A.
C.
Veteriner fakültesi Doğum Bilgisi ve ]inekoloji Kürsüsü Prof. Dr. Hüseyin ErkKARACABEY HARASI MANDALARıNDA ORTALAMA
GEBELİK SÜRESİ VE YAVRULARIN DOGUM AGmuGı
Celalettin Akkayan * Nadir Antan**
La duree de la gestation et le poids du nouveau-ne en Dloyenne chez les buffles au Haras de Karacabey Resume: Apres avoir une clude de la gestation chez les 160 bufflesses du Haras de Karacabey, on a trouve la durce de la gcstation en moyenne comme 323,3 'i' 1,31 jours. D'autre part les poids des 305 nouveau-nes sont fixes: 29,277:ı= 0.28 kg chez les femeBes et 30,553:ı= 0,29 kg chez les males. Ko us avons trauve cette durce un peu plus long que les donnces de la lilterature. Quanı ıl les poids du nouvcau-nc, ce sont plus moins que les don-nees de la lilteraturc.
Özet: Karacabey Harası mandalarından (Bos bubalis) gebelikleri incelenen 160
tanesinde ortalama gebelik süresi 323,31' 1,31 gün olarak bulunmuştur. Ayrıca, 305 ma-lağın doğum ağırlıkları ortalaması dişiler için 29,2:ı= 0,28 erkekı"" için ise 30,:ı= 0,29 kg olarak hesaplanmıştır. Mandaların ortalama gebelik süresi literatürde bildirilenlerden daha fazla olarak bulunmuş, yavruların ağırlıkları ise literatürdekilerden dalıa az olarak saptanmıştır.
Giriş
İstatistiklere göre dünyadaki 75 milyon mandadan 1.25o.000 adedi Türkiye'de bulunmaktadır. Sütlerinin yağlı oluşu, etlerinin su-cuklara hoş bir yumuşaklık vermesi gibi özellikleri yanında birçok yer-de mandaların iş gücünden de yararlanılmaktadır. Hindistan, Pakis-tan, Mısır ve hatta bazı Avrupa ülkelerinde mandalar üzerinde birçok inceleme yayınlarına raslamak mümkündür. Yurdumuz mandaları hakkında da bazı yayınlar olmakla beraber, ortalama gebclik süreleri ile ilgili bir inceleme yazısına, gözden gcçirebildiklerimiı arasında ras-lıyamadık.
'" A.Ü. Vet. Fakültesi Doğum Bilgisi vejinekoloji Kürsüsü Doçenti Ankara-Türkiye ** Karaeabey Harası Sığıreılık Şubesi Mütelıassısı Karaeabey-Türkiye
Karacabey Barası ~fandalarında Ortalama Gehclik. .. 613
Memleketimiz mandalarında (Bos bubalis) ortalama gebelik süre-sini saptamak bilimsel ve pratik yönden yararlı olur ve özellikle manda bulunmayan batı ülkelerince ilginç karşılanır düşüncesiyle bu yazıyı hazırladık.
Erk ve arkadaşları (6), Türkiye'dekilerden söz etmeksizin, manda-ların ortalama gebelik sürelerini lO,.') ay (308-320 gün) olarak
bildir-mişlerdir. Buna benzer rakamlar değişik yazarlar tarafından da kayde-dilmiştir. Örneğin Maulc (ıo) 315, Cockrill (;)) 316, Roberts (ı3) 316-318. Marathe (9) 310-320 gün olarak mandaların ortalama gebelik sürelerini bildirirler. Asdel (3) ise genel olarak mandaların 276-3 i5
günler arasında bir gebelik süresine sahip olduklarını yazar. Krishna Rao ve Murari (8) Hindistan mandalarından ıgı adedinİn 302 gebe-liğinİ inceleyerek 3i0:4 günlük bir gebelik süresi bulmuşlardır. Mısır
mandaları için, Ghanem ve arkadaşları (7) 424 adedini, Ragab ve As-ker (12) 410 adedini, Ahmet ve Tantawy (I) iSi adedini inceleyerek
sırasıyla 316, 4::1::7, 86; 316, 7~8,8;318,7 günlük ortalama gebclik süresi hesaplamışlardır. Avrupa mandaları için Maymone (I i) 3i i
günl ük gebelik süresi bildirmektedir.
