Vc.t. Hil. Dt·rg. (2001). 17. 1: 73·77
TUJ IRKI KOVUNLARIN VERiM OZELLiKLERi
'
I. DOL VERiMi VE BOVOME
Ali Rtza Aksoy 10, Mustafa Saatct 1, Musa OZbey I, Muharrem Ta~kln Dalct I
Production Traits
of
Tu
s
hin
s
heep
I.
Reproductive
Ab
ilit
y a
nd
Growth
Summary : This study has been conducted to describe the reproductive ability and growth traits 01 Tushln sheep_ Forty ewes and 32 lambs were used in 1997. and 93 ewes 73 lambs were used in 1998. Rate 01 birth and rate 01 twin born were 70.0% and 14.3% In 1997. and 70.0% and 9.8% In 1998 respeclively. and the differences between years were not Significant. The survIVal 01 lambs at 90th day of age were 71.9% and 87.7% (P<0.05) in 1997 and 1998, res· pec1lVely. The expected mean 01 birth weigh1 and weaning weight was 3.69±O.01 kg and 17.53±O.08 kg respecllvely. The age of dam, birth type. sex and year Significantly af/ected the growth traits.
Key words: Tushin sheep. growth and reproductive traits
Ozet : Bu aralitlrma, Tuj koyunlannm dol verimi ve buyume OzeWklerin; beiirlemek amaclyla yapllmllitlr. Aralitlrmanm materyalini. 1997 ylli i9in, 40 bali koyun ve 32 bali kuzu ile 1998 YIII i9in 93 bali koyun ve 73 bali kuzu oluliturm~1ur. Dogum oranl her iki yllda da aynl ve %70.0 iken. ikiz dogum oranl. 1997 yllinda %14.3, 1998 yllinda %9.8 ve Yillar
arasl lark onemsiz bulunm~tur. Kuzulann sulten kesime kadar yaliama gOcO 1997 Yllmda %71.9 Iken 1998 Yllinda %87.7 (P<O.OS) bulunmulilur. Beklenen ortalama dogum aglrllgl 3.69±O.01 kg sOllen keslm aglrl191 17.S3±O.08 kg tes· pit edllmlli Olup, buyume Ozelhklen Ozerine ana yalil, oogum tipi, cinsiyet ve yilin etkilen Onemli bulunmulitur.
Anahlar kelimeler: Tuj koyunu, buyume ve dOt verimi ozellikleri. Gjrj~
TOrkiye'nin sahip olduQu onemli kaynaklardan binsi de hayvanclllktlr. Yillardir. tutarh hayvanclhk pohlikalaflnm uyguianmamasl ve Islah prog· ramlanna gerekli onemin verilmemesinin sonucu
olarak, hayvanclilktan yelerince fay dalanllama-maktadlf. Hayvan saylsl baklmmdan Turkiye, dOn-yantn onde gelen Olkeleri arastnda yer almastna raQ:men, ne yazlk ki hayvan ba~ilna verimler ba· klmtndan aksi bir durum gozlenmektedir (DIE.
1998).
Turkiye lopraklannm buyOk bir klsml dagllk arazi ve meralardan olu~makladlr. Gerek bu zaylf vejelasyonlu meralan koyunlann daha iyi de· gerlendirmesi gerekse halkm beslenme all~· kanllklan nedeni ile koyunculuk. Turklye hay-vancllIgrnda onemli bir yer lulmaktadlf. Ancak, degi~lk nedenlerden dolayl, koyun varllgmm giderek azaldl{j:r gorOlmekledir. 1980 yllinda 48.6 milyon ba!? olan koyun varllQI 1998 yrllnda 30.2 milyon ba$a dUlimU$tOr. Bu durum, Turkiye ic;:in bir kay,ptlf. Do·
laYlslyla, tedbir almmalldlr.
