Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi

TURKIYE ATOM ENERISI KURUMU

؟ EKMECE NÜKLEER

TURKIYE ATOM

enerjisi

kurumu

ÇEKMECE NUKLEER ARAŞTIRMA

VE

e ğ it im

m e r k e z i

Yarımburgaz Mah. Nükleer Araştırma Merkezi Yolu No:10

Küçükçekmece 34303 - İSTANBUL

TEL: (212) 473 26 00

FAKS: [212) 473 26 34

E posta: [email protected]

Eletao n ik ag: www.taek.gov.tr

i ç i n d e k i l e r

Sf.1 ÇNAEM’ÎN TARİHÇESİ HİZMETLERİMİZ

Sf.7 Radyoaktivite Ölçüm ve Analiz Hizmetleri Sf.11 Analitik Ölçüm Hizmetleri

Sf.14 Kalibrasyon Hizmetleri

Sf.16 Nükleer Elektronik Cihaz Üretim, Bakım, Onarım Hizmetleri Sf.18 Kalite Kontrol Hizmetleri

Sf.21 Radyoizotop Transfer Hizmetleri

Sf.22 Radyasyon Kontrol ve Ölçüm Hizmetleri Sf.23 RadyoaktifAtık Yönetim Hizmetleri

ARAŞTIRMAGELİŞTİRME

Sf.24 TR-2 Araştırma Reaktörü SJ.2S Nükleer Reaktör T e k n o lo ji S.26 Re^^törM^lzem^l^r^i

Sf.28 Nükleer Fizik Çalışmaları

Sf.29 Radyasyon Ölçüm Cihazları Geliştirme Sf.30 EĞİTİMLER

ÇNAEM'IN TARİHÇESİ

♦ 1955 Türkiye-ABD arasında “nükleer enerjinin barışçıl amaçlarla kullanılmasında İşbirliği” anlaşması yapılmıştır.

♦ 1956 Devlet bütçesine bir “atom reaktorü” kurulması ve ilk masrafları için tahsisat konmuştur. 8 kişilik profesörler komitesi tarafından Küçükçekmece GOlü kenarında şimdiki arazi seçilmiştir.

♦ 27/08/1956 tarih ve 6821 sayılı kanunla Başbakanlığa bağlı “Atom Enerjisi Komisyonu” (AEK) kurulmuştur.

♦ 1957, AEK projeyi devralmıştır.

♦ 1957 Türkiye, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) kurucu üyeleri arasın yer almıştır.

♦ 06/03/1958 tarihli AEK: “İstanbul'da Küçükçekmece Golu kenarında 1000 kW ğu cu nde havuz tipi bir atom reakto ru nu n kurulması” kararı almıştır.

♦ 1959 Mart Atom Reaktorü temeli atılmıştır.

♦ 12/08/1960 AEK kararı ile “Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi” ismi verilmiştir.

♦ 17/03/1961 ÇNAEM ilk Yonetmeliği ve personel atamaları başlamıştır. ♦ 06/01/1962 saat 19:14 TR-1 reaktorü kritik olmuştur.

♦ 27/05/1962 Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi (ÇNAEM) resmen açılmıştır.

♦ Eylül 1977, aynı binada TR-2 yerleştirilmesi çalışmaları için TR-1 durdurulmuştur. ♦ 10/12/1981 TR-2 Reaktorü (5 MW) kritik olmuştur.

♦ 09/0771982 tarih ve 2690 sayılı kanunla Başbakanlık Atom Enerjisi Komisyonu yerine, kamu tüzel kişiliği olan Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) kurulmuştur.

k a l i t e

POLİTİKAMIZ

♦ Atom enerjisinin barışçıl amaçlarla ulke yararına kullanılması,

♦ Ulkenin bilimsel, teknik ve ekonomik kalkınmasında nUkleer teknolojiden yararlanılmasını mümku'n kılacak her turlu araştırma, geliştirme, uygulama, hizmet, ölçme, analiz, egitim, bilgilendirme, inceleme ve çalışmanın yapılması, yaptırılması ve teşvik edilmesi,

♦ hedefleri kapsamında, halkın, radyasyonla çalışanların ve çevrenin korunması amacıyla ulkede nukleer guvenlik ve radyasyon guvenliginin sağlanmasını on planda tutarak ve bu alanda sorumlu/yetkili tek kurum olan TAEK'in bağlı kuruluşu olduğumuzu da bilerek;

♦ Bilgi çağının ve kuresel değerlerin gereklerini kavramış, katılımcı ve nitelikli personel, etkin iletişim, ekip çalışması, tanımlanmış ve dUzenli bilgi paylaşımı ile Merkezin tumunde, sağlıklı ve guvenli bir iş ortamında, ulusal mevzuata uygun, uluslar arası standartlarda, gerektiginde o zel metotlar ve varsa muşterinin o zel koşullarına uygun olarak hizmet vermek,

♦ Kurumsal ve sistemli olarak guvenilir, dogru, tarafsız, izlenebilir, hızlı ve hizmet alanların gizliligini esas alan kaliteli hizmet sunmak ve bu prensiplerin su rekliligini saglamak,

♦ TS EN ISO/IEC 17025:2010 standardının gereklerini yerine getirmek, hizmet alanların en u st du zeyde memnuniyetini saglamak ve laboratuvarlarımızın bugune kadar edinmiş olduğu saygınlığı ve itibarı korumak ve yukseltmek,

♦ Su rdu ru len faaliyetlerde ve verilen hizmetlerde teknik olarak ve kalite açısından su rekli iyileştirme için çaba harcamak,

♦ Kalitenin ancak ekip çalışması ile su rdu rulebilecegine inanarak, tum çalışanların katılımını, egitimini ve kalite doku manlarını o grenmelerini saglamak, personelin politikamıza ve prosedu rlere uygun olarak çalışmalarını temin etmek.

