İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin eğitsel oyunlarla görsel sanatlar dersine olan ilgilerinin belirlenmesi

(1)

T.C.

GAZİ ÜNİVERSİTESİ

EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

GÜZEL SANATLAR EĞİTİMİ ANABİLİM DALI

RESİM-İŞ ÖĞRETMENLİĞİ BİLİM DALI

İLKOKUL 4. SINIF ÖĞRENCİLERİNİN EĞİTSEL OYUNLARLA GÖRSEL

SANATLAR DERSİNE OLAN İLGİLERİNİN BELİRLENMESİ

YÜKSEK LİSANS TEZİ

Hazırlayan Arzu DUMAN

Ankara Mart, 2013

(2)

T.C.

GAZİ ÜNİVERSİTESİ

EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

GÜZEL SANATLAR EĞİTİMİ ANABİLİM DALI

RESİM-İŞ ÖĞRETMENLİĞİ BİLİM DALI

İLKOKUL 4. SINIF ÖĞRENCİLERİNİN EĞİTSEL OYUNLARLA GÖRSEL

SANATLAR DERSİNE OLAN İLGİLERİNİN BELİRLENMESİ

YÜKSEK LİSANS TEZİ

Arzu DUMAN

Danışman: Yrd. Doç. Dr. Meltem KATIRANCI

Ankara Mart, 2013

(3)

Arzu DUMAN’ ın “İLKOKUL 4. SINIF ÖĞRENCİLERİNİN EĞİTSEL OYUNLARLA GÖRSEL SANATLAR DERSİNE OLAN İLGİLERİNİN BELİRLENMESİ” başlıklı tezi ……… tarihinde ,jürimiz tarafından Resim-İş Eğitimi Anabilim Dalı’nda Yüksek Lisans Tezi olarak kabul edilmiştir.

Adı Soyadı İmza

Üye: Yrd. Doç. Dr. Meltem KATIRANCI (Tez Danışmanı) ……… Üye: Yrd. Doç. Dr. Yusuf Baytekin BALCI ……… Üye: Yrd. Doç. Dr. Haluk ÜNSAL ………

(4)

iii

Bu araştırma ile Görsel Sanatlar Eğitiminin öğretiminde eğitsel oyun yönteminin katkısının olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu araştırma sürecinde yapılan çalışmaların ve araştırma sonucunda elde edilen bulguların, eğitsel oyun yönteminin görsel sanatlar eğitim programında kullanılabilirliği ve katkıda bulunabileceği düşünülmektedir. Ancak araştırma nitel ağırlıklı ve nicel verilerle desteklenmiş olduğundan örneklemin temsil ettiği evren sınırlıdır ve genellenemez ancak elde edilen sonuçlar yeni çalışmaların yapılmasına imkân sağlayabilir. Bu araştırmanın sınıf ortamında kullanılan öğretim yöntem ve materyal kullanımına örnek teşkil etmesi bakımından önemli olduğu düşünülmektedir.

Çalışmam sürecinde görüşlerine ve bilgilerline başvurduğum, yardımlarını esirgemeyen sevgili danışmanım ve hocam Sayın Meltem KATIRANCI’ ya teşekkür ederim.

Maddi ve manevi desteklerini esirgemeyen sevgili aileme teşekkürlerimi bir borç bilirim.

Çalışmamın her aşamasında yanımda olan sevgili arkadaşım Yeşim ABIŞGİL’e yardımlarından dolayı teşekkür ederim.

(5)

iv

İLKOKUL 4. SINIF ÖĞRENCİLERİNİN EĞİTSEL OYUNLARLA GÖRSEL SANATLAR DERSİNE OLAN İLGİLERİNİN BELİRLENMESİ

DUMAN, Arzu

Yüksek Lisans, Resim- İş Eğitimi Öğretmenliği Anabilim Dalı Tez Danışmanı: Yrd. Doç. Dr. Meltem KATIRANCI

Ocak-2013, 153 Sayfa

Bu araştırmanın amacı, İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin eğitsel oyunlarla görsel sanatlar dersine olan ilgilerini ve görsel algılarını geliştirmektir.

Yapılan bu araştırmada eğitsel oyun yönteminin, çocuğun görsel sanatlar dersine olan yaklaşımına katkısı konu edilmiştir. Öğretimde strateji yöntem ve teknikleri, Görsel Sanatlar Eğitimi, Çocuk Resimleri bu konuların birbirleri ile olan bağlantıları bölümler halinde incelenmiştir. İlköğretim müfredatında verilen kazanımlar dikkate alınarak ön test ve son test hazırlanmıştır. Geçerlilik güvenilirlik analizi ile nihai ön test soruları elde edilmiş ve ilkokul 4. sınıf öğrencilerine ön ve son test uygulanmıştır. Elde edilen verilerin yanı sıra oransız eleman örnekleme yöntemi ile seçilen deney grubundan 3, kontrol grubundan 3 olmak üzere toplamda 6 sanatsal ürün değerlendirme kriteri ile puanlanmış ve yorumlanmıştır. Araştırmada betimsel istatistik yöntemi ve karşılaştırmalı istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Verilerin analizi için sosyal bilimler alanlarında sıkça başvurulan istatistiksel paket programlardan SPSS 16.0 sürümü kullanılmıştır. Anket verilerine soru analizi ve güvenilirlik analizi uygulanmış ve ileri istatistiksel yöntemlerden t-testi ile örnek ortalamalarının eşitliği test edilmiştir.

Yapılan değerlendirme kapsamında eğitsel yöntemin uygulama süresi ve uygulama şekli incelenmiştir. Değerlendirme sonucunda eğitsel oyun yönteminin çocuğun görsel sanatlar dersi etkinliklerinde katkısı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan ön test ve son test, sanatsal ürün değerlendirme ve gözlemlerle eğitsel oyun yönteminin etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

(6)

v

DETERMINATION OF INTEREST OF FOURT GRADE STUDENTS FOR VISUAL ART LECTURES BY THE UTILIZATION OF EDUCATIONAL GAMES

DUMAN, Arzu

Master, Depertmant of Fine Arts Teaching, Painting Teaching Programme Thesis advisor: As. Prof. Dr. Meltem KATIRANCI

January-2013, 153 Page

The aim of this research is to determine the interest and visual conception of the fourth grade students for the visual art lessons by the utilization of educational games.

Within this search, the contribution of the educational game approach to the kid’s attitude towards visual art lectures. Strategic approaches and techniques, Visual Arts Education, Child Artworks and interrelations of these subjects are analyzed in sections. Pretests and final tests are prepared under consideration of acquisitions stated in Primary school curriculum. The final questions are determined with validity and reliability analysis. As a result mathemathical results are achieved. In this context fourth grade students’ test results are evaluated. In addition, 3 from experiment group, 3 from control group in total 6 artistic products selected based on unproportional sampling method are evaluated with artwork evaluation criteria. In this research, descriptive statistical approach and comparative statistical approaches are utilized. Data inserts are realized via MS Excel and data are analyzed by the utilization of SPSS 16.0 packet program which is a widely used statistical analyzing tool in social sciences. Question analysis and reliability analysis are applied on the survey data and by the utilization of t-test, which is an advanced statistical approach, equivalence of the means of the samples are tested.

In the evaluation section, the period and the procedure of the education approach is examined. After the evaluations it is determined that educational game approach has contribution to the students’ activities. With the pretests and final tests, product evaluations and observations it is determined that educational game approach is effective.

Key Words: Art, Art Education, Children Paintings, Educational Play

(7)

viii

Sayfa No

Jüri Üyelerinin İmza Sayfası ... iii

ÖNSÖZ ... iv

ÖZET..……….…..v

ABSTRACT ... vi

TABLOLAR LİSTESİ ... xiii

ŞEKİLLER LİSTESİ ... xiv

RESİMLER LİSTESİ ... xv KISALTMALAR ... xx 1.GİRİŞ 1.1.Problem Durumu ... 1 1.2.Araştırmanın Amacı ... 4 1.3.Araştırmanın Önemi ... 4 1.4.Araştırmanın Sınırlılıkları ... 5 1.5.Varsayımlar ... 6 1.6.Tanımlar ... 6 2.KAVRAMSAL ÇERÇEVE 2.1.Sanat ve Eğitim ... 8 2.2.Sanat Eğitimi ... 9

2.3.Türkiye’ de Sanat Eğitimi ... 9

2.4.Görsel Sanatlar Eğitimi Dersi ... 10

(8)

ix

2.4.1.2. Algısal Amaçlar ... 11

2.4.1.3. Estetik Amaçlar ... 12

2.4.1.4. Teknik Amaçlar ... 12

2.4.2.Görsel Sanatlar Eğitiminin İlkeleri ... 13

2.5. İlkokul 4.sınıf Görsel Sanatlar Dersinde Araştırmaya Dahil Edilen Kazanımlar ve Öğrenme Alanları ... 13

2.5.1. İlkokul 4.sınıf Görsel Sanatlar Dersinde Araştırmaya Dahil Edilen Kazanımlar ve Öğrenme Alanlarına Uygun Olarak Düşünülen Eğitsel Oyunun Plnlanması ... 14

2.5.2. Önerilen Uygulamanın İçerdiği Görsel Sanatlar Eğitsel Oyunu "Nasıl Görünür? Oyunu Nasıl Oynanır? ... 15