~ateryaı ve ~etot
Kayıtları inanılır şekilde tutulan Karaeabey Harası'nda yetişti-rilmiş olan mandalardan bir kısmı materyalimizi teşkil etti. Gebelik süreleri kaydedilmi~ i60 mandadan ortalamanın saptanmasında
yarar-lanıldı* .
Ayrıca, doğum ağırlıklarıyla einsiyetleri kaydedilmiş 305 malağın ortalama doğum ağırlıkları cinslerine göre saptandı. İstatistik hesap-ları fakültemiz "İstatistik ve Veteriner Hizmetleri Planlama Kürsü-sün"de yapıldı.
Sonuç ve Tartışnıa
Aşım ve doğum tarihleri kayıtlarda tesbit edilebilen 160 manda-nın gün olarak gebelik süreleri tablo i'de görülmektedir. En kısa
gebe-lik süresi 289 gün, en uzunu İse 47i gün olarak saptanmıştır.
Manda-ların
%
73'ü 318-326, % 58'i ise 322--325 günlük gebclik süreleri so-nunda doğum yapmışlardır. En çok doğum 324 günlük gebelik so-nunda (42 tane) olmuştur ki bu tümün%
26'dan fazlasını kapsar. Ko-layca görüleceği üzere mandaların yarısından fazlası (% 58) 322 325614 Celalettin Akkayan - !'iaclir Ant.an Tablo i Gebclik 289 29[ 292 293 294 296 3'2 3'3 3'4 3'5 Toplam günü - --- -- ._-- --
-_
..--- --- -- - -- -- ----Yavru i,
5 3 2 [ 2 2 [,
19 adedi----
--
-- -- -- -- -- -- --
--
---Gebelik 316 3'7 3,8 3[9 320 32' 322 323 324 325 -günü --- ---- -- -- -- .__.- -- -- -- --- -- ---Yavru [ 2 5
,
4 7 '3 '5 42 23 '[3 Adedi--- -- -- -- -- --
--
-- -- --
--
---Gebelik 326 327 328 329 33° 333 334 335 342 343 -günü --- -- -- -- -- -- -- -- --,-- -- -- ---Yavru 8 2,
2 2 [,
[,
,
20 Adedi-- -- -- -- -- -- -- --
--
---Gebclik 344 346 347 348 353 358 381 47' - - -günü -- -- -- --- -- --- -- -- -- ---Yavru i i [ [,
,
,
,
- - 8 i 160günlük gebelik süresi (tipik gebelik süresi) göstermi~lerdir, zaten bu ı 60 mandanın ortalama gebelik süresi 323.3:i:: 1,3 ı gün olarak hesap-lanmıştır.
Karacabey Harası mandalarında bulunan ortalama gebelik süre-sinden oldukça erken (289 gün) ve çok geç (47ı gün) doğumlar da ol-muştur, kayıtlara göre bunların hepsi yaşıyan normal malaklardır. Aneak bazılarında aşım günü hatası bulunabileceği de hatırdan çıka-rılmamalıdır. Bu incelemedeki bulgumuz olan 323,3 günlük ortalama gebelik süresi literatürde bildirilmiş olan ortalama gebelik sürelerin-den daha fazladır. Örneğin Krishna Rao ve Murari (B)'nin Hindistan mandaları için bildirdiği süreden ı3 gün, Maymone (I ı)'nin Avrupa mandaları için bildirdiğinden ı 2 gün, Ahmet ve Tantawy (ı )'nin Mı-sır mandaları için hesapladığından 5 gün fazlalık göstermektedir. Bu ı 60 mandadan doğan malakların cinsiyetIeri kayıtlarda bulunmadığı için erkek ve dişiliğin gebelik süresine etkisini saptayamadık. Genel kuralolarak erkek yavruların dişilerden biraz daha uzun gebelik süre-sine sahip olması gerekmesüre-sine rağmen, malakların cinsiyetinin gebelik süresine etkisi hakkında farklı bildiriler vardır. Nitekim, Ragab ve Asker (ı 2) erkekler için 3 ı 7,5 di~iler içinse 3 ı 5,8 günlük gebe1ik süresi bildirdiği halde, Ahmet ve Tantawy (ı) erkekler için 3 ı8,3 dişiler içinse 319 günlük gcbclik süresİ bildirirler. Arunaehalam ve arkadaşları (2) vahşi manda (Murrah) yavrularının erkekleri için 305, ı dişileri için 305,4 günlük gebelik süresi bildirmektedirler.
