Sazlıdere Deresi’nin (Edirne), Su Kalite Parametreleri ve Algal Florasının
Mevsimsel Değişimi
Burak ÖTERLER * Menekşe TAŞ Timur KIRGIZ Trakya Üniversitesi, Fen Fakütesi, Biyoloji Bölümü, Edirne, TÜRKİYE
*Sorumlu Yazar
Özet
Sazlıdere Deresi’nin algal florasını ve mevsimsel değişimini belirlemek amacıyla yapılan bu çalışmada belirlenen 4 istasyonda Şubat-Aralık 2007 tarihleri arasında aylık örneklemeler yapılmıştır. Dere florasında Bacillariophyta (33), Chlorophyta (10), Euglenophyta (7) ve Cyanophyta (3) divizyolarına ait toplam 53 takson tespit edilmiştir. Sazlıdere Deresi’nde Bacillariophyta’ya ait örneklerin yıl boyunca baskın konumda olduğu gözlenmiştir. Araştırma periyodu boyunca tür çeşitliliği ve kompozisyonu bakımından en zengin lokalitenin II. istasyon olduğu saptanmıştır. Bu istasyonda, fitoplanktonik komünitenin maksimum yoğunluğu 86696 organizma/L iken epipelik komünitede 4648 organizma/ cm2 olarak bulunmuştur. Sazlıdere Deresi’nin su kalitesinin III. ve IV. sınıf su kalitesine daha yakın değerlerde olduğu görülmüştür. Bray-Curtis benzerlik analizlerinde, fitoplanktonik organizmaların bulundukları istasyonlara ve tür sayılarına göre benzerlikleri açısından bakıldığında; I. ve II. istasyonların, epipelik algler açısından ise II. ve IV. istasyonların en benzer istasyonlar oldukları belirlenmiştir.
Anahtar Sözcükler: Sazlıdere Deresi, Edirne, Fiziko-kimyasal parametreler, Fitoplankton, Epipelik, Epilitik, Alg kompozisyonu.
Seasonal Variations of Water Quality Parameters and Algal Flora of Sazlidere
Stream (Edirne)
Abstract In this study which was performed in order to determine the seasonal variations of water quality parameters and algal flora of Sazlıdere Stream, sampling were made monthly from February to December 2007 from 4 different stations along the stream. A total of 53 taxa from Bacillariophyta (33), Chlorophyta (10), Euglenophyta (7) and Cyanophyta (3) were found to represent the algal flora of the stream. Among these, Bacillariophyta was recorded as a dominant group throughout the year. Station II was the richest station during the whole study in terms of species diversity and composition. The maximum abundance of phytoplanktonic community within this station was 86696 organism/L, while it was 4648 cell/cm2 for the epipelic community. The water quality of the stream was found much close to the 3rd and 4th quality levels. When A Bray-Curtis Similarity Index was applied for the sampling stations based on the present phytoplanktonic organisms and on their species richness, stations I and II appeared to be most similar, whereas stations II and IV were most similar in terms of epipelic algae.KeyWords: Sazlıdere Stream, Edirne, Physico-chemical Parameters, Phytoplankton, Epipelic, Epiphytic, Algae composition.
Geliş Tarihi: 24 Aralık 2011 Kabul Tarihi: 12 Şubat 2012 Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi 5 (1): 49-55, 2012
ISSN: 1308-3961, E-ISSN: 1308-0261, www.nobel.gen.tr
GİRİŞ
Meriç-Ergene akarsu sisteminin bir parçası olan ve kuzey-güney doğrultusunda akış yönüne sahip olan Sazlıdere Deresi, Edirne il sınırları içerisinde doğar ve Meriç Nehri’ne dökülür. Uzunluğu yaklaşık 59 km, ortalama genişliği 4-7 metre ve en derin yeri 80 cm olan dere, geleneksel olarak verimli tarım alanlarının sulanmasında kullanılmıştır. Derenin yakınında 1970’li yıllarda kurulan sanayi tesislerinden gelen endüstriyel ve evsel nitelikli atıklar, işletmelerin faal hale geçmelerinden kısa bir süre sonra etkilerini hissettirmeye başlamışlardır. Özellikle, Sazlıdere’nin E-5 karayolu güneyine düşen kısmında büyük bir kirlenme söz konusu olmuş, bu bölgelerde derenin, Meriç Nehri’ne dökülünceye kadar kalın bir kahverengi çamur tabakası halinde aktığı gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, Sazlıdere suları bahçe ve tarım sulaması için kullanılamaz hale gelmiş ve bu durum tarımsal üretimi çok düşürmüştür [1].