ء

HİZMETLERİMİZ /

Radyoaktivite Ölçüm ve Analiz Hizmetleri

Radyoaktivite ölçü'm ve analiz hizmetleri kapsamındayapılan çalışmalar: ♦ ÇNAEM bunyesinde bulunan nukleer tesislerin çew^

etkilerinin izlenmesi,

♦ ÇNAEM bünyesinde bulunan tesislere ait kir örneklerinin radyoaktivite an yapılması,

♦ Kaza ve olağandışı durumlarda Acil Durum Müdahale Ekipleri ile koordineli ؟alışarak gerekli radyoaktivite analizlerinin gerçekleştirilmesi,

♦ Turkiye'nin radyasyon haritasının çıkarılmasına yonelik tum ؟evre orneklerinde (hava, su, toprak, sediment, deniz kumu ve organizma) dogal ve yapay radyoizotopların tayinine yo nelik radyoaktivite analizlerinin yapılması,

♦ ithal ve ihra؟ edilen gıda orneklerinde ve yapı malzemelerinde gama spektrometrik analizler yaparak sertifika verilmesi,

♦ Ruhsata esas i؟me, kaplıca ve kaynak sularında toplam alfa/beta radyoaktivite ve trityum analizleri, gerekirse ileri analizler yaparak gerekli raporların duzenlenmesi.

Bu faaliyetlerin yurutulmesine yonelik olarak Merkezimizde bulunan laboratuvarlar :

Gama Sayım Laboratuvarı

Numunelerin içerisinde bulunan radyoizotopların, yaydıkları gama ışınlarının enerjilerinin ve miktarlarının o l؟u lmesi suretiyle, nitel ve nicel analizlerinin yapıldıgı laboratuvar, aynı zamanda “ithal ve İhraç Gıdalarda 434Cs ve 437Cs Analizi” ve “Toprak ve Yapı Malzemelerinde 226Ra, 232Th, 40K ve i37Cs Analizi” isimli deneylerden TURKAK tarafından akreditedir.

Gama Spektrometri Laboratuvarı

HİZMETLERİMİZ /

Radyoaktivite Ölçüm ve Analiz Hizmetleri

Laboratuvarda tamamı dogal radyoaktiviteye karşı zırhlanmış 11 adet %10-%150 arası rolatif verimli n/p tipi eş eksenli HPGe dedektor, 1 adet kuyu tipi HPGe dedektor, 1 adet %50 rolatif verimli plaka tipi HPGe dedektor, 1 adet 2x2 Naİ(Tl) dedektor, 1 adet 4x4 Naİ(Tl) dedektor ve 1 adet taşınabilir plaka tipli HPGe dedektor, 1 adet otomatik numune degiştirme sistemi ile bunlara baglı gerekli elektronik donanım ve yazılım bulunmaktadır.

Ayrıca laboratuvara baglı “Toprak Numuneleri Hazırlama Laboratuvarı” ve “Gıda Numuneleri Hazırlama Laboratuvarı”nda, sayıma hazırlama amaçlı olarak numuneleri kırma, ogutme, eleme, kurutma ve yakma sistemleri mevcuttur.

Sezyum Çöktürme Laboratuvarı

Deniz, nehir, gol, kuyu ve yagmur sularında sezyum analizleri için gerekli olan sezyum çokturme işlemlerinin gerçekleştirildigi laboratuardır.

Toplam Alfa/Beta Sayım Laboratuvarı

Bu laboratuvarda, numunelerin içerisinde bulunan radyoizotopların yaydıkları alfa ve beta ışınlarının sadece toplam miktarlarının o lçu lmesi suretiyle nicel analizleri yapılmakta ve boylece ileri bir analiz teknigine ihtiyaç olup olmadıgı tespit edilmektedir.

Laboratuvarda 2 adet, her biri 10 dedektorlu, gaz orantılı sayıcı ile bunlara baglı gerekli elektronik donanım ve yazılım bulunmaktadır.

Laboratuvara baglı “Su Örnekleri Hazırlama Laboratuvarı”nda numunelerin sayım oncesi buharlaştırma, kurutma ve kalıntı tayini işlemleri gerçekleştirilmektedir.

“İçme Sularında Toplam Alfa/Beta Aktivitesi Tayini” deneyinin TURKAK tarafından akreditasyonu için gerekli çalışmalar tamamlanmak u zeredir.

Sezyum Çokturme Laboratuvarı Toplam Alfa / Beta Sayım Laboratuvarı

HİZMETLERİMİZ /

Radyoaktivite Ölçüm ve Analiz Hizmetleri

Alfa Spektrometri Laboratuvarı

Numunelerin içerisinde bulunan radyoizotopların, yaydıkları alfa ışınlarının enerjileri ve miktarları ölçülerek nitel ve nicel analizleri yapılmaktadır.

Laboratuvarda 2 adet, her biri 8 adet PIPS dedektöre sahip, alfa spektrometri sistemi ile bunlara bağlı gerekli elektronik donanım ve yazılım bulunmaktadır.

Numunelerin sayıma hazırlanması amacıyla laboratuara bağlı kimyasal ayrıştırma, saflaştırma, kul etme, kurutma, mikro-çokturme ve elektrodepozisyon gibi işlemlerin gerçekleştirildiği 2 adet Radyokimya Laboratuvarı bulunmaktadır.

“İçme Sularında 234U ve 238U Analizi” deneyinin T٧RKAK tarafından akreditasyonu için gerekli

çalışmalar tamamlanmak u zeredir.

