aspest üz rine konarak kül oluncaya kadar ameliyeye devam edilir. Sonra exi katöre alırnp, sogutula~ak,tartılıp, bulunan miktar 10 ile çarpılır, DA ed kül miktan hesaplarnr. fkülün tam olup olmadı~ kuru tüplerin di kısımlan ile kontrol edilmiştir.)
f) TUZ TAYİNİ : Reichert yoluyla tayin edilmiştir. 5 gram nu mune havanda distile su ile iyice ezilip emilsion haline getirilir. 50 cc. lik ölçü balonuna konarak 3/4 nisbetinde damıtık su doldurulur bir gece buz dolabında bırakılıp, ertesi günü süzü!ür ve 15 C de olma üzere balon işaretli kısmına kadar distile su ile doldurulur. Burad muayyen bir kıSım alınarak doymuş potasyum kromat endikatörün .den birkaç damla ilave edilir, N/LO gümüş nitrat ile titre edilerek t
tayin yapılır. i cc gümüş nitrat 0.00585gram tuza tekabül eder. g) NİTRAT TAYİNİ:
Süzüntü
+
Difenilamin'in sülfrik asitteki eri~ = Mavi renk Süzüntü+
Sülfirik asit Buricin kanşı~=
Prusya mavisi h) BAGLAyıeı
MADDE : Tüp içine alınan 2 gram numuneye 1 cc. distile su ilave edilir 15 dakika kaynamakta olan sıcak su ban yosunda bırakılır. Tüp oda derecesine kadar sogutulur, süzgeç ka~ dından süzülür. Süzüntü 1-2 damla.:lugol mahlülü ile muamele edilir yeşilimsi renk baharat ve buy otundan ileri gelmektedir. Mavi ren 'nişastaIı bag-Iayıcımad.delere aittir..;" .-.-~.
KARASOY - TEZCAN
i) BAKTERİoSKOPİ : ,Sucukların kırık yüzlerinden yapılan sür. e preparatlar, XYlolve chİorlormla muamele edilerek ya~ giderilmis
e gram metodu ile boyanmıştır. .
j) HÜKüM : Gıda tüzügü ve bu sahadaki bilgilerimiz esas tutu-arak sucuklar hakkında karar venlmiştir.
TARTIŞMA
14 firmaya ait 25 sucuk nümunesinin muayeneleri, Sucuklarımızın durumu hakkında alaka verici conuçlar vermiştir. Bu mamınlerimi. zin hangi noktada bUlundugunu ve memleket sa~lı~ bakımından ar-zetmiş oldu~ vahameti açık bir şekilde göstermektedir.
Muayene olunan sucukların etiketlerinin % 35.71 inde imal ta-rihi yoktur. Bir gıda zehirlenmesi vukuunda bu firmanın muhtelif ta" rihlerde yapılan mallarının tümünü birden imha etmek mecburiyetin-de kalınacak ve dOlayısiyleesasen az olan proteinli madmecburiyetin-delerin YQk-luguna vesile yaratılmış olacaktır.
Sucukların çok ehemmiyetli meselelerinden olan dolgu, % .72 sin-de gayri muntazam, % 20 sinde zarlar üzerinde küflenme ve çillenme mevcuttur. Sucukların % 44 ünde fermantasyon, % 56 sında ba~layıcı madde, % 64.27sinde boya, firmaların sucuklarının %.92 Sinde kokuş-ma mevcuttur.
Et müstahzarlarını yemekten maksat, birinci planda protein al-maktır. 2 firma müstesna protein miktarları etlerden az veya etlerle hem ayar gitmektedir. (%14). Protein yerini iç ya~ları (konması ya-sak) ve su işgal etmektedir. Piyasaya çıkan sucuklar % 40 tan fazla su ihtiva etmemeleri lazım gelirken asgari su miktarı dahi % 40 tır. Bu noktada söylenecek en mühim faktör işleklerde, kurutma yerlerinin vahim oldu~dur (Apiko~lu müstesna). Kurutma Alman Kanunlarına göre, 19-22derecelerde,' otomatik ve hava de~şimine tabi yerlerde ya-pılır. Bizde ise kurutma odalarında soba yakılmakta ve mikroplann istedi~ en iyi derecelerde kurutulmakta olup, tefessüh mikropları a-labildi~ine üremektedir. (Yalnız atalardan kalan metodlar bundan is-tisnadır). Daha vahim neticelere kanaatımıza göre sarmısak mani ol-maktadır.