Yaz mevsiminde kuruduğuna dair herhangi bir kanıta rastlanmayan derenin kenarları boyunca, kış mevsimi dışında, yer yer adacıklar halinde, Phragmites australis (Cav.), Lemna
sp., Cyperus sp. ve Lipidium sp. gibi sucul ve yarı sucul bitkiler
bulunur [2,3].
Ülkemiz iç sularında, 80’li yılların ortalarında başlayan akarsulardaki algolojik çalışmalar son yıllarda giderek artmaktadır [4-10]. Bu çalışmada, daha önce üzerinde algolojik herhangi bir çalışma yapılmamış olan Sazlıdere Dere’sinde, mevcut taksonlar ve bunların deredeki longitudinal dağılımları ile bu dağılımı etkileyen fiziko-kimyasal faktörler belirlenmeye çalışılmıştır.
50 50
50 B. Öterler ve ark / Bibad, 5 (1): 49-55, 2012 50
50
MATERYAL METOD
Bu çalışma için Sazlıdere Dere’sinin limnoekolojik özelliklerini en iyi yansıtacağı düşünülen 4 istasyon belirlenerek Şubat 2007 - Aralık 2007 tarihleri arasında aylık periyotlar halinde örnekleme yapılmıştır. İstasyonlar belirlenirken derenin temiz olduğu düşünülen başlangıç noktasının yanı sıra, fabrikaların atık suları ve yerleşim yerlerinin kanalizasyonlarının boşaldığı kesimler göz önünde bulundurulmuştur (Şekil 1). İstasyonların dip yapısı ve vejetasyon tipleri Tablo 1’de belirtilmiştir. Fiziko-kimyasal Analizler Alg örneklemelerinin yanı sıra suyun bazı fiziko-kimyasal özelliklerini tespit etmek amacıyla da örneklemeler yapılmıştır. Dereden aylık periyotlar halinde Ruttner Tipi su alma kabı ile alınan su örneklerinin pH ve elektrik iletkenliği arazi tipi aletler ile örnekleme sırasında, PO4-P, NO3-N, NO2-N, Toplam
Şekil 1.Sazlıdere Deresi ve seçilen örnekleme istasyonlarının haritası.
sertlik, AKM ve BOD ölçümleri ise APHA-AWWA-WPCF metodlarına uygun olarak laboratuarda yapılmıştır [11]. Alınan su örneklerinde klorofil-a ölçümü Nusch 1980’e göre yapılmıştır [12].Çözünmüş Oksijen tayininde Winkler metodu kullanılmıştır [13].
Algolojik Özelliklerin Tespiti
Fitoplanktonik örneklerin tespiti için dereden alınan su örnekleri su trompu yardımı ile Whatman GF/A kağıtlarından süzülerek %10’luk gliserin içinde dağıtılarak yapılan geçici preparatlarda incelenmiş ve fitoplankton teşhisleri yapılmıştır. Diyatomeler ise daimi preparat haline getirildikten sonra teşhis edilmişlerdir. Alınan su örneklerinden alt örnekler hazırlanmış ve sayım kamarasında belirli sayıda görüntü alanı sayılarak litredeki organizma sayıları hesaplanmıştır [14,15].
I., II. ve IV. istasyonlardan alınan epipelik örnekler, sediman üzerinde 0.7-0.8 cm çapında ve 100-150 cm uzunluğunda cam borular yardımı ile toplanarak, 250 cc’lik cam kavanozlara alınmış ve laboratuara getirilerek sayım ve tür teşhisleri yapılmıştır.
Epifitik örnekler ise, II. istasyonda bulunan Phragmites
sp.’nin su altında kalan kısımlarından alınan örneklerin
yıkanması ile elde edilmiş ve bu örneklerden geçici preperatlar yapılarak tür teşhisleri yapılmıştır. Alglerin teşhislerinde ilgili kaynaklardan yararlanılmıştır [16-26].
İstasyonlarda tespit edilen alglerin tür çeşitliliği ve bolluğuna göre istasyonların benzerlikleri Bray-Curtis analizi ile belirlenmiştir.
İstasyon No (Vejetasyon)Makrofit Dip Materyali
1 - Çamurlu+Balçık
2 + Çamurlu+Balçık
3 - Çamurlu kum+Balçık(Kokulu)
4 - Kumlu (Kokulu)
51 51 51 51 51 51 51
B. Öterler ve ark / Bibad, 5 (1): 49-55, 2012 51
Şekil 2. Sazlıdere Deresi’nde ölçülen Klorofil_a miktarlarının mevsimsel değişimi.