Alfa Spektrometre Sistemi Radyokimya Laboratuvarı

Sıvı Sintilasyon Sayım Laboratuvarı

Numunelerin içerisinde bulunan radyoizotopların, yaydıkları alfa ve beta ışınlarının enerjileri ve miktarları o lçu lerek nitel ve nicel analizleri yapılmaktadır. Laboratuvarda 2 adet ultra du'şu'k fon sayımlı sıvı sintilasyon sayım cihazı ve bunlara baglı gerekli yazılım bulunmaktadır. Laboratuvara baglı Radyokimya Laboratuvarında numunelerin sayıma hazırlanması amacıyla destilasyon, ekstraksiyon, ku l etme ve kurutma gibi işlemler gerçekleştirilmektedir.

Laboratuvarda ayrıca, ornek oksitleme ve 3H zenginleştirme sistemleri mevcuttur. “İçme Sularında 3H Analizi” deneyi T٧RKAK tarafından akreditedir.

Trityum Analizi Sıvı Sintilasyon Sayım Cihazı

HİZMETLERİMİZ /

Radyoaktivite Ölçüm ve Analiz Hizmetleri

Hava örnekleme Laboratuvarı

Hava ve yagış Örneklerinde radyoaktivite, parçacık ve metal analizlerinin yapılmasına olanak saglayan yuksek emişli hava ornekleme cihazı, dü'şıik emişli hava ornekleme cihazı, yagmur ornekleme havuzu ve yaş/kuru serpinti ornekleme cihazında oluşan “Hava Örnekleme İstasyonu” bulunmaktadır.

Radon Ölçüm Laboratuvarı

Hava, toprak ve suda aktif ve pasif yontemler kullanılarak radon aktivite konsantrasyonu belirlenmektedir.

Pasif yontem kullanılarak kapalı alanlarda radon olçum çalışmaları, Turkiye'nin radon haritasının çıkarılması amacıyla, 1984 yılında başlatılmıştır. CR-39 detektörleri evlere dagıtılarak 2 ay süreyle bekletilmiş, iz kazıma yüntemiyle radon izleri mikroskopta sayılır hale getirilmiştir. 2004 yılında radon olçUmlerinde otomasyona gidilmiştir.

Aktif yontem ile yerinde yapılan radon olçumlerinde Rad7 ve Alphaguard cihazları kullanılmaktadır. Cihazlarda bulunan iyon odası (alfa spektroskopi puls sayımı) ile ortamın o anki radon degeri ile birlikte hava sıcaklıgı, hava basıncı ve havanın nemi gibi diger parametreler de o lçu lmektedir. Taşınabilir nitelikte olan cihazla kısa su rede havada ki radon aktivite konsantrasyonu belirlenebilmektedir.

Pasif Radon Olçu'm Sistemi Hava Ornekleme istasyonu

CR-39 Nukleer iz Dedektorleri Aktif Radon Olçum Sistemi

HİZMETLERİMİZ /

Analitik Ölçüm Hizmetleri

Ulkemizde çevre radyasyon seviyeleri ile çevre kirliliğinin belirlenmesi amacıyla alınan çevre örneklerinde (hava, su, toprak) ve gıda maddelerinde nUkleer analitik yöntemler kullanılarak toksik ve eser element analizleri ile kamu kurum ve kuruluşları ile yapılan protokoller ve sanayiden gelen talepler doğrultusunda kalitatif (nitel) ve kantitatif (nicel) elementel, anyon ve katyon analizleri yapılmaktadır.

Örnek hazırlama laboratuvarı

Örneklerin analize hazırlanmasında kullanılan bu laboratuvarda Mikrodalga çozme sistemi ile katı (atık, toprak, sediment, gıda vs.) ve sıvı numuneler basınç ve ısı etkisiyle çozünurleştirilmekte, elek sistemi ile ASTM standartlarına uygun boyut analizi yapılmakta, ogutme ve presleme işlemleri sürdürülmektedir.

X- Işını Floresans Spektrometri (XRF) Laboratuvarı

Dalga Boyu Dagılımlı XRF (WDXRF) spektrometresi ile çevresel, jeolojik, biyolojik, arkeolojik ve endu striyel o rneklerde kalitatif ve kantitatif element analizleri yapılmaktadır. Atom numarası 5 ile 92 arasındaki tum elementler analiz edilebilmektedir.

Nötron Aktivasyon Analizi (NAA) Laboratuvarı

Reaktorde ışınlanan orneklerde çeşitli matrislerde (çevresel, endüstriyel, biyolojik, arkeolojik, vb.) eser element analizi yapılmaktadır. Gama sayım sistemi olarak HPGe dedektoru kullanılmaktadır.

Ornek Hazırlama WDXRF Spektrometresi

h izm etler im iz

/

Analitik Ölçüm Hizmetleri

Atomik Absorpsiyon Spektrofotometri (AAS) Laboratuvarı

AAS cihazı ile jeolojik, biyolojik, çevre, gıda vs gibi farklı matrislerde element (Ag, Ba, Ca, Cd, Co, Cr, Cu, Fe, Sn, K, Mg, Mn, Na, Ni, Pb, Zn, vs.) analizleri ppm seviyesinde, grafit fırın ve hidrur sistemi ile ppb seviyesinde analizler yapılmaktadır.

Indüktif Eşleşmiş Plazma-Optik Emisyon Spektrometri Laboratuvarı (ICP-OES)

Yaklaşık 72 elementin eser, minör ve majör konsantrasyon düzeylerinde aynı anda analizine olanak tanıyan hızlı bir tekniktir. Bu nedenle çevresel analizler için etkin ve tercih edilenidir. Hassas kantitatif analiz ile elementler ppb seviyesinden % seviyesine kadar olçUlebilmektedir. Her element kendine ozgu enerji dUzeyine baglı olarak emisyon yapabilecegi dalga boyuna sahiptir. Dalga boyu ve emisyon şiddeti olçulerek ornekte bulunan elementler ve miktarları tayin edilebilmektedir.