2.6. Öğretim Strateji Yöntem ve Teknikleri ... 15

2.6.2. Öğretim Stratejileri ... 16

2.6.3.Öğretim Yöntemleri ... 17

2.6.4.Öğretim Teknikleri ... 17

2.6.4.1.Eğitsel Oyunlar ... 18

2.6.4.1.1.Eğitsel Oyunun Sanat Eğitimine Katkısı ... 19

2.6.4.1.2.Oyun Kavramı ... 19

2.6.4.1.3. Çocuk Oyunlarının Anlam ve Önemi ... 20

2.6.4.1.4.Oyunun Çocuk Hayatındaki Yeri ve Çocuk Gelişimine Katkısı ... 20

2.6.4.1.5.Oyunun Fiziksel ve Motorik Özelliklere Katkısı ... 21

2.6.4.1.6. Oyunun Sosyal Hayata Katkısı ... 21

2.6.4.1.7. Oyunun Eğitime Katkısı ... 22

2.6.4.1.8. Öğretimde Oyunun Kullanılması... ... 23

2.6.4.1.9. Oyun Öğretimi... ... 24

2.6.4.1.10. Oyunların Sınıflandırılması.. ... 24

(9)

x

2.6.4.1.13. Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar. ... 26

2.6.4.1.14. Oyun Öğretiminde Öğretmenin Rolü. ... 27

2.7.Çocuk ve Resim………..27

2.7.2.Görsel Algılama Açısından Çocuk Tipleri………..29

2.7.2.1.İzlenimci (Görücü) Tip ... 29

2.7.2.2.Yapıcı (İnşacı) Tip ... 30

2.7.2.3.Karışık (Endüstriyel) Tip ... 30

2.7.3.Çocuk Resimlerinin Özellikleri………...30

2.7.3.1.Düzleme ve Çevirme Özelliği ... 30

2.7.3.2.Boy Hiyerarşisi Özelliği ... 31

2.7.3.3.Saydamlık Özelliği ... 31

2.7.3.4.Tamamlama Özelliği ... 31

2.7.4. Çocukların Çizgisel Gelişim Evreleri ... 32

2.7.4.1. Ergenlik Öncesi Evre (9 ile 11 yaş arası)Tamamlama Özelliği ... 33

3.YÖNTEM 3.1.Araştırmanın Modeli ... 35

3.1.1.Nitel Verilerin Toplanması Sonucu Verilerin Çözümlenmesi ve Yorumlanması………..36

3.1.2.Nitel Araştırmada Veri Toplama Tekniklerinden Video Kayıt ve İçerik Çözümlemesi ... 37

3.1.3.Nicel Araştırmada Veri Toplama ... 39

3.1.3.1. Güvenilirlik ve Soru analizi- Ölçek ... 40

3.2.Evren ve Örneklem ... 41

3.3.Verilerin Toplanması ... 42

3.4.Verilerin Analizi ... 43

(10)

xi

Grubu Öğrencilerinin Görsel Algı Gelişimlerine Ön Test – Son Test Sonuçları Arasında Anlamlı Bir Fark Var mıdır? Alt Problemine Dayalı Bulgular ve

Yorum ... 44

4.2. Görsel Sanatlar Dersinde Eğitsel Oyun Yöntemine Göre Öğrenim Gören Deney Grubu Öğrencileri ile Programa Dayalı Öğrenim Gören Kontrol Grubu Öğrencilerinin Üç Boyutlu Sanatsal Ürün Çalışmaları Arasında Anlamlı Bir Fark Var mıdır? Alt Problemine Dayalı Bulgular ve Yorum ... 50

4.3. Görsel Sanatlar Dersinde Eğitsel Oyun Yöntemine Göre Öğrenim Sürecinde Deney Grubu Öğrencileri ile Kontrol Grubu Öğrencilerinin Derse Katılımında Anlamlı Bir Fark Var mıdır? ... 51

4.3.1. Çalışma Ortamı, Uygulamayı YapanÖğretmenin ve Uygulama Gruplarının Gözlem Sonuçları ... 51

4.3.1.1. Çalışma Ortamı ... 51

4.3.1.1.1. Uygulamanın Gerçekleştirildiği Eğitim Ortamı ... 51

4.3.1.1.2. Görsel Sanatlar Eğitimi Ortamı ... 53

4.3.1.1.3. Uygulama Yapılan Görsel Sanatlar Atölyesi Ortamı ... 55

4.3.1.2. Öğretmen Profili ... 56

4.3.1.2.1. Araç- Gereç ve Ortam Merkezli Öğretim Tarzı ... 56

4.3.1.2.2. Uygulama Yapılan Eğitim Kurumunun Öğrenci Profili ve Oransız Örnekleme Yöntemi ile Seçilmiş 3 Deney Grubu 3 Kontrol Grubu Öğrenci Profilleri ... 57

4.3.1.3. Farklı İki Yöntem Uygulanan Kontrol Grubu ve Deney Grubunun Derslere Katılımında Anlamlı bir Farklılık Var mıdır? ... 67

4.3.1.3.1. Öğretmen Hareket Güzergahının Çözümlenmesi ... 61

4.3.1.3.2. Uygulama Yapılan Kontrol Grubundan Oransız Eleman Örnekleme Yöntemi ile seçilen 6 öğrencinin Uygulama Sonuçlarının Araştırmacı Tarafından Değerlendirilmesi. ... 63

4.3.1.3.2.1.Kontrol Grubu Öğrencileri Sanatsal Ürün Analizi ... 64

4.3.1.3.2.2. Deney Grubu Öğrencileri Sanatsal Ürün Analizi ... 71

5. SONUÇ ve ÖNERİLER ... 80

(11)

xii

Grubu Öğrencilerinin Görsel Algı Gelişimlerine Ön Test – Son Test Sonuçları

Arasında Anlamlı Bir Fark Var mıdır? Alt Problemine Dayalı Sonuçlar ... 80

5.1.2. Görsel Sanatlar Dersinde Eğitsel Oyun Yöntemine Göre Öğrenim Gören Deney Grubu Öğrencileri ile Programa Dayalı Öğrenim Gören Kontrol Grubu Öğrencilerinin Üç Boyutlu Sanatsal Ürün Çalışmaları Arasında Anlamlı Bir Fark Var mıdır? Alt Problemine Dayalı Sonuçlar ... 80

5.1.3. Görsel Sanatlar Dersinde Eğitsel Oyun Yöntemine Göre Yapılan Öğrenim Sürecinde Deney Grubu Öğrencileri İle Kontrol Grubu Öğrencilerinin Derse Katılımında Anlamlı Bir Fark Var mıdır? Alt Problemine Dayalı Sonuçlar ... 81

5.2. Öneriler ... 83

KAYNAKÇA ... 84

EKLER ... 87

(12)

xiii

TABLOLAR LİSTESİ

Tablo 1. Soruların Güvenilirlik Düzeyine Etkisi Tablosu ... 40

Tablo 2. Güvenilirlik Analizi Tablosu ... 41

Tablo 3. Grup İstatistikleri ... 48

Tablo 4. t- Testi Sonuçları Tablosu ... 48

Tablo 5. t- Testi Sonuçları Tablosu ... 49

Tablo 6.Ürün Değerlendirme Aritmetik Ortalaması ... 50

Tablo 7. Video Kayıt Öğretim Yöntemi Veri Tablosu (%) ... 60

Tablo 8. Kontrol Grubu 1 ‘in Sanatsal Ürün Değerlendirme Kriterine Göre Analiz Tablosu……… ………...64

Tablo 9. Kontrol Grubu 2 ‘nin Sanatsal Ürün Değerlendirme Kriterine Göre Analiz Tablosu………... 67

Tablo 10. Kontrol Grubu 3 ‘ün Sanatsal Ürün Değerlendirme Kriterine Göre Analiz Tablosu………69

Tablo 11. Deney Grubu 4 ‘ün Sanatsal Ürün Değerlendirme Kriterine Göre Analiz Tablosu………71

Tablo 12. Deney Grubu 5 ‘in Sanatsal Ürün Değerlendirme Kriterine Göre Analiz Tablosu………74

Tablo 13. Deney Grubu 6 ‘nin Sanatsal Ürün Değerlendirme Kriterine Göre Analiz Tablosu………...76

Tablo 14. Ürün Değerlendirme Deney Grubu Aritmetik Ortalaması……….78

Tablo 15. Ürün Değerlendirme Kontrol Grubu Aritmetik Ortalaması………...79

(13)

xiv

ŞEKİLLER LİSTESİ

Şekil 1: Strateji, Yöntem ve Teknik İlişkisi Tablosu……….16

Şekil 2: Öğretim Yöntemi ve Kullanılan Şekiller Tablosu………38

Şekil 3: Ön Testin Kontrol Grubu Toplam Puanlarına İlişkin İstatistikler………45

Şekil 4: Ön Testin Deney Grubu Toplam Puanlarına İlişkin İstatistikler………...46

Şekil 5: Son Testin Kontrol Grubu Toplam Puanlarına İlişkin İstatistikler………46

Şekil 6: Son Testin Deney Grubu Toplam Puanlarına İlişkin İstatistikler………..47

Şekil 7: Ön Test ve Son Test Toplam Puanlarına İlişkin İstatistikler………...47

Şekil 8: Görsel Sanatlar Öğretmenine Ait Öğretim Yöntemi Betimleme Tablosu...58

(14)

xv

Resim 1: Uygulama Okulu Ön Cephe Bina Görüntüsü………..51

Resim 2: Görsel Sanatlar Atölyesinin Dış Ortam Görünüm Fotoğrafı………...53

Resim 6: Görsel Sanatlar Atölyesi İç Mekân Fotoğrafı………..54

Resim 10: Eğitsel Oyun Uygulama Öncesi Görsel Sanatlar Atölyesinin Hazırlık Fotoğrafı……….55

Resim 15: Eğitsel Oyun Uygulama Öncesi Görsel Sanatlar Atölyesinin Hazırlık Fotoğrafı………..56

Resim 16: Seçilen Kontrol Grubu Öğrencisinin Üstten Sanatsal Ürün Fotoğrafı…..…64

Resim 17: Seçilen Kontrol Grubu Öğrencisinin Yandan Sanatsal Ürün Fotoğrafı……64

Resim 18: Seçilen Kontrol Grubu Öğrencisinin Üstten Sanatsal Ürün Fotoğrafı…….67.

