Köpek ve kedilerde görülen parazit hastalıkları-kene enfestasyonları

;k .(1 jrt

,l

'i"

HASTALIGIN 6NNITI

Keneler

(Acari:

_{Ixodidae, Argasidae)}

_evcil

_krJpek vc

kediler

de

_il

karada _{ya)ayan omurgah hayvanlardan kan}

emerek beslenen _{zorunlu ektoparazitler olarak br}

I innrekte

olup kene enfestasyonlarr kcipeklerde, kedilere kryasla daha

,t tnefm5 _{litis virus,}

C.

tick-bome _{, C. hrnetii, F. fitlarensis}

bakteriyel, viral, riketsiyal ve protozoer etkenleri kan _{erndi$i konaga nakletmek suretiyle} gcistermektedirler

(

_ll

_{ve Shearer_ 2001 ).}

Enleksiyon Ekeni vey.a _{Hastalk isnri} s- 1., Pasteurella nestis Kene Tiirli I. ricirtu.r [.

her

ruls H. concinna 1 H. punctata H. pa*-a R luranlcus R.

.rn

ineu.s D er m qc e n lor r eti c n I a t us U.

Ric kettsia monocen-sts, R. conor i,

Francisella' t ularensi,s, _Eabesia

enc*pirul?ti* virus, f_l _{l,>zsaetii, l;..} ruh.

Bilgi bulumnarnalladtr

Rickettsia

Rickett-tis spp.

:&

Bhanja vinrs. P

R. provazekii, C. burnetii, F. tula

is canis. Hlalonnn Kuzel..Amerika Kene Tiirii Dffin1a americotLun A )itqculetunl Dermacenlor _{variab il is} I). andersoni Ixodes pacificus

j

Rhipicephalu.t

A

virus, Rickettsia aesch!ima

virls, R. Conorii

astalrk Isnti .*E_t

al4ertcantnl

C;tou.uzcton

_lili

s, Frt t u laren s is, Ricketts i u rickefttii,

:.

Anapla.rma

satzgulrreus

Son

yllarda

_{qegitli hastahklann teghisi amacl}

ile k*llarumr giinden giine _{artan rnolekriler teknikler}

_ile

kerrelerde bulu_ I

ve

kenelerin

rinemini

_bir

kez

a

e

ve

ark..

2003b;

Monis

ve

"":5rf?i:'"H::,"",t'Tl:

toprurnun

_{dikkarerini', bt.}

#Tlh:ilt

_{:*T:ilil:::J:}

sebep oldugu

biliiirilmektedir

(Beri5lnet,

_i002;

_K.nrlo

_u.

ark. 2(10-1).

l,e kenelerin konak bulmacl

igin

zoocoffatik

_{arahklarrn geniglemesine}

_yol

_aqnrakladrr.

Kene

saytsurdaki

ciddi

arlrq.

kenelerin

yayamasr rgin

EPiDIMTYoLo"ri

-uegirmektedirler.

Avnrpa'da

kOpeklerde

_kene

_{enfestasyonlan araStrrrlmr-s,}

farklr

iifkelerde yaprlan

gah;malarda

_/xo

_ricinus,

_f.

h

_.

nus,

I.

cctni,suga, _{Rhipicephalrus sangpineus,}

R.

turanticut-, R. pul; illu s,

R.

burs a, Derm acentor'* orgrnorrr,

i

\re

ark,

1984, Beichel

_{ve ark,}

_1996,

_{ndes, 19g6,} papa_

ve Farkas, 20C15). Veteriner ve

D.

reticulatus ti.irlerjnin

_A

_{a,da ki5peklerde enf.estas_}

yona

_{neden olarr}

_{en ijnemli rtirler}

_{oldugu biidirilmigtir}

(Sharv ve ark,2001; Beugnet, 2002).

KENE

_{ENFES SYONLARI}

₁₃₀₅

I-

ricinu.t,

_R.

_bursa,

_R.

_sunguirrcus,

_R.

turotticus,

B.

annulatus,

_D.

_{ntat.ginaftts, Hae.maphisalis}

par-v,a, H.

puncfafu.

kedilerde

ise

,L

rrcara.r,

R

.s

_uineus

_ve

_H. a tiirleri tespit edilmiqtir (i\{erdivenci, 1969).