Kromatografi Laboratuvarı

İyon Kromatografi, Florur (F-1), Klorur (Cl-1), Nitrit (NO2-1), Bromur (Br-1), Nitrat (NO3-1),

Fosfat (PO4-3), sulfat (SO4-2), vs. gibi anyon analizlerinde ve

Lityum (Li+1), Sodyum (Na+1), Amonyum (NH4+1), Potasyum (K+1), Kalsyum (Ca+2), Magnezyum

(Mg+2) ve Baryum (Ba+2) gibi katyon analizlerinde kullanılmaktadır.

Ayrıca bu laboratuvarda bulunan yuksek performanslı Sıvı Kromatografi (HPLC) sistemi, araştırma amacıyla ve çevresel kirlilik analizlerinde kullanılmaktadır. HPLC Sisteminin UV, refraktif indeks, iletkenlik dedektorleri mevcuttur.

ICP-OES Sistemi Atomik Absorpsiyon Sistemi

Iyon Kromatografi Sistemi

HİZMETLERİMİZ / Analitik Ölçüm Hizmetleri

Spektrofotometri Laboratuvarı

UV-Vis Spektrofotometresi ile spektrum, kantitatif, fotometrik ve kinetik modlarda o ؟٩ u'mler yapılabilmektedir.

DR/2800 Spektrofotometresi sularda ve çevre orneklerinde nitrat, nitrit, amonyum, anyonik deterjan, noniyonik deterjan, sulfat, fosfat, siyanür, florür, klorür, toplam azot ve toplam organik karbon analizlerinde kullanılmaktadır.

Portatif Su Kalite Ölçüm Sistemi

Gol, deniz ve nehir sularında sıcaklık, zaman, pH, iletkenlik, toplam ؟ozunmti'? katı madde, ؟o'zti'nmti'? oksijen, redoks potansiyeli, derinlik, bulanıklık gibi parametreler oi؟ulebilir. 33 m derinlige kadar öl؟um almak mumkundur.

Portatif Su Kalite Ol؟u'm Sistemi DR/2800 Spektrofotometresi

h iz m e t l e r im iz

/

Kalibrasyon Hizmetleri

Ulke genelinde kullanılmakta olan tum tedavi ve korunma amaçlı dozimetrelerin ve radyasyon ölçer cihazların kalibrasyonları Merkezimizde yapılmaktadır.

Ülkemizde tek olan İkinci Derece Standart Dozimetri Laboratuvarı, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ve Dunya Sağlık Örgütü tarafından da desteklenen “ikinci Derece Standart Dozimetri Laboratuarları” zincirine dahildir. Laboratuarlar, izlenebilirliği PTB (Alman Metroloji Enstitusu) ile sağlanan sekonder standart dozimetreler ve laboratuvar ortamında olçumlerde kullanılmakta olan çalışma standardı dozimetrelerle donatılmıştır.

Tedavi Düzeyli Dozimetre Kalibrasyon Laboratuvarı

Tu rkiye genelinde faaliyette bulunan radyoterapi merkezlerinin dozimetrelerine kalibrasyon hizmeti verilmekte ve sertifikaları duzenlenmektedir. Tedavi duzeyli dozimetre kalibrasyon laboratuvarında, yaklaşık 2200 Ci aktiviteye sahip Co-60 radyoaktif kaynağı bulunmaktadır.

Kalibrasyonlarda “Hava kerma (Nk)” ve “Suda absorblanan doz (Nd w)” kalibrasyon

fakto rlerinin belirlendigi İAEA Doz hesaplama protokolleri uygulanmaktadır. Bu yo ntemlerin izlenebilirliği IAEA tarafından organize edilen iyon odası doz karşılaştırma programı ile sağlanmaktadır. Bu iki yontem TURKAK tarafından akredite edilmiştir.

Brakiterapi Amaçlı Dozimetre Kalibrasyon Laboratuvarı

Laboratuvarda brakiterapide kullanılmakta olan kuyu tipi dozimetrelerin kalibrasyonlarını yapmak amacıyla izlenebilirliği PTB (Alman Metroloji Enstitusu) tarafından sağlanan Referans standart kuyu tipi iyon odası mevcuttur. Kalibrasyonlar 350 keV enerjili Ir-192 kaynağı ile kalibrasyon talep eden sağlık kuruluşuna ğidilerek yerinde yapılmaktadır.

TLD Okuma Sistemi Co-60 Radyoaktif Kaynağı ve Su Fantomu

h iz m e t l e r im iz

/

Kalibrasyon Hizmetleri

Cs-137 İşınlama laboratuvari

Korunma duzeyli dozimetre kalibrasyon laboratuvarında 2 adet Cs-137 radyoaktif kaynagı bulunmaktadır. Bu laboratuvarda Turkiye genelinde radyasyon korunmasında kullanılan doz hızı olçerler, personel dozimetreler (Film, TLD) ve elektronik personel dozimetrelere kalibrasyon hizmeti verilmekte ve sertifika düzenlenmektedir.

X-Işını Laboratuvari

Korunma duzeyli dozimetre kalibrasyon laboratuvarında 10 kV ile 160 kV arasındaki potansiyele sahip du'şuk enerjili ve 100 kV - 300 kV arasındaki potansiyele sahip orta enerjili X -ışını ureten 2 adet tup vardır. Bu laboratuvarda Turkiye genelinde radyasyon korunmasında kullanılan doz hızı olçerler, personel dozimetreler (Film, TLD) ve elektronik personel dozimetrelere kalibrasyon hizmeti verilmekte ve sertifika duzenlenmektedir. Her iki X-ışını sistemi kullanılarak ISO radyasyon kaliteleri elde edilmekte ve doz hızı ölçer ve dozimetrelerin kalibrasyonları gerçekleştirilmektedir.