Resim 19: Seçilen Kontrol Grubu Öğrencisinin Yandan Sanatsal Ürün Fotoğrafı……67

Resim 20: Seçilen Kontrol Grubu Öğrencisinin Üstten Sanatsal Ürün Fotoğrafı…….69

(15)

xvi

Resim 23: Seçilen Deney Grubu Öğrencisinin Yandan Sanatsal Ürün Fotoğrafı…….71

Resim 24: Seçilen Deney Grubu Öğrencisinin Üstten Sanatsal Ürün Fotoğrafı………74

Resim 25: Seçilen Deney Grubu Öğrencisinin Yandan Sanatsal Ürün Fotoğrafı……..74

Resim 26: Seçilen Deney Grubu Öğrencisinin Üstten Sanatsal Ürün Fotoğrafı………76

Resim 27: Seçilen Deney Grubu Öğrencisinin Yandan Sanatsal Ürün Fotoğrafı……..76

Resim 28: Deney Grubu Öğrenci Üstten Sanatsal Ürün Fotoğrafı……….89

Resim 29: Deney Grubu Öğrenci Yandan Sanatsal Ürün Fotoğrafı………..89

Resim 30: Deney Grubu Öğrenci Üstten Sanatsal Ürün Fotoğrafı………89

Resim 33: Deney Grubu Öğrenci Yandan Sanatsal Ürün Fotoğrafı………...89

Resim 39: Deney Grubu Öğrenci Yandan Sanatsal Ürün Fotoğrafı………...90

Resim 43: Deney Grubu Öğrenci Yandan Sanatsal Ürün Fotoğrafı……….91

Resim 45: Deney Grubu Öğrenci Yandan Sanatsal Ürün Fotoğrafı……….91

(16)

xvii

Resim 50: Deney Grubu Öğrenci Üstten Sanatsal Ürün Fotoğrafı………..92

Resim 51: Deney Grubu Öğrenci Yandan Sanatsal Ürün Fotoğrafı………92

Resim 52: Kontrol Grubu Öğrenci Üstten Sanatsal Ürün Fotoğrafı………92

Resim 53: Kontrol Grubu Öğrenci Yandan Sanatsal Ürün Fotoğrafı………..92

Resim 55: Kontrol Grubu Öğrenci Yandan Sanatsal Ürün Fotoğrafı……….92

Resim 69: Kontrol Grubu Öğrenci Yandan Sanatsal Ürün Fotoğrafı………..…94

(17)

xviii

Resim 77: Kontrol Grubu Öğrenci Yandan Sanatsal Ürün Fotoğrafı………...95

Resim 78: Kontrol Grubu Öğrenci Üstten Sanatsal Ürün Fotoğrafı………..95

Resim 79: Kontrol Grubu Öğrenci Yandan Sanatsal Ürün Fotoğrafı………95

Resim 84: Eğitsel Oyun Uygulanan Görsel Sanatlar Dersi Uygulama Fotoğrafı…….109

Resim 85: Eğitsel Oyun Uygulanan Görsel Sanatlar Dersi Uygulama Fotoğrafı……109

Resim 100: Eğitsel Oyun Uygulanan Görsel Sanatlar Dersi Uygulama Fotoğrafı…..111 Resim 101: Eğitsel Oyun Uygulanan Görsel Sanatlar Dersi Uygulama Fotoğrafı….111 Resim 102: Eğitsel Oyun Uygulanan Görsel Sanatlar Dersi Uygulama Fotoğrafı.…111

(18)

xix

Resim 104: Eğitsel Oyun Uygulanan Görsel Sanatlar Dersi Uygulama Fotoğrafı…112 Resim 105: Eğitsel Oyun Uygulanan Görsel Sanatlar Dersi Uygulama Fotoğrafı…112 Resim 106: Eğitsel Oyun Uygulanan Görsel Sanatlar Dersi Uygulama Fotoğrafı…112 Resim 107: Eğitsel Oyun Uygulanan Görsel Sanatlar Dersi Uygulama Fotoğrafı…112

Resim 108: “Nasıl görünür?” Eğitsel Oyun Kartı………144

Resim 118: “Nasıl görünür?” Eğitsel Oyun Yedek Kartı………146

Resim 119: “Nasıl görünür?” Eğitsel Oyun Yedek Kartı………146

(19)

xx

KISALTMALAR LİSTESİ

A.S.A. :Ana Sanat Atölyesi

Çev. :Çeviren

Ed. :Editör

G. S. E. B. :Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü G.S.B. :Görsel Sanatlarda Biçimlendirme M. E. B. :Milli Eğitim Bakanlığı

S. P. S. S. :Statistic Package for Social Science

(20)

BÖLÜM I

GİRİŞ

1.1.Problem Durumu

Bu bölümde İlköğretim 4. Sınıf öğrencilerinin eğitsel oyunlarla görsel sanatlar dersine olan ilgilerinin belirlenmesi konusuna açıklık getirilebileceğini ve yön vereceğini düşündüğümüz; eğitim, sanat eğitimi, özel öğretim yöntemleri ve eğitsel oyun kavramları açıklanarak bir giriş yapılmıştır.

Ertürk (1998) Eğitimi “ bireyin davranışında kendi yaşantısı yoluyla ve kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir”(s.12) diyerek tanımlamaktadır.

Eğitimi; insanın doğmasıyla başlayan ve ölümüne kadar devam eden karmaşık bir süreç olarak tanımlamak mümkündür. Ailede başlayarak yaşam boyu sürmektedir.

Eğitim bir toplumun yeniliklere ve çağdaş uygarlığa ayak uydurmasının en önemli araçlarından biridir. Bireyin yaratıcılık ve yeteneklerinin ortaya çıkarılmasında ve geliştirilmesinde kendini ifade etmesinde eğitimin rolü büyüktür. Eğitim insana yapılan en uzun vadeli yatırımdır. Bu nedenle eğitim doğru planlanıp, amaçları iyi saptanmalıdır. Sanat da eğitimle geliştirilip yaygınlaşacaktır. Toplumların sanat ve sanatçıya verdikleri önem ve destek, sanatın eğitime ne derece yansıtıldığı ile doğru orantılıdır (Özsoy, 2003: 25).

Eğitim, bireyin davranışlarında kasıtlı ve istendik değişim meydana getirme sürecidir. Kendine yetebilen, özgüveni yüksek bireyler yetiştirmede büyük rol oynar. Buna göre eğitim kavramı şöyle tanımlanabilir; “ Bireyin gelişimini sağlar. Onun yetenek ve tutumlarının değişmesine ve gelişmesine yardım eder. İçinde yaşadığı toplumla kaynaşmasına hizmet eder. Bireyin uzun bir zaman dilimi içinde, onun gelişimine yardım eden bir süreç olarak görülür” (Cafoğlu, 2003: 14).

Sanat eğitimi de eğitimin bir parçasıdır. Özel öğretim yöntemleriyle desteklenen sanat eğitimi dersi, farklı yaş gruplarına ait yıllık öğretim programındaki konularının farklı tekniklerle planlanarak öğrenimi sağlamaktadır.

(21)

‘Sanat Eğitimi’ kavramı tüm sanat dallarını içine alan yaratıcı sanatsal eğitimi, dar anlamda ise okullarda bu alana ilişkin olarak verilen dersleri tanımlar. Görsel sanatlar eğitimi ise Sanat Eğitimi’nin kapsamında olan müzik, edebiyat gibi işitsel ve sözel sanat türlerini kapsamı dışında bırakır. Görsel sanatlar eğitimi genel olarak resim, heykel, mimarlık, seramik, grafik sanatlar, uygulamalı sanatlar, tekstil, moda tasarımı, film, fotografi ve endüstri tasarımı gibi oldukça geniş alanı içine almakla birlikte, dar anlamda okullardaki Resim-iş derslerini tanımlar. Her iki durumda da yetişkinden çok, yetişmekte olan eğitim süreci içerisinde ele alınır (San, 2003: 17).

Eğitim sürecinin içinde sanatsal eğitim kavramı büyük önem taşımaktadır. Birey öğrendiklerini sanatsal çerçeve içerisinde yorumlamaya başlar.

Görsel sanatlar dersinin amacı öğrencilerin yetenek, yeteneksizlik, ilgi gibi geçmişlerine bakılmaksızın tüm öğrencilere sunulması ile öğrencilerde farklı beceri ve anlayışlar geliştirmektir. Görsel sanatlar bütün öğrencilerin imge ve simge yüklü bir dünyanın anlamını çözmeleri ve onu anlamaları için çok çeşitli yeteneklerini geliştirmelerine yardım eder. Bu da görsel sanatlar eğitiminin genel eğitim programının önemli bir parçası olmasının çok önemli bir gerekçesidir (Özsoy, 2007: 53).

Bu nedenle, görsel sanatlar dersinde özel öğretim yöntem ve tekniklerinden yararlanılır. Öğrencilerin etkin katılımını sağlamak, derse olan ilgisini çekmek, eleştirel, analitik, yansıtıcı, yaratıcı düşünme gibi üst düzey düşünme becerileri, problem çözme becerisi kazandırmak, güdülenmeyi (öğrenmeye isteklilik) arttırmak, araştırma becerisi ve sorumluluk kazandırmak amaçlanmaktadır.“Çocuklar ne dizaynır (designer), ne aktör, ne dansçı, ne ressam ne de müzisyendirler. Onlar daha ziyade rengi, dokuyu, formu, şekli (biçimi), vücut hareketlerini, konuşmayı ve sesi yansıtan bir dile başvururlar” ( Gökaydın, 1990: 56).

Oyunlar, çocuklar üzerinde olumlu etki yaratarak, dersin daha eğlenceli ve kolay öğrenilmesine yardımcı olmaktadır. Ayrıca bazı eğitsel oyunlar bedensel aktive ağırlıklı iken, bazıları bilgisayar ortamında interaktif olarak da hazırlanmış olabilir. Ders konusuna ve ortamın uygun şartlarına göre yapılandırılan eğitsel oyunlar dersin daha verimli olmasını sağlayabilir. “Beden, zihin ve duygusal gelişim birbirini karşılıklı olarak etkiler. Çocuğun zekası geliştikçe çevresini daha iyi algılar” (Akandere, 2006: 17).