Apiko~lu ve Ankara sucukları müstesna di~er firma sucuklarında bol miktarda fasia, tendo ve iç ya~, 7 firmanın sucuklarında da geç-miş senelere ait pastırmalar, iç organlar ihtiva etmektedir ki nispet leri, firma sayısına göre % 50 dir. Sucuklara bazı ba~layıcı maddeler müstesna boya katmak genelolarak yasaktır. Bu noktadan sucukları-mız 1-2 firma müstesna acınacak durumdadır.
YERLİ SUCUKLARIMlZ
Muayene sonuçlanmızın en ibret verici tarafı yerli sucuklarda ko kuşmamn % 92 yi bulmasıdır. Yine kanaatımıza göre' gıda tüzügiİel den geçirilerek mevcut noksan ve hatalarm düzeltilmesine. mutlak
ih-tiyaç vardır. i
ÖZET
• Ankara piyasasında satılmaktaolan
ı
4 firmaya ait, 25 sucuk nu-munesi üzerinde sistematik muayeneler yapılmıştır .. Makroskobik muayene: 14 firmaya ait sucuklardan, 5 firmaya ait etiketlerde imal tarihi mevcuttur (% 35.71). % 64,29 unun etiketle-rinde imal tarihi yoktur.
25 nümuneden 18 inde dolgu gayri muntazam (% 72), 7 sinde dol-~ muntazamdır (% 28). 5 nfununede zar üzerinde küflenme ve çi!-lenme mevcuttur (%20>' 11 nümunede sucuk etlerinde fermantasyon tes1;>itedilmiştir (% 44). kesit yüzleri renk itibariyle gayri mütecanis-tir (2 firma müstesna)
Kuvars ve mesarasyon denemeleri: Apiko~lu ve Ankara sucukla-n hariç tutulursa di~er firmalara ait sucuklarda bol miktarda iç ya~, tendo, fasya, 7 firmaya ait sucuklarda da pastırma ve iç orgnlara te-sadüf edilmiştir.( % 50).
Ebert, Kurşun Asetat denemeleri: Apiko~lu müstesna di~er 13 fir-maya ait 23 nümunede kokuşma tesbit edilmiştir. (% 92).
Ba~layıcı madde: 14 firmadan 8 tanesinde 'ba~laY1cımadde müs-bettir (% 56).
Boya: 14 firmadan, 9 firmaya ait sucuklarda boya tesbit eçIilmiş-tir (% 64.27).
KN03 : 25 nümuneden 14 ünde müsbet (% 56).
Su miktarı: En çok % 59, en az % 40, ortalama % 44.93 tür. Ya~ miktan : En çok % 43.2, en az % 14.2ve ortalama % 31 dir. Protein: En çok % 33.33, en az % 6.4 ve ortalama % 14.04 dür (Apiko~lu ve Ankara sucuklarmda % 24.33 tür).
Kül : En çok % 2.1, en az % 0.3 (bir nümunede), ortalama % 1.49 dur.
Tuz en En çok % 5, en az % 2.3 ve. ortalama % 3.83 tür .
.Bakteriyoskopide: Apiko~lu sucuklan müstesna di~erlerinde mik.-roskop' sahasındagram pozitif kok ve' ço~aklar doludur (% 92).
KARASOY SİNA
LitERATÜR
OMURTAG. C. 09581 : Et mamullerinin analizIeri. için Amerika Birleşik
Dev-letlerinin Et muayene Divizyonu tarafından kullanılan muayen'e metodları ile orijini yabancı olan memleketimiz et mamllerinde rutubet. potein ,ilave edil-miş su, tuz, yağ, nilri1in kantitatif tayinleri ve nilrit, yağsız kuru süt veya süt tozu, nebaU nişasta veya hububat unlapnın kalitatif tayinleri. Ankara Üniver-sitesi Basımevi. Çalışmala'r: 51.
OMURTAG. C. Ve arka.daşlan 09591: Memleketimiz et mamı1llerinden bir kıs.
mının kimyevi analizleri. Türk Veteriner Hekimleri Derneği Dergisi yıl: 29. Sa-yı: 150, S. 124 .
.- ONUK. S. 09401: Ankara mağazalarında tedarik edilmiş sucuk nümunelerinin.
terkipleri ve bunlar hakkında hüküm. T.C. Ziraat Vekaleti. Yüksek Ziraat EnR.. tilüsü Çalışmalarından. Sayı: 59.