Tanisal Radyoloji Kalibrasyon Laboratuvari

Tanısal radyolojide kullanılan dozimetrelerin kalibrasyonları 10 kV ile 160 kV arasındaki potansiyele sahip duşu k enerjili X- ışını sistemi kullanılarak yapılmaktadır.

Cs-137 İşınlama Laboratuvarı

HİZMETLERİMİZ/lkleer

Elektronik Cihaz Üretim, Bakim, Onarım Hizmetleri

Merkezimiz, nukleer elektronik teknolojisi konusunda deneyimli uzman ekibi ve donanımlı nUkleer elektronik laboratuarları ile, başta Merkezimiz Birimlerine olmak uzere, Turk Silahlı Kuvvetleri, Sivil Savunma Genel Mu'du'rlu'ğu' ve ulke genelinde birçok kurum ve kuruluşa nukleer elektronik konusunda bakım-onarım hizmeti vermektedir.

Ayrıca, talep edildiğinde nukleer elektronik tekniklerin kullanıldığı araştırma, tıp ve sanayi kuruluşlarına nu kleer elektronik konusunda danışmanlık hizmeti verilmektedir.

Merkezimizde Uretilen Radyasyon Ölçer Cihazlar

Elektronik Cihaz Uretim Laboratuvari

Elektronik Devre Kartı (PCB) Hazırlama Unitesi

HİZMETLERİMİZ/lkleer

Elektronik Cihaz Üretim, Bakim, Onarım Hizmetleri

Radyasyon Erken Uyari Sistem Ağı (RESA)

Ülkemizin nukleer ve radyolojik guvenliginin saglanması amacıyla, Merkezimiz Laboratuarlarında Radyasyon Erken Uyarı Sistem Agı (RESA) projesi gerçekleştirilmiştir. Yazılımı ve donanımı Merkezimizde geliştirilen bu sistem ile 1999 yılından beri çogunlugu sınır bölgelerimizde kurulmuş olan 150 adet istasyon ile 24 saat aralıksız radyasyon izlenmesi yapılmaktadır, istasyonlardan elde edilen veriler TAEK Web sayfasında ve ayrıca “Avrupa Radyolojik Veri Değişim Platformu (EURDEP)” veri tabanında diger ulkelerle eş zamanlı olarak yayınlanmaktadır.

Gümrük Kapılarında Sabit Radyasyon Ölçme Sistemi (R-GATE)

Merkezimizde gumruk kapılarında kullanılmak uzere sabit radyasyon olçer sistemler geliştirilmiştir, 29 adet kara sınır kapısı, 16 adet deniz sınır kapısı ve 3 adet hava sınır kapısında olmak uzere toplam 48 adet istasyon kurulmuştur, Sistem eş zamanlı olarak 7/24 çalışmaktadır,

17

h iz m e t l e r im iz

/

Kalite Kontrol Hizmetleri

Endüstriyel Tahribatsız Muayene Testleri

Tahribatsız Muayene (NDT) faaliyetleri, endustriye yerinde ve laboratuvarlarda hizmet, egitim, araştırma ve danışmanlık şeklinde verilmektedir.

Endustriye 6 metotta (radyografi, ultrasonik, manyetik parçacık, sıvı penetrant, girdap akımları ve görsel muayene metotları) hizmet verilmekte olup, NDT laboratuarları TS EN 17025 standardına gore T٧RKAK tarafından akredite edilmiştir. NDT laboratuarları konvansiyonel ve dijital NDT sistemleri ile donatılmıştır.

Ultrasonik Kaynak Muayenesi Co-60 Radyografi Uygulamaları

Manyetik Parçacık ile Çatlak Tespiti Manyetik Parçacık Muayenesi

h iz m e t l e r im iz

/

Kalite Kontrol Hizmetleri

TS EN 473 standardına ve PED/97/23/EC Basınçlı Kaplar Direktifine gore düzenlenen Tahribatsız muayene eğitimleri 6 metotta ve 3 seviyede verilmektedir. TAEK ile T٧V NORD arasında yapılan anlaşma geregi, EndUstri Birimi laboratuarlarında düzenlenen eğitimlerin sınavları ve belgelendirmesi T٧V NORD tarafından yapılmaktadır.

NDT yOntemlerinin ve tekniklerinin uygulanmasına ve geliştirilmesine yOnelik olarak, IAEA ve TAEK destekli çok sayıda araştırma ve geliştirme projesi yürütülmüş olup, halen yürütülmeye devam edilmektedir.

Flat Panel Radyografi Sistemi

Phased Array ile Ultrasonik Muayene Girdap Akımı Muayenesi

i l .

٠

ﺃ

g ir d a p AKIMLARI CİHAZLARI

h iz m e t l e r im iz

/

Kalite Kontrol Hizmetleri

Radyoizotop ve Radyofarmasötiklerin Kalite Kontrolü

Yurtiçinde uretilen ve yurtdışından ithal edilen soguk kitlere ve radyofarmasotiklere Sağlık Bakanlığının istegi doğrultusunda, farmakopelere uygun olarak kimyasal, radyokimyasal, radyonuklidik ve biyolojik kalite kontrol testleri yapılmakta ve “Kalite Kontrol Sonuç Raporu” verilmektedir.

Nukleer Tıp Merkezlerinden gelen doz kalibratorlerinin kalite kontrolleri yapılarak kullanıma uygunluğu sağlanan her doz kalibrato'ru' için “Kalite Kontrol Sertifikası” duzenlenmektedir.