Karacabey Harası Maudalarında Ortalama Gebelik ... 615
Yukarıda sözü edilen 160 tanenin haricindeki mandalardan doğ-muş olan 305 malağın cinsiyeti ve doğum ağırlıkları tablo 2'de görül-mektedir. Yavruların 155 adedi dişi (% 50,8), 150 adedi erkektir (% 49,2). Dişi mdakların ortalama doğum ağırlığı 29,277 :1:0.28 kg, er-keklcrinki 30,553 :1:0,29 kg olarak bulunmuştur. Erkek yavruların doğum ağırlıklarının dişilerinkinden daha ağır olduğunu ba~ka yazar-lar da bildirmektedirler. Krishno Rao-Murari (8) dişiler için 7 1,9 lib-re, erkekler için 74,4 liblib-re, Asker-Ragab (4) di~iler için 80,2 pound erkekler için 84,9 pound rakamlarını vermektedirler. Bu rakamlar bizimkilerden biraz daha fazlCidırlar. Krishno-Rao-Mnrari (8)'nin en ağır olar? k bildirdiği i i O librelik malak, bizim bulgumuz olan en
ağır 40 kg'lık malakdan daha ağırdır.
Tablo 2 Ağırlık Kg 20 23 24 25 26 27 28 29 -- --- --- -_.- --- -- --"-- -._-._~ Yavru E ı, D E i D E i \) E i D E i ]) ]) i E D ıD E iD cinsi i i j i i i i i
1-- --1-
-,-
-I- -,- -I- -1--S-I-Yavru 2 i 5 ı i - i i - 12 120 3 i 5 5 i 3 15 :34 3 I 4 adedi I I I i I I i
ı
--- --- ---
---
---Ağırlık 3° 31 32 33 :H 35 38 4° Kg --- --- -- -- --- ._- -_._'-- - -_._-Yavru E ID Ei D E
ı
D E i D E I D E ID Eı
D E , D cİnsİı
ı i ı I I ı I --- --.1-- -1- -1- -1-- -1- -1- -[- -I-Yavru 47 :47 12ı
5 6 I5 12 Jıo 2 Ii 24 i 14 ~ i i _. 4 I2 adediGebelik süresi ve yavruların doğum ağırlıklarını etkileyen faktör-lerin en önemlisi kuşkusuz herediter olanıdır. Bunun yanında ananın yaşı, yavrunun cinsiyeti, doğum mevsimi gibi faktörler de gebcIik sü-resi ve doğum ağırlığına Etki yaparlar diye kabul edilmektedir. Ancak kayıtlarda yeterli bilgi bulunamaması nedeniyle, buson sayılanların etkisini araştırıp tartı~amadık.
Teşekkür
İstatistik hesaplarını yapmak zahmetine katlanan Dr. Ersoy Canküyer'e teşekkürü bir borç biliriz.
