Vükela vapuru

6

V ü k e l â

Tarihimizin İçtimaî kısmında merak edilmeğe lâyık ve öğrenilmesi icab eden ne olaylar vardır. Bunlar zamanlarında bahis mevzuu edilmemiş ve muhtemeldir ki bazı rivayetler bir tarafa, ya­ zılmamıştır bile. Bunlar çözülmesi icabeden birer muamma halinde durmaktadır. Bu gibi muam­ malara meraklı olanlar zaman zaman budanmış ağaçlarda beliren tomurcuklar gibi ortaya çık­ maktadır. Onlardan birisi de yapılan Efendim çok dağılıyor — sanki benim için onlar mes’ul- müş gibi — sabotajlarına rağmen kendi düşün­ celerimin tahakkukuna çalışıyorum. Merak buya efendim, öğrenmek istiyorum. Meselâ Boğaziçi Pazar K ayıkları nasıl işlerdi ? Boğaziçi kayık donanmamızın belü başlı şekileri nelerdi? Aklıma geliyor, ne yapmalı? Bunları toplattıracak mü­ zelerimiz ve makamlarımız da yok. Meselâ Şir­ keti H ayriye idaresi Denizyollarına devredildi, inanın ki, tâ birinci numaradan itibaren bugün­ kü vapurların resimleri devir ve teslim edilenler arasında bir dosya hâlinde olsun yoktur ki. Gi­ din N ew york ve Londra’da bu şehirlerin tarihî müzelerinde canlandırılmış görürsünüz.

Bu ihmâl ve avâreliklerimizle geçmiş asır­ lardaki yaşayış hususiyetlerinin hemen hepsini kaybetmiş durumdayız. Yazık değil mi?

Meselâ merak bu yâ. Bundan bir asır önce Sultan Abdülaziz devrinde (1867-1876) Boğaz­ içi’nde bir vükelâ vapuru işlermiş. Resminden tutun da hatıralarına kadar birşey bırakma­ mışız.

1918 de idi. Sadnâzam Fuad Paşa toru­ nu Reşad Fuad B ey’e, Ressam Rıza Bey Hoca­ mızla gece yatışma gitmiş ve saatlerle sohbetini dinlemiştik. B ir aralık vükelâ vapuru ve ona söylenen bir beyti nakletti. Önce hikâyesi bu:

Vaktiyle Boğazda, yazın sayfiyede oturan Nazırlarım ız ve bazı ekâbir ve yakınları ufak, yandan çarklı bir buhar (buğu) gemisi ile Ba­ bIâli’ye varmak üzere Sirkeci iskelesine gidip gelirlermiş. Bu vekillerin yanlarında bilhassa za­ r if ve nükteü konuşanlar başta olmak üzere bir iki misafir de bulunursa birlikte dönerlermiş.

Birgün bir N azır Paşanın yanında zarif bir dâvetüsi var. Vapur, binecek vekilin rıhtımına yanaşıp Paşasını alınca kalkarken mutlak dü­ dük öttürürmüş. O hazırcevap ve nüktedan da­ vetlisi, bu düdükler her N azır iskelesinde teker­ rür edince dayanamamış, düdüğe hitaben:

V a p u r u

Dr. R ıfa t Osman Bey’e göre vükelâ vapuru. Kendi kalemleriyle çizilmiştir. 28. V III. 1927. Ressam Brendisi’ye güre Boğaziçi’nde isleyen iki yolcu gemisi muhtemelen Küçüksu Kasrı önündeki vükelâ

vapuruna benzetUebillr.

ö te g it bunda çalınmaz boru Düdüğüm bu vükelâ vapuru.

Yâni sen ötüp durma sus; burada senin de­ ğil, vükelânın düdüğü öter, nufuzu geçer, had­ dini bil diye bir nevi’ azarlar gibi ihtar etmiş.

Onu hemen ozaman yanımda Rıza Bey usu­ lünce bulunması mutad, her iyi ve meraklı şeyi yazıp koyduğum defterime kaydettim.

Iş bununla bitmedi. Sizde çok şeyler bulun­ duğuna göre acaba vapurun resmi var mı? diye sordum. Bende yok, fakat Ressam Brendizi’nin İstanbul renkli albümünde Bebek koyunda uzak­ tan görünen bir resmi olmalı, dedi. Am m a ben o resmi bulamadım. 1928 de Paris’de albümünü bulup satın almcaya kadar bu muammayı Dr. R ıfa t Osman üstadımızın 28. V IH . 1927 de bana çizdiği bir krokiden çözmeğe çalıştım.

Nihayet elime «A s ırla r boyunca İstanbul» seri­ sinde «İstanbul’da nakil vasıtası — vapurlar — » kısmında Şirketi H ayriye Kuruluşu bahsi sonun­ da şu malûmatı buldum:

«Boğaziçi vapur tarihinde bir de «Vükelâ Vapuru» vardır. Bu vapur geceleri Kanlıcada yatar, sabahlan orada bulunan Fuad Paşa ile mahdumu Nazım B ey’i, S affet Paşa’yı, Nevres ve Hekimbaşı İsmail Paşalarla, Saüh Efendi ve daha burada oturan diğer Babıâlî ricâlini de ala­ rak doğruca Bebek iskelesine gelir, Karşıyaka ricâli kayıkla Bebeğe geçerler.

 lî Paşa, Yusuf Kâmil Paşa ve diğer ricâl Hayrullah Efendi yalısı nhtımında toplanıp bir­ likte ve hususî merasimle vapura binerler.

İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi Taha Toros Arşivi