~ars'la 1997 YIII ilibariyle 669524 ba!? koyun Gcll~ Tanhl . 15.05.2000 @ . 3r:lk,oy@kafl:as.cdU.lr
vardtr. Cografik olarak Kalkasya bolgesinde ye-ti$lirilen Tuj koyununun, Turkiye'deki yeli$tlrme alam sadece Kars'm Arpa/(ay il((esi ile ozelllkle Ar-dahan'm ~lldtr ilc;:esidir. ~ogu Morkaramanla
ka-n$ml$ olan yakla$lk 100000 Tuj ve melezi bu il·
c;:elerde yeli$tirilmektedir (Kars Tanm
II
Mud .. 1997). $lrtlflandlflnada uylugu yaQIl koyun rrklan i(finde 51-nlflandlnlan Tuj koyunu bu ozelligi jle diger yerli koyun rrklarrndan larkli bir yaplya sahiptir. Etinin
lez-zeli klvrrClk Irklndan sonra Karayaka Irklyla aYOldtr
(Yarktn ve Eker, 1954). Tuj koyunlan Ozerinde ya-pllan ara!?tlfma saYlstntn yetersiz olmasl nedeniyle verim ozelliklerinin belirlenmesine y6nellk c;:a· lI!?malara ihtiyac;: vardlr. Sugun. halk elinde diger koyun Irklan ile birlikte yeti$tirilen Tuj koyunlanntn saYllan gittikc;:e azalmaktadlr. Bu durumun devaml halinde, henOz zamanlmlzdaki ozellikleri dahl tam
olarak belir1enemeden. Irkm yok olmasl soz
ko-nusudur.
Kars Oeneme ve Uretme istasyonunda yapllan bir c;:all$mada (ilaslan ve Geliyi, 1979), altl aylik
or-lalama canlr aglr1lk. erkek Tujlarda 28.68 kg ve erkek Morkaraman'larda 26.68 kg olduQu bil-dirilmi$lir. Tuj Irkl koyunlarda yapllan blr c;:ali!?mada
• Bu ara~lIrma DPT (ProJe No: 96 K 121250) laraflOdan dcsICk1cnrnr~1lf I Kalkls Unl\'_ VCI.Fak. Zooid III Anahilinl Dall. Kars.
AKSOY. $AATCl, OZBEY. DALCI
(Geliyi ve ilaslan, 1978), slfata alman koyunlara oranla d61 verimi % 91.14, doguran koyunlara g6re kuzulama oranl % 101.55, ikizlik oranl %1.55, kl-Slrllk oranl % 7.8, dogum aglrllgl erkek kuzularda 3.39 kg di~ilerde 3.34 kg., erkek loklularm mera
sonu 7 ayllk canll aglrllgl 28.35 kg, degi~ik ya~
lardaki anay koyunlann klrklm somasl canll aglrllgl ortalama 46.14 kg olarak tespit edilmi~tir KAU Ve-leriner Fakullesi yiflliginde yapilan bir yall!imada
(Ulusan ve ark., 1996), mera sonu 7 ayllk erkek toklu canll aglrllgl Morkaramanlarda 32.0 kg,
Tuj-larda 34.7 kg tespit edilmi~tir.
Gurcislan'da yapllan iki ayn yall~mada (Erokhin ve ark., 1993; Lolashvili, 1984), Tuj koyunlannln or-talama canll agl(lIgl 41.3 kg ve 42.5 kg, ergin
k09-lann ortalama canll aglrhgl 58.0 kg ve 62.5 kg 15
ayllk di~i toklulann ortalama canll aglrllgl 32.9 kg;
kuzulama oranl %95-100 olarak bildirilmi~tir. Ba~ka
bir yall~mada (Keasev ve Tsaliev, 1991), di~i Tuj
kuzulannm ortalama dogum aglrllgl 3.92 kg, 4. ay aglrllgl 19.7 kg ve 14. ay agl(lIgl 35.3 kg olarak
bil-dirilmi~lir
Ataturk Universitesi Ziraal Fakultesinde yapllan bir yall~mada 108 Morkaraman koyununda ve 33
Tuj koyununda slraslyla koy katlmmdan bir ay
on-ceki aglrllk 56.5 kg ve 49.6 kg, gebelik oranl % 86.4 ve % 81.8, klslrllk oranl % 13.6 ve % 18.2, kOyall1 koyun ba~ma dogan kuzu saylsl 0.94 ve 0.88,
do-guran koyun ba~lna dogan kuzu saylsl 1.08 ve 1.07, kuzularln sutlen kesime kadar ya~ama gucu
% 86 ve % 84. dogum aglrllgl 4.02 kg ve 3.40 kg,
30. gun agtrllgl 9.90 kg ve 9.70 kg, 45. gun aglrllgl 17.78 kg ve 14.80 kg, sUlten kesim agl(lIgl20.71 ve
20.69 kg olarak bildirilmi~tir (Ba~ ve ark., 1986). Kafkas Universitesi Veteriner FakOltesi
9ift-liginde yapllan bir yall~mada Tuj Irkl erkek ve di~i kuzulann ortalama dogum aglrllklan slraslyla 3.31 ve 3.16, 15. gun a91rll91 7.69 ve 7.17, 3 ay a91rll91 21.35 ve 20.85. 6. ay aglrll91 25.66 ve 23.85.12 ay
aglrllgl 35.14 ve 30.04 kg olarak biidirilmi~lir
(Ulu-san ve Aksoy, 1996).