Tablo 2. Sazlıdere Dere’sinde ölçülen bazı fiziko-kimyasal parametrelerin mevsimsel değerleri (K: Kış, İ: İlkbahar, Y: Yaz, S: Sonbahar)
1. İstasyon 2. İstasyon 3. İstasyon 4. İstasyon
K İ Y S K İ Y S K İ Y S K İ Y S Sıcaklık (oC) 6.5 12.5 22 11 7.5 12 22.7 13 8.5 18 23.5 15 8.5 16 22 13.5 pH 7.8 7.8 7.2 7.7 7.7 7.2 7.4 7.5 7.6 7.7 7.0 7.5 7.3 7.2 6.7 7.1 Ç.O. (mg/L) 3.6 3.4 2.1 2.8 3.4 3.0 1.8 2.5 3.1 2.8 0.7 2.3 1.9 0.4 2.5 0.4 Klor (mg/L) 93.9 133 9.4 8.9 70.4 111 9.4 10.9 64.4 139 11.4 11.9 57.9 113 10.4 10.9 NO2-N(mg/L) 0.2 0.01 0 0 0.09 0.65 0.07 0 1.72 0.32 0.1 0 0.3 0 0.35 0 NO3-N(mg/L) 11.3 5.2 17 0.8 9.8 14.3 19.7 8.1 11.4 5.7 1.3 0.2 4.3 0 4.8 0 BOD(mg/L) 29.5 4 18 32 28 2 14 54 21 7 26.5 50 25.5 54 19.5 47 E.İ. (µho/cm2) 0.97 0.98 0.86 0.65 0.79 0.82 0.87 0.66 0.81 0.99 0.97 0.81 0.7 0.83 0.93 0.77 Sertlik( oFS) 41.4 35 15 25.4 35 30 14.6 24.4 35.3 20 16 29.2 31.2 34 15.8 24 PO4-P(mg/L) 0.03 0.03 0.02 0.01 0.05 0.05 0.14 0.06 0.04 0.04 0.22 0.06 0.04 0.01 0.17 0.12
BULGULAR
Fiziko-kimyasal bulgular Aylık olarak alınan su örneklerinde çeşitli fiziko-kimyasal parametreler ölçülmüştür. Yapılan ölçümler sonucunda pH en yüksek I.istasyonda ilkbahar aylarında, çözünmüş oksijen kış aylarında yine I. istasyonda, klorür III. istasyonda ilkbahar aylarında, nitrit III. istasyonda kış aylarında, nitrat II. istasyonda yaz aylarında, biyolojik oksijen ihtiyacı IV. istasyonda ilkbahar aylarında, I. istasyonda kış aylarında ve fosfat miktarı en yüksek olarak III. istasyonda yaz aylarında ölçülmüştür. Dereden alınan su örneklerinde aylık olarak yapılan fiziko-kimyasal analizlerin sonucunda elde edilen ortalama değerler Tablo 2’de belirtilmiştir.Algolojik Bulgular
Sazlıdere Deresi’nde yapılan Klorofil_a analizleri sonunda derede en yüksek ortalama Klorofil_a miktarı yaz aylarında 15.76 µg/L ile II. istasyonda, en düşük ise 1.77 µg/L ile IV. istasyonda kış aylarında ölçülmüştür (Şekil 2.).
Araştırma sahasında Bacillariophyta (33), Chlorophyta (10), Euglenophyta (7) ve Cyanophyta (3) divizyolarına ait toplam 53 takson tespit edilmiştir (Tablo 3). Sazlıdere Deresi’nin fitoplanktonu Bacillariophyta (29), Chlorophyta (8), Cyanophyta (3) ve Euglenophyta (7) divizyolarına ait toplam 49 taksondan oluşmuştur. Epipelik alg florasında Bacillariophyta (30), Chlorophyta (7), Cyanophyta (3) ve Euglenophyta (5) divizyolarına ait toplam 45 takson tespit edilmiştir. III. istasyonun zemini uygun olmadığı için bu istasyondan örnek alınamamıştır. Sazlıdere Deresi’nde sadece II. istasyondan epifitik alg örnekleri toplanmıştır ve Bacillariophyta (22), Chlorophyta (8), Cyanophyta (2) ve Euglenophyta (4) divizyolarına ait toplam 36 takson tespit edilmiştir (Tablo 3).