Bu amaçla:

♦ Doğruluk Testi (57Co, 60Co, 133Ba, 137Cs NlST kaynakları kullanarak)

Radyokimyasal Kalite Kontrol Laboratuvarı

Kimyasal Kalite Kontrol Laboratuvarı ♦ Doğrusallık Testi ("mTc 300-500mCi)

♦ Geometri Testi ("mTc 10-20 mCi)

testleri uygulanmaktadır.

Radyonu klidik Kalite Kontrol Laboratuvarı

Doz Kalibratoru Kalite Kontrol Laboratuvarı

h iz m e t l e r im iz

/

Radyoizotop Transfer Hizmetleri

Merkezimizde;

♦ Gamagrafi cihazlarına Ir-192 ve Se-75 kaynagı transferi,

♦ İr-192 ve Se-75 kaynak tutucu montajı,

♦ Radyografi projektörlerinin kontrolu,

♦ Radyografi projektörleri tamiri

yapılmaktadır.

Radyoaktif Kaynak Transfer Hücresi

HİZMETLERİMİZ / Radyasyon Kontrol ve Ölçüm Hizmetleri

♦ TAEK'in Radyasyon Guvenligi Yonetmeligi g e g

Bölgelerinde radyasyon ve radyoaktif maddeler ile faaliyet gosteren saglık merkezleri (radyoterapi, nUkleer tıp, röntgen laboratuvarları vb.) ile endüstriyel kuruluşlarda lisansa esas radyasyon kontrol faaliyetleri yuiutuimektedir.

♦ Nukleer ve radyolojik kaza veya tehlike durumunda oluşabilecek radyasyon ve radyoaktif madde bulaşma tehlikesine karşı, halkın ve çevrenin korunması için radyasyon olçUmleri yapılmaktadır. Gerekli tedbirlerin zamanında ve etkin olarak alınabilmesi ve acil durumların yonetimi için ulusal plan, uygulama ve hazırlıkların geliştirilmesine katkıda bulunulmaktadır. Acil durum mudahale (ADME) ekipleri gerekli oldugunda 7/24 esasına uygun olarak acil durum kapsamında olaylara mudahale etmektedir. Bu kapsamda her tu rlu araç, cihaz ve donanım hazır halde tutulmaktadır.

ADME Ekipleri Gorev Başında

Biyolojik Dozimetri Laboratuvarı

İyonlaştırıcı radyasyonların kromozomlara etkisinin sitogenetik yontemlerle Disentrik Kromozom Aberasyon Analizi (CA) ve gerekli durumlarda Mikronukleus (MN) ve /veya Fluorescence In-situ Hybridisation (FISH-Fluoresan boyama) teknikleriyle degerlendirildigi laboratuvar ulkemizin ve bolgemizin tek laboratuvarıdır. Laboratuvarda kaza, mesleki veya tıbbi nedenlerle İyonlaştırıcı radyasyona maruz kalmış kişilerin, biyolojik dozları tespit edilmekte ve sonuç raporları duzenlenmektedir.

Doku Ku lturu I şlemleri FISH Yontemiyle Bir Metafaz

h iz m e t l e r im iz

/

Radyoaktif Atik Yönetim Hizmetleri

Ulkemizde tek olan Radyoaktif Atık İşleme Tesisi 1989 yılında Merkezimizde kurulmuştur.

Rafyoaktif Atık Yönetimi Bolumu, hastanelerden, universitelerden ve endustriyel kuruluşlardan tesisimize getirilen du'şuk aktiviteli radyoaktif atıkların toplanması, sınıflandırılması, işlenmesi, depolanması ve bu atıkların kayıtlarının tutulması ile ilgili idari ve teknik tum faaliyetlerin yerine getirilmesinden sorumludur. Radyoaktif atık yUnetimi uygulamalarında ulusal ve uluslar arası mevzuata uygun olarak işlem yapılmakta, insan neslinin ve çevrenin korunması esas alınmaktadır.

Ayrıca, uzun yarılanma suresine sahip atıklar ile yuksek aktiviteli atıklar teslim alınarak, geçici depolanmakta ve fiziksel guvenlikleri sağlanmaktadır.

Depolanmış Radyoaktif Atıklar Du'şuk Seviyeli Sıvı Atık İşleme Tesisi

ARAŞTIRMA-GELIŞTIRME /

TR-2 Araştırma Reaktörü

TR-2 Araştırma ReaktOru 5 MW gUcUnde, dU'şUk zenginlikli uranyum yakıtlar kullanılan, açık havuz tipi araştırma reaktörü olup, 1982 yılında işletmeye alınmıştır.

TR-2 araştırma reaktOru ulusal ve uluslararası mevzuatlarda belirlenen koşullara uygun olarak işletilmektedir. Nukleer araştırma ve hizmet amaçlı ulkenin en yuksek nOtron akısı saglayan tesisi durumundadır.

ReaktOrde gerçekleştirilen faaliyetler genel olarak;

♦ Tıpta ve endustride kullanılan radyoizotopların uretimi, ♦ Notronaktivasyon analizleri için ornek ışınlamaları,

♦ Termal - hidrolik ve nOtronik hesapların deneysel uygulamaları,

♦ Reaktor işletici personeli, radyasyon korunma personeli ve ilgili konularda o go ren u niversite o grencilerinin egitimleri,

♦ Kamuoyunu bilgilendirme amaçlı TR-2 reaktOrunun tanıtımı ve gezdirilmesidir.

TR-2 ReaktOru Kalbi Çerenkov Işıması

ARAŞTIRMA-GELIŞTIRME /

Nükleer Reaktör Teknolojisi

Merkezimizde araştırma ve güç reaktörlerinin tasarımı, nukleer güvenlik analizleri, yakıt çevirimi ile enerji planlaması konuları Üzerinde çalışmalar yapılmaktadır.