(22)

Bundan dolayı oyunlar ile sanat eğitimindeki eğitsel oyunlar birbiriyle etkileşim içindedir. Eğitsel oyunlar da, özel öğretim yöntemleri içerisinde görsel sanatlar dersini destekleyici bir yöntem olarak kaynaklarda yer almaktadır.

“Oyun bir eğitim aracıdır. Temel eğitimde çocuk düşünerek öğrenmez. Deneyimlere göre öğrenme gerçekleşir” (Akandere, 2006: 18). Eğitsel oyunlar bilginin pekiştirilmesini ve daha rahat bir ortamda tekrarını sağlar. Öğrenciye neşeli ve rahat bir ortam yaratır. Sınıf içi çalışmaları monotonluktan kurtarır. Konular oyunlarla ilgi çekici hale getirilir. Oyunlar tüm öğrencilerin katılımını sağlayacak düzeyde ve esneklikte olmalıdır. Tüm bir dersi bir oyuna ayırmak yerine, Akandere’ye göre oyunu kazandıracak davranışa uygun etkinliği dersin başına veya sonuna eklemek yerinde olur.

Bugün hemen hemen bütün dersleri oyun, drama, eğitsel oyunlar veya rol oynama teknikleri ile öğretmek mümkündür. Çünkü çocuk, oyun içerisinde deneyim kazanmakta, taktikler geliştirmekte, düşünüp çözüm yolları üretmekte ve çeşitli kararlar almaktadır. Böylece, kazandırılmak istenen beceri, değer ve kazanımlar oyun içerisinde kolaylıkla kazandırılabilir.

Oyun içerisinde daha rahat davranan çocuk, zayıf yönlerini kavrayarak; yeteneklerini, gerçek kişiliğini, bilgi düzeyini daha yalın ve gerçekçi bir şekilde ortaya çıkarır. Bu sebeple öğretmenler de, öğrencilerini oyun içinde iyi tanıma fırsatı bulabilirler.“Oyun, aynı zamanda bireyin ahlaki (moral) gelişimini sağlayan önemli bir olgudur. Bu alanda yapılan araştırmalar, dürüst ve adil olma gibi davranışları oyunsal aktivitelerle kazanan çocukların, sınavlarda kopyaya teşebbüs etmediklerini göstermektedir” (Çamlıyar, 2001: 27).

Ünlü kuramcı Sigmund Freud’a göre; Oyun, ruhsal mekanizmasının normal çalışmalarından biridir. Gerçek görevi zevk vermek olmasına rağmen, oyun yoğun bir izlenimin yeniden yaşanmasıdır.

Bunların yanı sıra eğitsel oyunlar dersinde oyunu tanıyan, önemini kavrayan çocuk, bir sonraki aşamada amaca yönelik oyunda seçebilir. Çünkü öğrenci, amaca yönelik seçilmeyen oyunların fayda sağlamayacağını bilmesi gerekir. Her çocuğun bedensel ve psikomotor gelişim düzeyi farklıdır. Bu nedenle “Seçilecek olan oyunlar bu farklı gelişim düzeyleri göz önüne alınarak seçilmelidir” (Akandere, 2004: 32).

(23)

Bundan dolayı, görsel sanatlar dersinde hazırlanan eğitsel oyunların dersin işleniş ve konusuna uygun, öğrencilerinin seviyesinde ve ilgi çekici olması açısından büyük önem taşımaktadır.

“Gerek çocukların gerekse yetişkinlerin eğitim ve öğretim sırasında dikkatlerini uzun süre muhafaza etmeleri oldukça zordur. Bir süre sonra sıkılma olur ve dikkat dağılır. Buda öğrenmeyi ve algılamaya özellikle ilk ve orta öğretimdeki çocuklar için engelleyici bir durumdur. Oyun dikkati yoğunlaştırır” (Akandere, 2006: 18).

Sonuç olarak öğrencinin zevkle uygulama yapması için onu güdülemek, aktif olarak yaşayarak öğrenmesini sağlamak gerekmektedir. Bunun için eğitsel oyunlar yöntemi kullanarak bu sürece katkı sağlanabileceği düşünülmektedir.

1.2.Araştırmanın Amacı

Araştırmanın amacı, İlköğretim 4. sınıf öğrencilerinin eğitsel oyunlarla görsel sanatlar dersindeki görsel algı gelişimleri arasında anlamlı bir fark var mıdır? sorusu doğrultusunda aşağıdaki alt amaçlara cevap aramaktır.

1- Görsel Sanatlar Dersinde Eğitsel Oyun Yöntemine göre öğrenim gören deney grubu öğrencileri ile geleneksel yöntem ile öğrenim gören kontrol grubu öğrencilerinin görsel algı gelişimlerine ön test- son test sonuçları arasında anlamlı bir farklılık var mıdır?

2- Görsel Sanatlar Dersinde Eğitsel Oyun Yöntemine göre öğrenim gören deney grubu öğrencileri ile programa dayalı öğrenim gören kontrol grubu öğrencilerinin üç boyutlu sanatsal ürün çalışmaları arasında anlamlı bir farklılık var mıdır?

3- Görsel sanatlar Dersinde eğitsel oyun yöntemine göre yapılan öğrenim sürecinde deney grubu öğrencileri ile kontrol grubu öğrencilerinin derse katılımında anlamlı bir fark var mıdır?

1.3.Araştırmanın Önemi

Eğitim doğarken başlar ve hayatımız boyunca devam eder. Görsel sanatlar eğitiminin insanın eğitimi içindeki yeri büyüktür. Sanat eğitimi de doğarken başlar ve estetik kaygı ile sanat olgusuyla beraber devam eder. Ancak bu süreçte farklı eğitim

(24)

programları ve özel öğretim yöntemleriyle görsel sanatlar dersi desteklenir. Böylece sanatsal eğitimin kalıcılığı ve devamlılığı sağlanmaktadır.

“Günümüz teknoloji çağı çocuklarının dikkat eksiklikleri ve odaklanamama gibi problemlerine karşılık ders işleyişini olumlu şekilde etkileyecek olan bu özel öğretim yöntemleri öğrenme sürecini de olumlu şekilde etkileyecektir. Özellikle oyunun hem bedensel hem de zihinsel gelişimi etkilemektedir” (Akandere 2006: 18).

Bu sebeple öğretim sürecinin farklı anlatım yöntemleriyle desteklenmesi görsel sanat eğitimi dersleri ve bu dersin veriminin arttırması açısından önem taşımaktadır. Ders uygulaması sırasında kullanılan öğretim yöntem ve tekniklerinden eğitsel oyunlar, öğrencinin aktif katılımını sağlayabilir ve dersi ilgi çekici hale getirebilir.

Yapılacak olan bu çalışma, eğitsel oyunlarla öğrenciye kazandırılmak istenen bilginin kalıcılığının sağlanabilirliğini ölçmek ve bu araştırma sonucunda çıkan veriler doğrultusunda bu alanda araştırma yapacak kişilere kaynak sağlayabilmek açısından da önemlidir. İlköğretim 4.sınıf öğrencilerinin eğitsel oyunlarla görsel sanatlar dersine olan ilgilerinin belirlenmesi konusunda araştırma ve çalışma yapmak isteyenlere ışık tutması umulmaktadır.

1.4.Araştırmanın Sınırlılıkları

1- Bu araştırma 2012-2013 eğitim öğretim yılı, Ankara ili içinde yer alan özel bir vakıf ilkokulunda öğrenim görmekte olan, İlkokul 4. sınıf öğrencilerinden 20 kontrol, 20 deney olmak üzere toplam 40 öğrenci ile sınırlandırılmıştır.

2- Araştırmaya dâhil edilen Ankara ili içinde yer alan özel bir vakıf ilkokulunda görev yapmakta olan 3 öğretmenden, istekli olan öğretmeni ile sınırlıdır.

3- 4.Sınıf Görsel Sanatlar Dersi kazanımlarından “Üç boyutlu basit geometrik biçimlerle inşa yapar.”, “Doğaya ve nesnelere ilişkin bakış açılarının farkına varır.” “Görsel çalışmalarında doğal ve yapay nesnelerden yararlanabileceğinin farkına varır.” ve “Duygu, düşünce ve izlenimlerini çeşitli görsel sanat teknikleriyle ifade eder.” başlıklı kazanımları içeren ve araştırmacı tarafından yaratılan “Nasıl Görünür?” olarak adlandırılan oyun çalışması ile sınırlıdır.

4- Araştırmada elde edilen ve değerlendirmeye tabi tutulan veriler, öğrencilerin 4.Sınıf Görsel Sanatlar Dersi Yıllık Planından seçilecek olan konuda ki kazanımları ile sınırlıdır.

(25)

5- 4. Sınıf öğrencilerinde oransız eleman örnekleme yöntemi ile seçilen 6 öğrenci ile sınırlıdır.

6- Araştırma çerçevesinde 3 haftalık dersin planlanması, uygulanması ve sonuçları ile sınırlandırılmıştır.

7- Deney grubu ve kontrol grubu öğrencilerinden 3 boyutlu görsel sanatlar dersi sanatsal ürün uygulamalarından 3 deney grubu, 3 kontrol grubu öğrenci sanatsal ürün çalışması, Sanatsal Ürün Değerlendirme Kriteri verilerine göre değerlendirilmiş ve araştırmacı tarafından çizgisel gelişim tiplerine göre sınıflandırılarak yorumlanmıştır.

1.5.Varsayımlar

Bu araştırmada, aşağıda belirtilen varsayımlar esas alınmıştır.

1- Deney ve kontrol grubunun araştırmanın uygulama süreci boyunca kontrol altına alınmayan dış etkenlerden eşit düzeyde etkilendikleri düşünülmüştür.

2- Araştırmanın kapsamında ön test- son test puanların gerçeği yansıtacağı varsayılmaktadır.

3- Çalışmaya dâhil edilen çalışma grubu öğrencilerinin doğal ve içten davrandıkları varsayılmaktadır.