Fitoplankton
Araştırmada ayrıca tespit edilen fitoplanktonik alglerin istasyonlara göre tür sayıları, litredeki birey sayıları ve mevsimsel değişimleri de hesaplanmıştır. Buna göre; Bacillariophyta grubuna ait olan algler örnekleme yapılan tüm istasyonlarda ortalama 52785 organizma/L ve ortalama %82’lik bulunma sıklığı ile yıl boyunca hakim konumda olmuştur (Şekil 3). Çalışma periyodu boyunca, fitoplanktonda 86696 organizma/L ile yaz mevsimi en verimli mevsim, ortalama 27926 organizma/L ile de II. istasyon dere fitoplanktonunda en verimli bölge olmuştur. 40055 organizma/L ile kış mevsimi ve ortalama 7693 organizma/L ile IV. istasyon dere fitoplanktonunda en düşük yoğunluğa sahip olarak tespit edilmiştir. Derede yaz ayları boyunca 86969 organizma/L tespit edilirken, kış aylarında ise ortalama 40055 organizma/L olarak hesaplanmıştır (Şekil 4).
Epipelik Algler
I., II. ve IV. istasyonlardan alınan epipelik alg örneklerinde Bacillariophyta grubu ortalama 2524 organizma/cm2 ve %74 bulunma oranıyla epipelik floranın hakim grubu olmuştur (Şekil 5). Epipelik florada 4648 organizma/cm2 değere sahip yaz mevsiminde ortalama 2007 organizma/cm2 ile II. istasyon en zengin istasyon olurken, bentik bölgede en düşük değerlere
52 52
52 B. Öterler ve ark / Bibad, 5 (1): 49-55, 2012 52
52
TESPİT EDİLEN TAKSONLAR
Fitoplankton Epipelik Epifitik
İSTASYONLAR I II III IV I II IV II CYANOPHYTA Anabaena sp. + + + + Oscillatoria limosa Agardh + + + + Oscillatoria sp. + + + + + EUGLENOPHYTA
Euglena acus Ehr. + + + + +
E. gracilis Klebs. + E. polymorpha Dang. + + + Phacus longicauda (Ehr.) Duj. + + + + P. orbicularis Huem. + + + + Trachelomonas volvocina Ehr. + + + + + + Trachelomonas sp. + + + + + + + CHLOROPHYTA Chlamydomonas sp. + + Chlorella vulgaris Bayerink + + + + + + + + Clodophora fracta (Dillw.) Kütz. + + Closterium sp. + + + Cosmarium sp. + + Monoraphidium contortum (Thu)
Kom-Leg. + + + +
Pandorina morum Bory +
Scenedesmus quadricauda Chod. + + + + + + Tetraedron minimum (Braun) Hansg. + + + + + + + Ulothrix variabilis Kütz. + BACILLARIOPHYTA Cyclotella meneghiniana (Kütz.) + + + + + + C. ocellata (Kütz.) + + + + + Melosira varians (Agardh.) + + + + + + + + Achnanths hungarica (Grun.) + + + Amphora ovalis (Kütz.) + + + + Tablo 3. Sazlıdere Deresi’nde tespit edilen alglerin, gruplara ve örnekleme istasyonlarına göre listesi.
Diatoma vulgare Bory. + + + + +
Fragilaria crotonensis
Kitton + + + + + +
F .ulna (Nitz.) Ehr. + + + + +
Gomphonema acuminatum Ehr. + + + + + G. lanceolatum Ehr. + + + + + + Gyrosigma macrum (Smith) Cleve + Hantzschia amphioxys (Ehr.) Grun. + + + + Navicula cocconeiformis Greg. + + + + N. cuspidata Kütz. + + + N. minima Grun. + + + + + N. radiosa Kütz. + N. virudula Kütz. + + + + + Navicula sp. + + + + + + + + Nitzchia acicularis Smith. + + + + + + N. hungarica Grun. + + + N. palea (Kütz.) Smith + + + + + N. sigmoidea (Ehr.) Smith + + + + + + Pinnularia brebissonii (Kütz.) Rahb. + + + + Rhoicosphenia curvata (Kütz.) Grun. + + + + + + +
Surirella ovalis Breb. + + + + +
S. ovata Kütz. + + + +
TESPİT EDİLEN TAKSONLAR
Fitoplankton Epipelik Epifitik
İSTASYONLAR I II III IV I II IV II Caloneis amphisbaena (Bory) + + + + + + + + Cocconeis placentula (Ehr.) Cleve + + + + + + Cymatopleura elliptica (Breb.) W.S. + + C. solea (Breb.) W.S. + + + + Cymbella cymbiformis (Kütz.) V. H. + + + + + + C. hungarica (Grun.) Pant. + + + + C. ventricosa Kütz. + + + +
1692 organizma/cm2 ile kış mevsimi ve 556 organizma/cm2 ile IV. istasyon sahip olmuştur (Şekil 6).