♦ Reaktör taşarımı ile ilgili olarak nUkleer veri kütüphanelerinin h kullanılan hesap programları için hazır hale getirilmeleri,

♦ Statik ve dinamik nötronik hesapları ve buna baglı olarak yakıt yönetimi teknikleri, termohidrolik ve gUvenlik çalışmaları,

♦ TR-2 Reaktörüne ait yakıt yükleme ve izotop Uretim hesapları, işletim veriminin artırılmasına yOnelik optimizasyon çalışmaları,

♦ Yerli imkanlarla yapılması düşünülen araştırma reaktorlerinin tasarımlarının ve uygulanmasının yapılması, gerekli teknolojilerin geliştirilmesi veya teknoloji transferinin yapılması, yerli veya yabancı kaynaklarla ortak projelere girilmesi,

♦ Nükleer güç reaktorlerinin lisanslanması ile ilgili teknik destek ver ulaşmak için gerekli hazırlıkların yapılması,

♦ Güç ve araştırma reaktorleri ile ilgili bilgisayar simülasyonları ve yazılımların geliştirilmesi, amaca uygun yazılımların araştırılması ve gereksinimlere uygun bir yazılım kütüphanesinin oluşturulması,

♦ Guç reaktorleri için yakıt çevirimleri üzerine araştırma yapılması, yerli imkanlarla yakıt üretilmesi konusunda Yakıt Teknolojisi Birimi ile işbirligi yapılması,

♦ Araştırma reaktorlerinin deneysel olarak termohidrolik incelenmesinin yapıl için gerekli laboratuvar deneylerinin tasarlanması ve yürütülmesi.

CNUREAS Programı VVER Reaktorü Kalp Modeli CNUREAS Programı Notron Akı Grafigi

ARAŞTIRMA-GELIŞTIRME / Reaktör Malzemeleri

Bu çalışma ile;

♦ Ülkemizin enerjide ve nukleer teknolojide

nukleer reaktor malzemeleri teknolojilerinin geliştirilmesi ile teorik ve uygulamalı olarak nukleer yakıtların, diğer nukleer reaktor malzemelerinin Üretiminin tUm aşamalarının araştırılması, ogrenilmesi, gerektiğinde daha geniş çapta nUkleer tesislerin kurulması çalışmalarını yaparak tesisin hazır hale getirilmesi,

♦ Nukleer tesislerde kullanılabilecek yakıt ve yakıt elemanları, yanmış nukleer yakıt işleme prosesleri, kontrol çubugu, agır su, zirkonyum ve alaşımları uretimi için gerekli donanımların dizaynı, tedariki ve kurulumunun saglanarak işletilir hale getirilmesi, ♦ Nukleer reaktörlerde kullanılan tum malzemelerin gerekli test ve karakterizasyonlarının

yapılarak malzeme standartlarının belirlenmesi; gerektiginde ithalat yoluyla temin edilecek nukleer malzemelerin uygunluk testlerinin yapılması ve kullanımına onay verilmesi,

♦ Nukleer teknolojinin ulkemizdeki alt yapısının ve kalifiye insan kaynaklarının oluşturulmasına çalışılmaktadır.

Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM) Cihazı Mikro Kurecik Eldesinde Kullanılan

İç Jelleştirme Ünitesi

Safsızlık ve izotop Analizleri için Kullanılan ICP-MS Cihazı Katı Hal incelemeleri için

X-Işını Kırınımı Cihazı

ARAŞTIRMA-GELIŞTIRME / Reaktör Malzemeleri

Konu ile ilgili olarak;

♦ Uranyum saflaştırma,

♦ Turkiyetoryum cevherlerinden toryum vediger nadir toprak elementlerinin

♦ Amonyumdiuranat (ADU) ve amonyum uranil karbonat (AUC)'tan UÖ2 uretimi,

♦ Sol-gel yöntemiyle UÖ2, ThÖ2, (U,Th)O2 mikrokurecikleri, yanabilir soguruculu yakıtların

uretimi, karışık oksit, uretim ve simulasyonlarının yapılması çalışmaları [(U,Ce)Ö2,

(Th,Ce)Ö2 vb],

♦ Nukleer gu؟ reaktörlerinin yakıt peletleri uretimi,

♦ Tum proses kademelerinde kalite kontrol çalışmaları,

♦ Merkez içi ve dışı analiz ve degerlendirme taleplerinin karşılanması konularında ؟alışmalar yapılmaktadır.

Ham UÖ2 Peletleri

Merkezimizde Uretilen UÖ2 ve ThÖ2

Nukleer Yakıt Peletleri 1؟ Jelleştirmeyle Elde Edilen

Uranyum Mikro Ku recikleri

f K » Ç |

isi\i / â

Merkezimizde Uretilen Inert Matriks Yakıt, Kaya Tipi Oksit Yakıt Peletleri SEM gUruntuleri

ARAŞTIRMA -

/ Nükleer Fizik Çalışmaları

Merkezimizde nukleer fizik konusunda ilk çalışmalar 1962 yılında, Reaktor Fizigi ve Plazma Fizigi konularında başlamıştır. Bolumde bulunan SAMES T-400 ve J-15 iyon hızlandırıcısı kullanılarak yapılan çalışmalar tamamıyla Nukleer Fizik konularında yogunlaşmıştır.

Nukleer Fizik Bolumunde yurutulmekte olan çalışmalar;

♦ Du'şuk enerjilerde proton ve alfa parçacıklarının hafif çekirdeklerle oluşturdugu yakalama reaksiyonlarının tesir kesitlerinin oiçu'mU,

♦ Astrofizik çalışmaları,

♦ Hızlı nötron grafi uygulamaları, ♦ Sintilasyon kristali buyutme,

♦ Portatif gama spektrometresi uygulamaları, ♦ Plazma temelli çalışmalar.

