OVARYUM TÜMÖRLÜ SAFKAN ARAP KISRAKLARDA KLİNİK VE ENDOKRİNOLOJİK BULGULAR

Vet.BiL.Derg.(2004), 20, 1 : 19· 22

OVARYUM TÜMÖRLÜ SAFKAN ARAP

KısRAKLARDA

KLiNiK VE

ENDOKRiNOLOJiK BULGULAR

Hayrettin Çetin 1@

M

.

Osm a nAtl ı1 Ömer Korkmaz 1 Ab uz e r

K.

Zonnırlu'

Clinical and Endocrino

logical

Fin

dings

in Purebred Arabian Mares with Ovarian

Tumours

Özet: Buçalışmada,kısraklardarastlanan ovaryum tümörlerininklinikve endokrinoojikdeğerleriniortaya koymakamaçlandı. Çalışmada,711farklıhayvandayapılangenital organ ve gebelikmuayenesisonucunda tespitedilen 4 ovaryum tümörlükısrak

materyalolarakkullanıldı.Prevalans%0.56olarak belirlendi.Kısraklardanbiri9,biri 10 ve 2'si12yaşındaidi.Tümörteşhisi kli-nikanamnez, rektal palpasyon ve ultrasonografik muayene ile;endokrinolojikolarak total testosteron ölçümü ileyapıldı.Klinik olarak 1kısrakta anöstrüs, 1kısrakta nimfomani,2 kısrakta iseaygırbenzeridavranışlar saptandı. Rektalmuayenede e t-kilenenovaryumunarıormal olarak büyükolduğuve ovulasyonçukurluğunun bulunmadığıtespit edildi.Ultrasonografik m u-ayenede3 vakada etkilenen ovaryumun balpeteğigörünümünde, 1 vakada solid biryapıda olduğu, diğerovaryumunise 4 vakada da küçük veinaktilolduğubelirlendi. Testosteron honnonunun 2kısrakta>100 pglml,diğer2kısraktaise <100 pg/ml olaraksaptandı. Progesteron honnonunun 4kısraktada <1 ng/mlolduğutespit edildi.Sık sıköstrüsgösterdiğibildirilen 1 kıs-rakta östrojenhonnonunun 68.79pg/mlolduğu belirlendi. Elde edilen bu sonuçlar tespit edilentümörterinGranulosa Hücre Türnö rüolduğunu düşündünnektedir.

AnahtarKelimeler: Tümör,Ovaryum,Kısrak

Summary : In thisstudy, it was aimedto expose clinical and endocrinologicalvalues of ovarian tumorusin mares. F ol-lowingexaminationof genital organs and pregnancy detection, in 711 mares,four mares with ovarian tumour were used as materia!.Prevalance was detennined as 0.56per cent. Of the mares,one was 9 years,one 10,and the others were 12 years old.Tumour detection was pertonned c1inically by anemnesis,rectal palpation and ultrasonographic examination.

Furthennore, endocrinologically measurement of total testosterone by EIA was pertonned.In clinical examinationanostrus inone mare,nymphomania in one mare, and stallion like behaviour in 2 mares were observed.Abnonnal large ovarium and absence of fossa ovulationis were detennined in rectalpalpation.Abnonnal large ovarium and absence of fossa ovu -ıationiswere detennined in rectal palpation.In the ultrasonographic imaging, in 3 cases appereance of honeycombin the affectedovarium, in 1 case solid ovarium were described.The other ovarium was also smail and inactive in 4 cases.Level of testesterone were >100 pg/ml in 2 mares and <100 pg/mlin other 2 mares.Progesterone levels were <1 ng/ml in4 mares. Oestrogen values were 68.79 pglml in a mare with nymphomania. In viewof the results from this study,detennined tumours may be Granulosa Cell Tumour.

Key Words : Tumour,Ovarium,Mare Giriş

Kısraklar gerek iş gerekse spor hayvanı olarak

yetiştirilmesine rağmen, so nyıllardasporhayvanı ola-rak yetiştirme yaygınlı k kazanmıştır. Yarış atlann ın ulaştığı rakamlar da göz önüne alındığında damızlık

kısrakların önemi artmakta, fertilite parametrelerinin dahaiyi bilinmesi gerekmektedir.