Sazlıdere Deresi’nde yapılan örneklemeler sonucunda yapılan Bray-Curtis benzerlik analizlerinde, istasyonlardaki fitoplanktonik organizmaların bulundukları istasyonlara ve tür sayılarına göre benzerliklerine bakıldığında; I. ve II. istasyonlar %64 oranında en benzer istasyonlar olarak
bulunmuşlardır. Bunu %62 benzerlikle I. ve III. istasyonlar takip etmiştir. II. ve IV istasyonlar ise %28 oranıyla benzerliği en az olan istasyonlardır. Benzer şekilde, Epipelik alglerin örneklemelerinin yapıldığı I., II, ve IV. istasyonlarda ise %51 benzerlikle II. ve IV. istasyonlar en benzer olanlardır. I. ve IV. istasyonlar ise sadece %0.6 oranında benzer oldukları için, birbirlerinden en farklı istasyonlar olarak bulunmuştur (Şekil 7-8.).
53 53 53 53 53 53 53
B. Öterler ve ark / Bibad, 5 (1): 49-55, 2012 53
Şekil 3. Çalışmada tespit edilen planktonik alglerin gruplara göre dağılımları.
Şekil 4. Çalışmada tespit edilen planktonik alglerin mevsimlere göre dağılımları.
Şekil 5. Çalışmada tespit edilen epipelik alglerin gruplara göre dağılımları.
Şekil 6. Çalışmada tespit edilen epipelik alglerin mevsimlere göre dağılımları.
Şekil 7. Sazlıdere Deresi’nde tespit edilen fitoplanktonik alglerin Bray-Curtis benzerlik analizleri.
Şekil 8. Sazlıdere Deresi’nde tespit edilen epipelik alglerin Bray-Curtis benzerlik analizleri.
54 54
54 B. Öterler ve ark / Bibad, 5 (1): 49-55, 2012 54
54
SONUÇ VE TARTIŞMA
Sazlıdere Deresi’nde planktonik, epipelik ve epifitik olmak üzere toplam 53 takson tespit edilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda Bacillariophyta grubunun toplamda 33 takson ile derede baskın olduğu bulunmuştur. Bacillariophyta grubuna ait algler fitoplanktonda % 81.9, epipelik alg grupları arasında % 73.8 ve epifitik alg grupları arasında %61.1 ile derede hakim konumda olduğu tespit edilmiştir. Sazlıdere Deresi’ndeki Bacillariophyta grubunun hakimiyeti, ülkemizde Meram [4, 5, 6, 7], Aras [10], Porsuk [8], Kızılırmak [9], Çubuk [27], Karasu [28], İncesu [29], Şana [30], Aksu [31], Değirmendere [32], Nilüfer [33] ve Yanbolu [34] gibi benzer diğer nehir ve akarsularda yapılan çalışmalarla paralellik göstermiştir.
Dere fitoplanktonunda Cyclotella meneghiniana (Kütz.),
Melosira varians (Agardh.), Caloneis amphisbaena (Bory), Navicula virudula Kütz. Chlorella vulgaris Bayerink, ve Trachelomonas sp. türleri devamlı görülürken, Navicula cocconeiformis Greg., Nitzchia hungarica Grun., Cymatopleura solea (Breb.) W.S., Pandorina morum Bory, Euglena gracilis Klebs., Closterium sp.ve Oscillatoria limosa Agardh türleri
sadece II. istasyonda kayıt edilmiştir. Planktonda Cyclotella
meneghiniana (Kütz.) tüm yıl boyunca derede en yüksek
oranda bulunan organizma olmuş, bunu sırasıyla Navicula ve
Nitzchia türleri takip etmiştir. İlkbahar aylarında Oscillatoria,
yaz aylarında ise Euglena türleri artış göstermiştir.
III. istasyonun zemini uygun olmadığı için bu istasyondan Epipelik alg örneklemesi yapılamamıştır. Yapılan incelemelerde
Chlorella vulgaris Bayerink, Tetraedron minimum (Braun)
Hansg., Melosira varians (Agardh.), Caloneis amphisbaena (Bory), Gomphonema lanceolatum Ehr., Nitzchia sigmoidea (Ehr.) Smith ve Rhoicosphenia curvata (Kütz.) Grun. türleri devamlı görülmüştür. Amphor ovalis (Kütz.) ortalama 593 hücre/cm2 ile epipelonda en bol bulunan organizma olmuştur.
