Enver Paşa'dan anılar:Güneş gibi doğdu gurub gibi battı

P a z a r 4 A ğustos 1996

E N V E R P A Ş A ’ P A N A N I L A R

- r 7 - b L 0 ic f

‘Güneş gibi doğdu

gurûb gibi battı’

I

* ttihat ve Terakki Partisinin en nüfuzlu devlet adamlarından, iki kez Meclis-i Mebusan Reisliği, Dışişleri ve Adalet Bakanlığı yapan Halil Menteşe (1874-1948), 1973 yılında Hayat İhrih Mecmuasında yayınlanan anılarında anlatıyor: “Bir gün Dahiliye Nazın (İçişleri Bakam) Talât Beyle nezâret makamında (Bakanlıkta) oturuyorduk. Enver Paşa geldi. Cepheleri teftişten geliyordu. Tâlât, Enver’den sordu:

- Enver sen atak bir adamsın. Bu­ gün bir cephede kalabilirsin. Biz de bu badireye (Birinci Dünya Savaşım kastediyor) gimıiş bulunuyoruz. Böyle bir emrivaki karşısında orduyu kime emanet edelim? Bu hususta fikrim bilmek isterim. Enver, tereddütsüz:

- Mustafa Kemal, dedi,

ölümünden birkaç ay evvel İzmir Mebusu (Milletvekili) Mahmut Esad Bozkurt’a Tâlât’m sualim,

Enver’in de yukardaki cevabını nakletmiştim. Bozkurt:

- Ben de size Gazi’nin (Atatürk’ü kastediyor) Enver hakkında şahit olduğum sözlerim söyleyeyim, dedi. Bir gün Çankaya’da bir mebus arkadaşla birlikte Gazi’nin huzurunda idik. O zat, Enver aleyhine atıp tutmaya başladı. Gazi, sözünü kesti ve şunları söyledi: “Arkadaş, Enver bir güneş gibi doğmuş, bir gurûb ihtişamıyla batmıştır. Bunun ortasını artık tarihe bırakalım...”

Usta silahşor

Türkiye’de sinemanın tarihi üzerine yazdığı

araştırmalarla taranan Erman Şener’in belirttiğine göre, orduda sinema dairesini ilk kez Enver Paşa kurmuştur. Birinci Dünya Savaşı sırasında Almanya’ya giden Enver Paşa, Alman Ordusu’nda, acemi erleri eğitmek, propaganda yapmak amacıyla bir “Sinema Kolu” kurulduğunu öğrenince bununla yakından ilgilenmiş, hatta bir

poligonda atış yaparken çekilen filmim defalarca izlemişti. Alman subaylar gezisi sırasında Enver Paşa’yı bir poligona götürmüşler, atış yapmak isteyip istemediğim sormuşlardı. Paşa’nın bu teklifi kabul etmesi üzerine ordunun en ünlü atıcısını karşısına çıkardılar. Alman subayı, altı kurşunu da hedefin tam ortasına isabet ettirdi. Enver Paşa, önce yaverine ateş ettirdi. Yaverin ateşlediği kurşunların tümü de hedefi buldu. Şimdi herkes adeta soluğunu tutmuş, Enver Paşa’mn silahım ateşlemesini bekliyordu. Enver Paşa iki elindeki iki tabancayı birden ateşledi. Ama hayret! Çok keskin nişancı olduğu söylenen Enver Paşa’mn kurşunlan hedefin tam ortasına değil başka yerlere isabet ediyordu. Herkes şaşkınlık içinde birbiriyle bakışırken, eski Türkçe bilen bir Alman subayı büyük bir

hayretle:

- Enver Paşa... Enver Paşa kurşunla adım yazdı! diye bağırdı.

Bu atış sırasında çekilen filmini çok beğenen ve birkaç kez izleyen Enver Paşa, İstanbul’a döner dönmez “Merkez Ordu Sinema Dairesi”ni kurdurdu. Bu dairenin görevlileri başta Anafartalar Savaşı olmak üzere birçok savaşı filme aldı.

Son mektubu

Enver Paşa, şehadetiyle sonuçlanan çatışmaya girmeden günler önce, Berlin’de bulunan eşi Naciye Sultan’a yazdığı mektupta şöyle diyordu: “Artık ve katiyen Pazar günü harekete karar verdik.

Bakalım Hak, neler gösterecek. Seni ve yavrularımı Allaha emanet ederek öperim. Benim için ve İslam için dua et. Dün Buhara ve Hive merkezlerine yazdım. Bu yazıların altım ‘Ulu 'Hıran İhtilal Orduları

Kumandam, Merkezler Merkezi Reisi’ diye imzaladım. Artık ok, yaydan çıkmış oldu. Benim için dua et! Artık ancak tam muvaffakiyetten sonra dönerim. Allah, bu büyük işte de utandırmasın.

Sen, bu biçare Türklük ve İslam alemi için dua et...” t»

Her şeyi moda oldu

Enver Paşa’nın yıldızının parladığı günlerde kal­ pağı ve bıyığı aydın çevrelerde ve askerler arasın­ da m oda olm uş, Enveriye Kalpağı, Enveriye Bıyığı olarak adlandırılm ıştı. Bu arada halk arasında okur yazar oranını artırmak am acıyla am acıyla “Enveriye Yazısı” adı verilen bir alfabe de hazırla­ yan Enver Paşa öldüğünde 41 yaşındaydı.

Enver Paşa için tören

T

acikistan’da 4 Ağustos 1922’de şehit edilen İttihat ve Terakki liderlerinden Enver Paşa’mn naaşı, dün İstanbul’a getirildi. Duşanbe Havaalam’nda yapılan törenle, Enver Başa’nın Türk bayrağına sanlı naaşı C-130 tipi askeri nakliye uçağına yerleştirildi. Törene, Tacik Ordusu’ndan bir onur kıtası ile Türkiye’nin Duşanbe Büyükelçisi, Thcikistariın Ankara Büyükelçisi ve Enver Paşa’mn torunu katildi. Naaşı getiren uçak dün öğleden sonra İstanbul Yeşilköy Askeri

Havalimam’na indi. Naaş burada da askeri törenle karşılandı. Türk Bayrağı’na sarih tabut daha sonra ambülansla polis ve askeri araçların eskortluğunda Gümüşsüyü Askeri Hastanesine götürüldü ve morga kaldırüdı. Enver Paşa’mn naaşı, Şişli Camii’nde bugün öğleyin kılınacak cenaze namazından sonra Hürriyet-i Ebediyye Tepesindeki anıt mezara törenle defnedilecek. Törene Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel de katılacak. Aydın ŞENTÜRK (SHA)

Cem Eser YOLA - Sezayı AKÇAY

Taha Toros Arşivi