SAMES J-15 iyon Hızlandırıcı Sistemi SAMES T - 400 iyon Hızlandırıcı Sistemi

Plazma Laboratuvari

ARAŞTIRMA -

/ Radyasyon Ölçüm Cihazları Geliştirme

DUnyadaki gelişmelere paralel olarak Ülkemizde de başta tıp ve sanayi alanlarında olmak Uzere nUkleer teknolojinin uygulamaları hızla yaygınlaşmakta ve buna baglı olarak radyasyon olçme ve izleme cihazlarının yerli olanaklar ile geliştirilmesi ve Üretilmesi bUyUk onem arz etmektedir.

Bu amaçla, Merkezimiz Nükleer Elektronik BolUmUnde “Radyasyon Ölçme Cihazları Geliştirme Projesi (RADGE)” kapsamında gUnUmUz teknolojisine UygUn, çeşitli boyUt ve özelliklerde zaman içinde kazanılan deneyim ve bilgi birikimi ile dUnyadaki benzerleri ile rekabet edebilecek dUzeyde radyasyon olçme ve izleme cihazları geliştirilmektedir.

Uretilen cihazlar:

♦ Portatif Radyasyon Doz Hızı ve Doz Ölçerler, ♦ Radyasyon Alan Monitorleri,

♦ Sabit Radyasyon Ölçerler, ♦ Kişisel Elektronik Dozimetreler.

Uretilmiş olan radyasyon olçer cihazlar Ulkemizin birçok kUrUm ve kUrUlUşUnda kUllanıma sUnUlmUştUr. ♦ NUkleerAraştırma ♦ Hastaneler ♦ Universiteler ♦ EndUstri ♦ Sivil SavUnma ♦ Silahlı KUvvetler

Radyasyon Ölçer Cihaz Geliştirme Çalışmaları

EĞİTİMLER

Merkezimizde nukleer alanda gOrev yapacak nitelikli personelin yetiştirilmesi ve kamuoyunun bilgilendirilmesi amacına yonelik olarak egitimler duzenlenmekte, ulusal/uluslar arası duzenlenen egitimlere, seminerlere ve toplantılara katılım saglanmaktadır. Egitim programları aşagıda verilen ana başlıklar altında toplanmaktadır:

Hizmet İçi Eğitim Kursları

Merkez personelinin bilgi tazelemesi, işe yeni başlayanlar ve stajyer ogrenciler için yapılan egitim çalışmalarıdır. Radyasyondan Korunma Kursu, ADME kursu, Kalite yönetimi, İş saglıgı ve guvenligi, seminerler ve çalıştaylar bu kapsamda duzenlenmektedir.

ÇNAEM Elemanlarının Merkez Dışında Verdiği Eğitim/Seminer/Konuşmalar

Radyasyon ve radyoaktif maddelerle çalışan kamu kurum ve kuruluşları tarafından talep edilen, Merkezimiz elemanları tarafından verilen, genelde radyasyon korunmasına yonelik egitimlerdir.

ÇNAEM Elemanlarının Merkez Dışında Katıldıkları Ulusal Ve Uluslararası K urslar/ Seminerler/Toplantılar

Merkez personelinin yurt içinde ve/veya dışında nu kleer konularda du zenlenmiş olan kurslara, seminer veya toplantılara katılım sagladıgı egitimlerdir.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı veya AB tarafından koordine edilen eğitimler

ÇNAEM'de Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı veya AB tarafından koordine edilen egitimler du

z

Proje Yonetimi Egitimi

EĞİTİMLER

ÇNAEMde Verilen Kurslar

♦ Radyasyon Ö'lçü'mU ve Radyasyondan Korunma Kursu ♦ EndUstriyelRadyografideRadyasyondan Korunma Kursu ♦ EndustriyelUygulamalardaRadyasyondanKorunmaKursu ♦ NukleerTıpta Radyasyondan KorunmaKursu

♦ Temel Radyofarmasi Kursu ♦ Radon ve Radon Ölçüm Kursu

♦ Radyasyon, Radyasyondan Korunma, Hurdalarda Radyoaktif Maddeler ve Taşınabilir Radyasyon Ölçum Cihazı Egitimi

♦ Radyografik Yöntemle Malzeme Muayenesi (Seviye 1-3) ♦ Ultrasonik Yontemle Malzeme Muayenesi (Seviye 1-3) ♦ Sıvı Penetrant Yontemle Malzeme Muayenesi (Seviye 1-3) ♦ Manyetik Parçacık Yontemle Malzeme Muayenesi (Seviye 1-3) ♦ Girdap Akımları Yontemiyle Malzeme Muayenesi (Seviye 1-3) ♦ Radyografik Yontemle Malzeme Muayenesi (Seviye 1-3) ♦ NDT Temel Kursu

Ayrıca Merkezimizde, universite ogrencileri için stajyer eğitimleri, ziyaret amacıyla gelen lise, universite veya diger kurum ve kuruluşlardan gelen ziyaretçiler için duzenlenen bilgilendirme seminerleri verilmektedir.

\

A E

Af

TURKIYE ATOM

en er jisi

k u r u m u

Ç EK M ECE N ÜKLEER A RA ŞTIRM A VE EĞİTİM M ERKEZ!

Yarimburgaz Mah. Nükleer Araştırma Merkezi Yolu No:10 Küçükçekmece 34303 - ISTANBUL

EEL: (212 )4 7 3 26 00 FAKS: (212 )4 7 3 26 34