Sazlıdere Deresi’nde tespit edilen alglerden Achnanthes tüm dünyada dağılım gösteren bir diyatomedir. Bunun yanı sıra
Nitzchia palea (Kütz.) Smith, gibi organik kirliliğe toleransı
olan organizmalarda derede tespit edilmişlerdir. Ayrıca derede mesotrofik suların indikadör türlerinden Navicula
minima Grun.’un yanı sıra, Cyclotella meneghiniana (Kütz.), Rhoicosphenia curvata (Kütz.) Grun. ve Cocconeis placentula
(Ehr.) Cleve gibi ötrofik suları tercih eden kirli sulara adapte olmuş organizmalar da tespit edilmiştir [35]. Bu alglerin yanı sıra, ötrofik ova nehirlerini tercih eden Navicula virudula Kütz. da derede oldukça sık bulunmuştur [36].
Çalışma alanında seçilen istasyonlar arasında III. ve IV. istasyonlar sanayi kuruluşları ve yerleşim yerlerinin etkisi altındadır. Buna karşın II. istasyon sucul bitkiler bakımından diğer istasyonlara göre daha zengindir ve zemini çamur+balçık şeklinde olup dip vejetasyonu yoğundur. Akıntı hızının bentik diyatom komunitesinin üzerindeki etkisi ipliksi algler üzerindeki kadar belirgin değildir. Ancak, akarsu yatağında bulunan vejetasyon tabakası ile diyatome komunitesinin yapısı değişir ve akıntı hızı bentik alglerin yapısında önemli rol oynayabilir [37]. II. istasyonun dip kısmının vejetasyon yapısı ve zemin yapısı bu istasyonun bentik ve planktonik alg topluluğunun diğer istasyonlara göre çok daha zengin olmasının bir sebebi olarak açıklanabilir.
Sazlıdere Deresi, pH değerleri bakımından hafif alkali özelliktedir. Sıcaklıkla orantılı olarak yaz aylarında derede çözünmüş oksijen miktarının azaldığı görülmektedir. Buna
KAYNAKLAR
[1] Taş M. 2008. Sazlıdere Deresi (Edirne) Oligochaeta Faunası ve Mevsimsel Dinamiği. Yükseklisans Tezi. Edirne. 151 pp.
[2] Anonymous. 1989.Environmental Profile of Turkey. Environmental Problems Foundation of Turkey. Ankara. 327 pp.
[3] Seçmen Ö.. Leblebici E.. 1991.Aquatic Flora of Thrace (Turkey) Willdenowia20:53-66. 14 pp.
göre, çözünmüş oksijen bakımından IV. İstasyonun SKKY (2004)’e göre özellikle IV. sınıf su kalitesine sahip olduğu bulunmuştur [38]. Derenin biyokimyasal oksijen ihtiyacı IV. sınıf su kalitesinde tespit edilmiştir. Ortamdaki organik madde yükünün fazlalığından dolayı çok miktarda biyokimyasal oksijene ihtiyaç duyulmaktadır. Fransız sertlik derecesine göre derenin suyu sert bir sudur.
Örneklemeler sırasında III. ve IV. istasyonlarda hafif bir koku hissedilmiştir. Sularda bulunan organik maddelerin parçalanması sırasında oksijen harcandığı ve harcanan bu oksijenin yeniden kazanılmasının yüzey sularında oldukça yavaş olduğu bilinir [39]. Bu da doğal olarak burada yaşayan canlılara yansımaktadır. Yapılan çalışmada, III. ve IV. istasyonlarda tespit edilen düşük verimlilik bu kirlenmeye bağlı olabileceği düşünülmüştür. Derede nitrit değerlerinin yüksek olmasına karşın NO3-N değerlerinin düşük olması da çözünmüş oksijen miktarının düşük olması nedeniyle nitrifikasyonun gerçekleşemediğini göstermektedir. Sazlıdere Deresi’nin su kalitesi SKKY (2004) kriterleriyle karşılaştırıldığında III. ve IV. sınıf su kalitesine daha yakın değerlerde olduğu görülmüştür [38].
Sazlıdere Deresi’nde tespit edilen alglerden Euglena, Chlamydomonas, Navicula, Oscillatoria ve Synedra cinslerineait türler Şen (1988)’e göre kirliliğe karşı tolerans derecesi iyi olan alglerdir [40]. Alglerin, kirlenmenin olduğu bölgelerde gösterdikleri farklı bolluklar kirlilik göstergesi olarak bilinmektedir. Bu cinslerden Cyanophyta ve Euglenophyta üyelerinin, özellikle tarımsal amaçlı su çekiminin ve buharlaşmanın arttığı, dolayısıyla organik madde yoğunluğunun arttığı yaz aylarında tür çeşitliliğinin ve yoğunluğunun arttığı görülmüştür.