Kuzu canll aglrll91 uzerine, dogumdaki kuzu sa-YISI, ana ya~1 ve yll faktorlerinin onemli etkileri
01-dugu bildirilmi~tir (AIkins, 1984; Fogarty ve ark., 1994; Nsoso ve ark., 1994).
Bu ara~tlrma, Turkiye koyun varllgl iyinde farkll bir gen kaynagl olarak yer alan Tuj Irkl koyunlann
d61 verimi ve buyume 6zelhklerini ve bu ozelliklere
bazl yevre fakl6rlerinin elkilerini incelemek amaclyla yapllml~tlr.
Materyaf ve Metot
Ara~tlfmanm materyali olarak, Kafkas
Uni-versitesi Veteriner Fakultesi Uygulama ve Ara~tlrma 9iftliginde yeli!itirilen Tuj koyunlanndan 1997 ylll iyin
40 ba~, 1998 ylll ilfin 93 ba~ koy alii koyun kul-lanllml~llr
Koy katlml, birinci YII Ekim ikinci yll Kaslm
ay-lannda yapllml~ ve kuzulamalar Mart ve Nisan ayl
ba~lannda gerlfekle~mi~tir. Koyun surusune yeter saYlda arama kOylan katllarak klzgmllk g6steren ko-yunlar tespit edilmi~tir. Koy katlml elde slfal ~eklinde uygulanml~lIr. Koy katlmmdan ba~layarak doguma kadar koyunlara, ba~ta kuru yaYlr otu olmak uzere
arpa ve yulaf karmaslndan olu~an bir rasyon ve-rilmi~tir.
Dogan kuzular aynl gun (3-18 saat iyerisinde)
100 g'a hassas baskul ile tartilml~; dogum
agl(-IIklan, cinsiyet, dogum tipi ve dogum tarihleri veri
kontrol kartlanna kaydedilmi~tir. Kuzular, 15 gun
-lukten itibaren anneleri ile birlikte meraya ylkml~lar
ve 3 ay boyunca sut emmi§lerdir. 15 gun arallklarla
lartllan kuzulann 30, 45, 60, 75 ve 90 gun canll a{jIf-IIklan interpolasyon yontemiyle tespi! edilmi~lir. 061 verimi 6zelliklerinden, kOyall1 koyuna gore dogum
oranl, kuzulama oranl, bir dogumda ortalama kuzu
say lSI tespil edilmi~tir. Kuzulara ail ya~ama gucunu
belirlemek iyin, canll d09an kuzular ile 90. gunde ya
-~ayan kuzular dikkate almml~llr.
istalistiki analizler : D61verimi ve ya~ama gucu
baklmmdan Yillar arasl lark Ki-kare (x2) testiyle he-saplanml!illf. Buyume 6zelliklerine etki eden
yev-resel faktorlerin etkilerinin incelenmesi ve veri ka
-Yltlarmln yevresel etkiler iyin duzeltilmesinde GLM
(General Linear Model) kullanllml~tlr. Bu amayla M
i-nitab 10 istatistik Programmdan yararlanllml~tlr
(MI-nitab Inc, 1994) Buyume 6zelliklerinin analizleri iyin
a~agldaki model kullanllml~llr: Dogum a91rll91 iyin:
Yijklm = a + bli + b2j + b3k + b41 + eijklm
30.,45.,60.,75. ve 90. gun aglfhklan iyin:
Yijklm = a + bli + b2j + b3k + b41 + b5 Xijklm+eijklm Modelde, a; Sabit: b1i: Ana ya~mm etkisi, (2-5);
b2j : Dogum lipinin etkisi (Iek, ikiz); b3k : Cinsiyetin etkisi (erkek, di~i); b41 ; Yilin elkisi (97-98); bs
Dogum aglrllglnm etkisi; Xijklm : Her bir kuzunun dogum aglrllgl; eiiklm : Hata payl.
