Sarıkamış
Zaferi ve
Kâzım Karabekir...
B Ü Y Ü ttgU M A N D A N — Kizım Karabekir, 1882 yılında İstanbul’un Küçükmustafa- paşa doğmuştur. 1905 yılında Erkini Harbiye Mektebinden birincilikle mezun qian Kâzım Karabekir, katıldığı ordu saflarında şerefli hizmetler görmüş tür. İstiklâl Savaşı sırasında Edime mebusu olan Karabekir, zaferden sonra 1'h*ci Ordu Müfettişliğine tayin olunmuş, daha sonra l&ıanbul milletvekilliğinde bulun muştur. Cumhuriyet devrinin ilk muhalefet partisi «Terakkiperver Cumhuriyet Fır k a s ın ın liderliğine seçilen Karabekir, 45 yaşında emekliye sevk edilmiştir. 1946’ da M eclis Başkanı seçildikten sonra, ölümüne kadar 2 yıl bu görevde kalmıştır.
İstiklâl Savaşının ilk zaferi d o ğ u d a k a z a
nılmış, 29 eylül 192Tde Sarıkam ış d ü ş
m andan kurtarılmıştı. Bu zaferde Mustafa
Kem al'in en yakın silâh arkadaşlarından
Kâzım Karabekir'in büyük rolü olmuştu.
Tarihimi! onun Millî M ücadelem izdeki
hizmetlerini daim a iftiharla anacaktır.
B
ÜYÜK Mustafa Kemal. İstiklâl Savaşı'na girişim izi, Mudanya «ateşkes» antlaşmasından sonra Bursa'ya gelişinde, bir sofra ba şında anlatmıştı. Sofrada İsmet ve Kâ zım Karabekir paşalar vardı. Bir de ya bancı gazeteci misafir: Mme. Georges Berthe GaulisMme. Gaulis, Mustafa Kemal'in o ak şamki konuşmasına 1924'te Paris’te ya yınladığı «La Nouvelle Turquie = Yeni Türkiye» adlı eserinde şöyle yer ver miştir:
•Türkiye'nin son derece cesur ve değeıii generalleri vardır. Hepsi de bir birine bağlıdır, ismet Paşa’nın en bü yük fazileti, hepimizin en iyi arkadaşı olmasıdır. En büyük dostları Kâzım Ka- rsbckir Paşa ile benim. Savaşın başlan gıcından önce de, buluşmamızdan evvel bu iki «kuvvetin» Türk milletine ve Tür kiye'ye saadet getireceğine İnanıyordum. Bu inancımdan ötürü de, güvenim ve gayretim artmıştı.
«Milli hükümet kurulunca, çok kimse kararsızlık içinde bocalarken. Kâzım Ka rabekir Paşa, geciken emirleri bekleme den ve silâhının zoru ile, yurdumuzun doğu şuurlarını tespit etti. Zekâsı, cü reti ve askeri değeri sayesinde bütün engelleri aştı. Siyaset anlayışı ve teş kilâtlandırma kabiliyeti sayesinde kur duğu ordunun başına geçerek Doğu'da ilerledi; böylece bize Kars zaferini ka zandırdı (30 ekim 1920). Düşmandan aldığı topların sayısı, zaferden sonra elimizde kalan top sayısından fazla idi.
«Yurdun o ücra köşesinde sağlam bir düzenin kurulduğunu. O, bize müjdele- di. Bu muide, milli hükümetin kudreti ni gösteren ilk işaretti.
«... O zaman Anadolu’da herkes, Türk milletinin hâlâ, hayatiyetini muhafaza etmekte olduğunu anladı. Kâzım Kars- bekir’in memlekete ve M illi hükümete yaptığı bu hizmeti en çok takdir eden İsmet Paşa oldu. Hâlâ şüphe besleyen leri kendi safımıza çekti.»