Bu çalışma ile daha önce üzerinde algolojik herhangi bir çalışma yapılmamış olan Sazlıdere Dere’sinde, mevcut taksonlar ve bunların deredeki longitudinal dağılımları ile bu dağılımı etkileyen fiziko-kimyasal faktörler belirlenmiştir. Yapılan çalışmanın ilk olması nedeniyle tespit edilen taksonlar çalışma alanı için yeni kayıt niteliğindedir ve bölgenin biyoçeşitliliğinin belirlenmesi yönünden önemli katkı sağlayacaktır. Bu çalışmadan elde edilen veriler, genel olarak organik ve endüstriyel kökenli bir kirliliğin söz konusu olduğu gözlenen Sazlıdere Deresi’nin koruma altına alınması gerektiğini işaret etmektedir. Dere yatağının özellikle Edirne-İstanbul karayolunun güneyinde kalan bölümünün ıslah edilerek su kalitesinin arttırılması ve tarımsal amaçlı kullanımda daha verimli hale gelebilmesi için yerel yönetimlerin de katkıları gerekmektedir.
Teşekkür
Bu çalışmadaki fiziko-kimyasal analizlerin bir kısmı, TÜBAP 922-4025 sayılı 819 numaralı proje kapsamında elde edilen sonuçlarla karşılaştırılarak desteklenmiştir.
55 55 55 55 55 55 55
B. Öterler ve ark / Bibad, 5 (1): 49-55, 2012 55
[4] Yıldız K (1984a). Meram Çayı Alg Toplulukları Üzerindeki Araştırmalar. I. Fitoplankton Topluluğu. Sü Fen-Edebiyat Fak Fen Dergisi 3: 213-217.
[5] Yıldız K (1984b). Meram Çayı Alg Toplulukları Üzerinde Araştırmalar. II. Taş ve Çeşitli Bitkiler Üzerinde Yaşayan Alg Topluluğu. SÜ. Fen-Edebiyat Fak Fen Dergisi 3: 218-222.
[6] Yıldız K (1985). Meram Çayı Alg Toplulukları Üzerinde Araştırmalar III. Sedimanlar Üzerinde Yaşayan Algler. Doğa Bilim Dergisi 9(2): 428-434.
[7] Yıldız K (1987a). Altınapa Baraj Göü ve Bu Gölden Çıkan Meram Çayı Alg Toplulukları Üzerine Bir Araştırma. CÜ. Fen-Edebiyat Fak Fen Bilimleri Dergisi 191-207. [8] Yıldız K (1987b). Diatoms Of The Porsuk River, Turkey. Doğa TU. J. Bio. 11(3): 162-182. [9] Yıldız K (1991). Kızılırmak Nehri Diyatomeleri. Doğa. Tr. J. Of Botany. [10] Altuner Z (1988). A Study Of The Diatom Flora Of The Aras River, Turkey. Nova Hedwigia 46: 1255-1268. [11] APHA-AWWA-WPCF.. 1992. Standard methods for the examination of water and wastewater. 18 th Ed. Washington DC..American Water Works Associationandwater Pollution Control Federation. 10-137 pp.
[12] NuschE.. 1980. Comparison of different methods for chlorophyll and phaeopigment determination.Arch. Hydrobiol. Beih. Ergebn. Limnol. 14: 14–36.
[13] Şengül F, Türkman A. 1985. Su ve Atıksu Analizleri Laboratuar Notları. Dokuz Eylül Üniv. Müh. Mim. Fak. Yay. 2. Baskı İzmir.
[14] Utermöhl. H.. 1958.ZurVervollkommung der quantitativenphytoplankton-methodik.Mitteil.int. Ver. theor.angew.Limnol. 9: 39 pp.
[15] Round, F.E. 1973. TheBiology of theAlgae, 2nd edition, Edward Arnold Publishers, London, 278 pp.
[16] A.Cleve-Euler A.. 1952. Die Diatomen Von Schwedenund Finnland Stockholm. Almquistund Wiksells Bactryckeri Ab. P. 1-153. Stockholm.
[17] Huber-Pestalozzı G.. 1982.
Dasphytolanktondessusswasserteil VIII. E. Schweizertbart’ scheverlangsbuchhandlung (Nagele U. Obermiler). Stutgart.