Kısraklardainfertiliteye sebep olan pek çokfaktö r

vardır. Bunlard an en önem lilerinde n biri de ovaryum neoplazileridir. Ovaryum lardak i bu tip neoplastik olu- •

şumlann varlığı genellikle alım-satım esnasında, aşırn sezonu önce si ve gebelik teşhisi için yapılan mu -aye nelerde veya postmorteminceleme lerde tespit edi-lebilmektedir. Aynca seksüel davranış değişiklikleri

veya infertilite muayenesi sırasında da teşhis edilir

(Bosu veSmith,1993; Infante, 1998).

Kısraklardagenellikle karşılaşılan neoplaziler,gra -nulosa hücre tümörü (GHT) , teratom, disgerminom, seroz kist adenam olarak bildirilmektedir (Bosu ve Smith, 1993; McC ue, 1992; Tekeli, 1999). Granuloza hücre tümörü, neoplastik oluşumlar arasında kıs­

raklarda enyaygın (%2.5) görülen ovaryum tümörüdür (MeKinn on, 1997;Tekeli, 1999). Bu tümörsıklıklaorta yaş grubu (5- 10 yaş arasındaki), anöstrus gösteren veyakısırkısraklardagörülme sine rağmen;doğum

yap-mış, laktasyondaki, gebe, henü z tohumlanmamış kı s-raklarda hatta taylarda bile görü leb ilmektedir (McC ue, 1992; MeKinnon, 1997;Sehrish ve ark., 1997). Ovar-yumstromasındankökenalan GHT ;çoğunluklatek

ta-raflı, iyi huylu ve ho rmon üreten yapılardı r (Mc Cue, GelişTarih i ;24.\0.2003 @;[email protected]

ÇETIN.ATLı.KORKMAZ. ZONTURLU

1992; Tekeli, 1999).

GHT tanısında klinik anamnez, hormon analizleri, rektal palpasyon ve ultrasonografık muayene kul-lanılmaktadır. Ultrasonografık görünümde solid bir ya-pıdan kistik biryapıyakadardeğişen biryapı tespit edilir (Hinrichs ve Hunt, 1990; Kahn, 1994; McKinnon, 1997). Kistikyapıdaolanlar genellikle balpeteğigörünümündedir

(Kahn, 1994).Transrektal palpasyonda etkilenmiş ovar

-yumun büyük, kistik velveya sert biryapıda olduğu ve ovulasyonçukurluğunun olmadığı bildirilmektedir. Kesin tanı ise ancak histopatolojik olarakyapılabilmektedir (Ba-ileyve ark, 2002; McKinnon, 1997).

GHT'lükısraklar, genellikle üretilen hormonun miktan

ve tipine bağlı olarak üç tipdavranış biçimi ortaya

koy-maktadır. Bunlar, derin veya uzayan bir anöstrus, kalıcı

ve sürekli östrus davranışlan (nymphomania) ve aygır

benzeri davranışlardır (Bosu ve Smith, 1993; McCue,

1992).Bu tip klinikbelirtilerin yanı sıra topallık, kolik veya hemoperineum gibi belirtiler de gözlenebilmektedir (Sed-rich ve ark, 1997). Serum inhibin ve testosteron hor-monlansırasıyfa%87 ve %54oranındaGHT'lükısraklann tespitinde değerlendirilebilmektedir (McCue, 1992).

Serum testosteron miktan özelliklekısrağın aygırbenzeri

davranışlar gösterdiği durumlarda yüksek bulunmuştur (Stabenfeldt ve ark,1979).

Sunulançalışmada Harran ÜniversitesiVeteriner FakültesiDoğumve Jinekolojikliniğinealım satım, ge-belikve genitalorgan muayenesi veyainfertilite prob -lemi gibi nedenlerlegetirilen kısraklarda tespit edilen

ovaryum tümörlerinin prevalansını ortaya koymak,tü

-mörtükısrakların klinikve ultrasonografikgörünüm ile

hormonal parametrelerini tespit etmekamaçlandı.

Materyal ve Metot

Çahşrnarunmateryalini;2001-2003yılları arasında

Harran Universitesi Veteriner Fakültesi Doğum ve J

i-nekolojikliniğine alım satım, genital organ muayenesi,

gebelikveinfertilite muayenesiiçin getirilentoplam 711 farklı kısraktan4 adet ovaryumtümörütespit edilenkıs­ rakoluşturdu.