• Gazi, o esnada sofrasında bulunan milletvekili arkadaşlarından bazılarına da şu sözlerle hitap etmişti:
«Davamıza dağlı olan sizler, Millet Meclisinde, o günlerde Karabekir Paşa ya hücum edildiği zaman, O'nu savun mak için ayağa kalkıp söz almadınız. Kürsüye çıkmak, bu cüretkârları sustur mak bana düştü. Onlara şöyle dedim:
YAZAN: NAŞİT ULUĞ
'Beyler, siz Kâzım Karabekir Paşa gibi bir adamı anlayacak kudrette değilsi niz. Bu imkânsız teşebbüste inat edip kendinizi daha fazla yormayın. Bu, küs tahlık olur. Milletin candan sevdiği bu adamın işine karışmayın, kendi fethetti ği sınırları, istediği gibi tespit etsin!' Ben, böyle konuşunca sustular ve ve recek cevap bulamadılar.» (17.10.1922) ERMENİLER. DOĞU TOPRAKLARIM IZDA
DEVLET KURM A HAYALİNDE Türk milletinin, Mondros Mütarekesi nin karanlığına girdiği günlerdi, o gün ler...
12 şubat 1919'da Ermenistan Cumhu riyeti Başkanı Akaronyan, Paris Konfe ransına «Ermeni meselesi» hakkında muhtıra vermişti. Hayalperest Ermeni ihtilâlcileri, Doğu İllerimizi ellerine ge çirmek istiyorlardı. Ermeni zenginlerin den Boğos Nubar gibileri İtilâf Devlet lerinden, bizim topraklarımızı almalarını ve kendilerine teslim etmelerini iste yecek kadar ileri gitmişti.
Doğu İllerimizde büyük bir hassasi yet başlamış. İstanbul’da oturan Doğu İllerimizin aydın evlâtları bir cemiyet kurmuşlardı.
Erzurum'daki 15'inci Kolordunun Ko mutanlığına atanan Kâzım Karabekir Paşa. İstanbul'dan ayrılmadan Mustafa Kemal Paşa ile bir millî hareket için mutabık kalmıştı. Karabekir Paşa, 3 mayıs 1919 günü Erzurum'a varmış, 16 gün sonra da Mustafa Kemal Paşa Do kuzuncu Ordu Birlikleri Müfettişi ola rak Anadolu’ya gelmiş, 19 mayıs 1919’ da Samsun'a ayak basmıştı.
Bundan sonra Mustafa Kemal’in ön derliğinde ilk hareketler başlamış, 17 haziran 1919'da, Erzurum Müdafaai Hu kuk Cemiyeti ilk kongresini yapmış. Doğu illerinin vatanın kopmaz ve ay rılmaz parçası olduğu dünyaya Hân edil miş, 23 temmuz 1919’da da. açılan Er zurum Kongresinde, komutanlık ve as kerlik mesleğinden istifa eden, Anafar- talar Kahramanı Mustafa Kemal. Kongre Başkanlığına seçilmişti. Onu izleyen ey lül ayında Sivas’ta toplanan Umumî Kongre, memleketin bütünlüğünün sa vunulmasını karar altına almı$ ve silâh lı direnmeyi yönetme görevini, başında M. Kemal'in bulunduğu «Heyeti Temsi- liye» ye vermişti.
Heyeti Temslliye, 27 aralık 1919’da
M U STAFA KEMAL, FEVZİ Ç A K M A K VE KARABEKİR — Başkomutanlık meydan savaşlarının ikinci yıldönümünde Adatepe'de Gazi Mustafa Kemal, büyük zaferin akış tarzını Mareşal Fevzi Çakmak ve o günlerde 1'inci Ordu Müfettişi olan Kâzım Karabekir'e anlatıyor. Gerisinde sağda o zamanki M illi Savunma Bakanı Kazım Özalp, solda gerisinde 2’nci Ordu Müfettişi Ali Fuat Cebesoy bulunmaktadır. Hemen arkasında görülen şahıs, yaveri 4'üncü Kolordu Komutanı Kemalettin Sami Beydir...
Ankara’yı millî hareketin merkezi yap mıştı.