Bulgular
Dolverimi ve ya~ama gucu ile ilgili degerler
Tablo l.'de verilmi~tir. 1997 ve 1998 yillarmda, SI-raslyla. dogum oranl %70.0 ve 70.0. kuzu verimi
Tuj Irkl Koyunlarlll Verim 01.1'llikleri...
dogumda ortalama kuzu sayisl 1.14 ve 1.12 olup bOlOn dol verimi ozellikleri baklmmdan Yillar arasl lark onemsiz bulunmu~lur. Kuzulann Olt ayllk ya~a kadar ya~ama gOeO, aynl Sira ile, %71.9 ve 87.7
olup ya~ama gOeO 1997 ydmda 1998'e gore Onemli dereeede du~Ok bulunmu~lur (P< 0.05).
Tabla 1. Tu) Irkt koyunlann ytllara gOre dOl verimi Ozel· IIkleri
1996-1997 1997·1998 Cnem dOnemt dOnemi
Ka<;: alII koyun SaytSI 40 T ohumlanan Koyun SaYlsl 37 Dogumn Koyun SaYlsl 28
Dogan Kuzu SaYlsl 32 90 gun ya:;;ayan kuzu saYISI23 Dogum oram, I %
Kuzu verimjl , %
IklZhk,2 % Ya~ama gucu. % 1. Ka<;:alll koyuna gore. 2:Doguran koyuna gOre
70.0 BO.O 14.3 71.9 '. P<0.05; .: Onemslz.(P>O.05) 93 85 65 73 64 70,0 78.5 9.8 B7.7
Kuzulann Ite~itli donemlerdeki canll aglrllklan Tablo 2'de veriJmi~lir. Beklenen Or1alama degerler olarak, dogum aglrllgl 3.69
±
0.01 kg, 30. gOn aglr-IIgl 8.1Ot 0.03 kg, 45. gOn aglrllgl 10.45 ± 0.03 kg, 60.g0n aglrllgl 12.46 ± O.OSkg, 75. gOn aglrllgl 15.24± 0.06kg ve 90. gOn aglrllgl 17.53 ± 0.08 kg bu· lunmulllur. Ana ya~lnm elkisi 30. ve 45. gOn agl(-IIklannda onemli. diger dOnemlerde onemsiz iken, dogum lipi, einsiyel ve yllin elkisi bOtun donemterde degi~ik diizeylerde onemli bulunmu~lur. Dogum aglrllglOin dogrusal regresyon olarak elkisi ise sa-dece 30. gOn aglrllglnda onemli bulunmu;;lur.
Kuzulann eanll aglrllkJan ana ya;;1 arttlklta art· ml;;, 4 ve 5 ya~h analann kuzulan benzer canll aglrllk goslermi~lerdir. Genel olarak, lekler ikiz-lerden, erkekler di~ilerden ve 1998 Yllinda do-ganlar 1997 Yllinda doganlara gore daha yOksek canll aglrllK gOslertmi;;lerdir.
Tartl~ma ve Sonu~
Dogum oram baklmmdan bu Itall;;mada bu· lunan degerler, Ba;; ve ark. (1986) ile Geliyi ve ark. (1978),nlO Morkaraman'larda ve Tuj'larda bul·
75
duklan degerlerden du;;uk bulunmu;;tur. Buna,
Ara~llrma <;i'tliginde tum TUj koyunlannln, aYlklama olmakslzlO yeti;;tirmeye almmasl neden olmu;; ola-bilir. Ikizlik oranlan ise Tuj Irkl iltin bildirilen ikizlik oranlarmdan yOkseklir (Yarkln ve ark., 1954: Geliyl ve ark., 1978). <;ah~mada kullanllan koyuntann Sllal mevsiminde arpa ve yula! ile beslenmeleri bu larkl meydana Itlkarml~ olabilir.
Kuzulann 90 giinlOk ya;;ama guell 1998 Yllinda 1997 ylhndan 6nemli derecede yOksek bulunmasl, dogumlann 1997 Ylhnda Mart ayl ba~mda iken, 1998 Yllinda, havalann ISlOdlgl Nisan ba!?lOda 01·
maslndan kaynaklanabilir. 1998 ylllndaki ya~ama gOeO Morkaraman ve TUjlarda yaplran bir cslt;;mada verilen degerlerden biraz yOksek (8a$ ve ark .. 1986) bulunmu;;tur. UleratOrde bildirilen Morkaraman Irkl kuzulann ya$ama gOcOnOn Tuj kuzulanndan ge-nellikle yOksek olmasl sert iklim ;;artlanna Mor-karaman IrklOm biraz daha iyi adaple oldugunu gos-lermektedir.