Kısraklara genital organ muayenesine sol veya sağ ovaryumların bulunması ile başlandı. Ovaryum

üzerindekiyapılarpalpe edildi.Ovaryumları büyük olan

hayvanların klinikanamnezidetaylıolarakalındı,hangi ovaryumun büyükolduğukaydedildi,büyük olan ovar-yumunultrasonografikmuayenesiyapıldı ve hormanal ölçümler için kısrakların vena jugularislerinden 10 ml kan ömekleri alındı . Hormon tayinleri özel bir la-boratuvarda EIA (EnzimImmun Assay) yöntemi ile ya-pıldı.

Bulgular

Muayene edilen 711 kısrağın 4'ünde ovaryum

tü-m

örü

tespit edildi,prevalans

%

0.56 olarak belirlendi.

20

ovaryur.ı tümörütespit ndilen4 kısrağın klinikve

hor-monalbu!guları tablo 1'de, ultrasonografik görüntüleri iseşekil1,2 ve 3'degösterilmiştir.

Şekil 1.Ovaryum lümöclükısrağınsolovaryumunun~bal

pe-teği"görünümü

Şekil 2.Ovaryum tümöCıü kısrağı nsağ ovaryumunun~solid "

görünümü

Şekil 3. Şekil l'deki kısrağın sağ ovaryumunun "inaktif'g

Ova-yum Tümör lüSıınııı nArıı p Kıuak lard a...

Tablo 1:OvaryumtümörCıtespitedilen4kısrağınklinik vehOOnOnaJbulgulan

Kısraki Kısrakii KısrakIII KısrakLV

Ovaryum sol sol sol Sağ

Yaş 9 12 12 10

SekSÜeIdJnım AnöslrCıs Nimlomani Virilizm Virilizm T.Testosleron 20pglml 40pg'n'l ₂₉₀

_P9'""

250""""

Progesteron 0.03ngtml 0.03ngrml 0.49 ngtmt O.39 ngrml

Östrojen 10 pglml 68.79PgimI 16.60pglml 9pg'n'l

Ternşmave Sonuç

Kısraktardaovaryum tümöı1erinininsidensi diğer

e

vet

hayvan türleri ilekarşılaştınk::hğındanispeten daha yaygındı rve lntertiütede önemlibiryer tutmaktadır. Sık

olarak karşılaşılan tOmör!erin GHT.

terato

m

daha

nadir olarak seröz kist aderıom ve disgerminom o l-d~ubildirilmektedir(Bosu ve Smith,1993;MeKinnon, 199 7). Sunulan çalışmada allm-satım esnasında, i n-fertilite rrcayenest ve gebelik teşhisi için yapılan 711 kısrağın muayenesiMa 4 kısrakta ovaryum tümörüne rasllanchve prevalans%0.56olarakbelirlerıdi.

Granuloza hücre ıümörü, neoplastik oluşumlar

arasında kısraklarda en yaygın görülen ovaryum ıü­ mörüdür (Stabenleldl ve ark., 1979). Genellikle 5-9 yaş grubu kısraklarda görülmekle beraber heryaştaki kısrakta da tespit edildiği bildirilmektedir (Oeaıs ve Hugle s, 1993; McKinnon. 1997; Sedrich ve ark.• 1997). lnta n te (1998), GHT'lü 9 kısrağın yaş o r-talamasını8 (2 -17yaş), Ellenberger ve ark. (2002),8.5 olarakve rirke n. Bosuve Smith (1993). ise 6 yaşın üs-tündaki kısraktarda daha çok karşılaşık:hğını, buna sebepolarak da genelolarak muayenelerinbu yaştan sonra yapılmasını göstennektedir. Baııey ve ark. (2002). yaptııdan çalışmada GHTlü 15 kısrağın yaş­

larının 4-13 arasında olduğunu bildinnektedir1er. Ya -pılan çanşmacad 4 kısrağın yaşlarının 9-12 arasında Olduğutespit edildi.

GHT, anöstrus gösteren veyakısırkısraklarda gö-rülmesine rağmen; doğum yapmış. laktasyondaki, gebe. henüz tohumlanmamış kısraklarda hatta tay-larda bilegörülebilmektedir(McKinrıon. 1997).Bu ça-lışmadatespit edilen 4 kısra{Jın

da

dahaöncekiyıllarda ~um yapmışoldu{Jusaptandı.