1.6.Tanımlar

Çocuk: “Bebeklik ile ergenlik arasındaki gelişmede döneminde bulunan oğlan veya kız” (Striker,2005:32).

Eğitim: “Eğitim, bireyin davranışlarında kendi yaşantısı yoluyla ve kasıtlı olarak istendik değişiklik meydana getirme sürecidir. Kültürlemenin belli bir çeşidi olduğunu söylediğimiz eğitim, yani kasıtlı kültürleme ile kasıtsız kültürleme bir arada ve birbirini etkileyerek vuku bulmaktadır” (Ertürk, 1998: 12-13).

Eğitsel Oyun: “Çocuğun ruh ve bedenen sağlıklı gelişimini sağlayan iyi davranış ve alışkanlıklar kazandıran oynayana haz ve neşe veren etkinliklerdir” (Akandere, 2006:2)

Görsel Sanatlar: “Desen, resim, özgün baskı, heykel; film, televizyon, grafik, üretim tasarımı gibi iletişim ve tasarım sanatları; kentsel tasarım, iç mimarlık ve

(26)

manzara tasarımı gibi mimarlık ve çevresel sanatlar; halk sanatları; seramik, elyaf, takı ve mücevher, ahşap eserler ve diğer malzemelerle yapılanları içeren geniş bir sınıftır ” (Özsoy, 2003: 218).

Görsel Sanatlar Eğitimi: Resim, heykel, mimarlık, seramik, grafik sanatlar, uygulamalı sanatlar, tekstil, moda tasarımı, film, fotografi ve endüstri tasarımı gibi geniş bir alanı kaplamakla birlikte dar anlamda görsel sanatlar derslerine denilebilmektedir.”Görsel Sanatlar Eğitimi basit bir tanımlama ile bireylerin sanatla eğitimidir” (Özsoy, 2003: 57).

Oyun: Oynayan çocuk bir bakıma kendi hayal dünyasındadır. Ancak oyunda işlediği konular gerçek konulardır. Çocuk hayal gücüyle çevrede algıladıklarını oyun ortamında kendine özgü bir biçimde birleştirip bütünler. Oyun çocuğun yaratma ortamıdır. Çocuk kendi dar sınırlarını asma çabası içindedir. Oyunda erişkinler gibi güçlü ve beceriklidir. Oyun çocukların ortak dili, en doğal anlaşma ortamıdır. Ayrıca oyun, çocuğun en güçlü ve en doğal dürtülerinden olan saldırganlık dürtüsünü boşaltmaya yarar (Yörükoğlu, 1980: 46-48).

(27)

BÖLÜM II

KAVRAMSAL ÇERÇEVE

Bu bölümde araştırmanın amacı doğrultusunda belirlenen eğitim ve sanat, öğretim tekniklerinden eğitsel oyun, çocuk ve resim olmak üzere belirlenen ilişkili kavramlara yer verilmiştir.

2.1.Sanat ve Eğitim

Sanatın kesin bir tanımını yapmak ya da ilk olarak ne zaman ortaya çıktığını bilebilmek pek mümkün değildir. İnsanlığın doğuşundan itibaren çıktığını düşünürsek eğer mağara resimlerine çizilen ilkel resimler bunlara örnek olarak gösterilebilir.

Artut’ a göre (2007) sanatın tanımı toplumsal koşulların değişimine bağlı olarak sanatın tanımında da farklılıklar görülebilmektedir (s.19). Ünver (2002) eğitim tanımını sanat eğitimine uyarlamıştır. Ona göre bireye kendi yaşantıları yolu ile amaçlı olarak istendik sanatsal davranış kazandırma süreci olarak ifade etmektedir (s.5).

İnsan düşüncesinin en doğal, en kuvvetli gereksinimi eşya ve olaylara estetik düzen verme çabasıdır. Karışıklık, düzensizlik insan düşüncesini ilgili sorunların çözümüne yönelik arayışlar içine sokar. Düzen- kompozisyon ise insanın kendi varlığını anlamasının ön koşuludur. Bu bakımdan sanat, bir düzenleme, bir sezgi olayıdır. Ayrıca içten ve dıştan gelen her tülü baskının, etkinin (toplumsal-ruhsal) en iyi yol ile ortaya çıkardığı, estetik niteliklere sahip özgün bir üründür (Artut, 2007: 20).

Eğitim süreç içerisinde bireye kazandırılmak istenen davranışlar bütünüdür. Eğitim bireyin doğumundan ölümüne kadar devam etmektedir. Şimşek (2009) eğitim tanımının özel bir türü de yetiştirme olarak ifade etmektedir (s.7). Artut’ a göre (2007) eğitim belli amaçlar doğrultusunda insanı yetiştirme süreci olarak tanımlamaktadır. Eğitimin yalnız okullarda değil, günlük hayatta da eğitim olabileceği üzerinde durmaktadır. Kültürleşme sürecini kapsamaktadır, okullarda verilen eğitimin yanı sıra

(28)

ailede, iş yerinde, asker ocağında, insanların oluşturdukları çeşitli gruplar içinde bile eğitimin devam eden bir süreç olduğunu tanımlamaktadır (s.89)

2.2.Sanat Eğitimi

Dar anlamıyla sanat eğitimi görsel sanatların eğitimi ve öğretimiyle ilgilenir. Bu öğretimin kapsamı içinde, uygulamaya yönelik sanat etkinlikleri, sanat yapıtı inceleme, sanat tarihi ve estetik yer alır. Dahası, sanat eğitimi, araç, gereç ve işlik donanımı ile öğretim programları, çalışma düzeni, değerlendirme gibi yöntemsel konuları içerir (Kırışoğlu, 2005: 3) Sanat eğitimi bireyin duygu, düşünce ve izlenimlerini aktarırken yetenekleri doğrultusunda yaratıcılığını kullanmaya teşvik eden, estetik bir seviyeye ulaştırmak amacıyla yapılan eğitim faaliyetlerinin tümüdür. Sanatların yasa ve tekniklerini kullanarak bireye estetik bir kişilik kazandırmayı hedeflemektedir. San’ a göre (2003) sanat eğitimi kavramı 20. yüzyılın başından beri sanatın tüm alanlarını ve biçimlerini içine alan, okul içi ve okul dışı yaratıcı sanatsal eğitimdir. Dar anlamda okullarda bu alana ilişkin olarak verilen dersler olarak tanımlanmaktadır (s.17)

2.3.Türkiye’ de Sanat Eğitimi

Türkiye’ de Sanat Eğitimi Cumhuriyet öncesi ve sonrası dönem olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

İşbilen’e göre (2002) Cumhuriyet öncesi, ilk sanat eğitimi hareketi Sanayi-i Nefise Mektebi’ nin (Güzel Sanatlar Akademisi) açılmasının önemi büyüktür(s.138). Sanay_i Nefise Mektebi 1883 yılında Osman Hamdi Bey tarafından kurulmuştur. Tansuğ (2008) Osman Hamdi’ nin sanatçı kişiliğinin yanı sıra, Asarı Atika Müzesi, Sanayii Nefise Mektebi’ nin müdürlüğü ve Düyunu Umumiye idaresi kurumlarında Osmanlı temsilciğini yürütmekle görevlendirilmiş çok yönlü bir kişilik olduğuna yer vermiştir.(s.104)

Cumhuriyet sonrası dönem, Atatürk zamanında kültür ve sanat sorunlarına oldukça önem vermiş ve bu alanda çalışmalar yapılmıştır. 1921’ de Türk Ressamlar Cemiyeti, 1924’ den itibaren de yurt dışına sanatçılar yollanmıştır. 1925 yılında örgün eğitimde (resim, elişi, müzik), 1932’ de yaygın eğitimde sanat eğitimi verilmeye başlanmıştır. 1974’ de ortaöğretim kurumlarında kol faaliyetlerine göre sanat eğitimi desteklenmesi öngörülmüş, lise ve dengi okullarda ise seçmeli ders arasına konulmuştur. 1988-1989 yılları arasında Güzel Sanatlar Eğitimi fakülte ve

(29)

yüksekokulların birinci sınıflarından başlayanlara seçmeli ders olarak uygulanmıştır. Yapılan görüş ve yeni programlarla sürekli yenilenen, değişen aktif bir sanat eğitimi süreci halen devam etmektedir.

2.4.Görsel Sanatlar Eğitimi Dersi

Topluma ruhsal ve bedensel açıdan sağlıklı, ileriyi düşünen bireyler yetiştirmek için sanata ihtiyaç vardır. Sanatın gelişmesi, toplumun gelişimiyle birlikte ilerler. Bu nedenle sanat eğitimine ihtiyaç duyulmaktadır ve eğitimde yer almaktadır. Estetik ve güzeli algılayabilen bir toplum için sanat eğitimi gerekli görülmektedir.

Görsel sanatlar eğitimi kişinin duygu, düşünce ve izlenimlerini anlatabilmesi karşısındaki kişinin zevkine ve sanatına saygı gösteren bireyler yetişmesi açısından olukça önemlidir.

“Görsel sanatlar eğitimi, tüm bireyleri daha çocukluklarından başlayarak kültürel açıdan yetiştirdiği; sezgileri, akıl yürütmeyi, hayal kurma ve beceriyi doğru bir şekilde geliştirirken, çok ve çeşitli bir okur yazarlığı basamak basamak inşa ettiği için yararlıdır. Görsel sanatlar eğitimi aynı zamanda algılama ve düşüncenin çok çeşitli yollarını, temellerini öğreterek öğrencilere yardım eder” ( Özsoy, 2003: 49).

2.4.1. Görsel Sanatlar Dersinin Genel Amaçları

Yılmaz’ a (2007) göre çocuğun duygu dünyasının gelişmesi sanat dersiyle mümkün olmaktadır. Sanat eğitimi bir duyarlılık eğitimidir (s. 17-18). Kültürel, estetik, paylaşımcı bireyler yetişmesi açısından sanat eğitimine ihtiyaç duyulmaktadır. “Çocuğa, kendi yeti ve yeteneklerini tanıtır ve onu meslek sahibi olmaya hazırlar” ( Binbaşıoğlu, 1987: 208).