Bu sırada itilâf Devletlerinin koltuğu altında Güney illerimize Ermeni lejyon ları ve çeteleri sürülürken, Doğuda Er meni saldırıları başlamıştı.
ERMENİLERİN İLK SA LD IRILA RI 6 şubat 1920 günü. Ermeni çeteleri Kargin köyüne İlk saldırılarını yapmış lar ve köyü geri almışlardı. Daha son ra Ermeniler, Çıldır ve Zaruşat'ı işgal etmişler, İstanbul'un Müttefik orduları nın askerî işgal altına alındığı günler de Vedl, Cıva, Ağura ve Ordubad böl gemize saldırmışlardı. Mustafa Kemal, o gün derhal harekete geçmiş, Ermeni taarruzlarına karşı tertip ettiği planı. On Beşinci Kolordu Komutan' Kâzım M EC LİS B AŞKAN I KARABEKİR — Kâ zım Karabeklr, 1938 yılından sonra tek rar siyaset hayatına atılm ış ve 25 ocak 1948‘de Türkiye Büyük M illet M eclisi Reisi iken hayata gözlerini yummuştu.
Karabekir Paşadan sormuş ve öğrendi ği planı «Heyeti Temsiliye- adına tas vip ettiğini bildirmişti.
Bunun üzerine 27 mart 1920 günü «Büyük Vedi Milis Kuvvetlerimiz» Er- menilere hücum ederek, onları Erivan yönünde çekilmeye zorlamıştı.
Kâzım Karabekir Paşa, Ankara'da T.B.M. Meclisi'nin toplandığını haber alır almaz. 26 nisan 1920 günü milli hükümetten hareket serbestliği iste mişti.
Kâzım Karabekir Paşa, 26 mayıs 1920' de Ermenilere karşı harekat planını bir liklerine bildirmiş ve 4 haziran 1920 günü Sarıkamış'a taarruz teklifini Genel kurmay'a arz etmişti. Millî hükümet, ku rulalı henüz bir buçuk ay gibi kısa bir zaman olduğu halde, Doğudaki kardeşle rimizi kurtarmak için. 6 haziran 1920'de Sarıkamış'ın ve üç sancağın anayurda katılması amacıyle Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir Paşaya emir vermişti.
SA R IK A M IŞ ALINIYOR Doğuda seferberliğin ilân edildiği 9 haziran 1920 tarihinden dört gün son ra genel yığınak emri verilmiş ve mil
li hükümet. Doğuda. Doğu Cephesi Komutanlığını kurarak komutanlığına da Kâzım Karabekir Paşayı tayin etmişti (15 haziran 1920). Ermeniler bu sırada, Merdenek ve Bardız taraflarına saldır maktaydılar. Zengibasar bölgesi de iş galleri altındaydı. Bardız'daki taaruzları artmış ve Büyük Vedi - Karalar - Al Ah met hattını işgal etmişlerdi. 14 temmuz da Şahtahtı'nda kanlı bir savaş olmuş. Ermeniler. Şahtabtı'nı işgal etmişlerdi. 12-13 eylül gecesi, Oltu bölgesinde kar şı bir taarruz yapan kuvvetlerimiz, Er- menllerln birinci Mazmanof Alayını boz guna uğratmıştı.
Doğuda sinirler iyiden iyiye gerilmiş ti. Ordunun hazırlığının bitmesi üzeri ne, İcra Vekilleri Heyeti. 20 eylülde Kars istikâmetinde genel taarruza geçil mesi kararını vermişti. Ordumuz 28 ey lülde Sarıkamış'a yüklenmiş ve 29 ey lül 1920 günü Sarıkamış'ı almıştı. Bu haber 30 eylül günü Genelkurmaya bil dirilmiş, yurtta büyük sevinç uyandır mıştı. Büyük Millet Meclisi Hükümeti' nln amacı artık belirmişti: Kars ve çev resindeki topraklar alınmalıydı. Doğu Cephesine bu yolda da emir gitmişti.
• LÜTFEN 37’NCİ SA YFA Y I ÇEVİRİN İZ