GHTtarusmdadavranışların değiştiğinedairklinik anamnez, hormon analizleri, rektal palpasyon ve ult-rasonografik muayene ile değerlendirilmektedir. Klinik olarak kısraktar.

anösnüs

.

nimlemani veya aygır ben-zeri davranış sergilediği bildirilmektedir (Bosu ve Sm ith, 1993; Deals ve Hugles, 1993; McKinnon, 1997). Ellenberger ve ark. (2002), 16 kısraktan 13'ünd eanöstrüs, 3'ündeisevirillzm tespit ettiğini,

Sta-21

benfeldt ve ark. (1979). da 3 kısrakta

an

östrüs.

5 kıs­

rakta nimlemani,2 kısrakta

ise

virilizmtespit ettiklerini,

Sedrich

ve ark. (1997) SUMuklan vakadaki kısrağın aygır benzeri davranış sergilediğini bildinnektedir1er. Sunulan buçalışmada ise 1 kısrakla arösırüs, 1 kıs­

rakla nimfemani,2kısraklaise vinnzmtespitedildi. Kısraklarda anamnez ve rektal palpasyon bul

-gulanyla birlikteyapılan ultrasonografik muayene GHT teşhisindekullanılabileceği(Hinrichsve Hum.1990),l ü-mörün ultrasonografıde sıklıkla bal peteği veya mul-likistik birQÖrünOrT'de bazen de büyüktek bir kistveya solid yapıda olabileceği bildirilmektedir (Kahn, 1994; White, 1985).Sunulan çalışmadada GHT oldLJ{Ju dü -şünülen 4 kısrakta yapılanultrasonogralikmuayenede 3 kısraktabal peteği (şekil 1), 1'inde ise solid (şekil 2) bir yapıdaoldu{Ju görüld ü.

GHT. hormon

ö

ret

e

n

yapılardı r. Teşhisinde ö zel-likle serum testosteron, inhibin,proçesteronve östroje n roorcn profili de{)er1endirilmektedir. Üretilen hormon tipi ve dOzeylerine göre kısraklararöstrus.nimlo mani veya aygır benzeri davranışlar sergilemektedir. Ö zel-likleaygırbenzeridavranışgösteren kısraklarda serum testosteron düzeyleri 100 pglml üzerinde. nimfoma nik

kısraklarda serum östroje n miktarının yükse k ve pro-gesteron miktannın ise her

üç

tip davranış sergileye n kısraklarda 1 nglrnl'nin altında olduğu bildirilmektedir (McCue, 1992;Stabenleldt ve ark. 1979) . Stabentekıt ve ark. (1979), GHT'lü 10kıs rak üzerindeyaptıklarıça -lışmada aygırbenzeridavranışgösteren 2kısrağın tes-resteton dOzeyini100 pglml'nin

üz

enrde

.

sıksıköstrus göste ren 5 kısrakta ise östrojen miktarının 19.0- 32.4 pglmIoldLJ{Junu saptarruşlarmr. Sedrish ve ark.(1997). yaptıklarıçalışmadaanamneziMe45 gündüraygırben -zeridavranış gösteren bir ktsrakta plazma lestoste ron düzeyinin 104.3 pglml olduğunu saptarmşıaroır. E i-!enbergerve ark (2002) iseaygırbenzeridavranışse r-gileyen 3kısraktatest osterondüzeylerini30-270 pglml, östrojen düzeyini 5-34 pglml ve progesteron d ü-zeyle rini ise hemaygırbenzeridavranışhem

de

a nöst-rus gösteren kısraklarda 1 nl)'ml'nin altında olduğunu

bildimıektedir1er. Sunulan çalışmadaGHT old u{Ju dü -şünülen ve aygırbenzeri davranış göst eren 2 kısrakta

ÇETlN,ATLı,KORKMAZ, ZONTURLU

testosteron düzeyi

100

pglmI'nin üzerinde

(250, 290

pglml),nimlomanikdavranışsergileyen1kısrakta ö

st-roen

düzeyinin

68

.79

pglml olduQu tespit

edilirken

,

ça

-hşmada kullanılan 4 kısrağm da progesteron dU--zeylerinin 1nglmI'nin altında olduQ'u tespit edildi.Elde edilen

bu

veriler araştırıcılann (Ellenberger ve arn.

2002

;

sedrichve arn.

1997;

Stabenfeldt veark..

1979)

bulgulanile paralellik

arz

etmektedir.