Tuj kuzulannda bOyOme ozelliklerini ana ya~I, dogum tipi, einsiyel ve Yllonemli $ekilde elkilemi$tlr. Ana ya~1n1n dogum aglrh{jlna etkisi olmamakla biro likle, emzirmenin ba$lamaslyla beraber ya$1t ko· yunlann yOksek 501 verimine bagll olarak sonraki d6nemlerde kuzulaflm daha iyi beslemelertnden do
-laYI bir laOl: ortaya ((lkml~llr. 60. gOn eanlt ag"-Ilglndan sonra ortadan kalkan ana ya$1 etkisi me-raya Ittkmakla ve rumen geli$imiyle altlklanabilir.
Ana ya$I, dogum lipi, ve cinsiyelin bOyOme ozel· liklerine onemli elkisi, Ba;; ve ark. (1986)'mn bul-gulanna benzerdir. Dogum a{jlrllgl degerleri, Geliyi ve ark., (1978): 8a~ ve ark. (1986) ve Ulusan ve Aksoy'un (1996) bulgulanndan yuksektir. Daha once aynl Irk Ozerinde ve ayn! Verde yapllan blr ~a· h~mada (Ulusan ve ark., 1996), dogum agl(lIgl bu Itall;;madan dO~Ok, 90. gOn agl(lIgl ise yOksek bu-lunmu!?tur. Bu larklar y,llar arasfOdaki iklim ve mera ;;artlarlndan meydana gelmi;; orabilir. SOllen keslm aglrllgl, Ba;; ve ark. (1986) ve Ulusan ve Aksoy'un (1996) bulgulanna benzer bulunmu~tur. 1998 yIlt de{jerlerinin 1997 Yllma gore yOksek olmaslOda, sonraki yllda daha iyi iklim ve meralandlfma $art· lannln saglanml;; olmasl elkili olmu;; olabilir.
Sonu~ olarak, Kars ve Ardahan inerinde ye-li~tirilen Tuj Irkl, KlvtrClk Irkl hari~, diger yerli "klara gore etinin daha lezzelh olu~u; dol vertml ve
ya-~ama gOeOnOn, Dogu Anadolu 8olgesi'mn haklm
koyun I(kl olan Morkaraman'a yakfO degerler gos· lermesi du~OnOldOgOnde, bu IrklO, bnemli bir gen kaynagl oJarak korunmaslnfO, venmlerinin art-Imlmasl i<;;in Ozennde genotipik ve Itevre fslahl
,.
~Tablo 2. Kuzulann bUyUme OzelllkJerine alt onalama ve slandan hataJar
1
6
~
~
6zelhkler D<9Jm agu1191 30. gun agu1191 45. gun ag1rll91 60. gun ag1rtl9J 75. gun 891r1l9' 90. gUn 8guhgl
I
~
n X±Sx n X±SX n X±Sx n X±Sx n X±SX n XtSx 0 N ~ BekJenen m ~ onalama (kg) 88 3.69!am
87 8.10 t o.03 85 10.45 ± 0.03 B3 12.46± 0.05 79 15.24± 0.06 75 17.53±0,08 0 > Ana y~1 Os Os Os Os r"
2 28 3.54 ±0.02 28 7.tOtO.CBb 28 9.23 t o.09 b 27 11.22±0.12 27 13.64 ± 0.14 27 16.13±0.16 3 28 3,60 ±0.02 27 B.22± O.08ab 26 10.66 ± O.09ab 25 12.65 ± 0.12 24 15.58 t 0.15 22 17.96±0.184 20 3.92 ± 0.03 20 8.32 t 0.10 ab 19 10.94 ± 0.11a 19 12.99t O.14 18 16.lOtD.IS 18 18.74 t o.2! 5 12 3.72 t 003 12 875 t o.17 a 12 10.98 ± 0.19a 12 12.96 ± 0.24 10 15.63±0.34 8 17.28 ± 0.47 Dogum hpi
rek
67 400t O.Ol 66 8.89 t 0.03 65 11.57tO.04 63 14.17t O.05 59 16.64±O.O7 55 19 32± O.OB~
ikiz
21 337tO.02 21 7.31 ±O.lO 20 9.33 ± 0.12 20 10.73 ± 0.15 20 13.64±O.18 20 15.7310.20~
Cinslyet
Erkek 42 3.8310.01 41 8.37 t 0.05 41 10.89 t o.06 41 13.05 t o.07 40 16.1 HO.09 3B 18.76 to.11
Di~ 46 3,54±O.02 46 7.83 ±0.05 44 10.01 ±0.06 42 11.86±0.08 39 14.36tO.l0 37 16.30tO.12
y"
97 25 3,53±Q.02 25 6,55 ± 0.08 25 828 ± 0.09 23 9.75 ± 0.13 23 , 1.63tO.15 23 13.60±0.17
98 63 3,84±O.01 62 9.65 ::I: 0,04 60 12.63± 0.04 60 15.16 ± 0.06 56 18.85:!::0.07 60 2145±0.09
D.AgElklsi 0.75
n
0.35 (OS) -0.04 (OS) -0.06 (OS) -0.16 (OS)• p < 0.05; •• P < 0,01, OS: OnemslZ
Tuj Irkl KuyuIII:lrllI Verim c'l7.el1iklt'ri ...