Ixodid

keneler

_konakl

_r

_terk

_ettiklerinde

-vegillik alan_

iarda

velz

toprakta

_inaktif

_{istirahat, gcimlek depigtirme}

veva

urtlama halindc _{bulunmakta. Argasid keneler ise} konak _{drgrnda vagamlnr meskenlerde <tuvar gatlakiarr}

gibi ortanilarda

siir

_{ekteclir Bazr ixodid kene}

_tiirleri

kentsei yerlegirn alanlanria

ilri

adapte _{oldufunrlan. bu fuir keneler} konak.lanna dr.ivar gat]aklarr

_ve

-yarrklarurdan gelnrekte_

dirler. Karr

emerek doyup konaflr

terk

eflnirs, larva veya

nirnf

ve

hentiz

yurmrnla:namrE

_doynug

_aiqi,

_Uaqka

_bir

konaktan kan

er

_{emekte, ancak ag}

_halje

_konat<

iizerinde runtntnaslnl tamamlamamrg keneler yakrn temas

_ile

_baqka konaklara

gegebilmektedirler

_Ba.i

_kene

_tiirlerinin

kan emmek

igin

cinceliktc

tercih

etti{i

konaklarr bulunrn

olup,

Omegio Rhipicephahr

_siguineas

_kdpek

_kenesi

olara-k tanrmlanmaktadrr.

_Bununla

_birlikte,

_bu

keneler,

cincelikli

kona[a

ulagamadrklar:nda ulagabilclikleri

_diler

konaklardan da _{kan ernmeLledirler. Kene enfestasvonlarr}

en

halwanlar iizerinde bulunmaktadrrlar.

_Erigkn

_{keneler kan}

emme-K amacr

ile

konaklarrnrn

_degi;ik

_viicut

_bdlgelerini,

ETN

I(edi ve ftiipqklerde enfestasyona

_nede'olan

_{ttirrer Ixodidae}

Dermacewor,

_{flaentaphl,sali.s, lontno,}

Ixotles, Rhipicephalus ile _{.Argasidae ailesinde}

_I

, Ot.nithodorus ve Onbius _{sovlaunda yer aimaktaclrrlar.}

Ixod.idae

_Ailesi

Anthly'omma:

_Bu

_soya

_{ba{lr trirler}

_,4

arnericanttnt, A.

maculatum ve A.

yar

fum,Ll.tc

Amblyomma'lar uzun hipostomlarr,

parlak

_{gdzleri ve na_}

krqh _{scutumlanndan clolayr kola_vca teghis}

eiilmektedrrler

U9

t91akh

_{geli5rne donemleri}

_bulunmakratt

_r.

Aprz orgarrelleri

uzu^

oldulun dar Hy ar omm ct

ve

lx.de.s,,rerdeki

gibi

_{hipostornun konakra kalmasr sonucu gegitli} kompli_ kasyoular geligebiJ _mektedir.

,'1. cnnericanurn. _{Ehrlichia spp. ve Hepcttazuan omzrrunum,a}

r,tekldrlrik

1'apmaktadrr.

A.

rnctculcrttun,un

_ise,

_{kene felci}

-vaptrgr

bildintmigtir

(David, 2008).

I)erniat'entor:

D.

variabilfs.

_D.

_an

_{roni ve}

_D.

_reticulatus kdpek

ve

kedilerde

yaygln

bulunan

rtirler

olup.

lana

ve

nirnf _{safhasrnda kemirgenlercien, erigkin}

saflrada ise

Tablo 2'

*tX\t*

ve Argasi<lae ailesindeki kenelerin dnemli bazr rnorfolojik

'e

biyolojik rizellikleri (Merdivenci. 1969; Esrrada pena,

Ixodidae

IDalonna

hrmanabilmektedirter. _{Di gileri Are}

i+

,-$

canis,

Ehrlichia

canis

ve bir

filaryal

nematod

olan

ve

.

1993: Walker ve ark, 2000)

Resim 4, Rhipicephalus

_sangu

_{iie yofiun enfeste di5i}

ktipek

(Dantas-Tnrres ve

ar

06)

ewuphysalist

_H.

_concinna,

_I!,

_puncktta,

H. parva,

H, leachi (san k<ipek kenesiS,

_H.

_{bispinosa ve}

_I{.

_longicornis

ttirleri-kedi

ve.kcipeklerde

_bul

_akta,

_iig

_konakh olarak

yagamlarrnr

_siir

_{mektedirler. Haemaphy.salis}

soyundakr.

keneler,.ikinci p.alp _{segmentlerinin rakei}

_geUinae

asl ve

gozlerinin

_olma'masr

_ile

_di$er

_kenelerden

ayrdedilmek_ tedirler.' R. _{sanguineus,tan sonra kdpeklerde}

_#

9ok gdriilen

tix H.