[18] Husted F.. 1930.Bacillariophyta (Diatome) Heft: 10 in A PascherDieSusswasser. Flora Mitteleuropas.Heft. GustavFischer.Pub..Jena..p. 1-466. Germany.
[19] Patrick R.. 1948.FactorsEffectingThe Distribution of Diatoms.The Bot.Rev.. XIV. (8): 473-524.
[20] Patrick R..Reimer CW.. 1975.TheDiatoms of The United States.Vol. 2.Part I.Acad.Sci.Philadelphia. [21] Prescott GW.. 1973.Algae of The Western Great
LakesArea. Brown Pub..Dubuque.Lowa.
[22] Prescott GW.. 1975.Freshwater Algae. Brown Comp.Pub. Dubuque.Lowa.
[23] Round FE.. 1953. An Investigationof Two Benthic Algal Communities in MalharmTarn. Yorkshire.. J.Ecol.. 41: 97-174.
[24] Round, F.E.,Crawford, R.M. and Mann, D.G. 1990. TheDiatoms. Biology, Morphology of theGenera. Cambridge UniversityPress, U.K., 747 pp.
[25] Sims, P.A. 1996. Atlas of British Diatoms. Biopress Ltd. Dorchester, U.K., 601 pp.
[26] Sladeckova A.. 1962. Limnological Investigation Methodsforthe Periphyton (Aufwouch) Community. Bot Rev28:286-350.
[27] Yıldız K, Özkıran Ö. 1994. Çubuk Çayı Diyatomeleri. Doğa Türk Bot. Der. 18: 313-329.
[28] Altuner Z., Gürbüz H. 1989. Karasu (Fırat) Nehri Fitoplankton Topluluğu Üzerine Bir Araştırma, İstanbul Üniversitesi Su Ürünleri Dergisi, 3 (1-2): 151-176. [29] Gönülol A., Arslan N., 1992. Samsun-İncesu Deresi’nin
Alg Florası Üzerinde floristik Araştırmalar, Doğa Tr. J. of Bot., 16: 311-314.
[30] Kolaylı S., Baysal A., Şahin B. 1998. A Study on theEpipelicandEpilithicAlgae of Şana River (Trabazon/ Turkey). Doğa Türk Bot. Der. 22: 163-170.
[31] Ertan Ö.O., Morkoyunlu A., 1997. EpipelicAlgae of Aksu Stream (Eğirdir, Isparta-Turkey), Ondokuz Mayıs Üniversitesi Fen-Edebyat Fakültesi Fen Dergisi, 8(1): 31-53
[32] Kara H., Şahin B., 2001. EpipelicandepilithicAlge of Değirmendere River (Trabzon-Turkey). Tr. J. of Bot., 25: 177-186. [33] Dere Ş., Karacaoğlu D., Dalkıran N., 2002. A Study on theEpiphyticAlgae of the Nilüfer Stream (Bursa), Tr. J. of Bot.26: 219-233. [34] Şahin B., 2003. EpipelicandEpilithicAlgae of LowerParts of Yanbolu River (Trabzon, Turkey), Tr. J. of Bot., 27: 107-115.
[35] Van Dam H, Mertens A, Sinkeldam J. 1994. A coded checklist and ecological indicator values of fresh water diatomsandecological indicator values of fresh water diatoms from Netherland. Neth. J. Aquat. Ecol. 28: 117– 133.
[36] Hwang S-J., Kim N-Y., Yoon S.A., Kim B-H., Park M.H., You K-A., Lee H.Y., Kim H.S., Kim Y.J., Lee J., Lee O.M., Shin J.K., Lee E.J., Jeon S.L.ve Joo H.S. 2011. Distribution of benthicdiatoms in Korean rivers and streams in relation to environmental variables. Ann. Limnol. - Int. J. Lim. 47. S15–S33
[37] Leland H.V. andPorter S.D., 2000. Distribution of benthicalgae in theupper Illinois Riverbasin in relation to geology and land use. Freshwater Biol., 44, 279–301. [38] SKKY, 2004, Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği,
Yayımlandığı Resmi Gazete, 31 Aralık Cuma 2004, Sayı:25687.
[39] Tan A.. 2006.Atıksularda Bazı Kirlilik Parametrelerinin İncelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). T. Ü.. Fen Bilimleri Enstitüsü. Anorganik Kimya Anabilim Dalı.85s.
[40] Şen B..Nacar V.. 1988. Su Kirliliği ve Algler. Fırat Havzası Birinci Çevre Sempozyumu 405-419.