616 Celalettin Akkayan - Nadir Arılan
Literatür
i - Ahmet, i. A., A. O. T antawy (I 956): Causes oj variation in the
gestation period oj Egyptian cows and bıifjaloes, Empire]. ExpI. Agri. Cite: Anderson, H., M. Plum (I 965) Gestation length and birth
we-igt in cattle and bulfaloes. A. review,.]. Dairy Sci. 48, 1224-1235.
2- Arunachalem, T. V., A.
J.
Lazarus, C. P. Anantakrihnan(1956): Reproduction in the Indian Bıifjalo, Indian Vet. ]. 33, 54. Cite: Bcrtaudierc, L. P. (1972), Etude de la physiologie et de la
pa!-hologie de la reproduction che;:;le bıifJle. These. Ecolc N ationale
Vete-rinaire d' Alfort.
3- Asdell, S. A. (I 946): Mammalian Rreproduction, Comstoek
Pub-lisch Co. Ine., p. 383.
4- Asker, A. A., M. T. Ragab (1953): Causes oj vanatlOlI ın birth
weigth oj Egyptian cattle and buIfaloes, Ind.]. Vet. Sei. 22: 265, ABA 21 :1600. Cite: Anderson, H., M. Plum (1965), Gestation length
and birtlı weith in catile and bulfaloes. A. rcvitw.]. Dairy Sei. 48, 1224
1235.
5- Cockrill, W. R. (I 969): The domestic wather bu1falo: A neglected animal. 8 th FAO jSwedish Internationalc Veter8nary posthra-duatc course on animal reproduction, Stockh9lm.
6- Erk, H., M. Doğaneli, C. Akkayan (1972): Veleriner Doğum Bilgisi ve Jinekol~ji. Ank. Üniv. Basımevi, s. i i i, Ankara.
7- Ghanem, Y. S., A. Abul-Fadl, A. Zaher, F. A. Soliman (1955):
Enviromenlal causes oj variaıion in the length of gestation oj bujfaloes,
Indian]. Vet. Sci. 25: 301' ABA 24: ~°77. Cite: Anderson, H., M. Plum (1965), A review,
J.
Diry Sei. 48, 1224-1235.8- Krishna Rao, C., T. Murari (1956): Studies on reproduction in
the Indian buffalo. A. pre/iminaıy note. Indian Vet.]. 33, 54. 9- Marathe, M. R. (I 957): Personal observations on the physiology oj
reproduction ilı the wather bujfalo and aspects of animal gynecology at the aarey mi/k c%ny Bomba)'. FAO International training centre on animal reproduction, Royal Veterinary College,' Stockholm.
10- Maule: Cite- Richter-Götze (1960), Tiergeburts!ıi(fe. Verlag Paul
Parey, p. i24, Berlin.
11- Maymone, B. (1942): II latte di bujfalia. Rivista di zootechni-cis, no. 9, partici. Cite: Bertaudiere, L. P. (1972), Etude de
laj'hj'-Karacabey Harası Mandalanııda Ortalama Cebelik ... 617
siologie et de la pathologie de la reproduction chez buffle, These, Eeole
NatİonaIe Veterİnaire d'Alfort.
12- Ragab, M. T., A. A. Asker (1951): Factors influencing length on
the gestation period in E,f{yptian cattle aıd bujjaloes, Ind.
J.
Dairy Sei. 4: 159. ABA 21: 193. Cite: Anderson, H., M. Plum (1965), A review,J.
Dairy Sei., 48, 1224-1235.13- Roberts, ~j
J.,
(I 97I): Veterinary Obstetrics and Genital Diseases,p. 92, Publisehed by the Autor Ithaea, New-York.
![Tablo 2 Ağırlık Kg 20 23 24 25 26 27 28 29 -- --- --- -_.- --- -- --"-- - ._- ._~ Yavru E ı, D E i D E i \) E i D E i ]) ]) i E D ıD E iD cinsi i i j i i i i i](https://thumb-eu.123doks.com/thumbv2/9libnet/3934388.49355/4.667.85.544.385.619/tablo-ağırlık-kg-yavru-e-ı-ıd-cinsi.webp)