Görsel sanatlar eğitimine M. E. B. tarafından belirlenen amaçlar şöyledir:

2.4.1.1.Bireysel ve Toplumsal Amaçlar

1- Öğrenciye yaşamı ve doğayı gözlemleme duyarlılığı kazandırmak,

2- Öğrenciye seçme, ayıklama, birleştirme, yeniden organize etme becerileri kazandırmak; analiz ve sentez yeteneği ile eleştirel bakış açısını geliştirmek, 3- Öğrencinin yeteneklerini fark etmesini, kendine güven duygusu kazanmasını

ve kendini geliştirmesini sağlamak,

4- Öğrencinin görsel biçimlendirme çalışmaları ile kendini ifade etmesini sağlamak,

(30)

5- Öğrencinin ilgisini, bu alandaki çeşitli kaynaklarla besleyebilmek (müze, galeri, tarihi eser vb.) ve bu yolla geçmişine sahip çıkma ve geleceğini yapılandırma bilinci kazandırmak,

6- Öğrencinin her alanda kullanabileceği yaratıcı davranışlar geliştirmesini sağlamak,

7- Öğrencinin ulusal ve evrensel sanat eserlerini ve sanatçıları tanımasını sağlamak,

8- Ulusal ve evrensel değerleri tanıyabilme ve anlayabilme bilincini kazandırmak,

9- Geçmişten günümüze miras kalan sanat eserlerinden haz alma ve onur duyma hassasiyeti kazandırmak,

10- İş birliği yapma, paylaşma, sorumluluk alma, kendine saygı duyduğu kadar başkalarına da saygı duyma bilinci ve duyarlılığı kazandırmak,

11- Öğrencinin ruh sağlığını koruma, iç dünyasını anlatma ve bedenine saygı duyma bilinci geliştirmesini sağlamak,

12- Öğrenciye aklını, duygularını, zevklerini sorgulama bilinci kazandırmaktır. 2.4.1.2.Algısal Amaçlar:

1- Öğrencinin algı birikimini ve hayal gücünü geliştirmek,

2- Öğrencinin görsel algı ve birikimlerini sanatsal anlatımlara dönüştürebilmesini imkan tanımak,

3- Birikimlerini başka alanlarda kullanabilme becerisini geliştirmek,

4- Bilgi ve birikimini sanatsal uygulamalara dönüştürme yeteneği kazandırmak,

5- Yeni durumlar karşısında özgün çözümler geliştirme becerisi kazandırmaktır.

2.4.1.3.Estetik Amaçlar

1- Öğrencinin, sanatın ve sanat eserlerinin her zaman önemsenecek birer değer olduğunu kavramasını sağlamak,

2- Geçmişten günümüze miras kalan sanat eserlerinden ve doğadan haz alma, onlarla gurur duyma ve onları koruma bilinci kazandırmak,

3- Öğrenciye görsel sanatlar sevgisi ve bu sevgiyi hayatının her alanında yansıtabilme, bunu davranış biçimi haline getirebilme yeterliliği kazandırmak,

(31)

4- Öğrenciye, doğadan seçtiği veya insan eli ile üretilen nesneleri estetik birikimini kullanarak değerlendirme bilinci kazandırmak,

5- Öğrenciye kendini ifade edebilmede estetik değerlerden yararlanma yeteneği kazandırmaktır.

2.4.1.4.Teknik Amaçlar

1- Öğrenciye her türlü araç-gereci kullanarak görsel anlatım diline dönüştürme isteği ve kullanma becerisi kazandırarak öğrencinin kendini geliştirmesine imkan tanımak,

2- Öğrenciye değişik tekniklerle elde edilen sonuçların etkilerini sezdirebilmek ve öğrencinin farklılıklarından zevk alabilmesini sağlamak,

3- Öğrenciye farklı tekniklerin getireceği anlatım zenginliğinin farkına vardırabilmek,

4- Kullandığı tekniklerin dışında yeni teknikler arama isteği ve cesareti kazandırmak,

5- Öğrenciye, amacına uygun malzemeyi seçme, malzemeden anlam çıkarma becerisi kazandırmak,

6- Öğrenciye kendini ifade etme sürecinde çıkacak sorunlara teknik çözümler üretebilme becerisi ve güveni kazandırmaktır (M. E. B. 2011: 10-11).

Özsoy’ a göre (2007) görsel sanatlar eğitiminin amaçları arasında bir çok özellik sıralamaktadır. Yaratıcılığın ve yeteneğin gelişmesi, sanatsal düşünce, estetik duygu, özgür düşünebilme, kültürlere duyarlılık, empati gibi bir çok duyarlılığın kazandırılabilmesi görsel sanatlar eğitimi ile mümkün olmaktadır. Sıralanan nedenlerden dolayı, görsel sanatlar dersi çocuğun fiziksel ve ruhsal gelişimi açısından oldukça önemlidir (s. 172).

2.4.2. Görsel Sanatlar Eğitiminin İlkeleri

Görsel Sanatlar Eğitiminin M. E. B. tarafından belirtilen ilkeleri şöyledir: 1- Her çocuk yaratıcıdır.

2- Her çocuk farklı algı, bilgi, sezgi, duygu dünyası ve geçmiş hayat tecrübesine sahiptir. Uygulamalarda bireysel faklılıklar göz önünde bulundurulur.

(32)

3- Uygulamalarda, görsel sanat alanlarına yönelik iki ve üç boyutlu çalışmalar ile çoklu ortam çalışmalarına yer verilir.

4- Görsel sanatlar dersi, diğer disiplinlerle birlikte eğitim amaçlarındaki bütünlüğü kurmaya veya bireyin kendini gerçekleştirmesine katkıda bulunur. 5- Dersin işlenişi, ilgi çekici hale getirilen öğrenme-öğretme yöntem ve

teknikleriyle zenginleştirilir.

6- Görsel sanatlar dersi çocuğu temel alır. Öğrenme-öğretme süreci, çocuğun kendine özgü algılama ve anlamlandırma evreni içinde, gelişim basamaklarına göre düzenlendir.

7- Değerlendirmede öğretmen, her çocuğun gelişim sürecini, bireysel farklılıklarını, öğrenme-öğretme sürecine katılımını ve sınıf içi performansını göz önünde bulundurur (M. E. B. 2011: 11).

2.5. İlkokul 4. Sınıf Görsel Sanatlar Dersinde Araştırmaya Dâhil Edilen Kazanımlar Öğrenme Alanları

Araştırmaya dahil edilen kazanımlar, Ek-19’ da gösterilen M.E.B. tarafından belirlenen 4. Sınıflar görsel sanatlar dersi kazanımları arasından yıllık müfredata uygun olarak planlanan derse göre seçilmiştir.

1. Kazanım: 10. Üç boyutlu basit geometrik biçimlerle inşa yapar. Öğrenme Alanı: G.S.B.

2. Kazanım: 11. Doğaya ve nesnelere ilişkin çeşitli bakış açılarının farkına varır Öğrenme Alanı: G.S.B.

3. Kazanım: 12. Görsel çalışmalarında doğal ve yapay nesnelerden yararlanabileceğinin farkına varır.

Öğrenme Alanı: G.S.B.

4. Kazanım: 13. Duygu, düşünce ve izlenimlerini çeşitli görsel sanat teknikleriyle ifade eder.

(33)

5. Kazanım: 14. Çalışmalarını sergilemekten ve arkadaşlarının yaptığı eserleri izlemekten zevk alır.

Öğrenme Alanı: G.S.B.

Araştırmaya dâhil edilen kazanımlar Ek-16’ da gösterildiği gibi üç haftalık ders uygulaması olarak planlanmıştır.

2.5.1. İlkokul 4. Sınıf Görsel Sanatlar Dersinde Araştırmaya Dâhil Edilen Kazanımlar Öğrenme Alanlarına Uygun Olarak Düşünülen Eğitsel Oyunun Planlanması:

Önerilen Uygulamanın İçerdiği Görsel Sanatlar Eğitsel Oyunu “Nasıl Görünür?” Oyunu

a. Oyunun Amacı: Oyunumuzun amacı; 2012- 2013 eğitim- öğretim yılı ilkokul 4.sınıf görsel sanatlar dersinin, o haftadaki içeriğine uygun olan kazanımlarını, ders anlatımını ve akışının desteklemektir.

b. Oyunun Seviyesi: Oyunumuz ilkokul 4. Sınıf öğrenci gurubumuzdaki bütün öğrencilerin seviyelerine uygun olarak hazırlanmıştır. Açık ve anlaşılırdır.

c. Kişi sayısı: Oyunumuz iki ya da daha fazla kişiden oluşan gruplar halinde oynanmaktadır. Ancak grup içinde ki kişi sayısının az olması karışıklığı önleyecek, ortak karar ve düşünce birliğini sağlayacaktır.

d. Oyun Ortamı: Sınıf içinde ya da resim atölyesinde oynanabilecek bu oyundur. Atölye ortamı Bkz. Resim 10, Resim 11, Resim 12 ve Resim 13’de olduğu gibi hazırlanmıştır.

e. Oyunun Süresi: Oyunumuz yaklaşık olarak bir ders saati sürmektedir. Ancak grup sayısına ve sınıf mevcuduna göre bu süre azalabilmektedir.

f. Kullanılan Malzemeler:

• 10 adet resimli oyun kartı. Ve her kartın şıklarını oluşturan 4 adet seçenek kartı. (Bkz Ek-17)

(34)

• 3 adet yedek oyun kartı. (Beraberlik durumunda kullanılmak üzere yedek oyun kartları hazırlanmıştır. Bkz Ek-18 )

• Kağıt • Kalem

2.5.2. Önerilen Uygulamanın İçerdiği Görsel Sanatlar Eğitsel Oyunu “Nasıl Görünür?” Oyunu Nasıl Oynanır?