_{leachi ,dir. Afiika'da evcil}

_{kiipeklerde oldukga} HJ?ostom

j

+ ri':.irr'-,('t *'ti :41

":r*l

." _fs;

li,' *, !. !-)r +... i:! .::. al

71

),'

ln

_{oiup. ,8. canis,in naklinde}

_rol

aldrgr

_{bitdirilni;lir}

(Walker ve ark., 200j.).

ifEiik

tnemeliler

_r.e

_verden

r.

Ilft

ve ya!r;;h _{krglarda daha}

ri

bir

bdliimiindc kedi r.e

edilrnigtir.

_Kirpi

_{kenesi olarak}

rupa'da kedilerde bulunan en

Ixocles

^soyuna bagh

nirler

knnaklarurda tahriq. rravrna ve bazen felce nedr.'n _{olmaktadrrlar. Ay,rrca}

Borrelia. Ehrlichia

esnasnda _{konakta kalabilmekte}

ve

deride cidd.i tahriq ve sekonder enfeksiyonlara sebep otaUitmetteOir,

Resim

2,

_{rk:irurs erkek(solda)}

ve ag cli,si (safda1 _(F,Oldviiri,

Argasidae _Ailesi

Otobiils megnini (Dikensi kulak

kenesi):

_Kripeklcr

_dahil

oldulwrdan dikenli kulak

k

kara sarlanra ve kaq,nmasr

_,,.

_{,;.'J,ln11l1lll:*.,ilfir.T}

srk

rastlanan

klinik

betirri

olciugu

fr"finilqt,.

_(Dar,id, 2008; Zajac ve Conboy 2009).

KENE

ENFESTASYONLARI

₁₃₀₇

YA$AMnoncusrj

otlarn

iist

krsrnrlarrncla

_pilst-lva

_{yatrnaktadtrlar.}

R

trada pena, 2004).

grannlomu,

_alerjik

clermatit. al-tan

paraliz

_\/e

bazen ematoz mak-iil. papril ve kene

rilserasvon,vezikiilobiilto.,";:,

j;'.tT:"#:'i'.1'.:J:y,J*:

ridern ile sonugtanabilrnekrecjir.

_{Ken.,.,;";u;;}

-;;;rulomian

grkartrrken deride kalrnqst son

Kbne

fuhrnma' vakalannil

a

_{Stal:hvlttcoL,clts}

_aureus

_ye

,

rococcus _{trir0 bakterilerin sebep}

olclufu enfeksil..onlar

geli;ebihnektedir.

_Kene

_tutunmasrrlr

atel,

kusma

_{ve keyifsizlik gibi grip}

_{benzeri semptonrlar}

bir

ha^:talk oiup, bu felg argasiri kenelerden ziyade, ixcdid keneler

ile

iligkilendirilmekte.

olgularin

bi.iyuk

bir

krsmr

ey

Arnerika

ve

A.l't_rstralva'da

gdniimektedir.

D.

ve

Kanada'da. Ixacles holoq,c[us ise Avustralya'da kene

tikleri

hasralftlar

sebebi

ile

(inern

_arz

_{etmektedirler.}

TEDAVi,

KORI/NNf,{

VE

KONTROL

kcipeklerde

kene

enfestasyonlann<ja

fibronil

(6,7

m

g,

i

2005). Fibronii deriden emilmemesi rr.a.r:riyt. sistemik etki

s

syonuy'la yava$ yava$

_{deri ve krllar}

_iizerine

_{salrn_}

maktadrr. Selaurectin

(6

mgikg,

spot-on),de

_kele

miica-lanrmr

sakrncah

olarak

bildiritmektedir.

Kediierde I Permethrin'in _{kenelerden koruruna amacryla srkirkla tercih} edilen

bir

ilag oldufiu, ancak kedilerde kesinlikle kullanrl_ malna-cl gerektifii _{ka1'dedilmigtir (Vatansever}

_ve

yrldrnm, 2005).

I"ickRioFS. lrtnrI Erigim Tarihi: I 5,02,20I2

Beuguet

F,

(Ed.

₎

2002, Guidc 10 major vector-borne diseases.

Merial S. A. S., 203 pp.

Canricas

Jt. Ileny

JP, Adam F, Moret pC, 199g, _{Ticks of} the

rvorld:

Nolrenoll(ure, _{described stagos, hosts, distribution.} Editions Orstom, Paris, 233 pp.

gibsoni isolate {iom a Spanislr dog. Vet parasitol,

ll7,

soutlrerr Europe: a molecular study. Vet Microbiol. 93,30:._31.1.

Medicina Tropical 39, 1,64-6'7.

Dr-ummond

R,

1986, _{Acarinc infcstationsof domestic animals"}

20

S

sacar

ate in AppI

University _{Postgraduate School of Veterinary Science.}

a (Ce dogs

5t7_t5.&. 5

f

0 S 2