Her iki ovaryumunpalpasyonu,olgununtanısında önemlidir; çünkü di~r taraftaki ovaryım

GKT

ta-rafındanüretilengonadotropinlerin salınımını baskı

al-tına alan inhibininetkisiyle inaktif halde ve etkilenmiş ovaryum üzerinde

ise

evetasyon

çukur1uQ'unun ol

-madlQı, sert, katı

hana

yumruk gibi olduQ'u bh· dirilmektedir(Bosu ve Smith,

1993;

HinrK:hs ve Hunt, 1990). Oi~rovaryurrMJn aktif olduQu durumlarda

ise

etkilenmişovaryumdaki büyümenin;

teratorna

gibi

n

e-opalastik, anovulatonk follililll

veya

ovaryum

re-matorrwgibipatolojikdurumlannolabiJece{ıiniakla

ge-tirmelidir. Sunulan çalışmada ise 4 kısraQ'ln da kontralateralovaryumunun küçük ve

inaldif

olduQunun tespit edilmesi (şekil 3), etkilenmiş ovaryumlar

uze

-rinde ovulasyon çukunuQunun oımaması ve kıs­ raklarda kısır kalma gibi infertilite problemlerininbii· dirilmesi,olgulann

GKT

oIabileceQ'idüşündürmektedir.

Sonuç olarak; klinik anamnez, rektal palpasyon, uttrasonografik muayene ve hannan analizleri kesin

oımamakla binilde GHrnün teşhisinde kul·

lanılabiıeeeoi, kesin teşhis için histopatolojik mu-ayenaninyapılması gerekti{ıi kanısına vanldı,

Kaynaklar

Ba~ey, M.T., Troedsson,M.H.T.and Wheaton,J.E. (2002).

Inhibin concentralionsiımareswittı granulosaeell tumors. TheOogenoIogy,57, 7, 188S-1895.

Bcsu,W.TK,Smith,CA(1993 ).Ovarian Abnoona.lities.In ~quine Reproduction",Ed.,AO.MckinnonandJ.L Voss,

22

Lea&Febigef.Philadelphia,London.

Oeals, P.F., ~, J.P. (1993). The Abnormal Eslro us

cycle.In"EquineReproduction~, Ed.,A.O.MclOOnon andJ.L.

Voss,Lea&Febigef,Philadelphia.London.

ElIenberger,C.,Auppeı1e,H.•Bartmann,CP.,Hoppen,H.O.,

Schoon, D.,Schoon, HA(2002).Endometiralmaldifferabon

causedbyovarian disordersiıthe mar&-morphological and irT'n'll.WlClhistochemicalstudies.Theriogenology,58,499-502.

Hinrkhs, K. Hunt P.R.(1990). Ultrasoond asan aidto di· agnosis of granulosa celltumourinthe mare.EquineVet.J.,

22,99-'103.

Infanla,B.R.M. (1998).Granulosa·thecal

can

tulTlOlJrs in93

mares.

Revista-Cientiflca, Facultad de Cienciasvetenoanas

Universidad delZulia(Abstract),8,3,222-228.

Kahn, W.(1994) Veıerinaıy Reproducıive Unrasonograplıy. Mosby-WoIIe, London.

McCue,

P.M. (1992). Equine graoolosa ceu Iumors. Proc AAEP, 587·593.

McKOlon,AO.(1997).ovarianAbnormalitıes.ln"EqujneDi

-agnostic Ultrasonography", Ed, NW. Rantanen, and AD. McKiMon,4ıPiıCOtt,WiUiams&W~kins,London.

Sedrish,

SA

,

Mca.Jre, J.R.,

Pnt

c.

C

.,

Oliver,J.Buıba, o.,ı. (1997).Ovariantorsionassociatedwittıgranulosa-thecacer tumorinamara.JAVMA,211,9, 1152-1154.

Stabenleldt, G.H.,Hugtıes, J.P.•Kennedy, P.C.,Meagtıer, o.M.,Neely, O.P.(1979).Clinical findings,pathologicalen an-ges and endocrinological secretcy patterns in mareswith ovariantı.mours.J.Reprod.Fert.St.q>i.,27,

2

n-285

.

Tekeli,T. (1999). Kısraklatda inlerblite son.rıu. (Alınmı şt ır)

EvciIHayvanlardaDoğum ve Infertilite,Ed.,E AIaçam, M

e--asan

Yayınlan, Ankara

White.RA andALIen, w.R. (1985).use olultrasound ec

-hography lor the diflererıtiaJ diagnosis of granulosa cel