Enver Paşa'nın cenazesi ve Tanburi Cemil

K A

P a z a r 4 A ğu sto s 1996

C j

Ayıp şeyler...

ŞAKA

N e ayıp değil mi? A N A P ’ta, A h m et Mesut Yılm az’ın y ö ­ netim tarzını beğenm eyen ler toplantı yapmış. B öyle d e ­ mokrasi olur mu?

Lideri beğenm eyen , çeker gider partiden. Gerçek A N A P ’lılar da, partiye girer.

Y aşar T op çu ’lar, C avit Çağlar’lar var şimdi A h m et M e ­ sut B e y ’in yanında. Y a n i Lütfullah Kayalar mı, Ekrem Pakdemirli mi, Işın Ç elebi mi daha çok A N A P ’lı?

Aslında A N A P ’ı Ozal değil, Demirel kurdu. İşi bu nok­ taya mı getirmek istiyor AN AİP’m parti-içi mutsuzlan?

Enver P a şa ’nın cenazesi

ve Tanburi Cem il Bey...

I

D

ün, E n ver P aşa’ nın

(1881-1922)

cenazesi, ölümünden 74 yıl sonra, Tacikistan’daki meza- nndan çıkartılıp, Türkiye’y e getirildi.

Bugün de, Tanburi C em il B e y ’ in

(1873-1916),

80 ’inci ölüm yıldönümü.

İki ünlü insan için de, yazılar yayınlanıyor basında. Dün

“Hürriyet”te

Oktay Ekşi,

“Enver Paşa bu ulu­

sa bir imparatorluğa patladı”

diye yazmıştı. Ö n ce­ ki günkü

“Zaman

” d a ise, Beşir Ayvazoğlu, 1930’lar- da

“Resmi İdeoloji”

yasakladığı için, Tanburi Cem il B ey’in alaturka ile ilgili yazılarının, dergilerde yayınla- namadığını hatırlatıyordu.

Bu kuşağın hatırlaması mümkün değil.

1934 tarihli

“Hafta”

dergisinin 3 3 ’üncü sayısında, şöyle bir yazı varmış:

- G azi’nin bütün milli dileklere mihrak olan

gür sesi, bugün yüzümüzü ağartacak bir musiki­

miz olmadığını tebliğ etti ve.Dahiliye Vekale-

ti’nin tavsiyesi ile, Ankara ve İstanbul radyoları

da, bu san benizli, can çekişen hasta iniltileri­

ne derhal nihayet verdi.

A yn ı dergi, bir önceki sayısında da, Türk musikisi için şunlan yazmış.

- Günün en faal saatlarinde, insanın yaşama

hamlesini kurmak için bestelenmiş mersiyelere

yahut cenaze havalanna benzeyen alaturka şar­

kılar.

ANLAMAK KOLAY DEĞİL

Aradan geçen yılların ertesinde, Enver Paşa’yı, Tan­ buri C em il B ey ’i, Osmanlı İmparatorluğu’nu, Türk M u­ sikisi’ ni v e benzer kavramları bir arada değerlen dir­ mek, gerçekten zor bir uğraş.

A caba gerçekten, Osmanlı İmparatorluğu’nu Enver Paşa mı çöktürdü?

A caba Y en i Cumhuriyet’in yaşama hamlesini, ger­ çekten Türk Musikisi m i kırdı?

İkinci Dünya Savaşı’nda, Almanlar Lon dra’yı b o m ­ balarken tuvalete giren v e evi isabet aldığı için, enkaz altından çıkartılan yaşlı kadının, hayretle karışık telaşı, hep anlatılır.

Kadıncağız, feryad ediyormuş.

- Tuvaletin sifonunu o kadar hızlı çekmedim.

Evin yıkılmasının sorumlusu ben olamam!

Neticede, istesek d e istemesek de, genlerimizde, 600 yıl sürmüş bir imparatorluğun, iyi v e kötü günlerine ait bilgiler var. Bu bilgilerle, yeni devletimizi

(T.C.)

kurmu­ şuz.

Geçmişimizi hep beğenmişiz, hem de kızmışız. Başa­ rılı padişahlann

(mesela Fatih Sultan Mehmet)

to­

runları olduğumuzu söylemişiz. A m a kimse

“Deli İb­

rahim”

diye bilinen padişahın d a torunu olm ayı kabul etmemiş.

N e yapsın Atatürk?

O da,

“bari işe sıfırdan başlayalım”

diye düşün­ müş. Osm anlı’yı, müziği ile, ekonom isi v e idaresi ile tüm den y o k saym ayı denemiş. Alfabeyi bile değiştir­ miş.

Kendisi, hazların en derinini duyarak,

“cana rakibi

handan edersin”i

dinleyip, söylemiş. A m a radyolara yasaklamış bu müziğin çalınmasını.

A yn ı kadronun

(İttihat ve Terakki)

politikacı-su- baylan olan v e aynı savaşın

(Birinci Dünya Savaşı)

çeşitli cephelerinde çarpışıp yenilen insanlar da, ikiye aynlmış.

Enver-Talat-Cem al Paşalar,

“yenilen ve impara­

torluğu batıranlar”

olmuş.

iy il e r

v e

k ö t ü l e r

“İyi padişahlar-kötü padişahlar” .

d iye yapılan aynının benzen,

“İyi İttihatçılar-Kötü İttihatçılar”

şeklinde tekrarlanmış.

Şim di bütün bunlar, galiba geride kaldı. Tarihimizle ön ce banşmak, sonra da bunu, iyisi v e kötüsü ile ka­ bullenmek noktasına geldik.

Kendi kültürümüzün muhteşem bir ürünü olan Türk Müziği’ni de, D ed e’si v e Tanburi Cem il B ey ’i ile, d oya d o y a dinliyoruz.

Eczacı

Emin

Akan 'ın

“Tanburi Cemil Bey”

adlı

“drama-belgesel”in(

yen iden okudum,

(age, Hür

Efe Matbaası 1992-Izmir)

Tanburi C em il B ey’in dedesi Mustafa Reşit’in, evlat­ lık olarak girdiği konağın hanımı Ferhunde H an ım ’la nasıl evlendiğini yine hatırladım. Tanburi C em il’in an­ nesi, Çerkez kızı Zihniyar’ın, evlatlıktan hanımefendili­ ğe ulaşan yolu, beni yine etkiledi.

Son ra, Ş evk et S ü rey ya A y d e m ir ’ in

“Enver P a­

şa

"sın a daldım

(age. Remzi Kitabevi, 1973-Is-

tanbul)

Baba tarafından Gagavuz Türkleri’nden

(yani Hıristiyan Türk) olan Enver Paşa, eğer sağ olup C u m ­ huriyet dön em in d e yaşasaydı,

“Killi”

soyadını ala­ cakmış. Çünkü Enver Paşa’nın ataları Tuna üzerinde­ ki Kilye kasabasından çıkmış. Nitekim Enver Paşa’nın kardeşi Nuri Paşa,

“Killi”

soyadını almış.

Savaşı kazansaydık, belki de,

“Osm anoğullan”

yerine

“Enveroğullan”

hanedanı gelirdi devletin ba­ şına. A m a kazanmamız galiba mümkün değildi.

Enver P a ş a y a kızmak yerine, tarihi anlam aya çalış­ mak, belki d

;