İlk olarak sınıf gruplara ayrılır. Her grubun ayrı kâğıdı ve kalemi bulunmalıdır. Gruplar verilen sıra numarasına göre ayağa kalkar ve sınıf içinde düzenlenen kartlara sırasıyla bakar. Gruplar kendilerine uygun görünen şıkkı kâğıdına yazar. Bu sırası gelmeyen gruplar beklemekte, sırası gelene kadar oturmalıdır.

Oyunu yöneten öğretmen sırası gelen grubu çağırır ve başlamalarını söyler. Biten gruplar sırasına oturur ve diğer grupların bitirmesini bekler. Tüm gruplar bittiğinde öğretmen kâğıtları toplar ve doğruları yanlışları kontrol eder. Kontrolün sonunda en fazla doğru yapan grup oyunu kazanır. Eğer birkaç grup aynı puanı almışlar ise birinciliği paylaşırlar.

Oyun bittikten ve kazanan kaybeden gruplar belirlendikten sonra oyunu yöneten öğretmen soruların doğru cevaplarını sınıfla paylaşır ve oyunumuz sona erer.

2.6.Öğretimde Strateji Yöntem ve Teknikleri

Öğretim stratejisi hedefe ulaşılmak için seçilen en genel yol ya da yollar bütünü olarak tanımlanmaktadır. Hedefe ulaşılmak için seçilen en kısa ya da düzenli yola öğretim yöntemi bu yöntemin uygulanmasına yardımcı yollara ise öğretim tekniği olarak kaynaklarda geçmektedir. “Amaç belli olmadan hangi stratejiyi seçeceğimizi bilemeyeceğimiz gibi, uygulamak istediğimiz stratejiyi belirlemeden de hangi yöntem ve teknikleri kullanacağımıza karar veremeyiz” ( Aykaç, 2005: 45).

Stratejiyi belirlendikten sonra hangi yöntem ve tekniği kullanacağımıza karar vermeliyiz. Yöntemin seçimini etkileyen en önemli faktörlerden biri de işlenecek dersin amaçlarıdır. “Belirlenen amaçlara uygun içerik düzenlendikten sonra, bu içerikler öğrencilere nasıl sunulmalıdır? Bir başka ifadeyle, öğretme- öğrenme sürecinde “Öğretenlerin rolleri ve sorumlulukları neler olmalıdır? “ sorusunun cevaplandırıldığı boyuttur” (Doğanay, 2007: 9).

(35)

Doğanay’ ın (2007: 9) strateji, yöntem ve teknik ilişkisini gösteren Tablo Şekil-1 ‘deki gibidir.

STRATEJİ YÖNTEM TEKNİK

Sunuş Anlatım Gösteri-Beyin Fırtınası

Buluş Tartışma- Örnek olay Soru cevap- Beyin fırtınası

Araştırma Gösterip yaptırma-Problem çözme-Proje

Benzetim-Drama-Rol yapma-Grup çalışması

Şekil 1. Strateji, Yöntem ve Teknik İlişkisi Tablosu

Eğitim durumlarına göre strateji, yöntem ve teknikler ile araç-gereçlerin uygun bileşenleri düzenlenir. Ders programlarına ve öğretim planlarında belirtilen hedef ve davranışlara göre strateji, yöntem ve teknikler farklılık gösterebilir.

2.6.1. Öğretim Stratejileri

Hedeflere ulaşmak için en uygun strateji seçilmelidir ki istenilen amaca ulaşılabilinsin. Bu stratejiler sunuş yoluyla öğretme, buluş yoluyla öğretme, araştırma ve inceleme yoluyla öğretme stratejileri olarak gruplandırılmaktadır. “Dersin amaçlarına ulaşılmasını sağlayan oldukça genel bir çerçevedir. ‘Öğretim yaklaşımı’ olarak da ifade edilebilir. Konun seçimi, analizi, öğretimin psikolojik esaslarının dikkate alınması, yöntemin seçimi gibi faaliyetleri içine alır” (Taşpınar, 2010: 13). Stratejiler, öğretim hedeflerine ulaşılmasını kolaylaştırmak için kullanılmaktadır. Hedefler belirlendikten sonra öğrenci ya da öğretmen merkezli strateji uygulanabilir. Öğretim stratejileri; Sunuş Stratejisi ( Sunuş Yoluyla Öğretme Yaklaşımı), Buluş/ Keşfetme Stratejisi (Buluş/ Keşfetme Yoluyla Öğretme Yaklaşımı), Araştırma- İnceleme Stratejisi (Araştırma- İnceleme Yoluyla Öğretme Yaklaşımı) olmak üzere üç ana başlığa ayrılmaktadır.

(36)

2.6.2. Öğretim Yöntemleri

Bir amaca ulaşmak için izlenen yoldur, öğrenciyi istendik hedefler doğrultusunda yönlendirme ve güdüleme sağlayarak uygun öğrenme yaşantıları sunarak bu hedeflere öğrencileri ulaştırmayı sağlama öğretim yöntemidir.

“Hedefe ulaşmak için önümüzdeki engelleri nasıl aşacağımıza dair belirlediğimiz ve takip ettiğimiz yoldur” (Duman, 2011: 26). Öğretim yöntemleri; Anlatım (Sunu Yöntemi), Tartışma Yöntemi, Örnek Olay Yöntemi, Gösterip ( Örneğini Göstererek) Yaptırma Yöntemi, Problem Çözme Yöntemi, Proje Yöntemi, Bireysel Çalışma Yöntemi olmak üzere örnek olarak gösterilebilmektedir.

2.6.3. Öğretim Teknikleri

Öğretim yöntemlerini uygulamaya koyma biçimi veya sınıf içinde gerçekleştirilen işlemlerin bütünü olarak tanımlanabilmektedir. Yöntem tasarlama, teknik ise tasarının uygulanmasıdır. Farklı bir açıdan bakıldığında öğretim yöntemi, amaçlanan kazanımlar için öğrenme-öğretme sürecini destekleme desenleme, planlama tekniği ve bu desenlenen ve planlanan düşüncelerin uygulamaya geçirilmesinde yardımcı yol olarak görülebilir. Öğretim tekniklerine örnek olarak; Beyin fırtınası, Görüş Geliştirme, Altı Şapkalı Düşünme, Gösteri (Gösterim/ Demonstrasyon), Rol Oynama, Drama, Benzetim, Mikro Öğretim, Eğitsel Oyunlar, Deney ve Labarotuvar, İstasyon, Konuşma Halkası, Sokrat Tartışması, Altı Ayakkabılı Uygulama, Bireyselleştirilmiş Öğretim Teknikleri vb. gibi bir çok öğretim teknikleri bulunmaktadır. Eğitim sisteminin gelişmesi ve yeni araştırmalar sayesinde her geçen gün bu tekniklere yenileri eklenmektedir.

2.6.3.1.Eğitsel Oyunlar

Oyun çocukların zihinsel, fiziksel ve sosyal gelişimlerine olanak sağlar. Her yaşta birey eğlence ve yarışma durumundan dolayı oyun oynamaktan zevk alır. “Oyun, bireylerin zihinsel, duygusal ve bedensel yeteneklerini geliştiren ve içerisinde zevk ve eğlence unsurları taşıyan eğitimsel nitelikleri bulunan etkinliklerdir” (Aykaç, 2005: 162). Çocuk düşünerek öğrenmek yerine deneyimlerle öğrenmeye çalışır. Oyun çocuğun gelişiminde bir eğitim aracıdır. Eğitsel oyunlar eğitim amacıyla uygulanan oyunlardır. Öğrencinin dikkatini çekerek neşeli ve rahat bir ortamda öğrenmesini sağlar. “Aynı zamanda eğitimcilerin çok önem verdiği “deneme yanılma” aktivitesini de

(37)

sağladığı için çocuğun kendi yeteneklerini keşfetmesine öncülük eder” (Çankırılı, 2003: 11).

“Oyun dikkati yoğunlaştırır. Oyunla çocuklar pasif durumdan aktif duruma geçtikleri için dikkat, diğer öğrenme tekniklerinden daha fazla gelişir” (Akandere, 2006: 18). Eğitsel oyunlar belli bir konuyu öğretmek, gelişimlerini desteklemek amacıyla oynayarak öğrenme yeteneği kazandırır. Demirel (2008: 117) eğitsel oyunların öğrenilen bilginin pekiştirilmesinde etkisinin olduğunu bunun için ise eğitsel oyunların öğrenmeye yönelik ve bir amaç doğrultusunda hazırlanması gerektiğini belirtmiştir.

“Eğitsel oyunlar, bireylerin fiziksel, zihinsel yeteneklerini, sanatsal ve estetik niteliklerini ve becerilerini geliştiren, yaşantıyı zevkli kılan öğrenilen bilgilerin pekiştirilmesini ve daha rahat bir ortamda tekrar edilmesini sağlayan etkinliklerdendir” (Doğanay, 2007: 200). Eğitsel oyunlarla ders daha ilgi çekici ve kalıcı öğrenmelerin gerçekleştiği bir duruma getirilebilinir. Kaynaklarda eğitsel oyunların sınıflandırılması, oyun karakterine göre sınıflandırma ve oyunun uygulanış özelliklerine göre sınıflandırma olarak ikiye ayrılmıştır. Akandere (2006: 20) oyun karakterlerine göre, eğitsel oyunları üç grupta incelemiştir. Taklit oyunları, mücadele oyunları (fiziki yetenek) örneğin: “Mendil Kapmaca”, sportif oyunlara hazırlayıcı basit oyunlar örneğin: “Yakan Top” gibi.

Eğitsel oyun planlarınken dikkat edilmesi gereken oyun seçilirken hangi amaca yönelik olduğu saptanmalıdır. Oyunun yaş ve cinsiyet özelliklerine göre seçilmelidir. Oyunun seçiminde nerede uygulanacağı ve malzemeler göz önünde bulundurulmalıdır. Araç gereç seçimi oyunun amacına hizmet etmelidir. Oyun süresi yaş gruplarına göre belirlenmelidir.