Kaynaklar
AIkins. K.D. (1984). Genetic parameters 01 body weights
In hdl sheep. Bntlsh soc. Anlm. Prod. Winter Meeting.
45: 2.
Ba~. 5., Ozsoy. M.K .. Vanll. Y. (1986). Ko<;: kaltml
on-cesi larkll surelerde yemlemenm koyunlarda dOl
ve-nmlne kuzularda buyGme ve ya~ama gGcune elkilen.
Doga. TGrk Vetenncrlik ve Hayvanclilk Dergisi. 10.
22t-234.
Ba~bakanllk Devlel ISlatlslik EnslitusQ. (1998).Tarlm
Is-talislikleri ozeli.
Erokhin. A .. Karasev. E., Begelun. G .. Paikidze, T ..
Meskhishvdl. E. (1993). Comparative evaluation of pro
-duction trails in the basic sheep breeds 01 Georgia.
Iz-vestiya Timiryazevskoi Sel'skokhozyaistvennoi
Aka-demii. 15. 131-137
Fogarty. N.M .. Brash, l.D .. Gilmour. A.A. (1994).
Ge-netic parameters for reproduction and lamb production
and their components and liveweighl. lal depth and wool
production in Hyler sheep. Aust. J. Agri. Res .. 45.
443-457.
Geliyi, C., lIaslan. M. (1978). Kars iii ylldlr lI<;:esi
Dog-ruyol k6yunde yeti~tirilen Tuj Koyunlannln dol. sui ve
yapagl verimleri ile ilgili bir ara~tlrma Kars Deneme ve
Urelme Istasyonu, Yaym No: 6. Kars.
Ilasian. M., Geliyl. C.(1979). Alii ayllk erkek Morkaraman
ve TUI ku.zulanmn besi g()cu ve bazl karkas ozelliklen
uzennde ara~tlrmalar. Deneme ve Oretme Istasyonu.
YaYln No: 8. Kars.
77
Kars Tarim il MudGrlGgG kaYllIari. (1997). Istallstlk ~ubesl
hayvanclilk istatistikleri.
Keasev. K.E., Tsaliev. B. (1991) The performance and
physiology 01 young coarse-woole sheep. Ovtsevodslvo.
1. 19-20 ..
Lolashvili, S. A. (1984). The possibility of Improving
Tus-hin sheep. Ovtsevodstvo, 10. 28-30, 1983 (Anlm.
Bre-eding Abslr. 52,1715.1984).
Mlnltab relerence manuel. Release 10. lor Windows.
Mi-nltab Inc, (1994).
Nsoso. S. J. Young, M.J .. Beatson, P.R .. Bell, S.T.
(1994). Genetic ve phenotypic parameters associated
with lean tissue growth in Dorset Down sheep. Prod. N
Zealand Soc. Anim. Prod .. 54. 251-255.
Ulusan, H.O.K., Aksoy. A.R. (1996). Kalkas Unlversltesl
Veteriner FakOllesi CilUiginde yell~tlnlen TUI ve M
or-karaman koyunlann verim performanslan: 2.Buyume ve
beden OI<;:Oleri. Kalkas Oniv. Veteriner Fak. Derg .. 2.
139-146.
Ulusan, H.O.K .. Aksoy. A.A., Uzun. N., Karabulak. C ..
La<;:in, E. (1996). Merada besfenen Morkaraman. TUJ ve
bunlann melezl erkek toklulann keslm ve karkas
ozel-likleri. KaikasUmv. Vetenner Fak. Oer9 .. 2, 28-33.
Yarkln,
I..
Eker. M. (1954). Kars <;:evreslnde yetl~lInlen TUIkoyunu Ozerinde ~h~malar. A.O.Ziraal FakOJtesl Yllflgi. s. 375-368.