Aykaç (2005:163) eğitsel oyunun yararları arasında yaratıcılık, işbirliği ve dayanışma duygusunun gelişimi, eğlenerek zevkle öğrenme, aktif derse katılım gibi yararları olduğunu ifade etmektedir. Bunun yanı sıra zihinsel, fiziksel ve sosyal gelişimlerini de destekler. Sınırlılıkları ise oyunun amacı dışına çıkıp aşırı yarışma durumuna girmesi işbirliği ve dayanışmayı yok edebilir. Oyun hazırlamak aynı zamanda yaratıcılık ve sentez yeteneği gerektirir, materyal hazırlamak uzun zaman alabilir. Öğretmen zamanı etkin kullanarak hedeften sapmadan uygulama yapabilirse etkili bir yöntem olmuş olur. Eğlenerek kalıcı öğrenmeler gerçekleşir.

(38)

2.6.3.1.1. Eğitsel Oyunun Sanat Eğitimine Katkısı

Oyun hayal gücünü destekler. “Çocuk dünyasını oyunda genişletir”(Kirazoğlu, 2000: vıı). Oyunsuz büyüyen bir çocuğun hayalleri ve kurguları sınırlıdır. Doğru ve sağlıklı düşünmeyi destekleyen oyun, stresi azaltır, rahatlamaya yardımcı olur. “Oyun dayatmacı değildir, bünyesinde esnekliği ve yaratıcılığı barındırır. Bu bağlamda özgür bir ortam içinde kurallara uymayı öğreten nadir unsurlardan biridir” (Onay, 2007: 14).

Oyun, başkalarına saygı göstermeyi, yalan söylememeyi, kendini grup içinde kontrol etmeyi, arkadaşlık ve paylaşım gibi duyguları destekler. Dostluğu, takım olma duygusunu, birbirlerine destek olmalarını sağlar. Böylelikle çocuklar grup çalışmasını öğrenir ve hedefe varmak için birlikte çalışmanın önemini kavrarlar. Bencillik duygusunun önüne geçerek paylaşımı öğreten yöntemlerden biridir. Çocukların farklı düşünme yeteneklerini ve farklı kişiliklerini göz önünde bulundurursak bu yöntem zekâ gelişimini olumlu yönde etkileyecektir. Oyunlar, hem fiziksel hem mental yeteneklerin denenebileceği, Özgüven ve ustalığa erişmek için istendiği kadar tekrar edilebilecek ortamlar sağlar (Moyles, 1992: 8).

Oyun, öğretimin hangi alanında olursa olsun, monotonluğu kırar ve işlevsellik adına olaya zevk ve heyecan getirir. Bu da derse olan ilgiyi arttırır. “Sorumluluk duygusunu, dayatmacı bir yaklaşım olmadan öğreten bir yöntemdir” (Onay, 2007: 14). Çocuklara sanat eğitimi öğretiminde özgür, kendini ifade edebilecek, eğlenceli bir ortam yaratmak için eğitsel oyunlar önemlidir. Çocuk hayatı oyunla öğrenmeye başlar. Zevkli bir eğitim süreci için oyun hem çocukların ilgisini çeker hem de yapılan etkinlikler ezbercilikten uzak yaparak yaşayarak öğrenme temellidir.

Kavrama üzerine yapılan yeni araştırmalar ile öğrenmede insanlar ve objeler arasındaki ilişkinin önemi daha da gözle görünür hale gelmektedir. (Freedman, 2003: 21) Bu nedenle ders öğretim yöntem ve teknikleri sadece beden dersleri için değil diğer ders branşları içinde her geçen gün önemini arttırmaktadır.

2.6.3.1.2. Oyun Kavramı

Oyunu yetenek ve zeka geliştirici, belli kuralları olan iyi vakit geçirmeye yarayan eğlence olarak tanımlamak mümkündür. Oyun iyi vakit geçirmenin zaman doldurmanın bir yolu olarak gözükse de eğitimde de yararlanılan bir etkinliktir.

(39)

Öğretimde branşlara uyarlanarak eğitime destek verilmesi amaçlanmaktadır. Onay (2007: 13) kitabında oyun kavramları ile ilgili tanımlara yer vermiştir. Huzinga’ nın oyun isteyerek ve kurallara uyarak belli zaman ve ortam içinde yapılan faliyet, Patrick’ e göre zorlama olmadan özgürce yapılan sosyal etkinlik, Dewey’ e göre sonuç elde etmeye çalışmadan yapılan bilinçsiz bir eylem, Gulıck’ e ise yapılması istenilenin yapılmasıdır. “Eğitici oyun: Çocuğun ruh ve bedenen salıklı gelişimini sağlayan, iyi davranış ve alışkanlıklar kazandıran, oynayana haz ve neşe veren etkinliklerdir” (Akandere, 2006: 2).

2.6.3.1.3. Çocuk Oyunlarının Anlam ve Önemi

Toplumun geleneksel kültürü, kültürel yaşamı ve birikimleriyle biçimlenen oyunların çocuğun eğitiminde ve kişiliğinin gelişiminde önemli bir yeri vardır. Bu nedenle kültürün bir parçası olan çocuk oyunlarının önemi büyüktür. “Çocuk oyunları çocuğun eğitimi açısından da önem kazanmaktadır. Çocuk yaşamında gerekli olan davranış, bilgi ve becerileri oyun içinde kendiliğinden öğrenir. Çocuğun kişiliği oyunla şekillenir, yetenekleri yönlendirilir, insan ilişkileri, yardımlaşma, dürüstlük, kazanma ve yenilme olguları oyunla kavranır” (Akandere, 2006: 2). Her oyun çocuk için yeni bir dünya yeni bir tecrübedir. “Çocuk oyuna kendi yaşantısından bir şeyler katar ve oyunla yaratıcılığını geliştirir” (Akandere, 2006: 2).

2.6.3.1.4. Oyunun Çocuk Hayatındaki Yeri ve Çocuk Gelişimine Katkısı

Büyümeye başladığımız anda hayatın ilk yıllarına egemen olan etkinlik oyundur. Oyunla etrafı keşfetmeye ve dış dünyayı tanımaya başlarız. İlk olarak aile içinde başlayan oyun daha sonra akran oyunlarıyla devam eder. Kültürel yapıyı tanımanın yanında kişilik gelişimini de destekleyen oyun, ruhsal gelişimin yanında bedensel gelişimi de sağlamaktadır. Oyunda enerji ve hareket vardır. Durgunluktan uzak aktif bir etkinliktir. “Oyun, eğitimde çocuğa ulaşılacak en etkili, en kısa yoldur” (Kirazoğlu, 2000: 7). Kendini bağımsız ve özgür hisseden çocuk oyunda en doğal haliyle eğitimcinin karşısındadır. Çocukla ilişki kurmanın en iyi yöntemi oyundur. Oyun oynamak ilkokul çocuğunun temel ihtiyaçlarındandır. Bu kadar önemli olan etkinliği öğretimi desteklemek amacıyla eğitime uyarlayabiliriz. “Oyun çocuğun enerji ve ilgisini kapsayan eğitsel bir ortam yaratır” (Akandere, 2006: 3).

(40)

Oyun fiziki gelişimin yanında psikomotor gelişimi de olumlu yönde etkiler. “Psikomotor gelişim; fiziki büyüme ve gelişimle birlikte beyin ve omurilik gelişimi sonucu organizmanın hareketlilik kazanmasıdır” (Akandere, 2006: 16).

Çocuk bütün kas gelişimini iki yıl içinde hızla tamamlarken, küçük kasların motor gelişiminde olgunlaşması, daha önce rastgele yapılan kontrolsüz hareketlerin ve eylemlerin beceriye dönüşmesini sağlar. “Oyun bu dönemde büyük bir ihtiyaçtır. Oyunla bir nesneyi tutma, kavrama, bırakma, okşama, delme, yoğurma, ilikleme, açma-kapama, delikten ip geçirme, makasla kesme, çizme boyama, fırça kullanma gibi hareketlerle küçük kasların gelişimi sağlanır” (Akandere, 2006: 16).

2.6.3.1.5. Oyunun Fiziksel ve Motorik Özelliklere Katkısı

Bedensel oyunlarda çocuğun fiziksel aktivitelerle solunum ve dolaşım sistemi gelişir. Kas ve iskelet sistemi gelişimi desteklenir. Gerek bedensel gerek eğitimsel oyunlarda çocuğun hız, güç ve dayanıklılık gibi motorik özelliklerinin gelişmesinde doğal ortam hazırlar. Refleksleri güçlendirmeye yardımcı olur. Bedensel olarak çocuk, yüklenme ve yorgunluk sınırlarını öğrenir, geliştirir. “Çocuğun denge ve koordinasyonunun gelişmesine yönelik en olumlu etkilerin başında oyun gelir ” (Onay, 2007: 15).

2.6.3.1.6. Oyunun Sosyal Hayata Katkısı

Oyun, kişilik gelişimini de olumlu yönde etkiler. Ruh sağlığı bakımından dengeli ve sağlıklı bir kişilik yaratmaya yardımcı olur. Aile ile başlayan oyun grubunun yerini, daha sonra karşılıklı ilişkiler kuracağı akranları alır. Böylece biz siz ve onlar gibi kavramlar oluşmaya başlar. Öğrenme süreci oyunla başlar. Bu sebeple, özellikle anaokulu ve ilkokul seviyelerinde eğitim aracı olarak kullanılabilir. Oyun rahatlık, eğlence, neşe, haz veren bir etkinliktir.“Sanat sevgisi ve zevki, çocuğa oyunla aşılanabilir” (Onay, 2007: 15).

Onay (2007) içe dönük çocukların grup içinde paylaşım sağlaması ilişki kurma özelliklerini geliştirdiğini ve cesaret, çabuk karar verme, yardım etme, hoş görü, kendine hâkim olma gibi bir çok nitelikleri kazanmasında yardımcı olduğu üzerinde durmaktadır (s.15).